Sukta 9
Sukta 3.9
Vasiṣṭha (traditional for RV 3.9)
Apām Napāt (often associated with Agni’s hidden form in waters)
Gāyatrī (probable for opening of RV 3.9; requires metrical verification)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅପାଂ ନପାତଙ୍କୁ—ଜଳମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନିର ରୂପକୁ—ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି; ସେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚୟିତ ଦିବ୍ୟ ସହାୟ ଓ ରକ୍ଷକ। ଏଥିରେ ମାତରିଶ୍ୱନ ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଥିବା ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ପୌରାଣିକ କଥା ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଶେଷରେ ଅନେକ ଦେବଶକ୍ତି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହୋତୃ ଭାବେ ସେବା କରି ତାଙ୍କୁ ସିଂହାସନାରୂଢ଼ କରୁଥିବା ଏକ ମହା ଦୃଶ୍ୟରେ ଏହା ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
सखायस्त्वा ववृमहे देवं मर्तास ऊतये । अपां नपातं सुभगं सुदीदितिं सुप्रतूर्तिमनेहसम् ॥
ହେ ସଖାମାନେ, ସହାୟତା ପାଇଁ ଆମେ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ—ଦେବଙ୍କୁ—ବରଣ କରୁ: ଅପାଂ ନପାତଙ୍କୁ, ସୁଭଗଙ୍କୁ, ସୁଦୀଦିତ (ସୁପ୍ରଜ୍ୱଲିତ)ଙ୍କୁ, ସୁପ୍ରତୂର୍ତି (ସୁବିଜୟୀ)ଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନେହସ (ଅଥକ)ଙ୍କୁ।
Mantra 2
कायमानो वना त्वं यन्मातॄरजगन्नपः । न तत्ते अग्ने प्रमृषे निवर्तनं यद्दूरे सन्निहाभवः ॥
ତୁମେ ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କର; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମାତୃମାନଙ୍କ—ଜଳମାନଙ୍କ—ନିକଟକୁ ଗଲ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ପଛକୁ ଫେରା ନୁହେଁ, ନ ତୁମ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଉଥିବା ପ୍ରେରଣାର କ୍ଷୟ: ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏଠାରେ ସନ୍ନିହିତ ହୋଇଯାଅ।
Mantra 3
अति तृष्टं ववक्षिथाथैव सुमना असि । प्रप्रान्ये यन्ति पर्यन्य आसते येषां सख्ये असि श्रितः ॥
ତୁମେ ଆମକୁ ଅତି କଠିନ ଦବାଉ-ଭରା ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ଅନ୍ତରେ ନିର୍ମଳ ଆନନ୍ଦରୂପ ସୁମନସ ହେଲ। କେହି ପଥରେ ଆଗକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଚାରିପଟେ ଘେରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ସଖ୍ୟରେ ତୁମେ ଆଶ୍ରିତ ଓ ସ୍ଥିତ।
Mantra 4
ईयिवांसमति स्रिधः शश्वतीरति सश्चतः । अन्वीमविन्दन्निचिरासो अद्रुहोऽप्सु सिंहमिव श्रितम् ॥
ଯେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭଙ୍ଗ-ବିଚ୍ଛେଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ନିରନ୍ତରତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଅନୁସରଣ କଲେ। ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ଅଦ୍ରୁହ—ଅବଞ୍ଚକ—ଜନମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ: ଜଳମଧ୍ୟରେ ନିହିତ ସିଂହ ପରି, ଗଭୀରତାରେ ସ୍ଥିତ।
Mantra 5
ससृवांसमिव त्मनाग्निमित्था तिरोहितम् । ऐनं नयन्मातरिश्वा परावतो देवेभ्यो मथितं परि ॥
ସ୍ୱଭାବରେ ବହୁଥିବା ପରି—ଅଗ୍ନି ଏଭଳି ଗୁପ୍ତ ଥିଲେ। ମାତରିଶ୍ୱନ ତାଙ୍କୁ ପରାବତ—ଦୂର ପାରରୁ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଥି ଉଦ୍ଧାର କରି ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ।
Mantra 6
तं त्वा मर्ता अगृभ्णत देवेभ्यो हव्यवाहन । विश्वान्यद्यज्ञाँ अभिपासि मानुष तव क्रत्वा यविष्ठ्य ॥
ହେ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି), ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ହେ ମାନବମୁଖ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ନିଜ କ୍ରତୁ (ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜ୍ଞାନ-ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର; ହେ ଯବିଷ୍ଠ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯୁବ/ନବୀନ) ବଳବାନ।
Mantra 7
तद्भद्रं तव दंसना पाकाय चिच्छदयति । त्वां यदग्ने पशवः समासते समिद्धमपिशर्वरे ॥
ଏହା ତୁମ ଦଂସନା (ଶକ୍ତି-କୌଶଳ)ର ଭଦ୍ରତା: ଏହା ଅପକ୍ୱ ବୋଧକୁ ମଧ୍ୟ ଆବୃତ କରେ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଯେତେବେଳେ ପଶବଃ (ଶକ୍ତି/ସମୃଦ୍ଧିର ଝୁଣ୍ଡ) ତୁମ ପାଖକୁ ସମାସତେ (ଏକତ୍ର ହୁଏ), ସେତେବେଳେ ତୁମେ—ସମିଦ୍ଧ—ଅପିଶର୍ବର (ମନ୍ଦ/ମଲିନ ଆବରଣ) ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ହୁଅ।
Mantra 8
आ जुहोता स्वध्वरं शीरं पावकशोचिषम् । आशुं दूतमजिरं प्रत्नमीड्यं श्रुष्टी देवं सपर्यत ॥
ସ୍ୱଧ୍ୱର (ସ୍ୱୟଂ-ସୁସଂବିଧିତ) ଯଜ୍ଞରେ, ଶୀର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ/ପବିତ୍ର) ପାବକଶୋଚିଷ (ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ୱାଳା) ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କର। ଆଶୁ, ଦୂତ, ଅଜିର (ଅଥକ), ପ୍ରତ୍ନ, ଈଡ୍ୟ (ସ୍ତୁତ୍ୟ) ଦେବଙ୍କୁ—ଶ୍ରୁଷ୍ଟି (ଆଜ୍ଞାପାଳକ ଶ୍ରବଣ) ସହ—ସପର୍ୟତ (ସେବା କର)।
