Rig Veda Sukta 4
Mandala 10Sukta 47 Mantras

Sukta 4

Sukta 10.4

Devata

Agni

ਇਹ ਸੂਕਤ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਅਗਨੀ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਸੁਭਾਵ ਉੱਤੇ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਲੁਕ ਕੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਭਰ ਕੇ ਹਵਿ ਨੂੰ ‘ਚੱਖ’ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ, ਸੰਤਾਨ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸਫਲ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੀ ਹੈ।

Mantras

Mantra 1

प्र ते यक्षि प्र त इयर्मि मन्म भुवो यथा वन्द्यो नो हवेषु । धन्वन्निव प्रपा असि त्वमग्न इयक्षवे पूरवे प्रत्न राजन् ॥

ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨ੍ਮ (ਵਿਚਾਰ-ਸਤੁਤੀ) ਅੱਗੇ ਵਧਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਹਵ (ਆਹਵਾਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਦਨੀਯ ਹੋਵੇਂ। ਰੇਤਲੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ—ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ—ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੂਰੂ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਾਜਨ।

Mantra 2

यं त्वा जनासो अभि संचरन्ति गाव उष्णमिव व्रजं यविष्ठ । दूतो देवानामसि मर्त्यानामन्तर्महाँश्चरसि रोचनेन ॥

ਹੇ ਯਵਿਸ਼ਠ (ਅਗਨੀ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਗਰਮ ਵ੍ਰਜ (ਗੋਠ) ਵੱਲ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਤੂੰ ਮਰਤਿਆਂ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੂਤ ਹੈਂ। ਅੰਦਰੋਂ ਮਹਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਰੋਚਨ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਲੋਕ) ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਚਾਨਣ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਂਦਾ।

Mantra 3

शिशुं न त्वा जेन्यं वर्धयन्ती माता बिभर्ति सचनस्यमाना । धनोरधि प्रवता यासि हर्यञ्जिगीषसे पशुरिवावसृष्टः ॥

ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਵਧਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਤੇਰੇ—ਵਿਜੇਤਾ ਬਲ ਦੇ—ਸਾਥ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵਤ (ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਰਾਹ) ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ; ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ—ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ।

Mantra 4

मूरा अमूर न वयं चिकित्वो महित्वमग्ने त्वमङ्ग वित्से । शये वव्रिश्चरति जिह्वयादन्रेरिह्यते युवतिं विश्पतिः सन् ॥

ਅਸੀਂ ਮੂੜ੍ਹ ਹਾਂ—ਜਾਂ ਮੂੜ੍ਹ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਚਿਕਿਤ੍ਵ (ਜਾਣਨਹਾਰ); ਪਰ ਹੇ ਅਗਨੀ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਮਹੱਤਵ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਲੁਕ ਕੇ ਤੂੰ ਲੇਟਦਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਜੀਭ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਚਲਦਾ ਹੈਂ। ਵਿਸ਼ਪਤੀ (ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ) ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਚਾਟਦਾ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਯੁਵਤੀ ਨੂੰ—ਨਵੀਂ ਆਹੁਤੀ/ਤਾਜ਼ੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ—ਖੋਜਦਾ।

Mantra 5

कूचिज्जायते सनयासु नव्यो वने तस्थौ पलितो धूमकेतुः । अस्नातापो वृषभो न प्र वेति सचेतसो यं प्रणयन्त मर्ताः ॥

ਕਿਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਨਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਜੰਮਦਾ ਹੈ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖੜਾ ਹੈ—ਧੂਸਰ, ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਧਵਜ ਵਾਲਾ। ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਅਸਨਾਤ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਮਰਤ੍ਯ ਕਰਮ ਲਈ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 6

तनूत्यजेव तस्करा वनर्गू रशनाभिर्दशभिरभ्यधीताम् । इयं ते अग्ने नव्यसी मनीषा युक्ष्वा रथं न शुचयद्भिरङ्गैः ॥

ਜਿਵੇਂ ਚੋਰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਂਦੇ ਹੋਣ, ਤਿਵੇਂ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਦਸ ਪੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹਨ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਨੀਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਸੂਝ ਹੈ—ਚਮਕਦੇ ਅੰਗਾਂ (ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਇਸ ਨੂੰ ਯੁਕਤ ਕਰ।

Mantra 7

ब्रह्म च ते जातवेदो नमश्चेयं च गीः सदमिद्वर्धनी भूत् । रक्षा णो अग्ने तनयानि तोका रक्षोत नस्तन्वो अप्रयुच्छन् ॥

ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ (ਪਵਿੱਤਰ ਵਚਨ) ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੀਤ ਵੀ—ਇਹ ਸਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣੇ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਸਾਡੇ ਤਨਯਾਂ ਅਤੇ ਟੋਕਾਂ (ਸੰਤਾਨ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਸਾਡੀਆਂ ਤਨੂਆਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਠੀਕ ਧਾਰਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਡਿੱਗ ਨ ਪੈਣ।

Frequently Asked Questions

It invokes Agni to accept the offering, empower the sacrifice, and act as a protective refuge for the worshipper—especially safeguarding home, family, and continuity.

Because fire is concealed in fuel and kindling until awakened; once lit, it actively consumes the offering. The imagery teaches that Agni’s power is subtle but becomes visible through ritual and attention.

It can be recited when lighting a lamp or sacred fire, while offering ghee or simple oblations, and as a prayer for protection of health, children, and household well-being.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App