Sukta 55
Sukta 3.55
Viśvāmitra Gāthina (traditional for Mandala 3; RV 3.55 commonly in his family-book domain)
Viśve Devāḥ / the One Asura-might behind the gods; Dawn as revelatory condition
Triṣṭubh (probable; confirm)
ଋଗ୍ବେଦ ୩.୫୫ ଚିନ୍ତନ କରେ ଯେ ଅନେକ ଦେବତା ଏକମାତ୍ର, ବିଶାଳ ସାର୍ବଭୌମ ଶକ୍ତି/ଆସୁରତ୍ୱ (ଏକମ୍) ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ ଓ ସମର୍ଥିତ; ଉଷା ଯେତେବେଳେ ଗୁପ୍ତ ନିୟମ-କ୍ରମକୁ ଖୋଲିଦିଏ, ସେହି ଏକ ଶାସନ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। ‘ଆଲୋକର ପଦ’ ମଧ୍ୟରେ ବାଣୀ, ଯୁଗଳ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଗାଈ, ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ, ପୃଥିବୀର ପ୍ରଚୁରତା—ଏପରି ପ୍ରତୀକମାଳା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସୂକ୍ତ ଋତର ଅନ୍ତଃସଙ୍ଗତିକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ଯାହା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦିଏ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରେ।
Mantras
Mantra 1
उषसः पूर्वा अध यद्व्यूषुर्महद्वि जज्ञे अक्षरं पदे गोः । व्रता देवानामुप नु प्रभूषन्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଉଷାମାନେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆଲୋକର ପଦରେ ମହାନ ଅକ୍ଷର ବଚନ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଦେବମାନଙ୍କର ବ୍ରତମାନଙ୍କୁ ଶୋଭିତ ଓ ପ୍ରକାଶିତ କରି, ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
Mantra 2
मो षू णो अत्र जुहुरन्त देवा मा पूर्वे अग्ने पितरः पदज्ञाः । पुराण्योः सद्मनोः केतुरन्तर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଏଠାରେ ଦେବମାନେ ଆମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ ନ କରୁନ୍ତୁ; ହେ ଅଗ୍ନି, ପଥଜ୍ଞ ପୂର୍ବ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ନ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁନ୍ତୁ। ଦୁଇ ପ୍ରାଚୀନ ନିବାସର ଅନ୍ତରେ କେତୁ (ଦୀପ-ଚିହ୍ନ) ସ୍ଥାପିତ—ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ।
Mantra 3
वि मे पुरुत्रा पतयन्ति कामाः शम्यच्छा दीद्ये पूर्व्याणि । समिद्धे अग्नावृतमिद्वदेम महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ମୋର କାମନାମାନେ ବହୁ ଦିଗକୁ ଉଡ଼ିଯାଆନ୍ତି; ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଜ୍ୱାଳା ପାଖକୁ ମୁଁ ପୁରାତନ ଆଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ କରେ। ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ ଅଗ୍ନିରେ ଆମେ ଋତ—ସତ୍ୟକୁ ହିଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା; ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ (ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ) ସେଇ।
Mantra 4
समानो राजा विभृतः पुरुत्रा शये शयासु प्रयुतो वनानु । अन्या वत्सं भरति क्षेति माता महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଏକେଇ ରାଜା ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଧାରିତ ହୁଏ; ସେ ଶୟନସ୍ଥାନମାନେ ଶୟନ କରେ, ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରେ। ଅନ୍ୟା ଜଣେ ବଛଡ଼ାକୁ ବହନ କରେ; ମାତା ବସି ଲାଳନ-ପାଳନ କରେ—ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ (ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ) ସେଇ।
