Sukta 49
Sukta 3.49
Viśvāmitra Gāthina (traditional)
Indra
Triṣṭubh (probable)
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେଇ ଦେବତା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି, ଯାହାଙ୍କୁ ସୋମପାନକାରୀ ସମସ୍ତ ଜନ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି ଓ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି—ବାଧା (ବୃତ୍ର) ଭଙ୍ଗ କରିବା ଓ ବିଜୟ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜନ୍ମିତ। ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ ଅତିକ୍ରମ କରାଇଦେବା ନାୟକ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଓ ଫଳଦାୟକ ପ୍ରଚୁରତା ବର୍ଷାନ୍ତି। ଶେଷରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସଂଘର୍ଷରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରବଣଶୀଳ ସାହାଯ୍ୟ ଏବଂ ଧନ-ସମ୍ପଦ ଜୟ ପାଇଁ ସିଧା ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଏହା ଉପସଂହାର ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
शंसा महामिन्द्रं यस्मिन्विश्वा आ कृष्टयः सोमपाः काममव्यन् । यं सुक्रतुं धिषणे विभ्वतष्टं घनं वृत्राणां जनयन्त देवाः ॥
ମୁଁ ମହାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ନିଜ ଆକାଙ୍କ୍ଷାକୁ ବୁଣିଛନ୍ତି। ସେହି ଦୃଢ଼ସଙ୍କଳ୍ପୀ, ଧିଷଣା (ଦୁଇ ପ୍ରେରଣା)ରେ ଗଢ଼ା, ବୃତ୍ରମାନଙ୍କ (ବାଧାମାନଙ୍କ) ଘାତକଙ୍କୁ—ଦେବମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Mantra 2
यं नु नकिः पृतनासु स्वराजं द्विता तरति नृतमं हरिष्ठाम् । इनतमः सत्वभिर्यो ह शूषैः पृथुज्रया अमिनादायुर्दस्योः ॥
ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କରେ ତାଙ୍କୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ ନାହିଁ—ସ୍ୱରାଜ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିତ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସୀନ। ନିଜ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରେରିତ, ଯିଏ ଉଗ୍ର ବଳ ଓ ପୃଥୁ ଆକ୍ରମଣରେ ଦସ୍ୟୁର ଆୟୁକୁ କ୍ଷୀଣ କଲେ।
Mantra 3
सहावा पृत्सु तरणिर्नार्वा व्यानशी रोदसी मेहनावान् । भगो न कारे हव्यो मतीनां पितेव चारुः सुहवो वयोधाः ॥
ଆନ୍ତରିକ ଯୁଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଘର୍ଷଣରେ ବଳବାନ୍, ସେ ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି ପାର କରାଇଦେବାଳା; ସେ ଦୁଇ ଲୋକକୁ (ଅନ୍ତର ଓ ବାହ୍ୟ) ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଫଳଦାୟକ ଜଳମାନଙ୍କୁ ମହାନ୍ ଭାବେ ବର୍ଷାନ୍ତି। ଦାନକାର୍ଯ୍ୟରେ ଭଗ ପରି, ଆମ ପ୍ରେରିତ ମତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ଆହ୍ୱାନ୍ୟ; ପିତା ପରି ମନୋହର, ସହଜରେ ଡାକିହେବା, ପୋଷକ ଅଟନ୍ତି।
Mantra 4
धर्ता दिवो रजसस्पृष्ट ऊर्ध्वो रथो न वायुर्वसुभिर्नियुत्वान् । क्षपां वस्ता जनिता सूर्यस्य विभक्ता भागं धिषणेव वाजम् ॥
ସେ ଦ୍ୟୌର ଧର୍ତ୍ତା; ମଧ୍ୟଲୋକର ପୃଷ୍ଠରେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ। ରଥ ପରି ଊର୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠୁଥିବା, ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ନିୟୁତ୍ୱାନ ବାୟୁ ସଦୃଶ। ସେ ରାତ୍ରିମାନଙ୍କର ବସ୍ତା (ବୁଣନ୍ତା) ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜନିତା; ସେ ଭାଗକୁ ବିଭକ୍ତ କରେ, ଧିଷଣା ପରି ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ବଣ୍ଟନ କରେ—ଆମ ଭବନ ପାଇଁ।
Mantra 5
शुनं हुवेम मघवानमिन्द्रमस्मिन्भरे नृतमं वाजसातौ । शृण्वन्तमुग्रमूतये समत्सु घ्नन्तं वृत्राणि संजितं धनानाम् ॥
ଆମ ଶୁଭ ପାଇଁ ଆମେ ମଘବାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁ—ଏହି ଭରେ, ବାଜସାତିରେ, ସର୍ବାଧିକ ନୃତମ (ପୁରୁଷାର୍ଥବାନ)ଙ୍କୁ। ସମରମାନେ ସହାୟତା ପାଇଁ ଶୁଣୁଥିବା ଉଗ୍ରଙ୍କୁ ଆମେ ପାଉ: ସେ ବୃତ୍ରାଣି (ବାଧା)କୁ ଘ୍ନନ୍ତ (ସଂହାରକ) ଏବଂ ଧନମାନଙ୍କର ସଂଜିତ (ବିଜୟୀ) ଅଟେ।
Frequently Asked Questions
It asks Indra to come to the Soma offering, help in the present struggle, break inner and outer obstacles (Vṛtras), and grant victory and riches.
It praises Indra as a power that expands both realms—outer life and inner consciousness—so there is more space for strength, clarity, and fruitful action.
It can be recited as a prayer for courage and breakthrough during difficult efforts—especially when seeking to remove obstacles, strengthen will, and regain momentum.
Ask anything about Sukta 49 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.