Rig Veda Sukta 18
Mandala 7Sukta 1825 Mantras

Sukta 18

Sukta 7.18

Rishi

Vasiṣṭha (Mandala 7 attribution; hymn-level rishi not provided in input)

Devata

Indra

Chandas

Trishtubh (likely; not specified in input)

ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਇਹ ਇੰਦਰ-ਸਤੁਤਿ-ਸੂਕਤ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਭਰਤਾਂ ਦਾ ਪੁਰਖੀ ਆਸਰਾ ਮੰਨ ਕੇ—ਗਊਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਾਤਾ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬੀਲਾਈ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਕਿਵੇਂ ਪਤਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਾਂਝ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ‘ਉਜਲੇ ਦਿਨ’, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Mantras

Mantra 1

त्वे ह यत्पितरश्चिन्न इन्द्र विश्वा वामा जरितारो असन्वन् । त्वे गावः सुदुघास्त्वे ह्यश्वास्त्वं वसु देवयते वनिष्ठः ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਜਰਿਤਾਰ (ਸਤੁਤਿਕਾਰ) ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਵਾਂਛਿਤ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਧਾਰਾ-ਭਰਪੂਰ ਗਾਂਵਾਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਲਵਾਨ ਅਸ਼ਵ ਹਨ; ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਿੱਤਣਯੋਗ ਵਸੁ-ਧਨ ਹੈਂ।

Mantra 2

राजेव हि जनिभिः क्षेष्येवाव द्युभिरभि विदुष्कविः सन् । पिशा गिरो मघवन्गोभिरश्वैस्त्वायतः शिशीहि राये अस्मान् ॥

ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਵਾਂਗ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਵਿਦਵਾਨ ਕਵੀ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਉਂ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਘਵਨ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਗਿਰਾਂ (ਵਾਣੀਆਂ) ਨਾਲ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਤੀਖਾ ਕਰ—ਸਾਨੂੰ ਰਾਏ, ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਧਨ-ਸਮૃੱਧੀ ਵੱਲ ਮੋੜ।

Mantra 3

इमा उ त्वा पस्पृधानासो अत्र मन्द्रा गिरो देवयन्तीरुप स्थुः । अर्वाची ते पथ्या राय एतु स्याम ते सुमताविन्द्र शर्मन् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਆਨੰਦਮਈ ਬਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਾਣੀਆਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਦਬਦਬੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਧਰਮੀ ਪਥ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਮੁੜੇ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀ ਸੁਮਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਰਮਨ—ਆਸਰਾ-ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ—ਅਸੀਂ ਵੱਸੀਂਏ।

Mantra 4

धेनुं न त्वा सूयवसे दुदुक्षन्नुप ब्रह्माणि ससृजे वसिष्ठः । त्वामिन्मे गोपतिं विश्व आहा न इन्द्रः सुमतिं गन्त्वच्छ ॥

ਜਿਵੇਂ ਰਸਭਰੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਗੋਪਤੀ—ਗੋਆਂ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਕਿਰਣਾਂ) ਦੇ ਸੁਆਮੀ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਇੰਦਰ, ਸੁਮਤਿ—ਸਹੀ ਸਮਝ ਦੀ ਕਿਰਪਾ—ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ।

Mantra 5

अर्णांसि चित्पप्रथाना सुदास इन्द्रो गाधान्यकृणोत्सुपारा । शर्धन्तं शिम्युमुचथस्य नव्यः शापं सिन्धूनामकृणोदशस्तीः ॥

ਜਦੋਂ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਚੌੜੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਏ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਸੁਦਾਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੇ ਘਾਟ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਰ ਉਤਰਣ ਦੇ ਰਾਹ ਬਣਾਏ। ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਵਾਂ ਉਹ, ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਾਉਂਦਾ ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਮ੍ਯੂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸਿੰਧੂਆਂ (ਨਦੀਆਂ) ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਮੋੜ ਕੇ ਐਸੀ ਚਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਨਿੰਦਿਆ/ਅਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।

Mantra 6

पुरोळा इत्तुर्वशो यक्षुरासीद्राये मत्स्यासो निशिता अपीव । श्रुष्टिं चक्रुर्भृगवो द्रुह्यवश्च सखा सखायमतरद्विषूचोः ॥