Mantra 9
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥
ତିନିଶେ, ତିନିହଜାର—ଏବଂ ତିରିଶ ଓ ନଅ—ଏହି ଦେବଶକ୍ତିମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସେବା କଲେ। ସେମାନେ ଘୃତର ଦୀପ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ଆସନ) ପସାରିଲେ; ତାପରେ ହୋତୃଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇଲେ।
Inside Sukta 9
How it unfolds
- Where it opens
The poets ‘as comrades’ choose Apām Napāt as their divine helper—bright, fortunate, and undefeated.
- Development
Agni’s paradox is unfolded: though hidden, he flows forth by nature; the mythic agent Mātariśvan brings him from the far realm, produced for the gods.
- Climax
A sweeping enthronement scene: vast numbers of divine powers serve Agni, anoint him with ghee, and spread the ritual seat.
- Where it settles
Agni is firmly installed as Hotṛ in his place, securing the rite’s success and the worshippers’ protection through a properly established sacred fire.
The deity: Apām Napāt
- In the VedaDescribed as the ‘Son/Descendant of the Waters,’ shining and well-kindled though concealed, auspicious, victorious, and tireless—an inner fire mysteriously present within the waters and brought forth for the gods.
- Cosmic functionMediates between hidden potential and manifest ritual flame: the latent heat/light in the cosmic waters becomes the sacrificial fire that carries offerings and establishes divine order in the rite.
- Inner significanceRepresents the awakened spark of consciousness emerging from the depths (the ‘waters’ as the subconscious/primordial field), becoming disciplined will and illumination when properly ‘churned’ and enthroned.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra (Āditya/Brāhmaṇa seer-family; traditional Vasiṣṭha lineage) · One of the foremost ṛṣis of the Rig Veda, celebrated for profound Agni hymns and for articulating the Vasiṣṭha vision of ṛta (cosmic order) and inspired speech (vāc).
Famous verses
apāṃ napātaṃ
mātariśvā
त्रीणि शता त्री सहस्राण्यग्निं त्रिंशच्च देवा नव चासपर्यन् । औक्षन्घृतैरस्तृणन्बर्हिरस्मा आदिद्धोतारं न्यसादयन्त ॥Attributes of the deity
- Hidden radiance
- Auspicious helper of mortals
- Unwearied and victorious
- Linked to Agni and the Hotṛ function
- Emergent fire from the waters (latent to manifest)
Also by this seer
- Primary seer of much of Maṇḍala 7 (Vasiṣṭha Maṇḍala)
- Hymns to Agni, Varuṇa, Indra, and the Ādityas across the Rig Veda tradition
- Associated in later tradition with the Vasiṣṭha–Viśvāmitra narrative and the Brahmarṣi ideal
The rite, step by step
- Choose/invite the deity as ally and protector (āvahana/selection of Agni-Apām Napāt).
- Kindle or re-kindle the fire, acknowledging its ‘hidden’ state and its emergence.
- Recite the bringing-forth motif (Mātariśvan leading Agni from afar; churning/producing the fire).
- Anoint/brighten the fire with ghee and establish the ritual seat (barhis).
- Install Agni as Hotṛ and proceed with the main offerings/prayers for help and right order (ṛta).
Offerings
- Ghṛta (clarified butter)
- Samidh (fuel sticks)
- Barhis (sacrificial grass/seat arrangement)
- Optional soma-related oblations in a larger soma context
Frequently Asked Questions
Apām Napāt means “Descendant of the Waters.” In RV 3.9 he is the hidden form of Agni—radiant fire present within the waters—invoked as a powerful helper.
Mātariśvan is the mythic bringer of fire. The hymn recalls how he led Agni from the distant realm and made him available for the gods and for sacrifice.
Establish the sacred fire correctly: kindle and honor Agni with ghee, prepare the ritual seat (barhis), and install him as Hotṛ so the offerings and prayers can reach the gods.
Ask anything about Sukta 9 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
