Sukta 7
Sukta 3.7
Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.7)
Agni (implicit), with cosmological dyads (two Mothers/two Fathers) and the seven voices
Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
ଏହି ଅଗ୍ନି-ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି—ଯିଏ ଦୁଇ ମାତା ଓ ଦୁଇ ପିତା ରୂପ କୋସ୍ମିକ ପିତୃମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସ୍ଥାପିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ “ସାତ ସ୍ୱର/ବାଣୀ” (ସପ୍ତ ବାଣୀଃ) ଉଠି ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଧାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ରାତିର ବସ୍ତ୍ର, ବୃଷଭ-ବଳ, ଓ ବିସ୍ତାରିତ ପିତୃମାତୃମାନଙ୍କ ପରି ଘନ କୋସ୍ମିକ ଚିତ୍ରକଳ୍ପନା ମାଧ୍ୟମରେ କବି ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି—ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ, ଗାୟକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମନ୍ (ନିବାସ) କୁ ନେଇଯିବାକୁ, ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ସମୃଦ୍ଧି, “ରଶ୍ମି/ଗୋ-ଧନ” (ଗୋ), ଓ ସଶକ୍ତ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ।
Mantras
Mantra 1
प्र य आरुः शितिपृष्ठस्य धासेरा मातरा विविशुः सप्त वाणीः । परिक्षिता पितरा सं चरेते प्र सर्स्राते दीर्घमायुः प्रयक्षे ॥
ଆଗକୁ ସେମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତି—ବାଣୀର ସେହି ସାତ ଶକ୍ତି—ଶିତିପୃଷ୍ଠ (ପ୍ରକାଶ-ପୃଷ୍ଠବାନ) ଧାସେରଙ୍କ ଦୁଇ ମାତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି। ପରିକ୍ଷିତ ଦୁଇ ପିତା ସହସହିତ ସଞ୍ଚରନ୍ତି; ଆତ୍ମାର ଅଗ୍ରଯଜ୍ଞରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି, ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
Mantra 2
दिवक्षसो धेनवो वृष्णो अश्वा देवीरा तस्थौ मधुमद्वहन्तीः । ऋतस्य त्वा सदसि क्षेमयन्तं पर्येका चरति वर्तनिं गौः ॥
ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ଧେନୁମାନେ, ବୃଷଣଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ—ଦେବୀମାନେ—ମଧୁମୟତା ବହନ କରି ସଜାଗ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ଋତର ସଦନରେ ତୁମେ କ୍ଷେମ-ଶାନ୍ତିର କର୍ତ୍ତା; ତୁମ ଚାରିପାଖେ ଏକ ଗୋ ମାର୍ଗରେ ସଞ୍ଚରେ—ସତ୍ୟପଥକୁ ଅନୁସରୁଥିବା ଜ୍ଞାନକିରଣ ପରି ପରିଭ୍ରମଣ କରେ।
Mantra 3
आ सीमरोहत्सुयमा भवन्तीः पतिश्चिकित्वान्रयिविद्रयीणाम् । प्र नीलपृष्ठो अतसस्य धासेस्ता अवासयत्पुरुधप्रतीकः ॥
ସେମାନେ ଆରୋହଣ କରିଛନ୍ତି—ସୁୟମ, ସୁମାର୍ଗରେ ନିୟତ ହୋଇ—ଏବଂ ପତି, ଚେତନ ଜ୍ଞାତା, ରୟି-ବିଦ୍, ସମୃଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷକ, ଅଗ୍ରସର ହୁଅନ୍ତି। ଅତସ (ବୁଣା ତନ୍ତୁ)ର ଧାସେର, ନୀଳପୃଷ୍ଠ, ବହୁରୂପ-ପ୍ରତୀକବାନ, ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ବସାଏ; ଅନ୍ତର୍ବିଧିର କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରେ।
Mantra 4
महि त्वाष्ट्रमूर्जयन्तीरजुर्यं स्तभूयमानं वहतो वहन्ति । व्यङ्गेभिर्दिद्युतानः सधस्थ एकामिव रोदसी आ विवेश ॥
ମହାନ ଅଟେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରୀ (ତ୍ୱଷ୍ଟୃଜନ୍ୟ) ଊର୍ଜା-ବର୍ଧକ ରଚନାଶକ୍ତିମାନେ, ଯେମାନେ ତୁମକୁ ବଳ ଦିଅନ୍ତି; ଅଚ୍ୟୁତ ତୁମକୁ ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଧାର କରି, ଭାରବାହକ ଯେପରି ଭାର ବହନ କରନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ତୁମେ ସଧସ୍ଥ (ଆସନ/ନିବାସ)ରେ ପ୍ରବେଶ କର; ଯେପରି ଆଲୋକର ଏକମାତ୍ର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ତୁମେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ (ରୋଦସୀ)କୁ ଏକ କରିଦେଲା।
Mantra 5
जानन्ति वृष्णो अरुषस्य शेवमुत ब्रध्नस्य शासने रणन्ति । दिवोरुचः सुरुचो रोचमाना इळा येषां गण्या माहिना गीः ॥
ସେମାନେ ବଳବାନ ଅରୁଷ (ରୁଦ୍ର/ରକ୍ତିମ)ର ଶିବମୟ ସୁଖକୁ ଜାଣନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରଧ୍ନ (ପ୍ରକାଶମାନ)ର ଶାସନରେ ଧ୍ୱନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଦିବ୍ୟ ତେଜମାନେ—ସୁତେଜସ୍ୱୀ, ଯଥାଯଥ ଦୀପ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ—ନିଜ ଆଲୋକକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି; ଯେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହିମାଦ୍ୱାରା ‘ଗୀḥ’ (ବାଣୀ/ସ୍ତୁତି) ଆହ୍ୱାନଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ଏବଂ ‘ଇଳା’ (ଅନ୍ତରାର୍ପଣ/ଅର୍ପଣବୋଧ) ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
