
Sukta 10.60
Unspecified in provided excerpt (likely a deity characterized by radiant appearance; requires full sukta context for secure assignment)
Gayatri (probable: short 3-pāda structure typical of gāyatrī-stanza)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਿਪਤ, ਸਤੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਲ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜੀਵਨ ਮੁੜ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਦੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਸਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਉਣਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ/ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੱਕਾ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਨੂੰ “ਬਾਹਰ ਆ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਥ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਭੇਸ਼ਜ (viśvabheṣaja) — ਸਰਬ-ਉਪਚਾਰ — ਵਜੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਸ਼ੁਭ ਸਪਰਸ਼ ਜੋ ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
आ जनं त्वेषसंदृशं माहीनानामुपस्तुतम् । अगन्म बिभ्रतो नमः ॥
ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਦੇਵ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ—ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੁੜੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਅਰਪਣ।
Mantra 2
असमातिं नितोशनं त्वेषं निययिनं रथम् । भजेरथस्य सत्पतिम् ॥
ਮੈਂ ਉਸ ਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਅਜਿੱਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਰਥ ਦੇ ਸਤਪਤੀ ਨੂੰ ਭਜਦਾ ਹਾਂ—ਕਰਮ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ।
Mantra 3
यो जनान्महिषाँ इवातितस्थौ पवीरवान् । उतापवीरवान्युधा ॥
ਜੋ ਮਹਿਸ਼ ਵਾਂਗ ਆਮ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੰਘ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵੈਰੀ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Mantra 4
यस्येक्ष्वाकुरुप व्रते रेवान्मराय्येधते । दिवीव पञ्च कृष्टयः ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ—ਕਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਧਨ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵਾਧਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਤ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਪੰਜ ਜਨ ਵਧਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
इन्द्र क्षत्रासमातिषु रथप्रोष्ठेषु धारय । दिवीव सूर्यं दृशे ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਅਜਿੱਤ ਟੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਥ-ਆਸਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਕਸ਼ਤ੍ਰ-ਬਲ (ਸਾਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ) ਧਾਰਨ ਕਰ; ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।
Mantra 6
अगस्त्यस्य नद्भ्यः सप्ती युनक्षि रोहिता । पणीन्न्यक्रमीरभि विश्वान्राजन्नराधसः ॥
ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤੂੰ ਸੱਤ ਰੋਹਿਤ (ਲਾਲ-ਵਰਨ) ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋਤ; ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ! ਪਣੀਆਂ ਉੱਤੇ—ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਆਨੰਦ-ਰਹਿਤ ਸਭ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕਾਂ ਉੱਤੇ—ਤੂੰ ਅਭਿਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰ।
Mantra 7
अयं मातायं पितायं जीवातुरागमत् । इदं तव प्रसर्पणं सुबन्धवेहि निरिहि ॥
ਇਹ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰਾ ਜੀਵਾਤੁ (ਪ੍ਰਾਣ-ਸਾਹ) ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਸਰਪਣ—ਮੁਕਤ ਗਤੀ—ਹੈ; ਹੇ ਸੁਬੰਧੁ! ਬਾਹਰ ਆ—ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆ।
Mantra 8
यथा युगं वरत्रया नह्यन्ति धरुणाय कम् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੜ ਲਈ ਚਮੜੇ ਦੀ ਪੱਟੀ ਨਾਲ ਜੂਆ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਰਹੇ—ਜੀਵਣ ਲਈ, ਮੌਤ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਰਿਸ਼ਟਤਾ (ਅਨਿਸ਼ਟ-ਰਹਿਤ ਸੁਰੱਖਿਆ) ਲਈ।
Mantra 9
यथेयं पृथिवी मही दाधारेमान्वनस्पतीन् । एवा दाधार ते मनो जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪૃਥਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਨਸਪਤੀਆਂ—ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ—ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਧਾਰਿਤ ਰਹੇ—ਜੀਵਣ ਲਈ, ਮੌਤ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲਈ।
Mantra 10
यमादहं वैवस्वतात्सुबन्धोर्मन आभरम् । जीवातवे न मृत्यवेऽथो अरिष्टतातये ॥
ਯਮ ਵੈਵਸਵਤ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੁਬੰਧੁ—ਸੁਸੰਯੋਜਿਤ—ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ ਹੈ; ਜੀਵਣ ਲਈ, ਮੌਤ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਰਿਸ਼ਟਤਾ ਲਈ।
Mantra 11
न्यग्वातोऽव वाति न्यक्तपति सूर्यः । नीचीनमघ्न्या दुहे न्यग्भवतु ते रपः ॥
ਹਵਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਤਪਦਾ ਹੈ; ਅਘਨਿਆ—ਅਹਿੰਸ੍ਯ ਗਾਂ—ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਦੁੱਧ ਦੋਹਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਖਪਾਉਂਦਾ ਦੁੱਖ/ਰੋਗ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Mantra 12
अयं मे हस्तो भगवानयं मे भगवत्तरः । अयं मे विश्वभेषजोऽयं शिवाभिमर्शनः ॥
ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਭਗਵਾਨ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਭਗਵੱਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸ਼ਜ—ਸਰਬ ਔਖਧੀ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਿਵਾਭਿਮਰਸ਼ਨ—ਸ਼ੁਭ ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਛੋਹ ਹੈ।
It is a healing-oriented hymn that begins with reverent invocation of a radiant divine presence and then focuses on restoring breath, strength, and well-being, ending by empowering the healer’s hand as a channel of remedy.
It uses intimate, stabilizing language to re-anchor the person in life and belonging, then declares the return of vitality (life-breath) as a performative healing statement.
It means “this hand of mine is universal medicine”: the reciter treats the hand—especially in blessing or therapeutic touch—as a sacred instrument through which healing power is transmitted.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.