Sukta 100
Sukta 7.100
Vasiṣṭha (traditional)
Vishnu
Triṣṭubh
ਇਹ ਛੋਟੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸਤੁਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕਦਮ ਪਾ ਕੇ’ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਯਜ્ઞਕਰਮ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਥਿਰ ਮੈਦਾਨ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਦਾਨ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਵਸ਼ਟ-ਕਾਰ ਨਾਲ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸਵਸਤੀ (ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
नू मर्तो दयते सनिष्यन्यो विष्णव उरुगायाय दाशत् । प्र यः सत्राचा मनसा यजात एतावन्तं नर्यमाविवासात् ॥
ਹੁਣ ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਰੁਗਾਯ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਤ੍ਰਾਚਾ (ਨਿਰੰਤਰ) ਮਨ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨਰ੍ਯ (ਵੀਰ) ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਵਿਸ਼ਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਦੇ ਕੇ ਥਾਮਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
त्वं विष्णो सुमतिं विश्वजन्यामप्रयुतामेवयावो मतिं दाः । पर्चो यथा नः सुवितस्य भूरेरश्वावतः पुरुश्चन्द्रस्य रायः ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਰਵਜਨ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਸੁਮਤਿ ਬਖ਼ਸ਼—ਅਪ੍ਰਯੁਤ, ਸਦਾ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਬੁੱਧਿ ਬਖ਼ਸ਼; ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸੁਵਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੰਗਲਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਏ। ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਅਸ਼ਵਵਤ (ਤੇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ), ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਰਾਇ ਦਿਵੇਂ।
Mantra 3
त्रिर्देवः पृथिवीमेष एतां वि चक्रमे शतर्चसं महित्वा । प्र विष्णुरस्तु तवसस्तवीयान्त्वेषं ह्यस्य स्थविरस्य नाम ॥
ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਵ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ; ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਤਰ੍ਚਸ—ਸੌ ਸ੍ਤੁਤੀਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ—ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਤਵਸ ਤੋਂ ਵੀ ਤਵੀਯਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸਥਵਿਰ, ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਬਲਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਤ੍ਵੇਸ਼’—ਉਗ੍ਰ, ਪ੍ਰਚੰਡ—ਹੈ।
Mantra 4
वि चक्रमे पृथिवीमेष एतां क्षेत्राय विष्णुर्मनुषे दशस्यन् । ध्रुवासो अस्य कीरयो जनास उरुक्षितिं सुजनिमा चकार ॥
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰਿਆ—ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਲਈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਦਸ਼ਸ੍ਯਨ, ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਬਣ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਨ; ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਰੁਕ੍ਸ਼ਿਤਿ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਵਾਸ—ਅਤੇ ਸੁਜਨਿਮਾ—ਸ਼ੁਭ ਜਨਮ—ਰਚਿਆ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਤੇ ਸੁਸੰਗਤ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ।
Mantra 5
प्र तत्ते अद्य शिपिविष्ट नामार्यः शंसामि वयुनानि विद्वान् । तं त्वा गृणामि तवसमतव्यान्क्षयन्तमस्य रजसः पराके ॥
ਹੇ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟਾ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਹ ਨਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉਪਾਵਾਂ ਤੇ ਮਾਰਗਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ, ਅਜਿੱਤ—ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਰਜਸ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਪਰਾਏ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
किमित्ते विष्णो परिचक्ष्यं भूत्प्र यद्ववक्षे शिपिविष्टो अस्मि । मा वर्पो अस्मदप गूह एतद्यदन्यरूपः समिथे बभूथ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੋ, ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਵੇਖਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਦ ਮੈਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—‘ਮੈਂ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ ਹਾਂ’? ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਇਹ ਰੂਪ ਨਾ ਲੁਕਾ—ਕਿ ਤੂੰ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਰੂਪਾਂਤਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਕਤੀ ਸਾਨੂੰ ਵਿਖਾ।
Mantra 7
वषट् ते विष्णवास आ कृणोमि तन्मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्यम् । वर्धन्तु त्वा सुष्टुतयो गिरो मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਸ਼ਟ-ਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਹੇ ਸ਼ਿਪਿਵਿਸ਼ਟ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਹਵ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ। ਮੇਰੀਆਂ ਸੁਘੜ ਸਤੁਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਤੈਨੂੰ ਵਧਾਉਣ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸਵਸਤੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It teaches that Viṣṇu creates and stabilizes wide space for life and sacred work, and that sincere worship brings protection, well-being (svasti), and a secure dwelling.
The ‘strides’ symbolize Viṣṇu’s cosmic act of measuring out and establishing the world—making the earth a usable field (kṣetra) and giving people a firm, spacious foundation (urukṣiti).
Vaṣaṭ is a ritual exclamation used when making an offering into the fire; here it marks the moment of oblation and the request that Viṣṇu accept the offering and guard the worshippers with svasti.
Ask anything about Sukta 100 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
