
Sukta 10.173
Royal/Sovereign principle (Rāṣṭra; supported by Indra/Varuṇa/Bṛhaspati/Agni later in the hymn)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ‘ਰਾਸ਼ਟਰ’ (ਸਾਰਵਭੌਮਤਾ) ਲਈ ਇਕ ਮੰਤਰ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਾਸਕ (ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਨ-ਤੱਤ) ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਸਥਿਰਤਾ (ਧ੍ਰੁਵ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰਾਜ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ—ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਜਗਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦੇ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਸੋਮ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ (ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਾਇਕ ਰਾਜ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ) ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਰ/ਭੇਟ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Mantra 1
आ त्वाहार्षमन्तरेधि ध्रुवस्तिष्ठाविचाचलिः । विशस्त्वा सर्वा वाञ्छन्तु मा त्वद्राष्ट्रमधि भ्रशत् ॥
ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ—ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਧ੍ਰੁਵ ਹੋ ਕੇ ਅਚਲ ਖੜਾ ਰਹੁ। ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹਣ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਰਾਜ (ਰਾਸ਼ਟਰ) ਖਿਸਕ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਅੰਤਰ-ਰਾਜ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਰਹੇ।
Mantra 2
इहैवैधि माप च्योष्ठाः पर्वत इवाविचाचलिः । इन्द्र इवेह ध्रुवस्तिष्ठेह राष्ट्रमु धारय ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ; ਖਿਸਕ ਨਾ ਜਾ। ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਚਲ। ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਇੱਥੇ ਧ੍ਰੁਵ ਹੋ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹੁ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜ (ਰਾਸ਼ਟਰ), ਸੁਵਿਧਿਤ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ।
Mantra 3
इममिन्द्रो अदीधरद्ध्रुवं ध्रुवेण हविषा । तस्मै सोमो अधि ब्रवत्तस्मा उ ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਹਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਮ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਵਾਣੀ ਕਹੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ—ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟ ਕਰਦਿਆਂ।
Mantra 4
ध्रुवा द्यौर्ध्रुवा पृथिवी ध्रुवासः पर्वता इमे । ध्रुवं विश्वमिदं जगद्ध्रुवो राजा विशामयम् ॥
ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼), ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ ਪૃਥਿਵੀ, ਧ੍ਰੁਵ ਹਨ ਇਹ ਪਹਾੜ। ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ। ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਰਾਜਾ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧ੍ਰੁਵ ਰਹੇ—ਥਿਰ, ਅਡੋਲ।
Mantra 5
ध्रुवं ते राजा वरुणो ध्रुवं देवो बृहस्पतिः । ध्रुवं त इन्द्रश्चाग्निश्च राष्ट्रं धारयतां ध्रुवम् ॥
ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਧ੍ਰੁਵ ਰਹੇ—ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰੇ; ਦੇਵ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵੀ ਤੇਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਧ੍ਰੁਵਤਾ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਨ—ਅਡੋਲ ਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ।
Mantra 6
ध्रुवं ध्रुवेण हविषाभि सोमं मृशामसि । अथो त इन्द्रः केवलीर्विशो बलिहृतस्करत् ॥
ਧ੍ਰੁਵ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵਤਾ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸੋਮ ਨੂੰ ਛੁਹ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰਾ ਕਰ ਦੇਵੇ—ਬਲੀ (ਉਪਹਾਰ/ਕਰ) ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਬਣ ਕੇ।
It is a Vedic hymn-prayer to establish and protect sovereignty (rāṣṭra). It asks that the ruler remain firm (dhruva), loved by the people, and not lose the realm.
Because stability is treated as the essence of legitimate rule. The hymn links the king’s firmness to the cosmos—heaven, earth, and mountains are ‘fixed,’ so the ruler should be fixed too.
Traditionally it supports royal installation and governance. Many interpreters also read it inwardly: the ‘kingdom’ is one’s life and mind, and the hymn becomes a prayer for steady self-mastery and integrated inner order.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.