
Sukta 3.8
Viśvāmitra Gāthina (RV 3.8 attribution)
Vanaspati (sacrificial tree/post as divine support)
Triṣṭubh
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପବିତ୍ର ବୃକ୍ଷ/ଯୂପ ‘ବନସ୍ପତି’ଙ୍କୁ ଜୀବନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଆଧାର ଭାବେ ପୂଜା କରାଯାଏ—ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଆହୁତି ବହନ କରନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟାକୁ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି। କାଠର ସ୍ତମ୍ଭକୁ ‘ଦିବ୍ୟ ମଧୁ’ରେ ଅଭିଷେକ କରିବା, ଉଠାଇ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ଗଢ଼ିବାକୁ ଏହା ଆଶୀର୍ବାଦ କରେ, ଏବଂ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନ ଓ ଶୁଭ ବୃଦ୍ଧି ଉଦ୍ଭବ ହେଉ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ।
Mantra 1
अञ्जन्ति त्वामध्वरे देवयन्तो वनस्पते मधुना दैव्येन । यदूर्ध्वस्तिष्ठा द्रविणेह धत्ताद्यद्वा क्षयो मातुरस्या उपस्थे ॥
ହେ ବନସ୍ପତେ, ଦେବୟଜନମାନେ ଅଧ୍ୱରରେ ତୁମକୁ ଦୈବୀ ମଧୁଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଊର୍ଧ୍ୱ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୁଅ, ଏଠାରେ ଦ୍ରବିଣ (ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସମ୍ପଦ) ସ୍ଥାପନ କର; କିମ୍ବା ଏହି ମାତା (ପୃଥିବୀ)ର ଉପସ୍ଥରେ ତୁମ ବାସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲାଭକୁ ଦୃଢ଼ କର।
Mantra 2
समिद्धस्य श्रयमाणः पुरस्ताद्ब्रह्म वन्वानो अजरं सुवीरम् । आरे अस्मदमतिं बाधमान उच्छ्रयस्व महते सौभगाय ॥
ସମିଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିର ପୁରସ୍ତାତ୍ ନମ୍ର ହୋଇ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର-ବାଣୀ) ଦ୍ୱାରା ଅଜର ଓ ସୁବୀର ଶକ୍ତିକୁ ଜୟ କରୁଥିବା—ଆମଠାରୁ ଦୁର୍ମତି (ବାଙ୍କା ମନ, କୁବୁଦ୍ଧି)କୁ ଦୂରେ ହଟାଇଦେ; ମହାନ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚକୁ ଉଠ, ପ୍ରକାଶିତ ହେ।
Mantra 3
उच्छ्रयस्व वनस्पते वर्ष्मन्पृथिव्या अधि । सुमिती मीयमानो वर्चो धा यज्ञवाहसे ॥
ଉଚ୍ଛ୍ରୟସ୍ୱ, ହେ ବନସ୍ପତେ—ପୃଥିବୀର ବର୍ଷ୍ମନ୍ (ଉଚ୍ଚତା/ଶିଖର) ଉପରେ। ସୁମିତି (ସଠିକ୍ ସମଞ୍ଜସ-ମାପ)ରେ ମାପିତ ହୋଇ, ଯଜ୍ଞବାହ (ଯଜ୍ଞ ବହନକାରୀ) ପାଇଁ ବର୍ଚ୍ଚସ୍ (ତେଜ, କୀର୍ତ୍ତି) ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 4
युवा सुवासाः परिवीत आगात्स उ श्रेयान्भवति जायमानः । तं धीरासः कवय उन्नयन्ति स्वाध्यो मनसा देवयन्तः ॥
ଯୁବା, ସୁବାସାଃ (ସୁବସ୍ତ୍ରଧାରୀ), ପରିବୀତ—ନିଜ ତେଜରେ ସର୍ବତୋବୃତ—ଆସେ; ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ସମୟରୁ ହିଁ ସେ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହୁଏ। ତାକୁ ଧୀର କବିମାନେ, ଋଷି-ଦର୍ଶୀମାନେ, ସ୍ୱାଧ୍ୟ (ସ୍ୱ-ନିୟନ୍ତ୍ରିତ) ମନରେ ଦେବୟନ୍ତଃ (ଦିବ୍ୟକୁ ଖୋଜୁଥିବା) ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତି।
Mantra 5
जातो जायते सुदिनत्वे अह्नां समर्य आ विदथे वर्धमानः । पुनन्ति धीरा अपसो मनीषा देवया विप्र उदियर्ति वाचम् ॥
ଜାତ ହୋଇ ସେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଛି—ଦିନମାନଙ୍କର ଶୁଭ-ଦିନତ୍ୱରେ; ସଭାରେ, ସାଧାରଣ ଗତିରେ ବର୍ଧିତ ହେଉଛି। ଧୀରମାନେ ପ୍ରେରିତ ମନୀଷାଦ୍ୱାରା କର୍ମମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ଦେବମୁଖୀ ବିପ୍ର ବାଚକୁ ଉଚ୍ଚ କରେ।
Mantra 6
यान्वो नरो देवयन्तो निमिम्युर्वनस्पते स्वधितिर्वा ततक्ष । ते देवासः स्वरवस्तस्थिवांसः प्रजावदस्मे दिधिषन्तु रत्नम् ॥
