Sukta 92

Mantra 1

यज्ञस्य वो रथ्यं विश्पतिं विशां होतारमक्तोरतिथिं विभावसुम् । शोचञ्छुष्कासु हरिणीषु जर्भुरद्वृषा केतुर्यजतो द्यामशायत ॥

ਯਜ्ञ ਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ੍ਯ (ਰਥ-ਸਾਰਥੀ), ਵਿਸ਼੍ਪਤੀ (ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ), ਵਿਸ਼ਾਂ ਹੋਤ੍ਰ (ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਹੋਤ੍ਰ), ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਅਤਿਥੀ, ਵਿਭਾਵਸੁ (ਸਰਬਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ)—ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ (ਬਲਵਾਨ) ਕੇਤੁ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਚਿੰਨ੍ਹ), ਯਜਤ (ਪੂਜ੍ਯ), ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 2

इममञ्जस्पामुभये अकृण्वत धर्माणमग्निं विदथस्य साधनम् । अक्तुं न यह्वमुषसः पुरोहितं तनूनपातमरुषस्य निंसते ॥

ਇਹ ਚਮਕ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ—ਉਭਯਾਂ (ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ/ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ) ਨੇ ਧਰਮ ਦਾ ਧਾਰਕ, ਵਿਦਥ (ਸਭਾ-ਯਜ੍ਞ) ਦਾ ਸਾਧਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵੇਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਰੁਣ (ਰੁਦ੍ਰ/ਲਾਲਿਮਾਵਾਨ) ਦੇ ਤਨੂਨਪਾਤ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 3

बळस्य नीथा वि पणेश्च मन्महे वया अस्य प्रहुता आसुरत्तवे । यदा घोरासो अमृतत्वमाशतादिज्जनस्य दैव्यस्य चर्किरन् ॥

ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਬਲ ਦੀਆਂ ਅਗਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ (ਪਣੀਆਂ) ਦੇ ਭੇਦਨ—ਬੰਦ ਖੋਲ੍ਹਣ—ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਸ ਦੇ ਵਯਾ (ਪੰਛੀ-ਰੂਪ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਅਸੁਰੱਤਵ—ਭੱਖਣ ਲਈ—ਪ੍ਰਹਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਘੋਰਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਵੀ ਜਨ ਨੂੰ ਜੈ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਾ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 4

ऋतस्य हि प्रसितिर्द्यौरुरु व्यचो नमो मह्यरमतिः पनीयसी । इन्द्रो मित्रो वरुणः सं चिकित्रिरेऽथो भगः सविता पूतदक्षसः ॥

਋ਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦੂਰ-ਵਿਆਪਕ ਦਿਆਉ (ਆਕਾਸ਼) ਹੈ—ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ; ਮਹਾਨ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਅਰਮਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇੰਦਰ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਗ ਤੇ ਸਵਿਤਾ—ਸ਼ੁੱਧ ਦਕਸ਼ (ਵਿਵੇਕ) ਵਾਲੇ।

Mantra 5

प्र रुद्रेण ययिना यन्ति सिन्धवस्तिरो महीमरमतिं दधन्विरे । येभिः परिज्मा परियन्नुरु ज्रयो वि रोरुवज्जठरे विश्वमुक्षते ॥

ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਦੀਆਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਥਾਂ ਮਹਾਨ ਅਰਮਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਿਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਪਰਿਜ਼ਮਾ) ਵਿਸ਼ਾਲ ਢਲਾਣਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਲਾਂਦਾ ਹੈ—ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਅੰਦਰਲੇ ਸਭ ਨੂੰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ।

Mantra 6

क्राणा रुद्रा मरुतो विश्वकृष्टयो दिवः श्येनासो असुरस्य नीळयः । तेभिश्चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमेन्द्रो देवेभिरर्वशेभिरर्वशः ॥

ਬਲਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਰੁਤ, ਦਿਵ ਦੇ ਸ਼੍ਯੇਨ ਵਾਂਗ, ਅਸੁਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਰੂਪ ਬਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਰੁਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਮਿਤ੍ਰ, ਅਰਯਮਨ, ਇੰਦਰ ਵੀ; ਦੇਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤੇਜ਼ਾਂ (ਅਰਵਸ਼) ਰਾਹੀਂ—ਸਦਾ ਤੇਜ਼।

Mantra 7

इन्द्रे भुजं शशमानास आशत सूरो दृशीके वृषणश्च पौंस्ये । प्र ये न्वस्यार्हणा ततक्षिरे युजं वज्रं नृषदनेषु कारवः ॥

ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹੋਏ; ਸੂਰਜ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਪੁਰਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਕਾਰੀਗਰ ਅਰਹ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਸਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਵਜ੍ਰ ਘੜਿਆ।

Mantra 8

सूरश्चिदा हरितो अस्य रीरमदिन्द्रादा कश्चिद्भयते तवीयसः । भीमस्य वृष्णो जठरादभिश्वसो दिवेदिवे सहुरिः स्तन्नबाधितः ॥

ਸੂਰਜ ਵੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਰਿਤ (ਤੇਜ਼) ਅਸ਼ਵ ਵੀ ਉਸੇ ਦੇ ਵਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਤਿਸ਼ਯ ਤਵੀਯਸ (ਅਤਿ-ਪ੍ਰਬਲ) ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਕੌਣ ਹੀ ਨਿਰਭੈ ਖੜਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਭੀਮ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਜਠਰ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਵਾਸ—ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ—ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਸਹੁਰਿ (ਅਡੋਲ) ਬਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਜਿੱਤ।

Mantra 9

स्तोमं वो अद्य रुद्राय शिक्वसे क्षयद्वीराय नमसा दिदिष्टन । येभिः शिवः स्ववाँ एवयावभिर्दिवः सिषक्ति स्वयशा निकामभिः ॥

ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਲਈ—ਸ਼ਿਕ੍ਵਸੇ (ਜਾਣਕਾਰ/ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ)—ਸਤੋਮ (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ) ਘੜੋ; ਖ਼ਯਦ੍ਵੀਰ (ਵੀਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਆਮੀ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਅਤੇ ਸ੍ਵਵਾਨ (ਸ੍ਵਾਧੀਨ) ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਏਵਯਾਵ (ਸਹਾਇਕ) ਬਲਾਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਦਿਵ ਤੋਂ ਸ੍ਵਯਸ਼ਾ (ਸ੍ਵ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਊਰਜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕਾਮ (ਅੰਦਰਲੀ ਇੱਛਾ) ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ।

Mantra 10

ते हि प्रजाया अभरन्त वि श्रवो बृहस्पतिर्वृषभः सोमजामयः । यज्ञैरथर्वा प्रथमो वि धारयद्देवा दक्षैर्भृगवः सं चिकित्रिरे ॥

ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾ (ਮਨੁੱਖੀ ਭਵਨ) ਲਈ ਵਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰਵਃ (ਯਸ਼/ਕੀਰਤੀ) ਲੈ ਕੇ ਆਏ—ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਸੋਮਜਾਮਯ (ਸੋਮ ਦਾ ਸਗਾ)। ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਅਥਰਵਨ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਦੇਵ ਦੱਖ (ਕੌਸ਼ਲ) ਨਾਲ—ਭ੍ਰਿਗੂ—ਸੰ ਚਿਕਿਤ੍ਰਿਰੇ (ਸਮਗ੍ਰ ਵਿਵੇਕ/ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

Mantra 11

ते हि द्यावापृथिवी भूरिरेतसा नराशंसश्चतुरङ्गो यमोऽदितिः । देवस्त्वष्टा द्रविणोदा ऋभुक्षणः प्र रोदसी मरुतो विष्णुरर्हिरे ॥

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਸਿਰਜਣ-ਬੀਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਨਰਾਸ਼ੰਸ, ਚਤੁਰੰਗ ਸ਼ਕਤੀ, ਯਮ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ—ਰੂਪਕਾਰ, ਦ੍ਰਵਿਣੋਦਾ (ਸਮ੍ਰਿਧੀ-ਦਾਤਾ), ਋ਭੁਕ੍ਸ਼ਣ; ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਸਭ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਰਜਿਤ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਤੇ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।

Mantra 12

उत स्य न उशिजामुर्विया कविरहिः शृणोतु बुध्न्यो हवीमनि । सूर्यामासा विचरन्ता दिविक्षिता धिया शमीनहुषी अस्य बोधतम् ॥

ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਰਵੀਆ ਕਵੀ—ਉਸ਼ਿਜਾਮ੍—ਸਰਪ, ਬੁਧਨ੍ਯ, ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਣੇ। ਦਿਵਿ-ਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਧੀਅਾ ਨਾਲ, ਇਸ (ਸਾਡੇ ਆਹਵਾਨ) ਵੱਲ ਜਾਗਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨ ਕਰਨ।

Mantra 13

प्र नः पूषा चरथं विश्वदेव्योऽपां नपादवतु वायुरिष्टये । आत्मानं वस्यो अभि वातमर्चत तदश्विना सुहवा यामनि श्रुतम् ॥

ਪੂਸ਼ਨ ਸਾਡੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚਲੇ; ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ੍ਯ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ; ਅਪਾਂ ਨਪਾਤ ਪਹਰਾ ਦੇਵੇ; ਵਾਯੁ ਸਾਡੀ ਇਸ਼੍ਟਿ ਲਈ ਸਹਾਇ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਸਤੁਤਿ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਸੁਹਵਾ ਅਸ਼੍ਵਿਨ ਆਪਣੇ ਗਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ (ਸਾਡੀ ਬੇਨਤੀ) ਸੁਣਨ।

Mantra 14

विशामासामभयानामधिक्षितं गीर्भिरु स्वयशसं गृणीमसि । ग्नाभिर्विश्वाभिरदितिमनर्वणमक्तोर्युवानं नृमणा अधा पतिम् ॥

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਡਰ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ, ਸਵਯੰ-ਯਸ਼ਸਵੀ (ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ) ਪਰਮ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗੀਰਭਿਃ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਗਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਰਬ ਗ੍ਨਾਭਿਃ—ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਅਨਰਵਣ, ਅਖੰਡ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਉਦਯ ਵਿੱਚ ਯੁਵਾਨ, ਨ੍ਰਿਮਣਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਾ ਪਤਿ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ।

Mantra 15

रेभदत्र जनुषा पूर्वो अङ्गिरा ग्रावाण ऊर्ध्वा अभि चक्षुरध्वरम् । येभिर्विहाया अभवद्विचक्षणः पाथः सुमेकं स्वधितिर्वनन्वति ॥

ਇੱਥੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅੰਗਿਰਾ ਨੇ ਰੇਭ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਨਾਦ—ਉਚਾਰਿਆ; ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਗ੍ਰਾਵਾਣ (ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ ਪੱਥਰ) ਅਧ੍ਵਰ—ਯਜ੍ਞ—ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਯਾ—ਵਿਸ਼ਾਲ—ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣ, ਸਪਸ਼ਟਦਰਸ਼ੀ ਬਣਿਆ; ਪਾਥਃ ਸੁਮੇਕੰ—ਰਾਹ ਸੁਥਿਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ੍ਵਧਿਤਿਃ—ਅੰਤਰ-ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਕੁਹਾੜੀ—ਵਨਨ੍ਵਤੀ, ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਰਸਤਾ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।