Mandala 3

Sukta 1

Sukta 3.1

ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୋହିତ ଓ ଦୂତ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆଣନ୍ତି, ଏବଂ ଶାନ୍ତି ଓ ଋତ (ଧର୍ମ-ନିୟମ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବହୁ କୋସ୍ମିକ ରୂପରେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଜଳମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିତ, ଦ୍ରୁତ ହରିତ-ପିଙ୍ଗଳ ଅଶ୍ୱ ପରି ଉଦିତ, ଏବଂ ‘ଗାଈ’ (କିରଣ/ଧନ) ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା। ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି, ସମନ୍ୱୟ, ଓ ବିଜୟୀ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।

23 mantras | Rishi: Viśvāmitra (traditional for RV 3.1, Agni hymn) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (standard for many Agni hymns in this section; verify by critical meter count)

Sukta 2

Sukta 3.2

RV 3.2 ହେଉଛି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ; ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଦେବମାନେ ନିଜେ କ୍ରତୁ (ଇଚ୍ଛା/ସଙ୍କଳ୍ପ) ଓ ଦକ୍ଷ (କୌଶଳ) ଦ୍ୱାରା ‘ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି’। ଋଷି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବାଜ (ବିଜୟୀ ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ସର୍ବାଧିକ ବରଣୀୟ ଉପାୟ ଭାବେ ଚାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଭୃଗୁ-ଦତ୍ତ, ସିଂହ-ସଦୃଶ ବୈଶ୍ୱାନର, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଧନ-ରତ୍ନ ଉଦାରଭାବେ ବଣ୍ଟନ କରୁଥିବା ଦାତା ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।

15 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.2) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 3

Sukta 3.3

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୱାନର—ସାର୍ବଭୌମ ଅଗ୍ନି—ରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ଯିଏ ମାନବ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ଆଧାର (ଧରୁଣ) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ଉପାସନାକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅମର ଋତ୍ୱିଜ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି, ଯିଏ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ଋତ (ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିୟମ) କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜ କୌଶଳରେ ମହାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ନତ କରନ୍ତି।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Maṇḍala 3) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.3)

Sukta 4

Sukta 3.4

RV 3.4 ଏକ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ—ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତୀୟ ବାଣୀ—ସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଇନ୍ଧନ-ଦାନ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ହେବାକୁ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆଣିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। କବି ପ୍ରଭାତ-ଆଲୋକିତ ପରିବେଶ ଓ ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କର ସମନ୍ୱିତ ଆହ୍ୱାନକୁ ବୁନିଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହାରେ ଯଜ୍ଞ ଆଶୀର୍ବାଦ, ସଠିକ୍ ଚିନ୍ତା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର, ସୁସଂଗଠିତ ସମାଗମ ହୋଇଯାଏ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.4) | Devata: Agni (as Hotṛ and inviter of the gods)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 5

Sukta 3.5

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ଶିଖା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ) ସହ ସାକ୍ଷାତ କରି “ଅନ୍ଧକାରର ଦ୍ୱାର” ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକମୟ ପଥରେ ନେଇଯାନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ, ସୁପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ପୁରୋହିତ ଭାବେ, ଦିବ୍ୟ ଋତ (ବ୍ୟବସ୍ଥା)ର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ପ୍ରେରିତ କାରିଗରୀ/କର୍ମକୌଶଳର ପାଳକ ଭାବେ ଉତ୍ସବ କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଇଳା (ପୋଷକ ପ୍ରଚୁରତା/ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି), ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଲାଭ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for RV 3.5) | Devata: Agni (in relation to Uṣas as illumination)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 6

Sukta 3.6

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମାନବ ଚିନ୍ତା ଓ ବାଣୀକୁ ଦେବମୁଖୀ କରନ୍ତି ଏବଂ ହବିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ନିଜ ରୁଦ୍ର-ବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତଦୀପ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣିବା, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଧନ, ଆଲୋକ (ଗୋ), ଓ ବିଜୟୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (mandala 3 attribution; RV 3.6 continues the Viśvāmitra cycle) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 7

Sukta 3.7

ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦୁଇ ମାତା ଓ ଦୁଇ ପିତା ରୂପ କୋସ୍ମିକ ପିତୃମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ “ସାତ ସ୍ୱର/ବାଣୀ” (ସପ୍ତ ବାଣୀଃ) ଉଠି ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଧାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ରାତିର ବସ୍ତ୍ର, ବୃଷଭ-ବଳ, ଓ ବିସ୍ତାରିତ ପିତୃମାତୃମାନଙ୍କ ପରି ଘନ କୋସ୍ମିକ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ, ଗାୟକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମନ୍ (ନିବାସ) କୁ ନେଇଯିବାକୁ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି, “ରଶ୍ମି/ଗୋ-ଧନ” (ଗୋ), ଓ ସଶକ୍ତ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.7) | Devata: Agni (implicit), with cosmological dyads (two Mothers/two Fathers) and the seven voices

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Sukta 8

Sukta 3.8

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ/ଯୂପ ‘ବନସ୍ପତି’ଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଆଧାର ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ—ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। କାଠର ସ୍ତମ୍ଭକୁ ‘ଦିବ୍ୟ ମଧୁ’ରେ ଅଭିଷେକ କରିବା, ଉଠାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ଗଢ଼ିବାକୁ ଏହା ଆଶୀର୍ବାଦ କରେ, ଏବଂ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ଶୁଭ ବୃଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (RV 3.8 attribution) | Devata: Vanaspati (sacrificial tree/post as divine support)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 9

Sukta 3.9

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅପାଂ ନପାତଙ୍କୁ—ଜଳମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ରୂପକୁ—ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚୟିତ ଦିବ୍ୟ ସହାୟ ଓ ରକ୍ଷକ। ଏଥିରେ ମାତରିଶ୍ୱନ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପୌରାଣିକ କଥା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ଅନେକ ଦେବଶକ୍ତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ ସେବା କରି ତାଙ୍କୁ ସିଂହାସନାରୂଢ଼ କରୁଥିବା ଏକ ମହା ଦୃଶ୍ୟରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

9 mantras | Rishi: Vasiṣṭha (traditional for RV 3.9) | Devata: Apām Napāt (often associated with Agni’s hidden form in waters)

Chandas: Gāyatrī (probable for opening of RV 3.9; requires metrical verification)