ହେ ବନସ୍ପତିର ପତି, ତୋର ଦେବୟନ୍ତ ନରମାନେ ଯାହା ମାପି ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୀପ୍ତ ସ୍ୱଧିତି (କୁହାଡ଼ି) ଯାହା ତକ୍ଷଣ କରିଛି—ସେ ଦେବମାନେ ନିଜ ସ୍ୱ-ପ୍ରଭାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜାବନ୍ତ ରତ୍ନ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ।
Mantra 7
ये वृक्णासो अधि क्षमि निमितासो यतस्रुचः । ते नो व्यन्तु वार्यं देवत्रा क्षेत्रसाधसः ॥
ଯେମାନେ କାଟି ଭୂମି ଉପରେ ସ୍ଥାପିତ, ଯତସ୍ରୁଚ—ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସ୍ରୁଚ ସହିତ—ସେମାନେ ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାର୍ୟ (ବାଞ୍ଛନୀୟ ସମୃଦ୍ଧି) ଜିତନ୍ତୁ; ଦେବମାର୍ଗରେ, କ୍ଷେତ୍ରସାଧସ—କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସାଧନ କରୁଥିବା—ଆମକୁ ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ।
Mantra 8
आदित्या रुद्रा वसवः सुनीथा द्यावाक्षामा पृथिवी अन्तरिक्षम् । सजोषसो यज्ञमवन्तु देवा ऊर्ध्वं कृण्वन्त्वध्वरस्य केतुम् ॥
ସୁନୀଥା (ସୁ-ନେତୃତ୍ୱବାନ) ଆଦିତ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ—ଏବଂ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ—ଏକମତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ଅଧ୍ୱରର କେତୁ (ଧ୍ୱଜ-ଚିହ୍ନ) କୁ ଊର୍ଧ୍ୱେ ଉତ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 9
हंसा इव श्रेणिशो यतानाः शुक्रा वसानाः स्वरवो न आगुः । उन्नीयमानाः कविभिः पुरस्ताद्देवा देवानामपि यन्ति पाथः ॥
ହଂସମାନଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଉଡାଣରେ ସେମାନେ ଆସନ୍ତି—ଶୁକ୍ର ତେଜ ଧାରଣ କରି, ‘ସ୍ୱର’ ନାଦ କରି; ପୁରସ୍ତାତ୍ କବିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଊର୍ଧ୍ୱେ ନୀତ ହୋଇ, ଦେବମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 10
शृङ्गाणीवेच्छृङ्गिणां सं ददृश्रे चषालवन्तः स्वरवः पृथिव्याम् । वाघद्भिर्वा विहवे श्रोषमाणा अस्माँ अवन्तु पृतनाज्येषु ॥
ଶୃଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ଏକତ୍ର ଦୃଶ୍ୟମାନ—ଚଷାଲ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ‘ସ୍ୱର’ ନାଦ କରୁଥିବା ଶକ୍ତିମାନ। ଗାୟକମାନଙ୍କ ସହ ହେଉ କିମ୍ବା ବିହବ (ଆହ୍ୱାନ)ର ଡାକରେ—ଶୁଣି—ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧମାନେ (ପୃତନାଜ୍ୟେଷୁ) ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
Mantra 11
वनस्पते शतवल्शो वि रोह सहस्रवल्शा वि वयं रुहेम । यं त्वामयं स्वधितिस्तेजमानः प्रणिनाय महते सौभगाय ॥
ହେ ବନସ୍ପତି (ବନର ଅଧିପତି), ଶତ ଶାଖା-ଅଙ୍କୁର ସହିତ ବିକଶିତ ହେଉ; ସହସ୍ର ଶାଖା-ଅଙ୍କୁର ସହିତ—ଆମେ ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହେବାକୁ ପାରୁ। ଯାହାକୁ ଏହି ତେଜୋମୟ ସ୍ୱଧିତି (କୁହାଡ଼ି) ଆଗକୁ ନେଇଛି, ସେ ତୁମେ ଆମକୁ ମହା ସୌଭାଗ୍ୟ ଦିଗକୁ—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧିର ବିଶାଳ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଗକୁ—ପ୍ରେରଣା ଦିଅ।
Vanaspati is the consecrated sacred wood—often the sacrificial post/tree element—honored as a divine support that upholds the yajña and helps bring blessings back to the worshippers.
The anointing marks consecration: sweetness and purity are symbolically placed into the ritual support so it becomes fit to carry offerings and to attract prosperity and well-being.
It repeatedly asks for draviṇa (wealth), ratna (treasure), prajā (progeny), and expansive growth—pictured as the tree sprouting with hundreds and thousands of shoots.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.