ਪੂਰਨਤਾ/ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੁਰਵਸ਼ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ੂ ਮਾਨੋ ਪੁਰੋੜਾ (ਅਰਪਣ-ਕੇਕ) ਹੀ ਬਣ ਗਏ; ਮਤ੍ਸ੍ਯ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਤਿੱਖੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਪੀ ਜਾਣ ਲਈ ਵਧੇ। ਭ੍ਰਿਗੂਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੂਆਂ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਚੁੱਕਿਆ; ਟਕਰਾਅ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਗਿਆ।

Mantra 7

आ पक्थासो भलानसो भनन्तालिनासो विषाणिनः शिवासः । आ योऽनयत्सधमा आर्यस्य गव्या तृत्सुभ्यो अजगन्युधा नॄन् ॥

ਪਕ੍ਥਾ, ਭਲਾਨਸ, ਅਲਿਨ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਿਵ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਆ ਪਏ। ਪਰ ਜੋ ਆਰ੍ਯ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਚੱਲਿਆ—ਗਵ੍ਯ (ਉਜਲਾ ਗੋ-ਧਨ) ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਤ੍ਸੂਆਂ ਵੱਲ ਲਿਆ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 8

दुराध्यो अदितिं स्रेवयन्तोऽचेतसो वि जगृभ्रे परुष्णीम् । मह्नाविव्यक्पृथिवीं पत्यमानः पशुष्कविरशयच्चायमानः ॥

ਦੁਰਾਧ੍ਯ—ਵਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਔਖੀ—ਅਦਿਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਭੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਚੇਤਸ, ਸਹੀ ਬੋਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰੁਸ਼੍ਣੀ ਨਦੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਜਕੜ ਲਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਬੱਝਿਆ ਦਿੱਸਦਾ ਕਵੀ-਋ਸ਼ੀ ਵੀ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਪਟਕਾ ਗਿਆ।

Mantra 9

ईयुरर्थं न न्यर्थं परुष्णीमाशुश्चनेदभिपित्वं जगाम । सुदास इन्द्रः सुतुकाँ अमित्रानरन्धयन्मानुषे वध्रिवाचः ॥

ਉਹ ਸੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਲਈ ਚਲੇ, ਨਿਰਲਕਸ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਪਰੁਸ਼੍ਣੀ ਕੋਲ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਵਸਾਹਟ ਤੱਕ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੁਦਾਸ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਪ੍ਰਹਾਰਕ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ; ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚੁੱਪ ਕਰਾਇਆ।

Mantra 10

ईयुर्गावो न यवसादगोपा यथाकृतमभि मित्रं चितासः । पृश्निगावः पृश्निनिप्रेषितासः श्रुष्टिं चक्रुर्नियुतो रन्तयश्च ॥

ਉਹ ਚਰਾਗਾਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਚਲੇ—ਅਗੋਪਾ, ਰਾਖੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ; ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜਸਵੀ-ਚਿੱਤ ਮਿਤ੍ਰ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ। ਚਿੱਤਰਿਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਚਿੱਤਰੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਰਚਿਆ; ਨਿਯੁਤ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਰੰਤਯ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ।

Mantra 11

एकं च यो विंशतिं च श्रवस्या वैकर्णयोर्जनान्राजा न्यस्तः । दस्मो न सद्मन्नि शिशाति बर्हिः शूरः सर्गमकृणोदिन्द्र एषाम् ॥

ਜੋ ਵੈਕਰਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਯਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਅਤੇ ਇਕੀ—ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ—ਹੇਠਾਂ ਬਿਠਾ ਗਿਆ। ਦਸਮ (ਅਦਭੁਤ-ਕਰਤਾ) ਘਰ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਬਰ੍ਹਿ (ਯਜ্ঞ-ਆਸਨ) ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੂਰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰਗ—ਨਿਰਣਾਇਕ ਵਿਸਰਜਨ, ਅੰਤਿਮ ਛੁਟਕਾਰਾ—ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 12

अध श्रुतं कवषं वृद्धमप्स्वनु द्रुह्युं नि वृणग्वज्रबाहुः । वृणाना अत्र सख्याय सख्यं त्वायन्तो ये अमदन्ननु त्वा ॥

ਫਿਰ ਵਜ੍ਰਬਾਹੂ ਨੇ ਅਪ੍ਸੁ (ਜਲਾਂ ਵਿਚ) ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੁ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੁੱਢੇ ਕਵਸ਼ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਸਖ੍ਯ ਲਈ ਸਖ੍ਯ ਚੁਣਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਜੋ ਮਸਤ ਹੋਏ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ—ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਰਣ ਵਿਚ—ਚੱਲੇ।