Mantra 5
आक्षित्पूर्वास्वपरा अनूरुत्सद्यो जातासु तरुणीष्वन्तः । अन्तर्वतीः सुवते अप्रवीता महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀରେ ସ୍ଥାପିତ; ଅନୂରୁତ—ଅନୁନାଦହୀନ—ନବଜାତ ଯୁବ ରୂପମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଛି। ଅନ୍ତର୍ବତୀ—ଭିତରେ ଧାରଣ କରୁଥିବା—ଅପ୍ରବୀତା, ଅଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସବ କରେ—ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ (ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ) ସେଇ।
Mantra 6
शयुः परस्तादध नु द्विमाताबन्धनश्चरति वत्स एकः । मित्रस्य ता वरुणस्य व्रतानि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ପରତଃ ପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ସେ—ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିମାତା, ବନ୍ଧନହୀନ—ଏକମାତ୍ର ବତ୍ସ ଭଳି ଚରେ। ଏହି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କର ବ୍ରତ (ନିୟମ) ଅଟେ; ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ (ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ-ଶକ୍ତି) ଅଟେ।
Mantra 7
द्विमाता होता विदथेषु सम्राळन्वग्रं चरति क्षेति बुध्नः । प्र रण्यानि रण्यवाचो भरन्ते महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଦ୍ୱିମାତା ହୋତା ବିଧଥମାନେ ସମ୍ରାଟ ଭଳି ଅଛି; ଅଗ୍ରକୁ ଅନୁସରି ଚରେ, ଏବଂ ବୁଧ୍ନ (ଗଭୀର ଆଧାର)ରେ ବସେ। ଆଗକୁ ସେମାନେ ରଣ୍ୟ (ମନୋହର) ଧନ ଓ ରଣ୍ୟବାଚ୍ (ଆନନ୍ଦବାହୀ ବାଣୀ) ବହନ କରନ୍ତି; ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ ଅଟେ।
Mantra 8
शूरस्येव युध्यतो अन्तमस्य प्रतीचीनं ददृशे विश्वमायत् । अन्तर्मतिश्चरति निष्षिधं गोर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଶୂରଙ୍କ ପରି, ଅନ୍ତମ (ଅନ୍ତରତମ) ପଛକୁ ଫେରି, ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତକୁ ଦେଖେ। ଅନ୍ତର୍ମତି ‘ଗୋ’ (କିରଣ/ପ୍ରକାଶ)ର ନିଷ୍ଷିଧ (ଗୁପ୍ତ ଆସନ) ଦିଗକୁ ଚରେ; ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ ଅଟେ।
Mantra 9
नि वेवेति पलितो दूत आस्वन्तर्महाँश्चरति रोचनेन । वपूंषि बिभ्रदभि नो वि चष्टे महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ତଳକୁ ଧାଉଛି—ପ୍ରାଚୀନ ଦୂତ—ଧାରାମାନଙ୍କ ଭିତରେ; ମହାନ ହୋଇ ସେ ରୋଚନ (ତେଜୋମୟ) ଲୋକରେ ଚରେ। ଅନେକ ରୂପ ଧାରି, ବିବେକରେ ଆମ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରେ: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ଆଧିପତ୍ୟ) ଅଛି।
Mantra 10
विष्णुर्गोपाः परमं पाति पाथः प्रिया धामान्यमृता दधानः । अग्निष्टा विश्वा भुवनानि वेद महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ବିଷ୍ଣୁ ଗୋପା ହୋଇ ପରମ ପଥକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ପ୍ରିୟ ଅମୃତ ଧାମମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନକୁ ଜାଣନ୍ତି: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ଆଧିପତ୍ୟ) ଅଛି।
Mantra 11
नाना चक्राते यम्या वपूंषि तयोरन्यद्रोचते कृष्णमन्यत् । श्यावी च यदरुषी च स्वसारौ महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ୟମ୍ୟା—ସହୋଦରୀ ଦୁଇଜଣ—ନାନା ରୂପ ଗଢ଼ନ୍ତି; ଦୁଇଟିରୁ ଗୋଟିଏ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅନ୍ୟଟି କୃଷ୍ଣ (କଳା)। ଶ୍ୟାବୀ ଓ ଅରୁଷୀ—ସହୋଦରୀମାନେ—ଘୋଷଣା କରନ୍ତି: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ଆଧିପତ୍ୟ) ଅଛି।
