Sukta 95
Sukta 7.95
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.95 Sarasvatī hymn)
Sarasvatī
Jagatī (probable for RV 7.95.1; confirm by syllable count)
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ, ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ, ਜੋ ਹੋਰ ਸਭ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ; ਅਡੋਲ, “ਲੋਹੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਾਲੀ,” ਅਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਯਜ್ಞੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਸੁਣੇ, ਨੇੜੇ ਆਵੇ, ਧਨ ਤੇ ਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਤ (ਸੱਚ-ਵਿਵਸਥਾ) ਦੇ “ਦਰਵਾਜ਼ੇ” ਖੋਲ੍ਹੇ।
Mantras
Mantra 1
प्र क्षोदसा धायसा सस्र एषा सरस्वती धरुणमायसी पूः । प्रबाबधाना रथ्येव याति विश्वा अपो महिना सिन्धुरन्याः ॥
ਪ੍ਰੇਰਕ ਬਲ ਅਤੇ ਧਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਧਾਵਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਰਸਵਤੀ, ਆਯਸੀ ਧਰੁਣਮਯੀ ਪੂਃ (ਲੋਹੇ ਵਰਗੀ ਨੀਂਹ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨਤਾ)। ਰਥ ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਸਭ ਜਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 2
एकाचेतत्सरस्वती नदीनां शुचिर्यती गिरिभ्य आ समुद्रात् । रायश्चेतन्ती भुवनस्य भूरेर्घृतं पयो दुदुहे नाहुषाय ॥
ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਉਹ—ਸਰਸਵਤੀ—ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨਾਹੁਸ਼ (ਮਨੁੱਖ-ਸਾਧਕ) ਲਈ ਘ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਯਃ—ਸੁੱਧ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ—ਦੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
Mantra 3
स वावृधे नर्यो योषणासु वृषा शिशुर्वृषभो यज्ञियासु । स वाजिनं मघवद्भ्यो दधाति वि सातये तन्वं मामृजीत ॥
ਉਹ ਨਰ੍ਯੋ ਯੋਸ਼ਣਾਸੁ ਵਿਚ ਵਧਦਾ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁ; ਯਜ੍ਞੀਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਬਲਵਾਨ। ਉਹ ਮਘਵਦ੍ਭ੍ਯਃ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਵਾਜਿਨ—ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੀ ਤਨੁ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਘੜਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
उत स्या नः सरस्वती जुषाणोप श्रवत्सुभगा यज्णे अस्मिन् । मितज्ञुभिर्नमस्यैरियाना राया युजा चिदुत्तरा सखिभ्यः ॥
ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਰਸਵਤੀ—ਜੁਸ਼ਾਣਾ, ਸੁਭਗਾ—ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇ। ਮਿਤਜ੍ਞੂਆਂ ਨਾਲ, ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਯਾ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਵੀ, ਸਖਿਆਂ ਲਈ ਉਹ ਉੱਤਰਾ—ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਬਣੇ।
Mantra 5
इमा जुह्वाना युष्मदा नमोभिः प्रति स्तोमं सरस्वति जुषस्व । तव शर्मन्प्रियतमे दधाना उप स्थेयाम शरणं न वृक्षम् ॥
ਅਸੀਂ, ਹੱਥ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਇਸ ਸਤੋਮ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ। ਤੇਰੇ ਅਤਿ-ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਰਮਨ—ਆਸ਼੍ਰਯਦਾਇਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੀਏ—ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 6
अयमु ते सरस्वति वसिष्ठो द्वारावृतस्य सुभगे व्यावः । वर्ध शुभ्रे स्तुवते रासि वाजान्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਇੱਥੇ ਇਹ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਤ (ਸੱਚ) ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ੍ਰੇ, ਵਧ; ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਲ ਦੇ ਵੈਭਵ (ਵਾਜ) ਬਖ਼ਸ਼। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਵਸਤਿਭਿਃ—ਕਲਿਆਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
It praises Sarasvatī as a powerful, life-giving river that surpasses all waters, and it asks her to come to the sacrifice, grant prosperity and strength, and protect the worshippers.
It means Sarasvatī is invoked as a power that reveals and establishes truth and right order (ṛta), making the ritual effective and the mind clear and aligned.
Both. The verses describe her as a real, mighty river in motion, and also as a divine presence who hears prayers, blesses the yajña, and gives wealth, inspiration, and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.