Sukta 28
Sukta 10.28
ਇਹ ਸੂਕਤ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਜਨਮਿਆ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀਰਤਾ ਭਰੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਉਦਾਰ ਯਜਮਾਨ/ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੀਰ-ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਜ્ઞ–ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ—ਆਉਂਦੇ ਚੁਣੌਤੀਕਾਰ/ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣਾ—ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੁਕਤ ਵੰਡ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
विश्वो ह्यन्यो अरिराजगाम ममेदह श्वशुरो ना जगाम । जक्षीयाद्धाना उत सोमं पपीयात्स्वाशितः पुनरस्तं जगायात् ॥
ਹੋਰ ਸਭ—ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਆ ਗਏ ਹਨ; ਪਰ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਸਗਾ-ਸਬੰਧੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਉਹ ਧਾਨਾ (ਅੰਨ-ਕਣ) ਖਾਵੇ ਅਤੇ ਸੋਮ ਪੀਵੇ; ਆਪ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਅਸਤ-ਸਥਾਨ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਵੇ।
Mantra 2
स रोरुवद्वृषभस्तिग्मशृङ्गो वर्ष्मन्तस्थौ वरिमन्ना पृथिव्याः । विश्वेष्वेनं वृजनेषु पामि यो मे कुक्षी सुतसोमः पृणाति ॥
ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਿੱਖੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਕ਼ਬੀਲਿਆਂ-ਜਨਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਨਿਚੋੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੁੱਖੀ (ਉਦਰ) ਭਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
अद्रिणा ते मन्दिन इन्द्र तूयान्त्सुन्वन्ति सोमान्पिबसि त्वमेषाम् । पचन्ति ते वृषभाँ अत्सि तेषां पृक्षेण यन्मघवन्हूयमानः ॥
ਅਦ੍ਰਿ (ਨਿਚੋੜਣ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ) ਨਾਲ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੋਮ-ਨਿਚੋੜਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਦੇ ਹਨ; ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੋਮ ਪੀਂਦਾ ਹੈਂ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਲਵਾਨ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਘਵਨ, ਪૃક્ષ (ਅਰਪਣ-ਮਿਸ਼ਰਣ) ਨਾਲ ਜਦ ਤੈਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 4
इदं सु मे जरितरा चिकिद्धि प्रतीपं शापं नद्यो वहन्ति । लोपाशः सिंहं प्रत्यञ्चमत्साः क्रोष्टा वराहं निरतक्त कक्षात् ॥
ਹੇ ਜਰਿਤਰੋ (ਸਤੁਤਿਕਾਰੋ), ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇਹ ਸਮਝੋ: ਦਰਿਆ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਉਲਟਾ ਵਹਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਪਾਸ਼ (ਗਿੱਦੜ/ਸਿਆਲ) ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਸ਼ਟਾ (ਹਾਇਨਾ) ਵਰਾਹ ਨੂੰ ਕਕਸ਼ (ਝਾੜੀ-ਝੰਕਾਰ) ਵਿਚੋਂ ਘਸੀਟ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਤ (ਸੱਚਾ ਕ੍ਰਮ) ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕ੍ਰਮ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਲਟੇ ਫੇਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
कथा त एतदहमा चिकेतं गृत्सस्य पाकस्तवसो मनीषाम् । त्वं नो विद्वाँ ऋतुथा वि वोचो यमर्धं ते मघवन्क्षेम्या धूः ॥
ਮੈਂ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ ਹਾਂ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਂ, ਹੇ ਗ੍ਰਿਤਸ ਦੇ ਪਾਕ (ਪਰਿਪੱਕ) ਅਤੇ ਤਵਸਵਾਨ (ਬਲਵਾਨ), ਤੇਰੀ ਮਨੀਂਸ਼ਾ (ਮਹਾਨ ਸੰਕਲਪ/ਵਿਚਾਰ) ਨੂੰ? ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈਂ; ਤੁਥਾ—ਉਚਿਤ ਰਿਤੁ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ: ਹੇ ਮਘਵਨ (ਦਾਨਵੀਰ), ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਖੇਮ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ) ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਰਧ (ਹਿੱਸਾ) ਧਾਰਿਆ ਹੈ?