Mantra 12
माता च यत्र दुहिता च धेनू सबर्दुघे धापयेते समीची । ऋतस्य ते सदसीळे अन्तर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଯେଉଁଠି ମାତା ଓ କନ୍ୟା—ଦୁଇ ଦୁଗ୍ଧଦାୟିନୀ ଧେନୁ—ସମୀଚୀ ଭାବେ ଏକାସଙ୍ଗେ ଦୁହନ୍ତି, ପରସ୍ପରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଋତର ଅନ୍ତଃସଦସରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରେ: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ସେଇ।
Mantra 13
अन्यस्या वत्सं रिहती मिमाय कया भुवा नि दधे धेनुरूधः । ऋतस्य सा पयसापिन्वतेळा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଅନ୍ୟ ଧେନୁର ବଛାକୁ ଚାଟି ସେ ରମ୍ଭାଏ; କେଉଁ ଭାବରେ ଧେନୁ ନିଜ ଉଦରକୁ ନିମ୍ନେ ରଖେ? ଋତର ଦୁଗ୍ଧରେ ସେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଫୁଲେ—ଇଳା: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ସେଇ।
Mantra 14
पद्या वस्ते पुरुरूपा वपूंष्यूर्ध्वा तस्थौ त्र्यविं रेरिहाणा । ऋतस्य सद्म वि चरामि विद्वान्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ପଦଚାଳନାରେ ସେ ବହୁରୂପ ବପୁମାନଙ୍କୁ ନିଜେ ଆବୃତ କରେ; ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ତ୍ରିବିଧ ପୋଷଣକୁ ଚାଟେ। ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ମୁଁ ଋତର ସଦ୍ମରେ ବିଚରଣ କରେ: ଦେବମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମହତ୍ ଅସୁରତ୍ୱ (ପ୍ରଭୁତ୍ୱ) ସେଇ।
Mantra 15
पदे इव निहिते दस्मे अन्तस्तयोरन्यद्गुह्यमाविरन्यत् । सध्रीचीना पथ्या सा विषूची महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଦସ୍ମ (ଅଦ୍ଭୁତ) ତତ୍ତ୍ୱର ଭିତରେ ଯେପରି ଦୁଇଟି ପଦଚିହ୍ନ ରଖାଯାଇଛି—ସେ ଦୁଇଟିରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟି ପ୍ରକଟ। ଗୋଟିଏ ସିଧା ଯାଉଥିବା ପଥ୍ୟା, ଅନ୍ୟଟି ବିଷୂଚୀ (ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା); ଦେବମାନଙ୍କର ମହାନ ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ (ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର) ଏହି ଅଟେ।
Mantra 16
आ धेनवो धुनयन्तामशिश्वीः सबर्दुघाः शशया अप्रदुग्धाः । नव्यानव्या युवतयो भवन्तीर्महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଧେନୁମାନେ ଧୁନି ଚଳନଶୀଳ ହେଉନ୍ତୁ—ଅଶିଶ୍ୱୀ (ଅକ୍ଷୟ), ସବର୍ଦୁଘାଃ (ଏକସାଥିରେ ଦୁହାଯାଉଥିବା), ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୋହାଯାଇନଥିବା। ନବ୍ୟ-ନବ୍ୟ ହୋଇ, ଯୁବତୀମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଯୌବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି: ଦେବମାନଙ୍କର ମହାନ ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ (ସାର୍ବଭୌମ ଅଧିକାର) ଏହି ଅଟେ।
Mantra 17
यदन्यासु वृषभो रोरवीति सो अन्यस्मिन्यूथे नि दधाति रेतः । स हि क्षपावान्त्स भगः स राजा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଯେତେବେଳେ ବୃଷଭ (ପୁରୁଷ-ବଳ) ଅନ୍ୟ ଯୂଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଜନ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ ଯୂଥରେ ନିଜ ରେତଃ (ବୀର୍ୟ, ଶକ୍ତିର ବୀଜ) ସ୍ଥାପନ କରେ। କାରଣ ସେ କ୍ଷପାବାନ୍—ରାତ୍ରିମାନଙ୍କର ଅଧିପତି, ସେ ଭଗ—ଆନନ୍ଦଦାତା, ସେ ରାଜା: ଦେବମାନଙ୍କର ମହାନ ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ (ଏକ ଅସୁର-ଶକ୍ତି) ଏହି ଅଟେ।
