Sukta 26
Sukta 3.26
Viśvāmitra Gāthina / Kuśika lineage (self-referential: kuśikāsaḥ)
Agni Vaiśvānara
Jagatī (likely; long pādas; requires metrical verification)
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କୁଶିକ ବଂଶର ଏହି ସୂକ୍ତରେ ସର୍ବଜନୀନ ଅଗ୍ନି ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ‘ଦୀପ୍ତିମୟ ଲୋକ’ (ସ୍ୱର) କୁ ଆବିଷ୍କାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଋତର ସତ୍ୟ ପଥ ଅନୁସାରେ ହବିକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ବହନ କରନ୍ତି। ସ୍ତୁତି ଆଗେ ବଢ଼ିବା ସହ ମରୁତମାନଙ୍କ—ଭୟଙ୍କର, ବର୍ଷା-ଦୀପ୍ତ ସହଚରମାନଙ୍କ—ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ତି ଅଧିକ ପ୍ରବଳ ହୁଏ; ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଅକ୍ଷୟ, ବହୁଧାରା-ପ୍ରବାହୀ ଝରଣାରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ—ବୁଦ୍ଧିମାନ ‘ବାଣୀ’ (ବାଚ୍) ର ‘ଉକ୍ତିମାନଙ୍କ ପିତା’, ଯାହାକୁ ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
वैश्वानरं मनसाग्निं निचाय्या हविष्मन्तो अनुषत्यं स्वर्विदम् । सुदानुं देवं रथिरं वसूयवो गीर्भी रण्वं कुशिकासो हवामहे ॥
ଆମେ ହବିଷ୍ମନ୍ତଃ—ଅର୍ପଣଧାରୀ—ମନସା ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ନିଚାୟ୍ୟ (ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ନିହାରି) ଆହ୍ୱାନ କରୁ: ଗତିର ଋତକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ବିଦ୍ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକର ଖୋଜି)। ବସୁ—ସମୃଦ୍ଧି—କାମୀ କୁଶିକାମାନେ ଗୀର୍ଭିଃ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀରେ) ସୁଦାନୁ ଦେବଙ୍କୁ, ରଥିର (ଯାତ୍ରାରେ ଦ୍ରୁତ), ରଣ୍ୱ (ଆନନ୍ଦଦାୟକ) କୁ ହବାମହେ।
Mantra 2
तं शुभ्रमग्निमवसे हवामहे वैश्वानरं मातरिश्वानमुक्थ्यम् । बृहस्पतिं मनुषो देवतातये विप्रं श्रोतारमतिथिं रघुष्यदम् ॥
ଅବସ (ସହାୟ) ପାଇଁ ଆମେ ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ହବାମହେ—ବୈଶ୍ୱାନର, ମାତରିଶ୍ୱାନ, ଉକ୍ଥ୍ୟ (ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ)। ମନୁଷ୍ୟରେ ଦେବତାତୟେ (ଦେବତ୍ୱର ଗଠନ ପାଇଁ) ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ: ବିପ୍ର (ପ୍ରେରିତ ଋଷି), ଶ୍ରୋତାର (ଶ୍ରବଣକର୍ତ୍ତା), ଅତିଥି (ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଅତିଥି), ରଘୁଷ୍ୟଦ (ଦ୍ରୁତଗାମୀ)।
Mantra 3
अश्वो न क्रन्दञ्जनिभिः समिध्यते वैश्वानरः कुशिकेभिर्युगेयुगे । स नो अग्निः सुवीर्यं स्वश्व्यं दधातु रत्नममृतेषु जागृविः ॥
ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରେ କୁଶିକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୈଶ୍ୱାନର (ଅଗ୍ନି) ଅଶ୍ୱର ହିହିନାଟ ପରି ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ହୁଏ। ଅମୃତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ ସେଇ ଅଗ୍ନି ଆମ ଭିତରେ ରତ୍ନ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ—ସୁବୀର୍ୟ, ଏବଂ ସ୍ୱଶ୍ୱ୍ୟ: ଯେ ଜୀବନଶକ୍ତିମାନେ ଆମକୁ ଆଗକୁ ବହନ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯଥାର୍ଥ ଅଧିକାର।
Mantra 4
प्र यन्तु वाजास्तविषीभिरग्नयः शुभे सम्मिश्लाः पृषतीरयुक्षत । बृहदुक्षो मरुतो विश्ववेदसः प्र वेपयन्ति पर्वताँ अदाभ्याः ॥
ଅଗ୍ନିମାନେ ନିଜ ତବୀଷୀ (ବଳ) ସହିତ ବାଜମାନଙ୍କୁ (ବିଜୟ-ସମୃଦ୍ଧି) ଆଗକୁ ପଠାଉନ୍ତୁ; ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେମାନେ ପୃଷତୀ (ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରିଛନ୍ତି। ବିଶ୍ୱବେଦସ, ଅଦାଭ୍ୟ, ବୃହଦୁକ୍ଷ (ମହାବଳୀ ବୃଷଭ-ସ୍ୱରୂପ) ମରୁତମାନେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ କମ୍ପାନ୍ତି—ସ୍ଥିର ପ୍ରକୃତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ଗତିଶୀଳ କରନ୍ତି।
Mantra 5
अग्निश्रियो मरुतो विश्वकृष्टय आ त्वेषमुग्रमव ईमहे वयम् । ते स्वानिनो रुद्रिया वर्षनिर्णिजः सिंहा न हेषक्रतवः सुदानवः ॥
