Sukta 61
Sukta 3.61
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.61, an Uṣas hymn in the Viśvāmitra corpus)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh (likely for RV 3.61)
ଏହି ସାତ-ଶ୍ଲୋକୀ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଉଷା (ପ୍ରଭାତ)ଙ୍କୁ ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା-ନବୀନ ଦେବୀ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଋତ (ବିଶ୍ୱନିୟମ) ଅନୁସାରେ ଆସି ଜୀବନ, ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ଯଥାଯଥ କର୍ମକୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦୂର ଦ୍ୟୁଲୋକର ସୀମାରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, କୌଶଳମୟ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ତାଙ୍କର ରଶ୍ମିକୁ ମିତ୍ର–ବରୁଣ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ବିଶାଳ ଋତ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, ଯାହା ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକ ବଣ୍ଟିତ ହୁଏ ଓ ଲୋକମାନେ ଗତିଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
उषो वाजेन वाजिनि प्रचेताः स्तोमं जुषस्व गृणतो मघोनि । पुराणी देवि युवतिः पुरंधिरनु व्रतं चरसि विश्ववारे ॥
ହେ ଉଷା, ବାଜଦ୍ୱାରା—ବଳସମୃଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା—ହେ ବାଜିନୀ, ହେ ପ୍ରଚେତା (ବିସ୍ତୃତଚେତନା)! ଗାୟକ ସ୍ତୋତାଙ୍କ ସ୍ତୋମକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ମଘୋନୀ (ଧନଦାତ୍ରୀ)। ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଯୁବତୀ ଦେବୀ, ପୁରନ୍ଧି (ବିବେକ-ପ୍ରଜ୍ଞା)ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ବିଶ୍ୱବାରେ (ସର୍ବକାମ୍ୟେ)! ତୁମେ ବ୍ରତାନୁସାରେ ଚରଣ କର; ଜଗତର ବରଦାନ ଆଣ।
Mantra 2
उषो देव्यमर्त्या वि भाहि चन्द्ररथा सूनृता ईरयन्ती । आ त्वा वहन्तु सुयमासो अश्वा हिरण्यवर्णां पृथुपाजसो ये ॥
ହେ ଉଷା, ଦେବୀ ଓ ଅମର୍ତ୍ୟା, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ ରଥ ସହ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉ; ସୂନୃତା (ସତ୍ୟବାଣୀ)କୁ ପ୍ରେରିତ କରୁଥିବା। ସୁୟମ—ସୁଯୋଜିତ—ଅଶ୍ୱମାନେ ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ବହନ କରୁନ୍ତୁ—ହିରଣ୍ୟବର୍ଣ୍ଣା, ବିଶାଳ ଦୀପ୍ତିଶାଳିନୀ—ଯେମାନେ ତୁମର ବ୍ୟାପକ ପ୍ରକାଶକୁ ବହନ କରନ୍ତି।
Mantra 3
उषः प्रतीची भुवनानि विश्वोर्ध्वा तिष्ठस्यमृतस्य केतुः । समानमर्थं चरणीयमाना चक्रमिव नव्यस्या ववृत्स्व ॥
ହେ ଉଷା, ଆମ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଉପରେ ଊର୍ଧ୍ୱ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଅମୃତତ୍ୱର କେତୁ (ଧ୍ୱଜ/ଚିହ୍ନ)। ଏକେ ଲକ୍ଷ୍ୟ-ଅର୍ଥ ପ୍ରତି ଗତି କରୁଥିବା, ଚକ୍ର ପରି ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ନିଜକୁ ନବୀନ କର—ଫେରିଆସିବାରେ ଆହୁରି ନବ୍ୟ।
Mantra 4
अव स्यूमेव चिन्वती मघोन्युषा याति स्वसरस्य पत्नी । स्वर्जनन्ती सुभगा सुदंसा आन्ताद्दिवः पप्रथ आ पृथिव्याः ॥
ଧନକୁ ଯେପରି କେହି ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି ସଂଚୟ କରୁଥିବା ମଘୋନୀ ଉଷା ଅଗ୍ରସର ହୁଏ—ସ୍ୱସର (ଭଉଣୀ)ର ପତ୍ନୀ ସମାନ। ସ୍ୱର (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)କୁ ଜନ୍ମାଇ, ସୁଭଗା ଓ ସୁଦଂସା, ସେ ଦିବର ଅନ୍ତରୁ ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
Mantra 5
अच्छा वो देवीमुषसं विभातीं प्र वो भरध्वं नमसा सुवृक्तिम् । ऊर्ध्वं मधुधा दिवि पाजो अश्रेत्प्र रोचना रुरुचे रण्वसंदृक् ॥
ଦୀପ୍ତିମତୀ ଦେବୀ ଉଷାଙ୍କ ପ୍ରତି—ନମସ୍କାରସହ—ତୁମ ସୁସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୁତିଗୀତକୁ ଆଗେ ଆଣ। ମଧୁଧାରୀ ତାଙ୍କ ତେଜ ଦିବିରେ ଊର୍ଧ୍ୱକୁ ଆରୋହିଲା; ରୋଚନା—ପ୍ରକାଶମୟ ବିସ୍ତାର—ଦୀପ୍ତ ହେଲା; ରମ୍ୟଦୃକ୍ ଉଷା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।
Mantra 6
ऋतावरी दिवो अर्कैरबोध्या रेवती रोदसी चित्रमस्थात् । आयतीमग्न उषसं विभातीं वाममेषि द्रविणं भिक्षमाणः ॥
ଋତାବରୀ—ଋତପଥେ ଗତିକାରିଣୀ—ଦିବର ଅର୍କ (ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ; ରେବତୀ ରୋଦସୀ (ଦିବ-ପୃଥିବୀ) ଚିତ୍ର ରୂପରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତିମତୀ ଉଷା ଆସୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ ବାଞ୍ଛିତ ଦ୍ରବିଣ (ଧନ) ଖୋଜି ଯାଅ—ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ପରି, ସତ୍ତାକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ଯାଚନା କରୁଥିବା।
Mantra 7
ऋतस्य बुध्न उषसामिषण्यन्वृषा मही रोदसी आ विवेश । मही मित्रस्य वरुणस्य माया चन्द्रेव भानुं वि दधे पुरुत्रा ॥
ଋତର ବୁଧ୍ନ (ଆଧାର) ଠାରୁ, ଉଷାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ କରି, ମହା ବୃଷା (ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୃଷଭ) ବିଶାଳ ରୋଦସୀ (ଦିବ-ପୃଥିବୀ) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ମହାନ ମିତ୍ର-ବରୁଣଙ୍କ ମାୟା (ରଚନାଶକ୍ତି): ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ସେ ଆଲୋକକୁ ବହୁ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କରେ, କିରଣକୁ ସର୍ବତ୍ର ବିତରଣ କରେ।
Frequently Asked Questions
Uṣas is the Vedic goddess of Dawn, praised as radiant and generous. She arrives every day in harmony with ṛta (cosmic order) and awakens the world into light and activity.
The hymn celebrates dawn as a daily renewal that brings clarity, prosperity, and right movement. It also points to a deeper order—ṛta—by which light and life are reliably restored.
It is best recited at dawn, especially at the start of daily worship or work. The recitation is meant to invite auspicious beginnings, inner wakefulness, and alignment with truthful, orderly living.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.