Mantra 6
उतो पितृभ्यां प्रविदानु घोषं महो महद्भ्यामनयन्त शूषम् । उक्षा ह यत्र परि धानमक्तोरनु स्वं धाम जरितुर्ववक्ष ॥
ଏବଂ ସେଇ ଦୁଇ ପିତୃମାତୃ (ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ) ପାଇଁ ସେମାନେ ଘୋଷକୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ; ମହାନରୁ ମହାନକୁ ବଳ (ଶୂଷ)କୁ ନେଇଗଲେ। ସତ୍ୟ ହେଉଛି ସେଇ ବୃଷଭ—ଯେଉଁଠାରେ ସେ ରାତ୍ରିର ବସ୍ତ୍ରକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଆବୃତ କରେ—ସ୍ତୋତା (ଜରିତୃ)କୁ ନିଜ ସ୍ୱଧାମ (ନିଜ ନିବାସ/ସ୍ୱରୂପର ଗୃହ)ରେ ଅନୁସରଣ କରାଇ ବହନ କରିନେଲା।
Mantra 7
अध्वर्युभिः पञ्चभिः सप्त विप्राः प्रियं रक्षन्ते निहितं पदं वेः । प्राञ्चो मदन्त्युक्षणो अजुर्या देवा देवानामनु हि व्रता गुः ॥
ପାଞ୍ଚ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କ ସହ ସାତ ବିପ୍ର ପକ୍ଷୀର ପ୍ରିୟ, ନିହିତ ପଦକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଆଗମୁଖୀ ହୋଇ, ଅଜୁର୍ୟ (ଅଜର) ବୃଷଭମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି—ଦେବମାନେ, ଯେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁସାରେ ଗତି କରନ୍ତି।
Mantra 8
दैव्या होतारा प्रथमा न्यृञ्जे सप्त पृक्षासः स्वधया मदन्ति । ऋतं शंसन्त ऋतमित्त आहुरनु व्रतं व्रतपा दीध्यानाः ॥
ଦୈବ୍ୟ ଦୁଇ ହୋତା ପ୍ରଥମେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ସାତ ପୋଷକ ଶକ୍ତି ସ୍ୱଧା (ସ୍ୱ-ନିୟମ)ରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ଋତକୁ ଘୋଷଣା କରି, ସେମାନେ କେବଳ ଋତକୁ ହିଁ କହନ୍ତି; ବ୍ରତକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବ୍ରତପା ହୋଇ, ବ୍ରତପଥରେ ଚିନ୍ତନରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 9
वृषायन्ते महे अत्याय पूर्वीर्वृष्णे चित्राय रश्मयः सुयामाः । देव होतर्मन्द्रतरश्चिकित्वान्महो देवान्रोदसी एह वक्षि ॥
ମହା ପରାତ୍ପର ପାଇଁ, ବହୁରୂପ ବୃଷଭ ପାଇଁ, ସୁୟାମ (ସମ୍ୟକ୍ ମାର୍ଗ)ରେ ଗତି କରୁଥିବା ପ୍ରାଚୀନ କିରଣମାନେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ଉଦ୍ଗୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ହେ ଦୈବ୍ୟ ହୋତର, ଅଧିକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ, ମହା ଦେବମାନେ—ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—କୁ ଏହି ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଏଠାକୁ ଆଣ।
Mantra 10
पृक्षप्रयजो द्रविणः सुवाचः सुकेतव उषसो रेवदूषुः । उतो चिदग्ने महिना पृथिव्याः कृतं चिदेनः सं महे दशस्य ॥
ଯେମାନେ ବଳବର୍ଧକ ହବି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି—ଦ୍ରବ୍ୟସମୃଦ୍ଧ ଓ ସୁବଚନଯୁକ୍ତ—ସୁକେତୁ ଉଷାମାନେ (ପ୍ରଭାତ-ଶକ୍ତି) ସମୃଦ୍ଧିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ହେ ଅଗ୍ନି, ପୃଥିବୀର ମହିମାଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ଦୋଷରୂପେ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଆମେ ସମନ୍ୱୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରି ମହତ୍ତର ସିଦ୍ଧିର ସାଧନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁ।
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ହବନକାରୀ ପାଇଁ ଇଳା (ଇଳା)—ବହୁ କର୍ମରେ ସମୃଦ୍ଧ—ଏବଂ ଗୋ (କିରଣ/ସମ୍ପଦ)ର ଶାଶ୍ୱତ ଲାଭ ସାଧନ କର। ଆମ ପାଇଁ ବିଜୟଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ପୁତ୍ର, ତନୟ ହେଉ; ହେ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ତୁମ ସୁମତି ଆମ ଉପରେ ହେଉ।
Frequently Asked Questions
Agni is the main deity. Even when the hymn speaks in cosmic images (Parents, Night, seven voices), it centers on Agni as the fire-power that makes the sacrifice work and brings blessings.
They refer to the many powers or forms of inspired speech that rise in the sacrifice. On an inner level, they can point to awakened faculties of expression and understanding gathered into a single luminous focus in Agni.
It uses traditional Vedic dyads to describe the cosmic framework in which Agni is established—often read as paired generative principles (like Heaven/Earth and complementary supports of order). The point is that Agni is born and active within the whole structure of the world and the rite.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.