ଅଗ୍ନିଶ୍ରୀ (ଅଗ୍ନିର ତେଜ) ବହନ କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଜନମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ମରୁତମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟକୁ ଆମେ ଆହ୍ୱାନ କରୁ; ସେମାନଙ୍କ ତୀବ୍ର, ଉଗ୍ର ରକ୍ଷାକୁ ଆମେ ଚାହୁଁ। ଗର୍ଜନଶୀଳ ରୁଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତିମାନେ, ବର୍ଷନିର୍ଣିଜ (ବର୍ଷାର ଦୀପ୍ତ ବଳରେ ଆବୃତ), ସିଂହ ପରି—ହେଷକ୍ରତବଃ (ଆବେଗମୟ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ) ଏବଂ ସୁଦାନବଃ (ଉଦାର ଦାତା) ଅଟନ୍ତି।
Mantra 6
व्रातंव्रातं गणंगणं सुशस्तिभिरग्नेर्भामं मरुतामोज ईमहे । पृषदश्वासो अनवभ्रराधसो गन्तारो यज्ञं विदथेषु धीराः ॥
ବ୍ରାତ ପରେ ବ୍ରାତ, ଗଣ ପରେ ଗଣ—ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଯଥାର୍ଥ ସ୍ତୁତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ଭାମକୁ ଏବଂ ମରୁତମାନଙ୍କ ଓଜକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ। ପୃଷଦଶ୍ୱ (ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡ଼ା) ଯୁକ୍ତ, ଅବଭ୍ର-ରହିତ (ଅନାବୃତ) ଦାନସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନେ ବିଦଥମାନଙ୍କରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସନ୍ତି—ଧୀର, ବିବେକପୂର୍ଣ୍ଣ ଗତିଶୀଳ।
Mantra 7
अग्निरस्मि जन्मना जातवेदा घृतं मे चक्षुरमृतं म आसन् । अर्कस्त्रिधातू रजसो विमानोऽजस्रो घर्मो हविरस्मि नाम ॥
ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଅଗ୍ନି—ଜାତବେଦା, ସମସ୍ତ ଭବ-ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାତା। ଘୃତ (ଘିଅର ଦୀପ୍ତି) ମୋର ଚକ୍ଷୁ; ଅମୃତ ମୋର ଆସନ/ନିବାସ। ମୁଁ ଅର୍କ—ତ୍ରିଧାତୁ ଆଧାରିତ ମାପ, ରଜସମାନଙ୍କ ବିସ୍ତାରକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା; ମୁଁ ଅଜସ୍ର ଘର୍ମ (ତପସର ଅବିରତ ଉଷ୍ମା); ନାମରେ ମୁଁ ହବି (ହବିଷ୍) ଅଟେ।
Mantra 8
त्रिभिः पवित्रैरपुपोद्ध्यर्कं हृदा मतिं ज्योतिरनु प्रजानन् । वर्षिष्ठं रत्नमकृत स्वधाभिरादिद्द्यावापृथिवी पर्यपश्यत् ॥
ତିନି ପବିତ୍ର (ଛାଣଣୀ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଅର୍କକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ; ହୃଦୟ ଦ୍ୱାରା ମତିକୁ—ଜ୍ୟୋତିକୁ ଅନୁସରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ସହ। ସ୍ୱଧାଭିଃ (ନିଜ ସ୍ୱ-ଶକ୍ତି/ସ୍ୱ-ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ସେ ବର୍ଷିଷ୍ଠ ରତ୍ନ—ଅତିପ୍ରଚୁର ଭାବେ ‘ବର୍ଷୁଥିବା’ ନିଧି—ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାପରେ ସେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ।
Mantra 9
शतधारमुत्समक्षीयमाणं विपश्चितं पितरं वक्त्वानाम् । मेळिं मदन्तं पित्रोरुपस्थे तं रोदसी पिपृतं सत्यवाचम् ॥
ଶତଧାରା ଉତ୍ସସଦୃଶ ଝରଣା—ଅକ୍ଷୟ, ଅକ୍ଷୀୟମାଣ; ଉଚ୍ଚାରିତ ବଚନମାନଙ୍କର ପିତା ଭଳି ବିପଶ୍ଚିତ ଋଷି—ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ବକ୍ତା ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ। ପିତାଙ୍କର ବିଶାଳ ଅଙ୍କରେ ମଦନ୍ତ ମେଳି-ରୂପ ସେ; ତାଙ୍କୁ ରୋଦସୀ—ଦ୍ୟାଉ ଓ ପୃଥିବୀ—ପୋଷଣ କରି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି; ସେ ସତ୍ୟବାଚ, ଯାହାଙ୍କର ବାଣୀ ସତ୍ୟ।
Frequently Asked Questions
The hymn primarily praises Agni as Vaiśvānara, the “universal Fire” present among all peoples, who carries offerings and opens the way to the luminous realm (svar).
The Maruts are invoked as powers that bear Agni’s splendor and provide fierce, energizing protection. They strengthen Agni’s work in the sacrifice and symbolize storm-like force that supports growth and victory.
It means Agni is seen as the source of inspired, truthful speech (vāc) and insight. As the sacrificial fire is kindled, it ‘kindles’ clarity and right expression in the worshiper as well.
Ask anything about Sukta 26 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