Sukta 10

Sukta 3.10

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ଋଷିମାନେ ଓ ସାଧାରଣ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ଉଭୟ ରୀତିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରେରିତ “ଜ୍ୟୋତି” (ଜ୍ୟୋତୀଂଷି) ବହନ କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ନେଇଯାନ୍ତି ଓ ମନୁଷ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏବଂ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Gāthina Viśvāmitra (traditional for RV 3.10) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī or Trishtubh (verify in critical edition)

Sukta 11

Sukta 3.11

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ (ହୋତୃ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ମାନବୀୟ କ୍ରମ (ଆନୁଷକ) ଅନୁସାରେ ଠିକ୍‌ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଭୁଲ୍‌ ବିନା ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କୁଳମାନଙ୍କର ଅଜୟ ନେତା, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଓ ସଦା ନବୀନ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)

Sukta 12

Sukta 3.12

ଋଗ୍ବେଦ ୩.୧୨ ରେ ଯୁଗଳ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି (ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନୀ)ଙ୍କୁ ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେମାନେ ଆସି ଗାୟକମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଶକ୍ତି, ପୋଷଣ ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏହି ସୂକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀର-ପରାକ୍ରମକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯଜ୍ଞୀୟ ଅଗ୍ନି-ଶକ୍ତି ସହ ଏକତ୍ର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସମନ୍ୱିତ ବଳ ଭାବେ ଦେଖାଏ—ଯାହା ଉପାସକ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ‘ଦୃଶ୍ୟ’ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.12) | Devata: Indrāgnī (dual deity)

Chandas: Gāyatrī

Sukta 13

Sukta 3.13

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଦିବ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆସିବାକୁ ଏବଂ ବର୍ହିଷ୍‌ (ପବିତ୍ର ବିଛାନା) ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ସୁସଂସ୍ଥିତ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଆଶ୍ରୟ, ଦ୍ୟୁଲୋକ–ପୃଥିବୀ–ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକୀର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ, ଏବଂ କ୍ଷୟ ନୁହେଁ ବରଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଅବିଫଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୀର୍ୟ (ସୁବୀର୍ୟ) ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

7 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3; Agni hymn) | Devata: Agni

Chandas: Jagatī (opening verses of many Agni hymns in Book 3 frequently use jagatī; this verse is longer and fits jagatī movement)

Sukta 14

Sukta 3.14

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦମୟ ହୋତୃ ଭାବେ ସିଂହାସନାରୂଢ଼ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞ-ସଭା) ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ପୃଥିବୀ ସାରା ନିଜ ରଶ୍ମି ଓ ରକ୍ଷାଶକ୍ତି ପ୍ରସାର କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ସହସ (ବଳ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର, ବିଦ୍ୟୁତ୍-ରଥାରୂଢ଼ ଓ ଶିଖା-କେଶୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ମରୁତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ଶେଷରେ କବି ସମଗ୍ର କ୍ରିୟାକୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି, ନିବେଦନ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଆହୁତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ମାଧୁର୍ୟ ସହିତ ଜାଣନ୍ତୁ ଏବଂ ‘ଆସ୍ୱାଦ’ କରନ୍ତୁ।

7 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.14) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 15

Sukta 3.15

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିସ୍ତୃତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦ୍ୱେଷୀ, ରକ୍ଷସ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉପଦ୍ରବକୁ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁରକ୍ଷାର “ବିଶାଳ” ଆଶ୍ରୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଅଜେୟ ନେତା ଓ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ଯାଗକୁ ସଫଳ ପରିଣତିକୁ ନେଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧିର “ମୁହାଁ” ଖୋଲିଦିଅନ୍ତି। ଶେଷ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଗାଈ (ଆଲୋକ/ଧନ/ଜ୍ଞାନ) ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତୀକିତ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଲାଭ, ସହିତ ସନ୍ତାନ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅଟୁଟ ସଦ୍ଭାବ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି।

7 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.15) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Sukta 16

Sukta 3.16

ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ଛଅ-ମନ୍ତ୍ରୀୟ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ବୀରଶକ୍ତି (ସୁବୀର୍ୟ), ସୌଭାଗ୍ୟ/ସମୃଦ୍ଧି (ସୌଭଗ) ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦ (ରାୟ)ର ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିପତି ଭାବେ, ଏବଂ ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ଆଣୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି (ବୃତ୍ରହନ) ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେହି ସାଧକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘କାର୍ଯ୍ୟ କରି’ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେବା ପାଇଁ ସିଧା ଉପଦେଶରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବାଜ (ଜୀବନଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟଦାୟକ ପ୍ରଭାବ), ପ୍ରଚୁର ବୃଦ୍ଧି, ଆନନ୍ଦବାହୀ ଶକ୍ତି (ମୟୋଭୂ), ବିସ୍ତୃତ ଦୀପ୍ତି/ଐଶ୍ୱର୍ୟ (ତୁବିଦ୍ୟୁମ୍ନ) ଓ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଯଶ (ୟଶସ) ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ।

6 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3 family attribution) | Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; confirm in edition)

Sukta 17

Sukta 3.17

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଋତ (ଯଜ୍ଞ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେବାକୁଥିବା, ପବିତ୍ରକାରୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯାହାଙ୍କ ଶିଖା ଯଜ୍ଞକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଣେ। ଏଠାରେ ରାତି-ଦିନର ଚକ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଅଭିଷେକ, ଉଷାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର କୁଟୁମ୍ବତ୍ୱ ଉଲ୍ଲେଖିତ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଯେ ସେ ଦିବ୍ୟ ସହାୟତା, କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଓ ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା)ର ସୁଗମ ପଥ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina | Devata: Agni

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely; common for RV 3.17—verify in metrical index)

Sukta 18

Sukta 3.18

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ମିତ୍ର ଓ ପିତୃସଦୃଶ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ମାନବ ବସତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିବା ଅନେକ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ ସେ ଦୂରେ ହଟାନ୍ତୁ। ଋଷି ଇନ୍ଧନ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଶକ୍ତି, ବିଜୟ ଓ ସୁଲଭ ଭାବେ ଅର୍ଜିତ ଧନ-ରତ୍ନ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଉପାସକଙ୍କ ଗୃହ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ରୂପମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina | Devata: Agni

Chandas: Tr̥ṣṭubh (likely)