Mantra 6
एवा हि मां तवसं वर्धयन्ति दिवश्चिन्मे बृहत उत्तरा धूः । पुरू सहस्रा नि शिशामि साकमशत्रंम हि मा जनिता जजान ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਦ੍ਯੌ (ਆਕਾਸ਼) ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਮੇਰੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਟਿਕਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਹਸ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੱਠੇ ਜੋੜਦਾ/ਸਜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਜਨਿਤਾ (ਜਨਮਦਾਤਾ) ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਸ਼ਤ੍ਰ (ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਰਹਿਤ) ਜਨਮਾਇਆ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ ਬਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
Mantra 7
एवा हि मां तवसं जज्ञुरुग्रं कर्मन्कर्मन्वृषणमिन्द्र देवाः । वधीं वृत्रं वज्रेण मन्दसानोऽप व्रजं महिना दाशुषे वम् ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਵੱਸਵੀ, ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਜਨਮਾਇਆ ਹੈ—ਹੇ ਇੰਦਰ, ਹਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ। ਮਦਮੱਤ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਦਾਤੇ ਲਈ ਵ੍ਰਜ (ਗਊਆਂ ਦਾ ਬਾੜਾ/ਬੰਧਨ) ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 8
देवास आयन्परशूँरबिभ्रन्वना वृश्चन्तो अभि विड्भिरायन् । नि सुद्र्वं दधतो वक्षणासु यत्रा कृपीटमनु तद्दहन्ति ॥
ਦੇਵ ਪਰਸ਼ੁ (ਕੁਹਾੜੀਆਂ) ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ; ਜੰਗਲ ਕੱਟਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਵਿਡ੍ਭਿਃ (ਕੁਲਾਂ/ਗੋਤਰਾਂ) ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਵਕ੍ਸ਼ਣਾਸੁ (ਸਹਾਰਿਆਂ/ਟੇਕਾਂ) ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਦ੍ਰ੍ਵੰ (ਚੰਗੀ ਲੱਕੜੀ) ਟਿਕਾਈ; ਜਿੱਥੇ—ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਕੇ—ਕ੍ਰਿਪੀਟ (ਸਰਿਸ੍ਰਪ/ਕੀੜਾ) ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਰੇਦਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Mantra 9
शशः क्षुरं प्रत्यञ्चं जगाराद्रिं लोगेन व्यभेदमारात् । बृहन्तं चिदृहते रन्धयानि वयद्वत्सो वृषभं शूशुवानः ॥
ਸ਼ਸ਼ (ਖਰਗੋਸ਼) ਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਚ (ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ) ਖ਼ਸ਼ੁਰ (ਉਸਤਰਾ) ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਲੋਗ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ/ਗੰਢ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿ (ਚੱਟਾਨ/ਪਹਾੜ) ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰਵਾ ਦਿਆਂ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਪਲ ਕੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੁੰਦੇ ਵਤਸ ਵਾਂਗ; ਇਉਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਛੋਟਾ ਵੀ ਕਠਿਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
सुपर्ण इत्था नखमा सिषायावरुद्धः परिपदं न सिंहः । निरुद्धश्चिन्महिषस्तर्ष्यावान्गोधा तस्मा अयथं कर्षदेतत् ॥
ਸੁਪਰਨ (ਉੱਚ-ਪੰਖੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਜਦੋਂ ਆਪਣਾ ਨਖ ਤਿੱਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੇ ਦਬਾ ਕੇ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ, ਬੰਧੇ ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ’ਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਭਰੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਮਹਿਸ਼ (ਬਲਦ) ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ ’ਤੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ ‘ਗੋਧਾ’ ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵਾਂਕਾ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਚਾਲ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
Mantra 11
तेभ्यो गोधा अयथं कर्षदेतद्ये ब्रह्मणः प्रतिपीयन्त्यन्नैः । सिम उक्ष्णोऽवसृष्टाँ अदन्ति स्वयं बलानि तन्वः शृणानाः ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ‘ਗੋਧਾ’ ਇਸ ਗਤੀ ਨੂੰ ਅਯਥਾ (ਗਲਤ) ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਂਕਾ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅੰਨ-ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ (ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ) ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਤਿਪੀਯੰਤੀ’ (ਉਲਟਾ ਪੀ ਜਾਂਦੇ/ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ) ਹਨ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਦਾ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਦੁੱਧ/ਰਸ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਲ ਤੋੜਦੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 12
एते शमीभिः सुशमी अभूवन्ये हिन्विरे तन्वः सोम उक्थैः । नृवद्वदन्नुप नो माहि वाजान्दिवि श्रवो दधिषे नाम वीरः ॥
ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼ਮੀ (ਸ਼ਾਂਤੀ-ਕਰ) ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ਮੀ—ਸੁਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸੁਸੰਗਤ—ਬਣੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਕਥ (ਉਚਾਰਿਤ ਸਤੁਤੀ) ਨਾਲ ਸੋਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤਨੁ (ਦੇਹਧਾਰੀ ਸੱਤਾ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਨਾ ਬਚਨ ਬੋਲਦਿਆਂ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ। ਦਿਵਿ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ਼੍ਰਵਃ (ਯਸ਼) ਅਤੇ ਵੀਰ ਦਾ ਨਾਮ ਟਿਕਾਂਦਾ ਹੈਂ—ਅਟੱਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ।
Frequently Asked Questions
Indra is the primary deity, praised as the thunderbolt-bearing hero who slays Vṛtra and releases prosperity. Soma is closely involved as the empowering sacrificial drink.
It declares that Indra’s power breaks obstruction and restores flow—of waters, wealth, and strength—especially for the generous worshipper, and that well-spoken hymns and Soma offerings draw this power near.
It reflects a ritual-social pattern of receiving an arriving figure with food and Soma and dismissing him satisfied, showing that sacred power and social order are maintained through proper offering, speech, and closure.
Ask anything about Sukta 28 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.