Sukta 33

Mantra 1

श्वित्यञ्चो मा दक्षिणतस्कपर्दा धियंजिन्वासो अभि हि प्रमन्दुः । उत्तिष्ठन्वोचे परि बर्हिषो नॄन्न मे दूरादवितवे वसिष्ठाः ॥

ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਧੀ (ਵਿਚਾਰ) ਨੂੰ ਪਾਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਬਰ੍ਹਿਸ਼ (ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਿਆਂ: ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠੋ, ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਰਹੋ।

Mantra 2

दूरादिन्द्रमनयन्ना सुतेन तिरो वैशन्तमति पान्तमुग्रम् । पाशद्युम्नस्य वायतस्य सोमात्सुतादिन्द्रोऽवृणीता वसिष्ठान् ॥

ਦੂਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੀੜੇ ਹੋਏ ਸੋਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ; ਘੇਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਗੇ, ਉਸ ਉਗ੍ਰ ਨੂੰ। ਪਾਸ਼ਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਵਾਯਤ ਨੇ ਜੋ ਸੋਮ ਪੀੜਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਲਿਆ—ਕਰਮ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Mantra 3

एवेन्नु कं सिन्धुमेभिस्ततारेवेन्नु कं भेदमेभिर्जघान । एवेन्नु कं दाशराज्ञे सुदासं प्रावदिन्द्रो ब्रह्मणा वो वसिष्ठाः ॥

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕੀਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਦਸ਼ਰਾਜ्ञ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਬ੍ਰਹਮ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ) ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਦਾਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ।

Mantra 4

जुष्टी नरो ब्रह्मणा वः पितॄणामक्षमव्ययं न किला रिषाथ । यच्छक्वरीषु बृहता रवेणेन्द्रे शुष्ममदधाता वसिष्ठाः ॥

ਹੇ ਨਰੋ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਏ; ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਕ੍ਸ਼ (ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ) ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਵਰੀ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਸ਼ਮ (ਬਲ) ਟਿਕਾਇਆ।

Mantra 5

उद्द्यामिवेत्तृष्णजो नाथितासोऽदीधयुर्दाशराज्ञे वृतासः । वसिष्ठस्य स्तुवत इन्द्रो अश्रोदुरुं तृत्सुभ्यो अकृणोदु लोकम् ॥

ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਉੱਠੇ ਹੋਣ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਸ਼ਰਾਜ्ञ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਕੀਤੀ। ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਣੀ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਤਸੂਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਥਾਂ—਋ਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੁਕਤ ਲੋਕ—ਉਸ ਨੇ ਬਣਾਇਆ।

Mantra 6

दण्डा इवेद्गोअजनास आसन्परिच्छिन्ना भरता अर्भकासः । अभवच्च पुरएता वसिष्ठ आदित्तृत्सूनां विशो अप्रथन्त ॥

ਡੰਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਗੋ-ਜਨਿਤ (ਕਿਰਣ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੰਮੇ) ਭਰਤ—ਹਾਲੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ—ਇਕੱਠੇ ਗੁੱਥੇ ਹੋਏ, ਘਣੇ ਤੇ ਸੁਗਠਿਤ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ (ਪੁਰਏਤਾ) ਬਣਿਆ; ਤਦ ਤ੍ਰਿਤਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਫੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਋ਤ-ਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆਂ।

Mantra 7

त्रयः कृण्वन्ति भुवनेषु रेतस्तिस्रः प्रजा आर्या ज्योतिरग्राः । त्रयो घर्मास उषसं सचन्ते सर्वाँ इत्ताँ अनु विदुर्वसिष्ठाः ॥

ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਵਨ ਦਾ ਬੀਜ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਆਰਯ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਰਾ ਜੋਤਿ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਘਰਮ (ਤਾਪ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਉਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਰਦੇ ਹਨ।

Mantra 8

सूर्यस्येव वक्षथो ज्योतिरेषां समुद्रस्येव महिमा गभीरः । वातस्येव प्रजवो नान्येन स्तोमो वसिष्ठा अन्वेतवे वः ॥

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅਟੱਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਤੋਤ੍ਰ, ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠੋ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਰਾਹ ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹੈ।

Mantra 9

त इन्निण्यं हृदयस्य प्रकेतैः सहस्रवल्शमभि सं चरन्ति । यमेन ततं परिधिं वयन्तोऽप्सरस उप सेदुर्वसिष्ठाः ॥

ਉਹ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਗੁਪਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਵਿਵੇਕ ਦੇ ਪ੍ਰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਵਾਧ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਤਾਣੀ ਹੋਈ ਪਰਿਧੀ ਨੂੰ ਬੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਬੈਠੇ ਹਨ।

Mantra 10

विद्युतो ज्योतिः परि संजिहानं मित्रावरुणा यदपश्यतां त्वा । तत्ते जन्मोतैकं वसिष्ठागस्त्यो यत्त्वा विश आजभार ॥

ਜਦੋਂ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਜੋਤ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਇੱਕ ਜਨਮ ਸੀ, ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ। ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਉਹ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰ ਲਿਆਇਆ—਋ਤ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ।

Mantra 11

उतासि मैत्रावरुणो वसिष्ठोर्वश्या ब्रह्मन्मनसोऽधि जातः । द्रप्सं स्कन्नं ब्रह्मणा दैव्येन विश्वे देवाः पुष्करे त्वाददन्त ॥

ਅਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ (ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ ਦਾ ਰਿਤਵਿਜ) ਹੈਂ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ। ਦੈਵੀ ਬ੍ਰਹਮ (ਵਾਣੀ) ਨਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਇਕ ਬੂੰਦ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ।

Mantra 12

स प्रकेत उभयस्य प्रविद्वान्त्सहस्रदान उत वा सदानः । यमेन ततं परिधिं वयिष्यन्नप्सरसः परि जज्ञे वसिष्ठः ॥

ਉਹ ਪ੍ਰਕੇਤ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਵੇਕਵਾਨ—ਉਭਯ ਦਾ (ਉਪਰਲਾ ਤੇ ਹੇਠਲਾ, ਅੰਦਰਲਾ ਤੇ ਬਾਹਰਲਾ) ਜਾਣਨਹਾਰ; ਸਹਸ੍ਰਦਾਨ, ਅਤੇ ਸਦਾਨ—ਸਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਯਮ ਦੇ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਪਰਿਧ ਨੂੰ ਬੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਵਸਿਸ਼ਠ ਜਨਮਿਆ।

Mantra 13

सत्रे ह जाताविषिता नमोभिः कुम्भे रेतः सिषिचतुः समानम् । ततो ह मान उदियाय मध्यात्ततो जातमृषिमाहुर्वसिष्ठम् ॥

ਸਤਰ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕੋ ਸਾਂਝਾ ਰੇਤਸ ਕੂੰਭ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਮੱਧ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਤਮਾ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਉੱਥੋਂ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹ ‘ਵਸਿਸ਼ਠ’ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਸੁਸਥਿਤ।

Mantra 14

उक्थभृतं सामभृतं बिभर्ति ग्रावाणं बिभ्रत्प्र वदात्यग्रे । उपैनमाध्वं सुमनस्यमाना आ वो गच्छाति प्रतृदो वसिष्ठः ॥

ਉਹ ਉਕਥ (ਸਤੁਤੀ-ਹਿਮਨ) ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਮ (ਗਾਨ) ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਾਵਾਣ (ਸੋਮ-ਪੀਸਣ ਦਾ ਪੱਥਰ) ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਬਾਣੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸਹਿਮਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਓ; ਮਾਰਗ-ਭੇਦਕ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।