Sukta 19

Sukta 3.19

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ (ଆହ୍ୱାନକାରୀ ପୁରୋହିତ) ଭାବେ ବାଛାଯାଇଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ଋଷି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଉପାସକଙ୍କ ମନକୁ ଅଧିକ ତୀବ୍ର କରନ୍ତୁ, ଆତ୍ମସଂଯମ ଶିଖାନ୍ତୁ, ଏବଂ ଧନ, ବଳ, ତଥା ଶ୍ରବସ୍ (ସତ୍ୟକୁ ଶୁଣିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବାର କ୍ଷମତା) ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ। ଶେଷଭାଗରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ନିଯୁକ୍ତିକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ ଯେ ସେ ଏହିଠାରେ—ଦେହଧାରୀ ମାନବରେ—ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ।

5 mantras | Devata: Agni

Sukta 20

Sukta 3.20

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଭାତକାଳୀନ ସାମୂହିକ ଆହ୍ୱାନ; ଏଥିରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଷା, ଅଶ୍ୱିନଦ୍ୱୟ ଓ ଦଧିକ୍ରାବନ ସହିତ ଏକାସାଥି ଡାକାଯାଇଛି, ଏବଂ “ଶୁଭ ଆଲୋକର ଦେବତାମାନେ” ଯଜ୍ଞକୁ ଶୁଣି ତାହା ସହ ଅଗ୍ରସର ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ପରେ ଏହା ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ପ୍ରମୁଖ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ (ବୃହସ୍ପତି, ସବିତୃ, ମିତ୍ର-ବରୁଣ, ଭଗ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ) ସମାବେଶୀ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞକୁ ଦୀପ୍ତିମୟ ଋତ ଓ ସଠିକ ଗତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ଚାଲୁଥିବା ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଯାତ୍ରା ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ।

5 mantras | Devata: Agni, Uṣas, Aśvins, Dadhikrāvan (collective invocation)

Sukta 21

Sukta 3.21

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ ଓ ହୋତୃ ଭାବରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେ ସେ ଯଜମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟାକୁ ‘ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ’ ସ୍ଥାପିତ କରି, ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଠିକ୍ କ୍ରମରେ ବହନ କରନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଘୃତ-ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆହୁତି (stokāḥ ghṛtaścutaḥ) ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରଥମ ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ପ୍ରଥମେ ଆସନାସୀନ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷି ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ରକ୍ଷକ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3 attribution) | Devata: Agni (Jātavedas, Hotṛ)

Chandas: Triṣṭubh (probable; not fully scanned)

Sukta 22

Sukta 3.22

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିକୁ ଦିବ୍ୟ ପାତ୍ର ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚାପା ସୋମକୁ ରଖି ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି; ଏହାଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଅର୍ପଣ ଓ ବିଜୟର ସାଧାରଣ କେନ୍ଦ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ପୃଥିବୀରୁ ‘ସ୍ୱର୍ଗର ପ୍ରବାହ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାର କରେ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି-ଆସନକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଏବଂ ଆଲୋକର ଗତି ପାଇଁ ସହାୟକ ଆପଃ (ଜଳ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ। ଶେଷରେ ଇଳା-ପ୍ରେରିତ ପ୍ରଜ୍ଞା, ‘ଗାଈ/କିରଣ’ର ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଲାଭ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସଦୟ କୃପାରେ ବଂଶ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସହ ସୂକ୍ତଟି ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina | Devata: Agni (with Indra as associated actor)

Chandas: Triṣṭubh (probable; long verse)

Sukta 23

Sukta 3.23

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ନବଦୀପ୍ତ, ସୁସ୍ଥାପିତ ଯଜ୍ଞପୁରୋହିତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞାସନରେ “ଅମରତ୍ୱ” ଆଣିଦିଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ମନ୍ଥନ ଓ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମ, ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ (ସମିଧ/ଜଳରେ) ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବଂ ଉପାସକ ପାଇଁ ଇଳା-ପ୍ରେରିତ ପ୍ରଚୁରତା, ଗୋଧନ/ତେଜ, ଓ ସଶକ୍ତ ସନ୍ତାନ ସିଦ୍ଧ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (RV 3.23) | Devata: Agni Jātavedas

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)

Sukta 24

Sukta 3.24

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି ଯେ ସେ ବାହ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବାଧା—ଦୁହିଁରେ ଶତ୍ରୁତାମୟ ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ “ବର୍ଚ୍ଛସ୍” (ତେଜ, ବିଜୟୀ ଦୀପ୍ତି) ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ବର୍ହିଷ୍ (ଯଜ୍ଞାସନ) ଉପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତିରେ ଜାଗ୍ରତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ବୀର୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧ “ରୟି” (ସମୃଦ୍ଧି/ପ୍ରଚୁରତା) ଦାନ କରିବା ସହ ଉପାସକମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (RV 3.24) | Devata: Agni

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 3.24; confirm by metrical scan—shorter cadence suggests gāyatrī-like)

Sukta 25

Sukta 3.25

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗର ପୁତ୍ର ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ଦେହଧାରୀ ଉପସ୍ଥିତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ସର୍ବଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସାର୍ବଭୌମ, ଅମର ଦୀପ୍ତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ନମସ୍କାରରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏବଂ ‘ଜଳମଧ୍ୟରେ’ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ ମାନବ ଜୀବନର ସାଧାରଣ ଆସନଗୁଡ଼ିକୁ ବିସ୍ତାର କରି ସୁରକ୍ଷା କରେ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.25) | Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification on full hymn)

Sukta 26

Sukta 3.26

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କୁଶିକ ବଂଶର ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବଜନୀନ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ‘ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକ’ (ସ୍ୱର) କୁ ଆବିଷ୍କାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଋତର ସତ୍ୟ ପଥ ଅନୁସାରେ ହବିକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ବହନ କରନ୍ତି। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ ମରୁତମାନଙ୍କ—ଭୟଙ୍କର, ବର୍ଷା-ଦୀପ୍ତ ସହଚରମାନଙ୍କ—ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହୁଏ; ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଅକ୍ଷୟ, ବହୁଧାରା-ପ୍ରବାହୀ ଝରଣାରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘ବାଣୀ’ (ବାଚ୍) ର ‘ଉକ୍ତିମାନଙ୍କ ପିତା’, ଯାହାକୁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina / Kuśika lineage (self-referential: kuśikāsaḥ) | Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Jagatī (likely; long pādas; requires metrical verification)

