Sukta 23
Sukta 7.23
Vasiṣṭha
Indra
Triṣṭubh (probable)
ਇਸ ਛੇ-ਮੰਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ (ਵਸਿਸ਼ਠ ਕੁਲ ਦੀ ਓਰੋਂ ਵੀ) ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀਆਂ ਯੁੱਧ-ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਣੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਵੇ ਅਤੇ ਬਲ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੇ। ਭਜਨ ਸਹੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਤ (ਕੌਸਮੀਕ ਸੱਚ/ਕ੍ਰਮ) ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸਤਾਰਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਚਾਰ) ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਜ (ਜਿੱਤ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਵੀਰ-ਧਨ ਅਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਵਾਲੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ।
Mantras
Mantra 1
उदु ब्रह्माण्यैरत श्रवस्येन्द्रं समर्ये महया वसिष्ठ । आ यो विश्वानि शवसा ततानोपश्रोता म ईवतो वचांसि ॥
ਸ਼੍ਰਵਸ੍—ਕੀਰਤੀ-ਸ੍ਰਵਣ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ—ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਮੰਤ੍ਰ) ਉੱਚੇ ਕਰੋ; ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ! ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਵਸਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉਤਸੁਕ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਉਪਸ਼੍ਰੋਤਾ—ਸ੍ਰੋਤਾ—ਬਣ ਕੇ ਆਵੇ।
Mantra 2
अयामि घोष इन्द्र देवजामिरिरज्यन्त यच्छुरुधो विवाचि । नहि स्वमायुश्चिकिते जनेषु तानीदंहांस्यति पर्ष्यस्मान् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਦੇਵਜਾਮਿ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਗੇ! ਜਦੋਂ ਵੈਰੀ ਬੰਧਨ ਵਿਵਾਚਿ—ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੋਲ ਕੇ—ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਘੋਸ਼ ਭੇਜਦਾ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੋਚਾਂ ਅਤੇ ਅੰਹਸ੍—ਦੋਸ਼-ਭ੍ਰਮਾਂ—ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ।
Mantra 3
युजे रथं गवेषणं हरिभ्यामुप ब्रह्माणि जुजुषाणमस्थुः । वि बाधिष्ट स्य रोदसी महित्वेन्द्रो वृत्राण्यप्रती जघन्वान् ॥
ਜੋੜਣ ਲਈ ਕਿਰਣਾਂ (ਗਵੇਸ਼ਣ) ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਥ ਦੋ ਹਰੀ-ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ; ਬ੍ਰਹਮਾਣਿ (ਸਤੁਤੀ-ਮੰਤ੍ਰ) ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਰੋਦਸੀ (ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ) ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਪ੍ਰਤੀ (ਬੇਮਿਸਾਲ) ਇੰਦਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਣਿ (ਰੋਕਾਂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 4
आपश्चित्पिप्युः स्तर्यो न गावो नक्षन्नृतं जरितारस्त इन्द्र । याहि वायुर्न नियुतो नो अच्छा त्वं हि धीभिर्दयसे वि वाजान् ॥
ਪਾਣੀਆਂ ਵੀ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਰੰਭਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੁੱਲ ਗਈਆਂ, ਤ (ਸੱਚਾ ਨਿਯਮ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ; ਇਉਂ ਹੀ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਸਤੁਤਿਕਾਰ ਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਨਿਯੁਤ (ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਵਾਲੇ ਵਾਯੂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਧੀਭਿਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ) ਵਾਜਾਨ੍ (ਬਲ ਦੀਆਂ ਪੂਰਨਤਾਵਾਂ) ਵੰਡਦਾ ਹੈਂ।
Mantra 5
ते त्वा मदा इन्द्र मादयन्तु शुष्मिणं तुविराधसं जरित्रे । एको देवत्रा दयसे हि मर्तानस्मिञ्छूर सवने मादयस्व ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇਹ ਮਦ (ਆਨੰਦ-ਉਮੰਗਾਂ) ਤੈਨੂੰ ਮਸਤ ਕਰਨ—ਸ਼ੁਸ਼્મਿਣੰ (ਬਲਵਾਨ), ਤੁਵਿਰਾਧਸੰ (ਵੱਡੀ ਦਾਤ ਵਾਲਾ)—ਗਾਇਕ ਜਰਿਤ੍ਰੇ ਲਈ। ਦੇਵਤ੍ਰਾ (ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ) ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਮਰਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਇਸ ਸਵਨੇ (ਸੋਮ-ਪੇੜਨ ਵਿੱਚ) ਆਨੰਦ ਕਰ ਅਤੇ ਵਧਦਾ ਰਹੁ।
Mantra 6
एवेदिन्द्रं वृषणं वज्रबाहुं वसिष्ठासो अभ्यर्चन्त्यर्कैः । स नः स्तुतो वीरवद्धातु गोमद्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਰਕੈः (ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤਾਂ) ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣ (ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ), ਵਜ੍ਰਬਾਹੁ (ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ)—ਅਭਿ-ਅਰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਸਾਨੂੰ ਵੀਰਵੱਤ ਅਤੇ ਗੋਮੱਦ (ਗੋ-ਧਨ ਵਾਲੀ) ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਧਾਰੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਖਿਅੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਭਿਃ (ਕਲਿਆਣਮਈ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ) ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It asks Indra to hear the poets’ prayers, come swiftly in times of contest, and grant vāja (winning strength), fame, wealth (especially cattle), heroic support, and lasting well-being (svasti).
The image shows praise and devotion becoming full and effective—like waters swelling—until they ‘reach ṛta,’ meaning they align with the right order that makes Indra’s gifts and victories possible.
It can be recited as an Indra-stuti before difficult work or competition, with a small fire or lamp and a ghee offering (or even simple water libation), focusing on courage, clarity (dhī), and protection.
Ask anything about Sukta 23 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.