Mantra 13

वि सद्यो विश्वा दृंहितान्येषामिन्द्रः पुरः सहसा सप्त दर्दः । व्यानवस्य तृत्सवे गयं भाग्जेष्म पूरुं विदथे मृध्रवाचम् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਭ ਕਠੋਰ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਰੋਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤਗੁਣਾ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਤ੍ਰਿਤਸੂ ਲਈ ਤੂੰ ‘ਗਯ’—ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ—ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪੂਰੂ ਨੂੰ, ਟੇਢੀ ਤੇ ਵੈਰੀ ਬਾਣੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Mantra 14

नि गव्यवोऽनवो द्रुह्यवश्च षष्टिः शता सुषुपुः षट् सहस्रा । षष्टिर्वीरासो अधि षड्दुवोयु विश्वेदिन्द्रस्य वीर्या कृतानि ॥

ਗਵ੍ਯ, ਅਨਵ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਹ੍ਯੂ—ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਥੇ—ਸੱਠ ਸੌ ਅਤੇ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਜੜਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਹੀ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਵੀਰ੍ਯ-ਕਰਤੱਬ ਹਨ: ਉਹ ਉਗਰ ਝਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 15

इन्द्रेणैते तृत्सवो वेविषाणा आपो न सृष्टा अधवन्त नीचीः । दुर्मित्रासः प्रकलविन्मिमाना जहुर्विश्वानि भोजना सुदासे ॥

ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਇਹ ਤ੍ਰਿਤ੍ਸੁ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਛਾਲ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਪਾਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ। ਦੁੁਰਮਿਤ੍ਰ—ਕੁਸੰਗੀ ਬਲ—ਟੇਢਾ ਮਾਪਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਦਾਸੇ—ਸੁ-ਦਾਤਾ—ਨੂੰ ਸਭ ਭੋਜਨ-ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Mantra 16

अर्धं वीरस्य शृतपामनिन्द्रं परा शर्धन्तं नुनुदे अभि क्षाम् । इन्द्रो मन्युं मन्युम्यो मिमाय भेजे पथो वर्तनिं पत्यमानः ॥

ਇੰਦਰ ਨੇ ਅੱਧ-ਬਲ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਦੇ—ਜੋ ਇੰਦਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ—ਧਰਤੀ-ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਮਾਪ ਕੇ ਰੱਖਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਪਥ ਅਤੇ ਅਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਅਪਣਾਈ।

Mantra 17

आध्रेण चित्तद्वेकं चकार सिंह्यं चित्पेत्वेना जघान । अव स्रक्तीर्वेश्यावृश्चदिन्द्रः प्रायच्छद्विश्वा भोजना सुदासे ॥

ਆਧ੍ਰ (ਕਮਜ਼ੋਰ) ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕੋ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਰਤੱਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਸਿੰਹ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਨੂੰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਸਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲਟਕਦੇ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸੁਦਾਸ ਨੂੰ ਸਭ ਭੋਜਨ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਸਾਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।

Mantra 18

शश्वन्तो हि शत्रवो रारधुष्टे भेदस्य चिच्छर्धतो विन्द रन्धिम् । मर्ताँ एनः स्तुवतो यः कृणोति तिग्मं तस्मिन्नि जहि वज्रमिन्द्र ॥

ਵੈਰੀ ਸਦਾ ਹੀ ਡਿੱਠੇ ਹਨ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਭੇਦਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਝੁੰਡ ਬਣਾਕੇ ਚੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਚੀਰ, ਰਾਹ ਲੱਭ ਦੇ। ਮਰਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖਾ ਵਜ੍ਰ ਮਾਰ, ਹੇ ਇੰਦਰ।

Mantra 19

आवदिन्द्रं यमुना तृत्सवश्च प्रात्र भेदं सर्वताता मुषायत् । अजासश्च शिग्रवो यक्षवश्च बलिं शीर्षाणि जभ्रुरश्व्यानि ॥

ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਤ੍ਰਿਤਸੂਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਬੁਲਾਈ; ਇੱਥੇ ਸਰਵਤਾਤਾ ਨੇ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਭੇਦਨ (ਵਿਭਾਜਨ ਦਾ ਸਾਧਨ) ਛੀਨ ਲਿਆ। ਅਜਾਸ, ਸ਼ਿਗ੍ਰੂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ੂ ਬਲੀ ਲਿਆਏ—ਸਿਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਜਿੱਤੂ ਋ਤ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।

