Sukta 96
Sukta 7.96
Vasiṣṭha (explicit)
Sarasvatī
Jagatī or Triṣṭubh (uncertain from excerpt; Sarasvatī hymns often Triṣṭubh/Jagatī—requires full metrical count)
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀਆਂ ਛੇ ਰਿਚਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵਭੌਮ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਨਦੀ ਵਜੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਣੀ, ਬਲ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਕਵੀ ਸਰਸਵਤੀ (ਅਤੇ ਸਰਸਵੰਤ) ਨੂੰ ਉਤਪਾਦਕ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ—ਸੰਤਾਨ, ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਲਈ—ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਖਣਯੋਗ, ਉੱਫਣਦੀ ਦੁੱਧ-ਥਣੀ ਵਾਂਗ ਕਲਪਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਸਮੁਦਾਇ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕੇ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੇਠ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ, ਯਥਾਰਥ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਫਲਦਾਇਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਲਈ ਆਹਵਾਨ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
बृहदु गायिषे वचोऽसुर्या नदीनाम् । सरस्वतीमिन्महया सुवृक्तिभिः स्तोमैर्वसिष्ठ रोदसी ॥
ਵੱਡਾ ਵਚਨ ਤੂੰ ਗਾ—ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਸੁਰਿਆ ਨਦੀ। ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਸੂਵ੍ਰੁਕ੍ਤਿਭਿਃ—ਸੁਘੜ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਸ੍ਤੋਮੈಃ—ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ—ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਰ; ਜਦ ਤੱਕ ਰੋਦਸੀ—ਦੋ ਲੋਕ—ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਲੈਣ।
Mantra 2
उभे यत्ते महिना शुभ्रे अन्धसी अधिक्षियन्ति पूरवः । सा नो बोध्यवित्री मरुत्सखा चोद राधो मघोनाम् ॥
ਹੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਜਦ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋ ਚਮਕਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਧਾਰਾਵਾਂ) ਪੂਰਵਃ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ—ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਅਵਿਤ੍ਰੀ—ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ—ਵਜੋਂ ਜਾਗ। ਮਰੁਤ੍ਸਖਾ—ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਸਖੀ—ਦਾਤਿਆਂ ਦੇ ਮਘੋਨਾਮ੍—ਉਦਾਰਾਂ—ਦੀ ਪ੍ਰਚੁਰ ਕਲਿਆਣ-ਸੰਪਦਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ।
Mantra 3
भद्रमिद्भद्रा कृणवत्सरस्वत्यकवारी चेतति वाजिनीवती । गृणाना जमदग्निवत्स्तुवाना च वसिष्ठवत् ॥
ਸ਼ੁਭਮਈ ਸਰਸਵਤੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੱਚਾ ਭਲਾ ਕਰੇ; ਅਜਿੱਤ, ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਬਲ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਜਮਦਗਨੀ ਵਾਂਗ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਵਾਂਗ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਣ ਲਈ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 4
जनीयन्तो न्वग्रवः पुत्रीयन्तः सुदानवः । सरस्वन्तं हवामहे ॥
ਨਵੀਂ ਉਤਪੱਤੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਉਪਜ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਅਸੀਂ—ਸੁਦਾਨਵ—ਸਰਸਵੰਤ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 5
ये ते सरस्व ऊर्मयो मधुमन्तो घृतश्चुतः । तेभिर्नोऽविता भव ॥
ਹੇ ਸਰਸਵਤ, ਤੇਰੀਆਂ ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਮਧੁਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ-ਸ੍ਰਵਿਤ (ਘੀ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਟਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ) ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਅਵਿਤਾ, ਰੱਖਿਆਕ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ।
Mantra 6
पीपिवांसं सरस्वतः स्तनं यो विश्वदर्शतः । भक्षीमहि प्रजामिषम् ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਪਰਿਪੂਰਨ ਥਣ—ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਦਾਰ ਉਦਰ—ਉਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਪਾਨ ਕਰੀਏ; ਪ੍ਰਜਾ ਸਮੇਤ ਪੋਸ਼ਕ ਅੰਨ-ਰਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭੋਗੀਏ।
Frequently Asked Questions
She is praised as the sovereign river among rivers—purifying, nourishing, and powerful—who also supports inspired, well-formed speech used in ritual.
It asks for abundance and nourishment (iṣ), generative strength and progeny (prajā), and the widening, strengthening power that comes with true, effective praise.
It is a poetic image for overflowing nourishment: Sarasvatī/Sarasvat is envisioned as a visible source of sustenance from which the community may ‘partake’ and be strengthened.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.