Sukta 27

Sukta 3.27

ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ରଗାମୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ସେ ଘୃତାହୁତିକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ କରି ଦେବମାନଙ୍କ ପଥକୁ ସୁଗମ କରନ୍ତି। ପୁନଃପୁନଃ ‘ବାଜ’ (ପ୍ରଚୁରତା, ବିଜୟୀ ବଳ) କୁ ଅଧ୍ୱର—ଯଜ୍ଞ-ଯାତ୍ରାରେ—ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ହେଉଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବୃଷଭ-ବଳ ଭାବେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ‘ବୃହତ୍’ (ବିଶାଳତା) ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜ୍ୱଳିବାକୁ ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହ ସହ ଯଜ୍ଞର ସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।

15 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina | Devata: Agni (as the one who leads offerings to the gods; verse frames ascent of offerings/forces)

Chandas: Gāyatrī (shorter tri-pāda style; this verse is compact and gāyatrī-like in feel—exact metrical counting may vary by recension)

Sukta 28

Sukta 3.28

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଯେ ସୋମ ପିଷଣ ସମୟରେ—ବିଶେଷକରି ପ୍ରାତଃ ଓ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସବନରେ—ପୁରୋଳାଶ (ଯଜ୍ଞ କେକ) ଓ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅଂଶକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଏବଂ ଧୀର (ଦୃଢ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ) ଲୋକମାନଙ୍କ ଭୂମିକାକୁ ଦେଖାଏ—ଯେମାନେ କ୍ରିୟାର ପବିତ୍ରତା ଓ ସଠିକତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଯାହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା (ଧୀ) ଓ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

6 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed to the Viśvāmitra family for Maṇḍala 3; hymn-level attribution may vary by recension) | Devata: Agni (Jātavedas)

Chandas: Tr̥ṣṭubh (predominant in RV 3.28; verse-level scansion may show variation)

Sukta 29

Sukta 3.29

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ମନ୍ଥନ (ଅଗ୍ନି-ଘର୍ଷଣ) ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିବାର ଜୀବନ୍ତ ଲିତୁର୍ଜି; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣିଶୁଣି, ପବିତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ ଦେଖାଇ ପୁରାତନ ଯଜ୍ଞରୀତିକୁ ପୁନର୍ନବ କରେ। ଧୂଆଁ ଓ ଶିଖା ଚିହ୍ନ ହୋଇ ଅଗ୍ନି ଉଦିତ ହେଲେ, ସେ ଚୟିତ ହୋତା ହୋଇ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି, ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି, ବାଧାଦାୟକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର, “ନିଶ୍ଚିତ” ଆସନକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତି—ଯେଉଁଠାରେ ସୋମ-ଆନନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସନ୍ନ ହୁଏ।

16 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for early RV 3) | Devata: Agni (manifested through manthana)

Chandas: Jagatī or Tr̥ṣṭubh (verse needs metrical verification; fire-kindling hymns often vary)

Sukta 30

Sukta 3.30

RV 3.30 ଏକ ଉତ୍ସାହଭରା ଇନ୍ଦ୍ର-ସ୍ତୁତି, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କୁଳ ସୋମପ୍ରିୟ ବୀରଙ୍କୁ ମାନବ ସଂଘର୍ଷରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ବିବେକୀ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରେ। ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିୟମସଦୃଶ ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ବାଧା ଦୂର କରିବାରେ—ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଗାୟକମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଓ ବିଜୟ, ଧନ, ଏବଂ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

22 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional ascription for RV 3.30) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; common for Indra hymns in this mandala)

Sukta 31

Sukta 3.31

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରମ୍ପରାର ଏହି ସୂକ୍ତ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଘନ “ପରିବାର” ଓ ପିଢ଼ୀ-ପିଢ଼ୀର ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା—ପିତା, କନ୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟତା—ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ତୁତି କରେ; ଏହା ଗୁପ୍ତ ସମ୍ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚାଏ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଓ ଧାରିତ ହୁଏ। ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ, ନିୟମ-ଜ୍ଞ ଅଗ୍ନିରୁ—ଯିଏ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯୋଡ଼ି ଏକତା ଓ ସମନ୍ୱୟ କରେ—ଏବଂ ପରେ ବିଶାଳ ସୃଷ୍ଟି-ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଯାଏ: ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ/ଆଧାର ସ୍ଥାପନ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକର ବିସ୍ତାର। ଶେଷଭାଗ ଯୁଦ୍ଧମୟ ଓ ବ୍ୟବହାରିକ ହୋଇ, ବାଧା ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଧନ-ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ; ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଋତ ଶେଷେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ପ୍ରଚୁରତାରେ ପରିଣତ ହୁଏ।

22 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika) (traditional attribution for Maṇḍala 3; hymn 3.31 often associated with Viśvāmitra’s circle) | Devata: Agni (with esoteric family/cosmic relations imagery)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 32

Sukta 3.32

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୋମପତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସୋମପିଷଣକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ପାନ କରୁନ୍ତୁ, ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ନିଜ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିକୁ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଫେରାନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ, ଅସୀମ ପ୍ରଭାବ—ଯାହା ଜନ୍ମକ୍ଷଣରୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡାକ ଶୁଣିବାକୁ, ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ (ବୃତ୍ରାଣି) ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଧନ ଓ ବିଜୟ ଲାଭ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

17 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.32) | Devata: Indra (Soma-pati)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 33

Sukta 3.33

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ନଦୀ-ଦେବୀ ବିପାଟ୍ ଓ ଶୁତୁଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଜୀବନଦାୟିନୀ, ଶୀଘ୍ରଗାମିନୀ ଓ ମାତୃସ୍ନେହମୟ ଜଳରୂପେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପାରାପାର ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦର୍ଶ କାର୍ଯ୍ୟ—ଅବରୋଧକ ସର୍ପ/ବନ୍ଧନକୁ ଆଘାତ କରି ଜଳମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା—ସ୍ମରଣ କରାଯାଇ, ନଦୀମାନଙ୍କର ମୁକ୍ତ ପ୍ରବାହକୁ ଦିବ୍ୟ ବିଜୟ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ଓ କରୁଣାମୟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ ହୁଏ—ବାଧାମାନେ ଭାସି ଯାଉନ୍ତୁ ଏବଂ “ଦୁଇ ନିର୍ଦୋଷା” ସୁରକ୍ଷା ଓ କୁଶଳତାକୁ ପହଞ୍ଚୁନ୍ତୁ।

13 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Kauśika) | Devata: Vipāṭ and Śutudrī (paired river-goddesses; also connected to Sindhu complex)