Mantra 20

न त इन्द्र सुमतयो न रायः संचक्षे पूर्वा उषसो न नूत्नाः । देवकं चिन्मान्यमानं जघन्थाव त्मना बृहतः शम्बरं भेत् ॥

ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੇਰੀਆਂ ਸੁਮਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਰਾਯਃ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ-ਦਾਨ) ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ—ਉਸ਼ਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਤੇ ਸਦਾ ਨਵਾਂ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਕ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਸ਼ੰਬਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 21

प्र ये गृहादममदुस्त्वाया पराशरः शतयातुर्वसिष्ठः । न ते भोजस्य सख्यं मृषन्ताधा सूरिभ्यः सुदिना व्युच्छान् ॥

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ—ਪਰਾਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਯਾਤੁ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਉਹ ਭੋਗ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸਖ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜਣ। ਤਦ ਸੂਰੀਆਂ (ਰਿਸ਼ੀ-ਨੇਤਾਵਾਂ) ਲਈ ਸੁਦਿਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ਼ਾ ਵਾਂਗ ਉਗਣ।

Mantra 22

द्वे नप्तुर्देववतः शते गोर्द्वा रथा वधूमन्ता सुदासः । अर्हन्नग्ने पैजवनस्य दानं होतेव सद्म पर्येमि रेभन् ॥

ਦੇਵਵਤ ਵੰਸ਼ਜ ਤੋਂ ਸੁਦਾਸ ਦੋ ਸ਼ਤ ਗੋ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਗਾਂਵਾਂ) ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਰਥ—ਵਧੂਮੰਤ, ਵਧੂਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ—ਪੂਰਨ ਸੰਯੋਗ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਮੈਂ ਪੈਜਵਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਅਰ੍ਹਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਰੇਭਨ, ਮੈਂ ਹੋਤਾ ਵਾਂਗ ਸਦਮ (ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ) ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਵਾਣੀ ਗਾਂਦਾ।

Mantra 23

चत्वारो मा पैजवनस्य दानाः स्मद्दिष्टयः कृशनिनो निरेके । ऋज्रासो मा पृथिविष्ठाः सुदासस्तोकं तोकाय श्रवसे वहन्ति ॥

ਪੈਜਵਨ ਦੇ ਚਾਰ ਦਾਨ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਸੁਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤ, ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਨਿਰਣਾਇਕ ਵੱਖਰੇਪਣ ਵਿੱਚ। ਸੁਦਾਸ ਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀ ਚਾਲ ਵਾਲੀਆਂ, ਧਰਤੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਤਮਾ ਦੇ ‘ਬੱਚੇ’ ਨੂੰ ਵਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਲਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਯਸ਼ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ।

Mantra 24

यस्य श्रवो रोदसी अन्तरुर्वी शीर्ष्णेशीर्ष्णे विबभाजा विभक्ता । सप्तेदिन्द्रं न स्रवतो गृणन्ति नि युध्यामधिमशिशादभीके ॥

ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਰਤੀ ਦੋਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅੰਦਰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵੰਡਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨੇੜਲੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੜਾਕੂ ਹਮਲਾਵਰ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।

Mantra 25

इमं नरो मरुतः सश्चतानु दिवोदासं न पितरं सुदासः । अविष्टना पैजवनस्य केतं दूणाशं क्षत्रमजरं दुवोयु ॥

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਹੇ ਬਲਵਾਨੋ, ਇਸ ਸੁਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲੋ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ (ਲੋਕ) ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਪੈਜਵਨ ਦਾ ਕੇਤੁ—ਧਵਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ—ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਅਟੁੱਟ, ਅਜਿੱਤ ਸਰਬਭੌਮਤਾ, ਅਜਰ, ਯਜ੍ਞ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਉਤਸੁਕ।

Frequently Asked Questions

It praises Indra as the giver of prosperity (cows, horses, wealth) and as the power who grants victory and protection in conflict when the community keeps faith with him.

It stresses continuity: the forefathers gained boons through Indra, and the same results come when poets and patrons maintain reciprocal ‘friendship’ (sakhya) through praise and offerings.

It is a simple blessing for fortunate, successful times—clear outcomes, safety on the journey, and flourishing leadership for the seers and their patrons.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App