Mantra 18
वीरस्य नु स्वश्व्यं जनासः प्र नु वोचाम विदुरस्य देवाः । षोळ्हा युक्ताः पञ्चपञ्चा वहन्ति महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ହେ ଜନାସଃ, ଏବେ ଆମେ ବୀରଙ୍କ ସୁ-ଅଶ୍ୱୟୁକ୍ତ ରଥବଳକୁ ପ୍ରଖ୍ୟାତ କରିବା; ଦେବମାନେ ତାହା ଜାଣନ୍ତି। ଷୋଳହ ଯୁକ୍ତ, ପାଞ୍ଚ ଓ ପାଞ୍ଚ (ଦଳରେ), ତାହାକୁ ଆଗେ ବହନ କରନ୍ତି—ଦେବମାନଙ୍କ ଏକ ମହାନ ଅଧିପତ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ-ଶକ୍ତି।
Mantra 19
देवस्त्वष्टा सविता विश्वरूपः पुपोष प्रजाः पुरुधा जजान । इमा च विश्वा भुवनान्यस्य महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଦିବ୍ୟ ତ୍ୱଷ୍ଟା—ବିଶ୍ୱରୂପ ସବିତୃ—ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କଲେ; ବହୁଧା ଜନମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭୁବନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର। ଏହା—ଦେବମାନଙ୍କ ଏକ ମହାନ ଅଧିପତ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ-ଶକ୍ତି।
Mantra 20
मही समैरच्चम्वा समीची उभे ते अस्य वसुना न्यृष्टे । शृण्वे वीरो विन्दमानो वसूनि महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ମହୀ (ବିଶାଳ ଶକ୍ତି) ସମୀଚି ଭାବେ ମିଳୁଥିବା ଦୁଇ ଚମ୍ୱା (ପାତ୍ର) ସହ ସଂଯୋଗରେ ଗତି କରେ; ତାଙ୍କର ଉଭୟ ବସୁ-ନିଧି ଭିତରେ ସ୍ଥାପିତ। ବୀର ଶୁଣେ, ବସୁମାନଙ୍କୁ ପାଇଁ—ଦେବମାନଙ୍କ ଏକ ମହାନ ଅଧିପତ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ଅସୁରତ୍ୱ-ଶକ୍ତି।
Mantra 21
इमां च नः पृथिवीं विश्वधाया उप क्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ଆମର ଏହି ବିଶ୍ୱଧାୟା—ସର୍ବଧା ଧାରଣକାରୀ ପୃଥିବୀର ସମୀପରେ ହିତମିତ୍ର ରାଜା ପରି ବସେ। ପୁରଃସଦରେ ବସିଥିବା ବୀରମାନଙ୍କ ପରି, ଶର୍ମରେ ଆସନଗତମାନଙ୍କ ପରି, ସେ ରକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ କରେ—ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ, ଏକମାତ୍ର ଅସୁର-ଶକ୍ତି।
Mantra 22
निष्षिध्वरीस्त ओषधीरुतापो रयिं त इन्द्र पृथिवी बिभर्ति । सखायस्ते वामभाजः स्याम महद्देवानामसुरत्वमेकम् ॥
ତୋର ନିଷ୍ଷିଧ୍ୱରୀ ଶକ୍ତିମାନେ—ଔଷଧୀ ଓ ଆପଃ (ଜଳ); ଏବଂ ପୃଥିବୀ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୋ ପାଇଁ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି) ଧାରଣ କରେ। ଆମେ ତୋର ସଖା ହେବାକୁ ପାରୁ, ତୋର ବାମଭାଜଃ—ପ୍ରିୟ ଦାନର ସହଭାଗୀ ହେବାକୁ ପାରୁ—ଦେବମାନଙ୍କର ଏକ ମହାନ ଅସୁରତ୍ୱ, ଏକମାତ୍ର ଅସୁର-ଶକ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It means “the one great sovereignty (asura-might) of the gods.” The hymn says the many divine powers work as one coordinated reality grounded in a single lordship.
Dawn is the condition of revelation: when the Dawns “open out,” hidden order becomes visible and the imperishable Word is said to be born in the seat/step of Light.
The hymn uses a symbolic image of two complementary powers that nourish each other in harmony within Ṛta. Interpreters often relate it to paired realities like Night and Dawn or Heaven and Earth, understood also as inner spiritual complements.
Ask anything about Sukta 55 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.