
Sukta 7.37
Vasiṣṭha (traditional for Maṇḍala 7)
Ṛbhus / Vājas / Ṛbhukṣaṇas (as addressed); Soma context prominent
Triṣṭubh (probable; needs verification)
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਸੂਕਤ, ਭੂਆਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਜ ਅਤੇ ਭੁਕ੍ਸ਼ਣ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸੋਮ-ਪੇੜਨਾਂ ਵੱਲ ਸੱਦਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਪਾਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਹਾਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਲ (ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤ੍ਰ ਵੱਲ) ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਤਦਾਇਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ, ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਚਾਈਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਤੇ “ਸਹਾਇਤਾਵਾਂ” (ਰਾਧਾਂਸੀ) ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸੋਮ-ਕਰਮ ਲਈ ਇਕ ਵਿਧਾਨਕ ਆਹਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਕੌਸ਼ਲ, ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਕਲਿਆਣ (ਸਵਸਤੀ) ਲਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
Mantra 1
आ वो वाहिष्ठो वहतु स्तवध्यै रथो वाजा ऋभुक्षणो अमृक्तः । अभि त्रिपृष्ठैः सवनेषु सोमैर्मदे सुशिप्रा महभिः पृणध्वम् ॥
ਸਤੁਤੀ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ-ਵਾਹਕ ਰਥ ਆਵੇ—ਹੇ ਵਾਜੋ, ਹੇ ਭੁਕਸ਼ਣੋ, ਅਚੂਕੋ। ਸਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਸੋਮ-ਪਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੁਸ਼ਿਪ੍ਰੋ (ਸੁੰਦਰ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲਿਓ), ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਰ ਲਵੋ।
Mantra 2
यूयं ह रत्नं मघवत्सु धत्थ स्वर्दृश ऋभुक्षणो अमृक्तम् । सं यज्ञेषु स्वधावन्तः पिबध्वं वि नो राधांसि मतिभिर्दयध्वम् ॥
ਹੇ ਸਵਰ੍ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਿਭੁਕ੍ਸ਼ਣੋ, ਅਚ੍ਯੁਤੋ! ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਘਵਤਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ—ਧਨ—ਧਰਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਵਧਾਵੰਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਪੀਓ; ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਰਾਧਾਂਸਿ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਦਾਇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਵੰਡੋ।
Mantra 3
उवोचिथ हि मघवन्देष्णं महो अर्भस्य वसुनो विभागे । उभा ते पूर्णा वसुना गभस्ती न सूनृता नि यमते वसव्या ॥
ਹੇ ਮਘਵਨ! ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਰਭ—ਛੋਟੇ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਚ, ਅੰਦਰਲੇ ਧਨ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਨਿਯਮ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਸੂਨ੍ਰਿਤਾ—ਸਿੱਧੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਬਾਣੀ—ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਵਸਵ੍ਯਾ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਬੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 4
त्वमिन्द्र स्वयशा ऋभुक्षा वाजो न साधुरस्तमेष्यृक्वा । वयं नु ते दाश्वांसः स्याम ब्रह्म कृण्वन्तो हरिवो वसिष्ठाः ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ! ਸ੍ਵਯਸ਼ਸ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ—ਤੂੰ ਰਿਭੁਕ੍ਸ਼ਾ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈਂ; ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਬਲ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਹਰਿਵੋ! ਅਸੀਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇਰੇ ਦਾਸ਼੍ਵਾਂਸਃ—ਅਰਪਣਕਰਤਾ—ਬਣੀਏ; ਬ੍ਰਹ੍ਮ—ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ—ਘੜਦੇ ਰਹੀਏ।
Mantra 5
सनितासि प्रवतो दाशुषे चिद्याभिर्विवेषो हर्यश्व धीभिः । ववन्मा नु ते युज्याभिरूती कदा न इन्द्र राय आ दशस्येः ॥
ਹੇ ਹਰਿਤਾਸ਼ਵ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈਂ; ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਭੀ, ਉਹਨਾਂ ਧੀਆਂ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁੱਧੀਆਂ) ਨਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਜੋਤਣ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਇੰਦਰ, ਕਦੋਂ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਧਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜੇਂਗਾ?
Mantra 6
वासयसीव वेधसस्त्वं नः कदा न इन्द्र वचसो बुबोधः । अस्तं तात्या धिया रयिं सुवीरं पृक्षो नो अर्वा न्युहीत वाजी ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੇਧਸਾਂ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਗਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ—ਹੇ ਇੰਦਰ—ਕਦੋਂ ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਜਗਾਏਂਗਾ? ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਧੀ ਨਾਲ ਸੁਵੀਰ (ਵੀਰ-ਬਲ ਵਾਲੀ) ਦੌਲਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ; ਹੇ ਵਾਜੀ, ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਘੋੜਾ, ਨੇੜੇ ਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।
Mantra 7
अभि यं देवी निॠतिश्चिदीशे नक्षन्त इन्द्रं शरदः सुपृक्षः । उप त्रिबन्धुर्जरदष्टिमेत्यस्ववेशं यं कृणवन्त मर्ताः ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ—even ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵੀ—ਆਪਣਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ (ਸੁ-ਪੋਸ਼ਕ) ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਭੀ ਲੱਭਦੀਆਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਵੱਲ ਤ੍ਰਿਬੰਧੁ (ਤਿੰਨ-ਬੰਧਾਂ ਵਾਲਾ) ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਰਦਸ਼ਟੀ (ਪੁਰਾਣੀ ਅੱਠ-ਗੁਣੀ ਹੱਦ) ਤੱਕ; ਜੋ ਸੰਕੁਚਿਤ ਅਵਸਥਾ ਮਰਤਯ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਰੂਪਾਂਤਰਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Mantra 8
आ नो राधांसि सवित स्तवध्या आ रायो यन्तु पर्वतस्य रातौ । सदा नो दिव्यः पायुः सिषक्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੇ ਸਵਿਤਰ, ਸਤੁਤੀਯੋਗ ਤੇਰੇ ਸਹਾਇ-ਦਾਨ (ਰਾਧਾਂਸਿ) ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਣ; ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਾਨ-ਵੇਲੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ (ਰਾਯੋ) ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਉਣ। ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਵਾਲਾ (ਪਾਯੁ) ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀਆਂ—ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਚਾਓ।
The Ṛbhus are a group of three divine craftsmen. In RV 7.37 they are invited to the Soma rite as skilled, effective powers who can renew, perfect, and bring abundance.
Because the hymn is shaped as an invitation to the Soma pressings (savanas). The poet calls the deities to drink the Soma and, through that shared ritual joy, to grant strength, wealth, and protection.
Vedic hymns often weave related divine functions together. Here Indra represents winning force and riches, while Savitar provides beneficent impulsion and ongoing protection, rounding off the Ṛbhu-invocation with a final blessing of svasti (well-being).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.