
Sukta 7.97
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra tradition for Maṇḍala 7; hymn to Bṛhaspati/Brāhmaṇaspati)
Bṛhaspati / Brāhmaṇaspati (with a relational horizon that includes Indra as allied power in the hymn)
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical for Maṇḍala 7 praise/invocation)
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ/ਬ੍ਰਾਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਯਾਜ਼ਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਯੱਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵੱਲ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਸੋਮ-ਪੀੜਨ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸਕ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ “ਨਿਰਦੋਸ਼” ਬਣਨ ਅਤੇ ਬਲ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸਹੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ।
Mantra 1
यज्ञे दिवो नृषदने पृथिव्या नरो यत्र देवयवो मदन्ति । इन्द्राय यत्र सवनानि सुन्वे गमन्मदाय प्रथमं वयश्च ॥
ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ—ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਨ੍ਰਿਸਦਨ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ-ਖੋਜੀ ਨਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਸਵਨ-ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਇੰਦਰ ਉਸ ਮਦ ਲਈ ਆਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵੀ ਲਿਆਵੇ।
Mantra 2
आ दैव्या वृणीमहेऽवांसि बृहस्पतिर्नो मह आ सखायः । यथा भवेम मीळ्हुषे अनागा यो नो दाता परावतः पितेव ॥
ਅਸੀਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ; ਹੇ ਸਖਿਓ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ—ਸਾਡਾ ਬਲਵਾਨ ਮਿੱਤਰ—ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇ। ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋਈਏ—ਜੋ ਪਰਾਵਤ (ਦੂਰ ਪਰੇ ਤੋਂ) ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
तमु ज्येष्ठं नमसा हविर्भिः सुशेवं ब्रह्मणस्पतिं गृणीषे । इन्द्रं श्लोको महि दैव्यः सिषक्तु यो ब्रह्मणो देवकृतस्य राजा ॥
ਉਸ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਹਵਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਸ਼ੇਵ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਨੂੰ। ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਦੇਵਕ੍ਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮ (ਵਾਣੀ) ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।
Mantra 4
स आ नो योनिं सदतु प्रेष्ठो बृहस्पतिर्विश्ववारो यो अस्ति । कामो रायः सुवीर्यस्य तं दात्पर्षन्नो अति सश्चतो अरिष्टान् ॥
ਸਾਡੇ ਯੋਨੀ—ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਵਰਦਾਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਆ ਬੈਠੇ। ਜੋ ਰਾਯ (ਆਤਮਿਕ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਅਤੇ ਸੁਵੀਰ੍ਯ (ਵੀਰ-ਬਲ) ਦੀ ਕਾਮਨਾ-ਸਰੂਪ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਦਾਨ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਅਰਿਸ਼ਟ (ਅਪਾਇ-ਰਹਿਤ) ਰੱਖੇ।
Mantra 5
तमा नो अर्कममृताय जुष्टमिमे धासुरमृतासः पुराजाः । शुचिक्रन्दं यजतं पस्त्यानां बृहस्पतिमनर्वाणं हुवेम ॥
ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦਦੇ ਹਾਂ—ਅਥੱਕ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ—ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਪ੍ਰਿਯ ਇਹ ਸਤੁਤੀ-ਅਰਕ ਅਰਪ ਕੇ। ਪੁਰਾਤਨ-ਜਨਮੇ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਦਾਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਥਾਂਮਦੇ ਹਨ। ਵਸੇਬਿਆਂ ਦਾ ਯਜਨੀਯ, ਸ਼ੁੱਧ-ਨਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਸੀਂ ਆਹਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 6
तं शग्मासो अरुषासो अश्वा बृहस्पतिं सहवाहो वहन्ति । सहश्चिद्यस्य नीलवत्सधस्थं नभो न रूपमरुषं वसानाः ॥
ਤਾਕਤਵਰ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਘੋੜੇ, ਇਕੱਠੇ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਵਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਆਸਨ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਨੀਲ-ਘਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕਤ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ—ਬਲਵਾਨ, ਇਕਜੁੱਟ ਚਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ।
Mantra 7
स हि शुचिः शतपत्रः स शुन्ध्युर्हिरण्यवाशीरिषिरः स्वर्षाः । बृहस्पतिः स स्वावेश ऋष्वः पुरू सखिभ्य आसुतिं करिष्ठः ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ—ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ; ਉਹ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਤਾ ਹੈ, ਸੁਵਰਨ ਵਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਲ ਦਾ ਵਾਹਕ। ਸੁਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀ, ਉੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਬਹੁਤ ਸਖਿਆਂ ਲਈ ਸੋਮ-ਪੇਸ਼ਣ—ਆਸੁਤੀ, ਆਨੰਦ ਦੀ ਧਾਰਾ—ਕਰੇਗਾ।
Mantra 8
देवी देवस्य रोदसी जनित्री बृहस्पतिं वावृधतुर्महित्वा । दक्षाय्याय दक्षता सखायः करद्ब्रह्मणे सुतरा सुगाधा ॥
ਦੇਵੀਆਂ ਦਿਆਉ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ—ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਜਨਿਤ੍ਰੀ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੇ ਸਖਿਓ, ਵਿਵੇਕ-ਕਰਮ ਲਈ ਦੱਖ ਹੋਵੋ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤੇ ਸੁਗਮ ਉਤਰਾਈ (ਤੀਰਥ) ਬਣਾਓ।
Mantra 9
इयं वां ब्रह्मणस्पते सुवृक्तिर्ब्रह्मेन्द्राय वज्रिणे अकारि । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਸਪਤੇ, ਇਹ ਸੁਵ੍ਰੁਕਤੀ—ਸੁਘੜ ਬਾਣੀ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ; ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ। ਧੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਚੁੱਕੀਆਂ ਜਾਣ; ਪੁਰੰਧੀਆਂ (ਪ੍ਰਜ્ઞਾ ਦੀਆਂ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ) ਸੰਕੁਚਿਤ-ਹਿਰਦੇਆਂ ਦੀਆਂ ਵੈਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾਉਣ।
Mantra 10
बृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्वो दिव्यस्येशाथे उत पार्थिवस्य । धत्तं रयिं स्तुवते कीरये चिद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ, ਤੂੰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਰਥਿਵ ਵਸੂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋ। ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ—ਕੀਰਿ—ਵਿੱਚ ਰਯਿ, ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਧਰੋ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸਵਸ੍ਤਿਭਿਃ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
The hymn mainly addresses Bṛhaspati (also called Brāhmaṇaspati), the divine lord of sacred speech and priestly power. Indra appears in the background as the Soma-drinking ally within the sacrifice.
It asks Bṛhaspati to come as a close Friend, remove fault, and make the sacrifice—especially the Soma outpouring—successful, so the worshippers receive strength, joy, and prosperity.
These titles point to his role as the power of luminous, truthful speech that cleanses the rite and the mind. In Vedic thought, right utterance sustains the sacrifice and brings the desired divine response.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.