Chandas: Jagatī

Sukta 34

Sukta 3.34

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗଭେଦୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ପବିତ୍ର ବାଣୀ (ବ୍ରହ୍ମନ୍) ଦ୍ୱାରା ସଶକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଦାସ/ଦସ୍ୟୁଙ୍କ ବିରୋଧକୁ ଉଲଟାଇ ଦିଅନ୍ତି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଛିଟକାଇ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଧନ ଜିତି ଆଣନ୍ତି। ତାଙ୍କ କର୍ମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ଧର୍ମିକତାକୁ ଏହା ଉତ୍ସବ କରେ—ବାଙ୍କାକୁ ସିଧା କରିବା ଓ ଅପରାଜେୟ ବଳରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିବା। ଶେଷରେ ଏହା ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରାର୍ଥନା ରୂପେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ ଯେ ସେ ଶୁଣନ୍ତୁ ଏବଂ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (RV 3.34 traditionally) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 35

Sukta 3.35

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମପାନ ପାଇଁ ତତ୍କାଳ ଆମନ୍ତ୍ରଣ: ତାଙ୍କର ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ରଥରେ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଡାକାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆସି ବର୍ହିଷ ଉପରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖାଯାଇଥିବା ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ। କବି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସର୍ବାଧିକ ପୁରୁଷାର୍ଥୀ, ଲୁଟ-ଲାଭର ବିଜେତା ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ବୃତ୍ର-ସଦୃଶ ବାଧାମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ; ଏବଂ ବିଜୟ, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ସୁରକ୍ଷା, ଓ ଧନ-ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Maṇḍala 3 general attribution; Sukta 35 also in Viśvāmitra collection) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 36

Sukta 3.36

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସଦା-ବଳବର୍ଦ୍ଧିତ ବୀର ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୋମ ପୀଡନ ସହିତ ସେ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ମହାକାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା “ସୁଶ୍ରୁତ” (ଭଲଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ) ହୁଅନ୍ତି। ସୋମର ପୂରଣକାରୀ ଶକ୍ତି ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିସ୍ତାରମାନ ଶକ୍ତିକୁ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଏବଂ ନଦୀମାନଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଧାଉଥିବା ବେଗକୁ ଅପରାଜେୟ ଗତିର ଏକ ବିଶ୍ୱ-ଚିତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। ଶେଷରେ ସୂକ୍ତଟି ସିଧା ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ପରିଣତ ହୁଏ: ଦାନଶୀଳ ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁଣନ୍ତୁ, ବାଧାଗୁଡ଼ିକୁ (ବୃତ୍ରାଣି) ନିହତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ-ଭଣ୍ଡାର ଜିତି ଆଣନ୍ତୁ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (continuing Maṇḍala 3 sequence) | Devata: Indra (contextually; hymn continues Indra-Soma motif)

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 37

Sukta 3.37

ଋଗ୍ବେଦ ୩.୩୭ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆହ୍ୱାନ—ବୃତ୍ରହନ୍ତା ଓ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, ଉପାସକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇ ତାଙ୍କର ବିଜୟକୁ ସଶକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ହିମ୍ନଟି ନିକଟ ଓ ଦୂର—ଦୁହିଁଠାରୁ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଡାକେ, ଶୀଘ୍ର ଆସିବାକୁ, ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଆଲୋକ, ଜଳ ଓ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ଅଟକାଇ ରଖୁଥିବା ବାଧକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

11 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (opening of RV 3.37 traditionally attributed to Viśvāmitra). | Devata: Indra.

Chandas: Gāyatrī (short 3-pāda structure suggests a compact meter; many such invocatory openings are in Gāyatrī).

Sukta 38

Sukta 3.38

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ କବିଙ୍କ ପ୍ରେରିତ ଚିନ୍ତା ସୁସଂଯୁକ୍ତ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଅଶ୍ୱ ପରି ଗତିଶୀଳ ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଖୋଜେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ ଯେ ସେ ବାଧା ଭାଙ୍ଗି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଜିତାଇଦିଅନ୍ତୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ସଂଘର୍ଷର ବୀରଶକ୍ତି ଭାବେ ନୁହେଁ, ଗୁପ୍ତ ‘ପ୍ରାଣ’ ଓ ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଚଳାଇଦେଉଥିବା ଆଲୋକିତ ମନ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ପରେ ଦୃଷ୍ଟିମୟ ମୋଡ଼ରେ ନିୟମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଶ୍ୱ-ଶୃଙ୍ଖଳା ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ଦର୍ଶନକୁ ଜାଗ୍ରତ ଓ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିବା ସବିତୃଙ୍କ ଏକ ଆନୁଷଙ୍ଗିକ ଉପସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟ ଆସେ।

10 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed for Mandala 3 Indra cycle; hymn-level attribution) | Devata: Indra (with inner-psychological emphasis on Indra as the illumined Mind-Power); ancillary: Savitṛ appears later in the hymn

Chandas: Triṣṭubh (dominant meter for RV 3.38)

Sukta 39

Sukta 3.39

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏହି ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ହ୍ୟମ୍ନରେ ହୃଦୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପ୍ରେରିତ “ଚିନ୍ତା-ସ୍ତୁତି” (ମତି/ସ୍ତୋମ) ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରେ। ଏହା ନବଗ୍ୱ ଓ ଦଶଗ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସତ୍ୟକର୍ମ—ଗୁପ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଖୋଜିବା, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଆଲୋକକୁ ପୁନଃ ଆଣିବା—କୁ ସ୍ମରଣ କରେ; ପରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଘର୍ଷରେ ସାହାଯ୍ୟ, ବାଧାକାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିଜୟ, ଏବଂ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୁଶଳତା ଲାଭ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 40

Sukta 3.40

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଶକ୍ତିର ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନବନିଷ୍ପିଡିତ ସୋମ ପାନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପିଇବାକୁ, ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରୁଥିବା ମଧୁ/ଅନ୍ଧସ ନାମକ ମିଠା ସାରକୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦୂର ଓ ନିକଟ ଠାରୁ ଆସିବାକୁ, ‘ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ’ରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ବିଜୟ, ଆଲୋକ ଓ ପୋଷକ ଶକ୍ତିର ଏକ ପଥ/ଚ୍ୟାନେଲ କରିଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī

Sukta 41

Sukta 3.41

ଋଗ୍ବେଦ ୩.୪୧ ଏକ ଆହ୍ୱାନ-ସୂକ୍ତ; ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଆନନ୍ଦ ଫେରାଇ ଦୁଇଟି ଖଇରା ଘୋଡ଼ା ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ ବୋଲି ଡାକେ। ଏଠାରେ ତାଙ୍କୁ “ବଳର ଅଧିପତି” ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସ୍ୱଭାବତଃ ହବି ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ବର୍ହିଷ୍ (ଆସନ) ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କ ଚିନ୍ତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚାରିପାଖେ ବଛା ପାଖରେ ମାଆମାନଙ୍କ ପରି ଏକତ୍ରିତ ହେବାର ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି, ସୋମଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଉତ୍ସାହ, ଏବଂ ତାହାର ଫଳରେ ବଳ, ରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟର ଦାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina | Devata: Indra

Chandas: Gayatri (probable for RV 3.41.1; verify per critical edition)

Sukta 42

Sukta 3.42

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ସୋମ-ଗୀତ: କବି ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବାଦାମି ଘୋଡ଼ା ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସି ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଡାକେ। ପୁନଃପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସୋମକୁ ଉଦରରେ ଧାରଣ କରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା କୁଶିକ/ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା, ପରାକ୍ରମ ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

9 mantras | Rishi: Gāthin Viśvāmitra (traditional; verify Anukramaṇī) | Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (likely; requires metrical verification)

Sukta 43

Sukta 3.43

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହଭରା ଆହ୍ୱାନ—ସେ ନିଜ ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ସୋମ-ପୀଡନ ସ୍ଥଳକୁ ଆସି, ବିଛାଇଦିଆ ବର୍ହିଷ ଉପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରିୟ ସହାୟ ଭାବେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଜୟୀ, ବୃତ୍ରହନ୍ତା, ଶକ୍ତି ଓ ଧନର ଅଧିପତି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ସୋମ ଦ୍ୱାରା ସେ ରକ୍ଷକ, ରାଜସିକ ନେତା, ଓ ଋଷିତ୍ୱ-ପ୍ରେରକ ହେବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏକାଧାରେ ଯାଜ୍ଞିକ (ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପାନ ପାଇଁ ଆକର୍ଷିତ କରି ଯଜ୍ଞକୁ ସଶକ୍ତ କରିବା) ଓ ଜୀବନମୂଳକ (ବିଜୟ, ସମୃଦ୍ଧି, ଓ ପ୍ରେରିତ ଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିବା) ଅଟେ।

8 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.43) | Devata: Indra (invited to Soma-drinking; chariot imagery)

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (opening verses of RV 3.43 often vary; requires metrical verification)

Sukta 44

Sukta 3.44

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଗାୟତ୍ରୀ-ଛନ୍ଦର ସ୍ତୁତି ସୋମ-ପୀଡନକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ—ସେ ତାଙ୍କ ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଆସି, ଯଜ୍ଞରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରଥରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୟାଉ-ପୃଥିବୀର ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯିଏ ପ୍ରଚୁର ପୋଷଣ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି; ଶେଷରେ ବିଜୟକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଜ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ହରି ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛବିରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

4 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Mandala 3 Indra cycle; RV 3.44) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable for RV 3.44; shorter pādas consistent with Gāyatrī-stotra style)

Sukta 45

Sukta 3.45

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକାଯାଏ—ତାଙ୍କର ହରି (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଅଶ୍ୱ/ଶକ୍ତି) ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସନ୍ତୁ, କୌଣସି ବାଧା ବା ବନ୍ଧନରେ ଅଟକିନାହିଁ; ହବି ଗ୍ରହଣ କରି ଯଜମାନଙ୍କୁ ବଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ସୂକ୍ତଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗଭୀର, ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ କ୍ରତୁ (ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ/ବୁଦ୍ଧି)କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଯାହା ସୁରକ୍ଷିତ ଧାରାମାନଙ୍କ ପରି ଏବଂ ଚରାଗାହକୁ ଯାଉଥିବା ଗୋଧନ ପରି ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂପ୍ରେରିତ ଓ ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ତାଙ୍କର ବଢୁଥିବା ପ୍ରଭାବ ଉପାସକଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଯଶ ଏବଂ ଶୁଭ ଶ୍ରବଣ (କୀର୍ତ୍ତି/ଶୁଭବାର୍ତ୍ତା) ଦିଅନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.45 Indra hymn) | Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (probable)

Sukta 46

Sukta 3.46

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ-ସାର୍ବଭୌମ, ସଦା-ଯୁବା କିନ୍ତୁ ଅଜର ବୃଷଭ ଭାବେ ମହିମା କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ବୀର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଶାଳ ଏବଂ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମାପକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା—ଦ୍ୟୁଲୋକ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଉଥିବା—ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଯଜ୍ଞର ଶେଷରେ ସୋମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ଯେଣୁ ସେ ପାନ କରି ସୁରକ୍ଷା ଓ ବିଜୟକୁ ସଶକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (very likely)

Sukta 47

Sukta 3.47

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର–ମରୁତ ସୂକ୍ତରେ ଯୁଦ୍ଧ-ବୃଷଭ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେ ଚାପାଯାଇଥିବା ସୋମ ପାନ କରି ବିଜୟ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେଉନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଋତ (ଠିକ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଠିକ୍ ସମୟ) ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ବୃତ୍ର-ବଧ ସମୟରେ ମରୁତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଶକ୍ତି “ସ୍ଥାପନ” କରିଥିଲେ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ବ୍ୟବହାରିକ ଓ ଯଜ୍ଞୀୟ—ଠିକ୍ ସମୟରେ ସୋମ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୂତନ ସହାୟତା, ବଳ ଓ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional, Mandala 3) | Devata: Indra (with Maruts as associates)

Chandas: Triṣṭubh (likely)

Sukta 48

Sukta 3.48

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର-ସୂକ୍ତରେ ଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମଜାତ, ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି। ଯୁବ ବୃଷଭ ପରି ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଗେଇ ନବନିଷ୍ପିଷ୍ଟ ସୋମକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମାତୃଙ୍କ ନିକଟରୁ ପୋଷଣ ଖୋଜିବା, ସୋମରେ ଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତିକୁ ଚିହ୍ନିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବାର ସ୍ମରଣ ଅଛି। ସୂକ୍ତଟି ଯୁଦ୍ଧ-ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଶେଷ ହୁଏ—ସଂଘର୍ଷରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହାୟକ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକି, ଯିଏ ବୃତ୍ରମାନଙ୍କୁ (ବାଧକମାନଙ୍କୁ) ନିହତ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାୟକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଓ କୁଶଳ ଜିତି ଆଣନ୍ତି।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for Maṇḍala 3); RV 3.48 often treated as Indra hymn | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 49

