Sukta 11
Sukta 3.11
Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3.11)
Agni
Gāyatrī (probable for RV 3.11.1; requires metrical confirmation)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସ୍ଥାପିତ ସର୍ବପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ (ହୋତୃ) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ଯଜ୍ଞକୁ ମାନବୀୟ କ୍ରମ (ଆନୁଷକ) ଅନୁସାରେ ଠିକ୍ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଭୁଲ୍ ବିନା ଆଗେଇ ନେଇଯାନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ କୁଳମାନଙ୍କର ଅଜୟ ନେତା, ଶୀଘ୍ରଗାମୀ ଓ ସଦା ନବୀନ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି; ସେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ପାଖକୁ ଆଣନ୍ତି ଏବଂ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଓ ବଳ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
अग्निर्होता पुरोहितोऽध्वरस्य विचर्षणिः । स वेद यज्ञमानुषक् ॥
ଅଗ୍ନି ହୋତା, ପୁରୋହିତ—ଯଜ୍ଞର ବିଶାଳଦର୍ଶୀ; ସେ ମାନୁଷ ଯଜ୍ଞକୁ ‘ଅନୁଷକ୍’ ଯଥାକ୍ରମେ ଜାଣେ ଏବଂ ନିଜ ଋତ-ବିବେକରେ ତାହାକୁ ଅଗ୍ରସର କରେ।
Mantra 2
स हव्यवाळमर्त्य उशिग्दूतश्चनोहितः । अग्निर्धिया समृण्वति ॥
ସେ ହବ୍ୟବାଳ ଅମର୍ତ୍ୟ; ଉଶିଗ୍—ଉତ୍ସୁକ ଜ୍ୱାଳା; ଏବଂ ଦୂତ—ଆମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ। ଅଗ୍ନି ଧିୟା, ଜାଗ୍ରତ ଚିନ୍ତନରେ, ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସମରସ କରି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଯଥାରୀତି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି।
Mantra 3
अग्निर्धिया स चेतति केतुर्यज्ञस्य पूर्व्यः । अर्थं ह्यस्य तरणि ॥
ଅଗ୍ନି ଧୀ (ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧି) ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଚେତନ ହୁଏ; ସେ ଯଜ୍ଞର ପୁରାତନ କେତୁ—ଦୀପ୍ତ ଚିହ୍ନ—ଅଟେ। କାରଣ ସେ ଏହାକୁ ପାର କରାଇ ନେଇଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ସତ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ସ୍ଥିର କରେ; ଅର୍ପଣର ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରୟୋଜନକୁ ଫଳଦାୟକ କରେ।
Mantra 4
अग्निं सूनुं सनश्रुतं सहसो जातवेदसम् । वह्निं देवा अकृण्वत ॥
ସହସ (ବଳ)ର ପୁତ୍ର, ପୁରାତନରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଜାତବେଦସ—ଜନ୍ମମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାତା—ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଦେବମାନେ ବହ୍ନି, ବହନକାରୀ ଶକ୍ତି, କରିଥିଲେ। ଏଭଳି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ ଆମ ଭିତରେ ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି ଯେ ଅର୍ପଣ ଓ ଭବନ (ହେବା)କୁ ବହନ କରିପାରେ।
Mantra 5
अदाभ्यः पुरएता विशामग्निर्मानुषीणाम् । तूर्णी रथः सदा नवः ॥
ଅଦାଭ୍ୟ (ଅଜେୟ) ଅଗ୍ନି ମାନବ କୁଳମାନଙ୍କର ପୁରଏତା—ଅଗ୍ରଗାମୀ ନେତା—ହୋଇ ଆଗରେ ଯାଏ। ତାହାର ରଥଶକ୍ତି ତୂର୍ଣୀ—ଅତି ଦ୍ରୁତ—ସଦା ନବ—ସଦା ନୂତନ—ଆମ ଗତି ଓ ଅଗ୍ରଗତିକୁ ପୁନର୍ନବୀକୃତ କରେ।
Mantra 6
साह्वान्विश्वा अभियुजः क्रतुर्देवानाममृक्तः । अग्निस्तुविश्रवस्तमः ॥
ସେ ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଚାପକୁ ଜୟ କରେ; ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ କ୍ରତୁ—କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ସଙ୍କଳ୍ପଶକ୍ତି—ରୂପେ ସେ ଅପ୍ରମାଦ। ଅଗ୍ନି, ସର୍ବାଧିକ ବିଶ୍ରୁତ; ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ କେହି ରୋକିପାରେ ନାହିଁ।
Mantra 7
अभि प्रयांसि वाहसा दाश्वाँ अश्नोति मर्त्यः । क्षयं पावकशोचिषः ॥
ତାହାର ବହନଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦାନଶୀଳ ମର୍ତ୍ୟ ପ୍ରଗତିର ଅଗ୍ରଗତିଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ପାବକଶୋଚିଷ୍ ଅଗ୍ନିର ଦୀପ୍ତ ପବିତ୍ରତାରେ ସେ ନିବାସ ଲାଭ କରେ।
Mantra 8
परि विश्वानि सुधिताग्नेरश्याम मन्मभिः । विप्रासो जातवेदसः ॥
ଜାତବେଦସର ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ ଯେ ଆମେ, ଆମର ମନ୍ମ—ଗଢ଼ା ଚିନ୍ତା, ଦୀପ୍ତ ବାଣୀ ଓ ଅନ୍ତଃସଙ୍କଳ୍ପ—ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିର ସମସ୍ତ ସୁସ୍ଥାପିତ ଧନକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ କରି ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ପାରୁ।
Mantra 9
अग्ने विश्वानि वार्या वाजेषु सनिषामहे । त्वे देवास एरिरे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ବଳର ସମୃଦ୍ଧିମାନେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛନୀୟ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଜିତୁ; କାରଣ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଦେବମାନେ ଆମ କର୍ମ ଓ ଅର୍ପଣ ପ୍ରତି ପ୍ରେରିତ ହୁଅନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the leading priest of the sacrifice who knows the correct order of the rite and successfully brings the gods to the offering, granting prosperity and strength.
‘Purohita’ means placed in front as the guiding priest, and ‘hotṛ’ is the invoker who calls the gods; together they show Agni as the one who leads and completes the ritual properly.
It suggests “in proper human sequence” or “step by step,” emphasizing that Agni understands and carries out the sacrifice in the right order, without confusion or omission.
Ask anything about Sukta 11 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.