Sukta 73
Sukta 7.73
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 7; internal mention in 7.73.3 supports Vasiṣṭha)
Aśvinau (Nāsatyā), the twin divine physicians/helpers
Triṣṭubh (probable for RV 7.73; confirm against pada-count in critical edition)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਭਜਨ ਅਸ਼ਵਿਨੌ (ਨਾਸਤਿਆਉ) ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਆਉਣ—ਉਧਾਰਕਾਂ ਵਜੋਂ ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਨੂੰ “ਅੰਧਕਾਰ” ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਦੂਰਲੇ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਯਜਨ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਸੁਚੱਜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੜੀ ਹੋਈ ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਜੁੜਵੇਂ ਚਿਕਿਤਸਕ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜ-ਗੁਣਾ, ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
अतारिष्म तमसस्पारमस्य प्रति स्तोमं देवयन्तो दधानाः । पुरुदंसा पुरुतमा पुराजामर्त्या हवते अश्विना गीः ॥
ਅਸੀਂ ਇਸ ਤਮਸ ਦੇ ਪਾਰ—ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਕੰਢੇ—ਲੰਘ ਗਏ ਹਾਂ, ਦੇਵ-ਅਭਿਮੁਖ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਤੋਮ—ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਸ্তুਤੀ—ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਗੀ: ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਦੀ ਹੈ—ਪੁਰੁਦੰਸ, ਪੁਰੁਤਮ, ਪੁਰਾਜ, ਅਮਰਤ੍ਯ—ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਉਣ।
Mantra 2
न्यु प्रियो मनुषः सादि होता नासत्या यो यजते वन्दते च । अश्नीतं मध्वो अश्विना उपाक आ वां वोचे विदथेषु प्रयस्वान् ॥
ਹੁਣ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਤਾ (ਯਾਜਕ) ਆਸਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ—ਜੋ ਯਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਵੰਦਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਮਧੁਰਸ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਮੈਂ, ਅਰਪਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਵਿਦਥਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਜਸ ਉਚਾਰਾਂਗਾ।
Mantra 3
अहेम यज्ञं पथामुराणा इमां सुवृक्तिं वृषणा जुषेथाम् । श्रुष्टीवेव प्रेषितो वामबोधि प्रति स्तोमैर्जरमाणो वसिष्ठः ॥
ਅਸੀਂ ਯਜ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਹੈ; ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੋ (ਬਲਵਾਨ ਦੋਵਾਂ), ਇਸ ਸੁਘੜ ਸਤੁਤੀ-ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਾਰਥੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਕਰਮ ਪੱਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
उप त्या वह्नी गमतो विशं नो रक्षोहणा सम्भृता वीळुपाणी । समन्धांस्यग्मत मत्सराणि मा नो मर्धिष्टमा गतं शिवेन ॥
ਹੇ ਅਗਨੀ-ਵਾਹਕ ਦੋਵਾਂ, ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆਓ—ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਣ, ਸੁਸਜਜਿਤ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਹੱਥ। ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਪਰਦੇ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਮੱਤਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਕੁਚਲੋ—ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਓ।
Mantra 5
आ पश्चातान्नासत्या पुरस्तादाश्विना यातमधरादुदक्तात् । आ विश्वतः पाञ्चजन्येन राया यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੇ ਨਾਸਤਿਆਓ, ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ ਵੀ ਆਓ; ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਹੇਠੋਂ ਵੀ ਅਤੇ ਉੱਪਰੋਂ ਵੀ ਆਓ। ਪੰਜਜਨ੍ਯ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਓ; ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
They are the twin divine helpers known for swift rescue and healing. The hymn calls them to arrive quickly and protect the worshippers with well-being and prosperity.
On the surface it suggests moving from danger or night into safety and light. Spiritually it also points to passing beyond confusion or inner heaviness (tamas) into clarity and renewed strength through divine help.
The hymn explicitly names Vasiṣṭha (7.73.3), showing the seer as the one who ‘awakens’ the gods through well-crafted praise and keeps the sacrifice moving correctly on its paths.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.