Sukta 87
Sukta 7.87
Vasiṣṭha (traditional for RV 7.87)
Varuṇa
Triṣṭubh
ਵਸਿਸ਼ਠ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਇਹ ਵਰੁਣ-ਸਤੋਤ੍ਰ, ਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਾਰਗ ਘੜ ਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਾਇਆ। ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਗੂੜ੍ਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਵਰੁਣ “ਅਲੰਘਣੀ ਗਾਂ” ਦੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਭੇਦ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਦੇ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਪਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਦਇਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਦਿਰਘਕਾਲੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
रदत्पथो वरुणः सूर्याय प्रार्णांसि समुद्रिया नदीनाम् । सर्गो न सृष्टो अर्वतीॠतायञ्चकार महीरवनीरहभ्यः ॥
ਵਰੁਣ ਨੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਰਾਹ ਕੱਟ ਕੇ ਬਣਾਏ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਗਾਏ। ਛੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸ੍ਰੋਤ ਜਿਵੇਂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਿਆਂ ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਧਰਤੀ-ਵਿਸਤਾਰ ਰਚੇ—ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Mantra 2
आत्मा ते वातो रज आ नवीनोत्पशुर्न भूर्णिर्यवसे ससवान् । अन्तर्मही बृहती रोदसीमे विश्वा ते धाम वरुण प्रियाणि ॥
ਹੇ ਵਰੁਣ, ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਵਾਯੁ (ਪ੍ਰਾਣ) ਬਣ ਕੇ ਮੱਧ-ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਭਟਕਦੇ ਬਲਵਾਨ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਚਰਾਗਾਹ ਦੀ ਵਾਧੀ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ—ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ—ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇਰੇ ਸਭ ਪ੍ਰਿਯ ਧਾਮ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਤ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਉਹ ਨਿਵਾਸ, ਜਿੱਥੇ ਆਤਮਾ ਵੱਸ ਸਕੇ।
Mantra 3
परि स्पशो वरुणस्य स्मदिष्टा उभे पश्यन्ति रोदसी सुमेके । ऋतावानः कवयो यज्ञधीराः प्रचेतसो य इषयन्त मन्म ॥
ਵਰੁਣ ਦੇ ਚੌਫੇਰੇ ਫੈਲੇ ਸਪਸ਼—ਅਤਿ-ਸਚੇਤ—ਸੁੰਦਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਰੋਦਸੀ (ਦੋ ਲੋਕ) ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਤ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਧੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਕਵੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।
Mantra 4
उवाच मे वरुणो मेधिराय त्रिः सप्त नामाघ्न्या बिभर्ति । विद्वान्पदस्य गुह्या न वोचद्युगाय विप्र उपराय शिक्षन् ॥
ਵਰੁਣ ਨੇ ਮੈਨੂੰ—ਮੇਧਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਆਖਿਆ: “ਅਘਨਿਆ, ਅਵਿਓਲਿਤ ਗਾਂ, ਤ੍ਰਿਃਸਪਤ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਪਦ ਦੇ ਗੁਹ੍ਯ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾ ਦੱਸਿਆ; ਯੁਗਾਂ ਲਈ, ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਸਮਝ ਵਾਸਤੇ, ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।
Mantra 5
तिस्रो द्यावो निहिता अन्तरस्मिन्तिस्रो भूमीरुपराः षड्विधानाः । गृत्सो राजा वरुणश्चक्र एतं दिवि प्रेङ्खं हिरण्ययं शुभे कम् ॥
ਇਸ ਸੱਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਦ੍ਯੌ ਲੋਕ ਨਿਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੂਮੀਆਂ ਉੱਚੇ ਆਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ—ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਛੇ-ਵਿਧਾਨ ਰਚਨਾ। ਗ੍ਰਿਤਸ ਰਾਜਾ, ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਿਲਪੀ ਵਰੁਣ ਨੇ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਆਨੰਦ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਝੂਲਦਾ ਆਸਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
Mantra 6
अव सिन्धुं वरुणो द्यौरिव स्थाद्द्रप्सो न श्वेतो मृगस्तुविष्मान् । गम्भीरशंसो रजसो विमानः सुपारक्षत्रः सतो अस्य राजा ॥
ਵਰੁਣ ਮਹਾਨ ਸਿੰਧੂ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਖੜਾ ਹੈ—ਚਿੱਟੇ ਬੂੰਦ-ਸਮ ਚਮਕਦਾ, ਤੀਬਰ ਬਲ ਵਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗ ਵਾਂਗ ਗਤੀਸ਼ੀਲ। ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ; ਉਹ ਰਜਸਾਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ—ਮੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰਤਾ—ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਦੂਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਪੱਕੀ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਸਤ੍ਯ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ—ਇਸ ਸੱਤਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਉਹੀ ਹੈ।
Mantra 7
यो मृळयाति चक्रुषे चिदागो वयं स्याम वरुणे अनागाः । अनु व्रतान्यदितेॠधन्तो यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
ਜੋ ਅਪਰਾਧੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਰੁਣ, ਅਸੀਂ ਅਨਾਗਾਃ (ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ) ਹੋਈਏ। ਅਦਿਤੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਭਿਃ—ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸੁਗਤੀ ਨਾਲ—ਬਚਾਓ।
Frequently Asked Questions
It presents Varuṇa as the power that keeps the universe and human life in right order (ṛta), and it asks him to forgive faults and protect the worshipper with lasting well-being (svasti).
These are signs of ṛta in nature: Varuṇa is praised as the one who sets stable courses—Sun moving on its track and waters moving in lawful channels—showing his governance of order.
It is an esoteric teaching: the ‘inviolate Cow’ often symbolizes sacred speech, light, or nourishing abundance, and “thrice seven” hints at a structured, hidden set of names/levels that Varuṇa reveals only indirectly to the seer.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.