Sukta 74
Sukta 10.74
Vasus (collective luminous powers); implicitly the divine helpers in attainment
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਮੂਹਿਕ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਵਸੂਆਂ) ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਵਿਆ ਸਹਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਧਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਪੱਸਿਆਤਮਕ ਯਤਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅੰਤਰਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਹ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਧਨਾਢ ‘ਨਿਧਾਨ’ ਤੱਕ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਧਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
वसूनां वा चर्कृष इयक्षन्धिया वा यज्ञैर्वा रोदस्योः । अर्वन्तो वा ये रयिमन्तः सातौ वनुं वा ये सुश्रुणं सुश्रुतो धुः ॥
ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਤੀਬਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਧੀਆ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉਸ ਯਜ्ञ ਨਾਲ ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਰਵੰਤ (ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵਾਂ) ਵਾਂਗ—ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ/ਪੋਸ਼ਣ) ਨਾਲ ਭਰੇ—ਸਾਤੌ (ਜਿੱਤ ਦੀ ਸਾਧਨਾ) ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁਸ਼੍ਰੁਣੰ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ—ਚੰਗੀ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 2
हव एषामसुरो नक्षत द्यां श्रवस्यता मनसा निंसत क्षाम् । चक्षाणा यत्र सुविताय देवा द्यौर्न वारेभिः कृणवन्त स्वैः ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਦ੍ਯੌਂ (ਸਵਰਗ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ; ਸ੍ਰਵਣ-ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਖ਼ਸ਼ਾਮ (ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੜਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਸੁਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ—ਜਿਵੇਂ ਦ੍ਯੌਂ ਆਪਣੇ ਸਹਾਰਿਆਂ ਨਾਲ—ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤਵ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 3
इयमेषाममृतानां गीः सर्वताता ये कृपणन्त रत्नम् । धियं च यज्ञं च साधन्तस्ते नो धान्तु वसव्यमसामि ॥
ਇਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਗੀਤ ਹੈ—ਜੋ ਰਤਨ (ਨਿਧੀ) ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧੀ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀ) ਅਤੇ ਯਜ्ञ—ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਸਾਧਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਸੁ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਾਉਣ—ਅਸੀਂ ਉਸ ਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਏ।
Mantra 4
आ तत्त इन्द्रायवः पनन्ताभि य ऊर्वं गोमन्तं तितृत्सान् । सकृत्स्वं ये पुरुपुत्रां महीं सहस्रधारां बृहतीं दुदुक्षन् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਉਸ ਵੱਲ ਤੇਰੇ ਖੋਜੀ ਯਜਮਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ—ਗੋਮੰਤ ਊਰਵ (ਪੂਰਾ ਭੰਡਾਰ), ਗਿਆਨ ਦੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕ। ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਹੀ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਪੁਰੁਪੁਤ੍ਰਾ, ਸਹਸ੍ਰਧਾਰਾ, ਬ੍ਰਿਹਤੀ—ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਦੋਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਭਰਪੂਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
शचीव इन्द्रमवसे कृणुध्वमनानतं दमयन्तं पृतन्यून् । ऋभुक्षणं मघवानं सुवृक्तिं भर्ता यो वज्रं नर्यं पुरुक्षुः ॥
ਹੇ ਸ਼ਚੀਵਹ (ਸੁਕਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਿਓ), ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰੋ—ਜੋ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦਾ, ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭੁਕਸ਼ਣ, ਮਘਵਾਨ, ਸੁਵ੍ਰੁਕਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਉਹੀ ਨਰਯ (ਪੁਰਖੀ) ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਕਸ਼ੁ (ਵਿਆਪਕ ਵਾਧੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ) ਹੈ।
Mantra 6
यद्वावान पुरुतमं पुराषाळा वृत्रहेन्द्रो नामान्यप्राः । अचेति प्रासहस्पतिस्तुविष्मान्यदीमुश्मसि कर्तवे करत्तत् ॥
ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਤਨ-ਵਿਧੰਸਕ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਨ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਪ੍ਰਾਸਹਸਪਤੀ—ਅਤਿ-ਪ੍ਰਬਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ—ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਅਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਉਹ ਉਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਕੰਮ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Here the Vasus are portrayed as collective luminous helpers—powers that support a seeker through discipline, inspired understanding (dhī), and sacrificial action (yajña) that harmonizes Heaven and Earth.
The Vasus represent supportive modes of progress, but Indra is invoked as the decisive force that breaks obstruction (Vṛtra) and enables the final ‘crossing’ into fullness, victory, and abundance (rayi).
It is a Vedic image for reaching a state of secured plenitude—light/knowledge, strength, and resources—after overcoming limits; outwardly it can mean prosperity and success, inwardly it means clearer, empowered consciousness.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.