Sukta 63
Sukta 7.63
Vasiṣṭha (Vasiṣṭha-gotra; Mandala 7 attribution)
Sūrya/Savitṛ in association with Mitra–Varuṇa (solar vision as their 'eye')
Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical of Mandala 7 hymns)
ਵਸਿਸ਼ਠ ਦਾ ਇਹ ਛੇ ਪਦਾਂ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਸੂਕਤ ਸੂਰਜ/ਸਵਿਤ੍ਰ ਦੇ ਉਦਯ ਨੂੰ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਜੋਤ ਵਜੋਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਲੁਕਿਆ ਅੰਧਕਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ-ਕਾਜ ਤੇ ਤ (ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ) ਨੂੰ ਸਮਰਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ–ਵਰੁਣ ਦੀ “ਅੱਖ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੌਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਨ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਾਹਾਂ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
उद्वेति सुभगो विश्वचक्षाः साधारणः सूर्यो मानुषाणाम् । चक्षुर्मित्रस्य वरुणस्य देवश्चर्मेव यः समविव्यक्तमांसि ॥
ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸਰਵਦਰਸ਼ੀ ਸੂਰਜ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਆਧਾਰ। ਉਹ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦਾ ਚੱਖੁ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਮੜੀ ਤਾਣ ਕੇ ਫੈਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਲੁਕੀਆਂ ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਣ)।
Mantra 2
उद्वेति प्रसवीता जनानां महान्केतुरर्णवः सूर्यस्य । समानं चक्रं पर्याविवृत्सन्यदेतशो वहति धूर्षु युक्तः ॥
ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਰਕ ਉੱਠਦਾ ਹੈ—ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕੇਤੁ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ। ਉਹ ਉਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੁਮਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧੂੜਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਏਤਸ਼ (Etaśa) ਅਸ਼ਵ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਾਨਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਅਟੱਲ ਨਿਯਮ।
Mantra 3
विभ्राजमान उषसामुपस्थाद्रेभैरुदेत्यनुमद्यमानः । एष मे देवः सविता चच्छन्द यः समानं न प्रमिनाति धाम ॥
ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚੋਂ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਤੁਤੀ-ਗਾਨ ਨਾਲ, ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸੰਨ। ਇਹ ਦੇਵ ਸਵਿਤ੍ਰ (Savitṛ) ਮੇਰੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਥਿਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਘਟਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ (ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਨਿਯਮ)।
Mantra 4
दिवो रुक्म उरुचक्षा उदेति दूरेअर्थस्तरणिर्भ्राजमानः । नूनं जनाः सूर्येण प्रसूता अयन्नर्थानि कृणवन्नपांसि ॥
ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੀ—ਉਦਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੂਰ ਤੱਕ ਅਰਥ ਵਾਲੀ, ਚਮਕਦਾ ਜੇਤੂ ਤਰਣੀ। ਹੁਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਲਕਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਸਿਧ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
यत्रा चक्रुरमृता गातुमस्मै श्येनो न दीयन्नन्वेति पाथः । प्रति वां सूर उदिते विधेम नमोभिर्मित्रावरुणोत हव्यैः ॥
ਜਿੱਥੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਗਮਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਯੇਨ (ਬਾਜ਼) ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਉਡਾਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਥ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਹੇ ਮਿਤ੍ਰ-ਵਰੁਣ—ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹਵ੍ਯ (ਆਹੁਤੀ) ਨਾਲ।
Mantra 6
नू मित्रो वरुणो अर्यमा नस्त्मने तोकाय वरिवो दधन्तु । सुगा नो विश्वा सुपथानि सन्तु यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੁਣ ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਨ—ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਧਦੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਵਕਾਸ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਰਾਹ ਸੁਗਮ ਅਤੇ ਸੁਪਥ ਹੋਣ; ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸ੍ਵਸਤਿਭਿਃ (ਕਲਿਆਣਮਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ) ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It praises the rising Sun as the all-seeing light shared by everyone, which exposes hidden darkness and makes right action possible. It also links the Sun to Mitra–Varuṇa as their ‘eye’ and ends with a prayer for safe paths and protection.
Mitra and Varuṇa represent Āditya sovereignty and ṛta (truth/order). Calling the Sun their ‘eye’ means solar light is the visible power that sees, reveals, and supports truth by removing concealment.
It is well-suited for dawn recitation: contemplate inner clarity as the Sun rises, then conclude with the final verse as a prayer for good guidance, safe journeys, and steady well-being.
Ask anything about Sukta 63 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