Sukta 3.49

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେଇ ଦେବତା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କୁ ସୋମପାନକାରୀ ସମସ୍ତ ଜନ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି—ବାଧା (ବୃତ୍ର) ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ। ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଦେବା ନାୟକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଓ ଫଳଦାୟକ ପ୍ରଚୁରତା ବର୍ଷାନ୍ତି। ଶେଷରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଘର୍ଷରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରବଣଶୀଳ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଜୟ ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଏହା ଉପସଂହାର ହୁଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 50

Sukta 3.50

ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ମରୁତ୍‌ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ଉତ୍ସାହୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବୃଷଭ, ଯିଏ ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ଆସି ସୋମ ପାନ କରି ଯଜମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି। ଅର୍ପଣଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ତୃପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ, ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ‘ଗାଈ’ (କିରଣ/ଧନ) ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ବୃତ୍ରସଦୃଶ ବାଧାମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟ ଓ କୁଶଳ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ—ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।

5 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3) | Devata: Indra (Marutvat Indra)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 51

Sukta 3.51

ଏହି ସୂକ୍ତଟି ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ଓ ବହୁବାର ଆହ୍ୱାନିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଡାକିଛି—ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିବାକୁ, ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ, ଏବଂ ଚାପିତ ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂର୍ବତନ ସୋମପାନ ଓ ବିଜୟଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସହାୟତାର ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଇଛି; ଶେଷରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଆହୁତି ଓ ମନ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମଗ୍ର ସତ୍ତା—ଉଦର, ଶିର ଓ ବାହୁ—କୁ ଶକ୍ତିଦାନ କରୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଦାନ ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

12 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3) | Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 52

Sukta 3.52

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏହି ସୂକ୍ତ ସୋମ-ଯଜ୍ଞକୁ ତାହାର ବିଭିନ୍ନ ପିଷଣ (ପ୍ରେସିଂ) ଅବସରରେ ଚିତ୍ରିତ କରେ; ବିଶେଷକରି ପ୍ରଭାତେ ଏବଂ ପୁନଃ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଆହାର ଓ କବିଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ କୁହେ। ଏହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ ଯେ ନିବେଦନ (ଧାନ୍ୟ, ପିଠା ଓ ସ୍ତୋତ୍ର) ‘ଫଳଦାୟକ/ସୁନ୍ଦର’ ହେଉ, ଏବଂ ସୋମପାନ ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉ।

8 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.52) | Devata: Indra

Chandas: Anuṣṭubh (probable; short 8-syllable pādas typical of this verse)

Sukta 53

Sukta 3.53

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପର୍ବତ ସହ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସେମାନେ ନିଜ ମହା ରଥରେ ଆସି ସୋମ ପାନ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଯଜ୍ଞକାରୀମାନଙ୍କୁ ବଳ, ବିଜୟ ଓ ପ୍ରଚୁର ‘ପୋଷକ ଧାରା’ (ଇଷଃ) ଦାନ କରନ୍ତୁ। ଏଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର-ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତିକୁ କବିଙ୍କ ଗଢ଼ା ବ୍ରହ୍ମନ୍ (ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର-ରଚନା) ସହ ଗୁଞ୍ଜାଇ, ଭରତ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି, ବୀର୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ସଫଳତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରହିଛି।

24 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.53) | Devata: Indra-Parvata

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Sukta 54

Sukta 3.54

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ସେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ରହି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣନ୍ତି, ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳ, ପ୍ରେରଣା ଓ ବିଜୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହିତ ସହଯୋଗୀ ଦେବତାମାନେ—ବିଶେଷକରି ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ସହ ଋଭୁମାନେ (ଏବଂ ପୂଷନ)—ପ୍ରବେଶ କରି ଯଜ୍ଞ-ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରନ୍ତି: ଠିକ୍ ଗଢ଼ଣ, ଠିକ୍ ଆହୁତି, ଓ ଠିକ୍ ସୁରକ୍ଷା। ଶେଷରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନା—ଆହୁତିକୁ ମଧୁର କରନ୍ତୁ, ଇନ୍ଧନ-ଶକ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତୁ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତୁ।

22 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (Maṇḍala 3) | Devata: Agni (with Dyāvā-Pṛthivī entering immediately in the hymn)

Chandas: Triṣṭubh (probable; hymn 3.54 largely Triṣṭubh)

Sukta 55

Sukta 3.55

ଋଗ୍ବେଦ ୩.୫୫ ଚିନ୍ତନ କରେ ଯେ ଅନେକ ଦେବତା ଏକମାତ୍ର, ବିଶାଳ ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି/ଆସୁରତ୍ୱ (ଏକମ୍) ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଓ ସମର୍ଥିତ; ଉଷା ଯେତେବେଳେ ଗୁପ୍ତ ନିୟମ-କ୍ରମକୁ ଖୋଲିଦିଏ, ସେହି ଏକ ଶାସନ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ‘ଆଲୋକର ପଦ’ ମଧ୍ୟରେ ବାଣୀ, ଯୁଗଳ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈ, ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ, ପୃଥିବୀର ପ୍ରଚୁରତା—ଏପରି ପ୍ରତୀକମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଋତର ଅନ୍ତଃସଙ୍ଗତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଏ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରେ।

22 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for Mandala 3; RV 3.55 commonly in his family-book domain) | Devata: Viśve Devāḥ / the One Asura-might behind the gods; Dawn as revelatory condition

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm)

Sukta 56

Sukta 3.56

ଏହି ସୂକ୍ତ ଅଭେଦ୍ୟ ଋତକୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଦେବମାନେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେଇ ଦୃଢ଼, ପ୍ରଥମ ନିୟମ (ବ୍ରତା) ଏତେ ଅଚଳ ଯେ ଲୋକମାନେ ଓ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ନମିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ପୁନରାବୃତ୍ତ ତ୍ରିୟ (ତିନି ଲୋକ, ତିନି ଶକ୍ତି, ତିନି ଜଳ) ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ କୋସ୍ମିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ହେଉଛି ଏକ ଆକୃତିବଦ୍ଧ, ଲୟବଦ୍ଧ ଶାସନ, ଯାହା ଯଜ୍ଞ-ସତ୍ରରେ ଅବତରେ। ସୂକ୍ତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଯଜମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା ଓ ଚିନ୍ତାକୁ ସେଇ ଉଚ୍ଚ, ଅଭଙ୍ଗ ନିୟମ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଇବା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ “ଆସନ୍ତୁ” ଏବଂ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।

