Sukta 17

Mantra 1

त्वष्टा दुहित्रे वहतुं कृणोतीतीदं विश्वं भुवनं समेति । यमस्य माता पर्युह्यमाना महो जाया विवस्वतो ननाश ॥

ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਤਰਾ (ਵਹਤੁ) ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਭਵਨ—ਇਹ ਬਣਦਾ ਜਗਤ—ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਲੈ ਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਵਿਵਸਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਤਨੀ, ਇੱਕ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਲੰਘ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Mantra 2

अपागूहन्नमृतां मर्त्येभ्यः कृत्वी सवर्णामददुर्विवस्वते । उताश्विनावभरद्यत्तदासीदजहादु द्वा मिथुना सरण्यूः ॥

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨੂੰ ਮਰਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਸਮਾਨ-ਰੂਪ ਬਣਾਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਸੱਚ ਸੀ ਉਹ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ; ਸਰਣ੍ਯੂ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ—ਯਮ-ਯਮੀ—ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ।

Mantra 3

पूषा त्वेतश्च्यावयतु प्र विद्वाननष्टपशुर्भुवनस्य गोपाः । स त्वैतेभ्यः परि ददत्पितृभ्योऽग्निर्देवेभ्यः सुविदत्रियेभ्यः ॥

ਪੂਸ਼ਨ—ਵਿਦਵਾਨ, ਭਵਨ ਦਾ ਗੋਪਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਸ਼ੁਧਨ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਚਲਾਏ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ—ਸੁਵਿਦਤ੍ਰਿ, ਚੰਗੇ ਖੋਜੀ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ—ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ।

Mantra 4

आयुर्विश्वायुः परि पासति त्वा पूषा त्वा पातु प्रपथे पुरस्तात् । यत्रासते सुकृतो यत्र ते ययुस्तत्र त्वा देवः सविता दधातु ॥

ਆਯੁ—ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ—ਤੈਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਪੁਸ਼ਨ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ, ਬਚਾਏ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਗਏ ਹਨ, ਓਥੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਟਿਕਾਏ—ਜੋਤਿਮਾਨ ਲੋਕ ਵੱਲ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰੇ।

Mantra 5

पूषेमा आशा अनु वेद सर्वाः सो अस्माँ अभयतमेन नेषत् । स्वस्तिदा आघृणिः सर्ववीरोऽप्रयुच्छन्पुर एतु प्रजानन् ॥

ਪੁਸ਼ਨ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿਡਰ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਚਲੇ। ਸੁਖ-ਕਲਿਆਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇਜਸਵੀ (ਆਘ੍ਰਣਿ), ਸਭ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਪ੍ਰਯੁੱਛਨ—ਰਾਹ ਜਾਣਦਾ—ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਚੇਤਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਤੀ ਬਣੇ।

Mantra 6

प्रपथे पथामजनिष्ट पूषा प्रपथे दिवः प्रपथे पृथिव्याः । उभे अभि प्रियतमे सधस्थे आ च परा च चरति प्रजानन् ॥

ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰਪਥ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ—ਦਿਵ ਦੇ ਪ੍ਰਪਥ ‘ਤੇ, ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਪਥ ‘ਤੇ। ਰਾਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰੇ ਵੀ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਸਧਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਚਾਈ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਤਮਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Mantra 7

सरस्वतीं देवयन्तो हवन्ते सरस्वतीमध्वरे तायमाने । सरस्वतीं सुकृतो अह्वयन्त सरस्वती दाशुषे वार्यं दात् ॥

ਜੋ ਦੇਵ-ਭਾਵ ਵੱਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਅਧਵਰ ਯਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਸੁਕ੍ਰਿਤ—ਸਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦਾਸ਼ੁਸ਼ੇ (ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਵਰੀਯ—ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਵਰ ਦੇਵੇ: ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਵਾਧਾ।

Mantra 8

सरस्वति या सरथं ययाथ स्वधाभिर्देवि पितृभिर्मदन्ती । आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयस्वानमीवा इष आ धेह्यस्मे ॥

ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਯਯਾਥ—ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਸ੍ਵਧਾਭਿਃ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਦੰਤੀਂ ਦੇਵੀ! ਇਸ ਬਰ੍ਹਿਸਿ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ) ਉੱਤੇ ਆਸਦ੍ਯ—ਆ ਬੈਠ ਅਤੇ ਮਦਯਸ੍ਵ—ਆਨੰਦ ਕਰ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਅਨਮੀਵਾ—ਅਹਿਤ-ਰਹਿਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼—ਇਸ਼ਃ (ਪੋਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ/ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਧਾਰਨ ਕਰਾ।

Mantra 9

सरस्वतीं यां पितरो हवन्ते दक्षिणा यज्ञमभिनक्षमाणाः । सहस्रार्घमिळो अत्र भागं रायस्पोषं यजमानेषु धेहि ॥

ਜਿਸ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਯਜ ਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਅਭਿਨਕਸ਼ਮਾਣ—ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਘ—ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ—ਯੋਗ ਭਾਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਯਸ੍ਪੋਸ਼—ਰਾਯਸ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣਾ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਧਾਰਨ ਕਰਾ।

Mantra 10

आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्तु घृतेन नो घृतप्वः पुनन्तु । विश्वं हि रिप्रं प्रवहन्ति देवीरुदिदाभ्यः शुचिरा पूत एमि ॥

ਹੇ ਆਪੋ—ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ; ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਘ੍ਰਿਤਪ੍ਵ ਜਲ ਆਪਣੇ ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਵੀਆਂ ਹਰ ਰਿਪ੍ਰ—ਦੋਸ਼ ਤੇ ਮੈਲ—ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ੁਚਿ, ਦਿਪਤ ਅਤੇ ਪੂਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।

Mantra 11

द्रप्सश्चस्कन्द प्रथमाँ अनु द्यूनिमं च योनिमनु यश्च पूर्वः । समानं योनिमनु संचरन्तं द्रप्सं जुहोम्यनु सप्त होत्राः ॥

ਦ੍ਰਪ੍ਸ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ—ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਇਸ ਯੋਨੀ (ਉਤਪੱਤੀ-ਗਰਭ) ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਵੀ। ਇੱਕੋ ਯੋਨੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਉਹ ਦ੍ਰਪ੍ਸ—ਸਪਤ ਹੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ—ਮੈਂ ਹਵਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਠੀਕ ਰਚਨਾ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Mantra 12

यस्ते द्रप्सः स्कन्दति यस्ते अंशुर्बाहुच्युतो धिषणाया उपस्थात् । अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्रात्तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतम् ॥

ਤੇਰਾ ਜੋ ਦ੍ਰਪ੍ਸ ਫਿਸਲ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਅੰਸ਼ੁ—ਕਿਰਣ-ਸਾਰ—ਬਾਂਹ ਤੋਂ, ਧਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਉਪਸਥ (ਅੰਕ) ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਵੇ; ਜਾਂ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਢੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ) ਤੋਂ ਜੋ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅੰਦਰਲੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਆਹੁਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।

Mantra 13

यस्ते द्रप्सः स्कन्नो यस्ते अंशुरवश्च यः परः स्रुचा । अयं देवो बृहस्पतिः सं तं सिञ्चतु राधसे ॥

ਤੇਰਾ ਜੋ ਕੋਈ ਬੂੰਦ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਅੰਸ਼ੁ—ਕਿਰਣ-ਰਸ—ਸ੍ਰੁਚਾ (ਹਵਿ-ਪਾਤ੍ਰ) ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਪਰੇ ਕਿਤੇ ਖੋ ਗਿਆ—ਉਹ ਸਭ ਇਹ ਦੇਵ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਇਕੱਠਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਰਾਧਸੇ, ਕਲਿਆਣ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ, ਮੁੜ ਜੋੜ ਕੇ ਢਾਲ ਦੇਵੇ।

Mantra 14

पयस्वतीरोषधयः पयस्वन्मामकं वचः । अपां पयस्वदित्पयस्तेन मा सह शुन्धत ॥

ਹੇ ਪਯਸਵਤੀ ਔਸ਼ਧਿਓ, ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪਯਸਵਾਨ—ਦੁੱਧ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਬਣਾਓ; ਅਤੇ ਅਪਾਂ ਪਯਸਵਤ्—ਜਲਾਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਕ ਪਯਸ ਵੀ—ਉਸੇ ਪਯਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ। (ਮੇਰੀ) ਬਾਣੀ ਪਾਲਣਹਾਰ ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਵਾਹਕ ਬਣੇ।