8 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution for Maṇḍala 3) | Devata: Dharmic/Ṛta-order of the gods (cosmic law) rather than a single personalized deity

Chandas: Triṣṭubh

Sukta 57

Sukta 3.57

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯୁଗଳ ଶକ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ର–ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣାର “ଗାଈ” (ମନୀଷା)ର ଆବିଷ୍କାରକ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ଧାରକ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଏକ ପ୍ରବାହମାନ ସ୍ରୋତ, ଯାହା ପୋଷଣ, ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଓ ବିଜୟ ଦାନ କରେ। କବିତାମୟ ଆଲୋକକୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା—ବିଶେଷକରି ସୋମ ପୀଡନ—ସହ ଯୋଡ଼ି, ଗୁପ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଉପରକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଉଠାଇ ଦିଏ ଏବଂ ସେଠାରୁ ପୁଣି ମାର୍ଗଦର୍ଶନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସାର୍ବଜନୀନ “ସୁମନ” ଭାବେ ଫେରାଇ ଆଣେ।

6 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attributed for RV 3.57) | Devata: Indra-Agni (dual), with the Cow/Manīṣā motif central

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify metrically)

Sukta 58

Sukta 3.58

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରଭାତେ ଅଶ୍ୱିନୌଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ଆଗମନକୁ ଉଷାଙ୍କ ଜାଗ୍ରତ ଆଲୋକ ଓ ଦକ୍ଷିଣାଙ୍କ ଋତାନୁକୂଳ, ଉଦାର ଦାନ-ଅର୍ପଣ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। “ଆଲୋକର ଗାଈ” ଓ “ମଧୁର ଧନଭଣ୍ଡାର” ପରି ସଜୀବ ଚିତ୍ରମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ, ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଦେବଯାନ ପଥରେ ଯାତ୍ରା କରି ଆସି, ମଧୁ-ମିଠା ସୋମ ପାନ କରିବାକୁ ଏହି ଯୁଗଳ ଚିକିତ୍ସକ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for Maṇḍala 3; specific hymn traditionally in Viśvāmitra cycle) | Devata: Aśvinau (with Uṣas/Dakṣiṇā imagery in support)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 3.58; verse-length and cadence consistent)

Sukta 59

Sukta 3.59

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ସେହି ଆଦିତ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ‘ଯଥାର୍ଥ ବାଣୀ’ କୁ କହନ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ଏବଂ ମାନବ ସମୁଦାୟକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ, ସମନ୍ୱିତ ଗତିରେ ଆଣନ୍ତି। ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଧାରକ, ସବୁକିଛି ଦେଖୁଥିବା ସାମାଜିକ ସତ୍ୟ ଓ ଯଥାଚରଣର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି; ଏବଂ ଅଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର ଆହୁତି ଦେଇ ତାଙ୍କର କୃପା, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଆଯାଇଛି।

9 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.59) | Devata: Mitra

Chandas: Triṣṭubh (common in this mandala; probable here)

Sukta 60

Sukta 3.60

ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସୌଧନ୍ୱନ ଋଭୁମାନଙ୍କୁ—ଦିବ୍ୟ କାରିଗରମାନଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର “ସୁସଂସ୍କୃତ କୃତି” ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ ଏବଂ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଉତ୍କର୍ଷ ଦିଗକୁ ଉନ୍ନତ କରେ। “ମନର କୁଳସମ୍ବନ୍ଧ” ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ; ଚାପା ସୋମ ସମୀପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଅପରିମେୟ କୌଶଳ ଓ ଯଶକୁ ଉଦ୍‌ଯାପନ କରାଯାଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ସାଧକ ପାଇଁ ବହୁବିଧ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର-ସହ-ଋଭୁମାନଙ୍କୁ ନିବେଦନକୁ ଆସିବାକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ଆହ୍ୱାନରେ ଉପସଂହାର ହୁଏ।

7 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for much of Maṇḍala 3; specific hymn 3.60 traditionally to the Ṛbhus by Viśvāmitra) | Devata: Ṛbhus (Saudhanvanas), divine artisans of perfection

Chandas: Jagatī (probable for 3.60.1 due to longer cadence)

Sukta 61

Sukta 3.61

ଏହି ସାତ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା-ନବୀନ ଦେବୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତ (ବିଶ୍ୱନିୟମ) ଅନୁସାରେ ଆସି ଜୀବନ, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଯଥାଯଥ କର୍ମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦୂର ଦ୍ୟୁଲୋକର ସୀମାରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୌଶଳମୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ବିଶାଳ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ ଓ ଲୋକମାନେ ଗତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି।

7 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.61, an Uṣas hymn in the Viśvāmitra corpus) | Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (likely for RV 3.61)

Sukta 62

Sukta 3.62

RV 3.62 ଏକ ସ୍ତୁତି-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଧାନତଃ ଇନ୍ଦ୍ର–ବରୁଣଙ୍କ ଯୁଗଳ ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ଶକ୍ତିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ବିଜୟ-ଶକ୍ତି ଓ ନୀତିମୟ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା (ଋତ) ଏକତ୍ର ହୋଇ—ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା, ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାପକୁ ଜୟ କରିବା, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ “ଗୌରବ”କୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରି ସମୁଦାୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେବା ପାଇଁ। ଏହି ସୂକ୍ତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର (3.62.10) ସବିତୃଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଆସିଛି, ଯାହା ସ୍ତୁତିକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କରି ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକୀକରଣ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ; ଏପରି ଭାବେ ବାହ୍ୟ ବିଜୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ସଠିକ୍ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦୁହେଁ ଋତ (ସତ୍ୟ-ଶୃଙ୍ଖଳା) ଅଧୀନରେ ଏକାସାଥି ଯୋଗ ହୁଏ।

18 mantras | Rishi: Viśvāmitra Gāthina (RV 3.62 traditionally Viśvāmitra) | Devata: Indra–Varuṇa (dual)

Chandas: Triṣṭubh (common in 3.62; confirm by scan)