
Sukta 3.6
Viśvāmitra Gāthina (mandala 3 attribution; RV 3.6 continues the Viśvāmitra cycle)
Agni
Triṣṭubh (probable)
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରେରିତ ହୋତୃ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ମାନବ ଚିନ୍ତା ଓ ବାଣୀକୁ ଦେବମୁଖୀ କରନ୍ତି ଏବଂ ହବିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଋତ (ବିଶ୍ୱ-ନିୟମ) ଅନୁସାରେ ନିଜ ରୁଦ୍ର-ବର୍ଣ୍ଣ, ଘୃତଦୀପ୍ତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ କରିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞକୁ ଆଣିବା, ଏବଂ ଉପାସକଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଧନ, ଆଲୋକ (ଗୋ), ଓ ବିଜୟୀ ସନ୍ତାନ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଛି।
Mantra 1
प्र कारवो मनना वच्यमाना देवद्रीचीं नयत देवयन्तः । दक्षिणावाड्वाजिनी प्राच्येति हविर्भरन्त्यग्नये घृताची ॥
ଆଗକୁ ବଢ଼, ହେ ଗାୟକମାନେ, ମନରେ ଚିନ୍ତା ଗଢ଼ି ଓ ବାଣୀ ଗଢ଼ୁଥିବାବେଳେ; ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବାମାନେ, ତାହାକୁ ଦେବଦିଶାକୁ ନେଇଯାଅ। ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ବାଜିନୀ ଶକ୍ତି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଗତି କରେ; ଘୃତପ୍ରଭା ପଥବାହିନୀ ସେ ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ହବି ଆଣେ।
Mantra 2
आ रोदसी अपृणा जायमान उत प्र रिक्था अध नु प्रयज्यो । दिवश्चिदग्ने महिना पृथिव्या वच्यन्तां ते वह्नयः सप्तजिह्वाः ॥
ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତୁମେ ଦୁଇ ଲୋକ—ରୋଦସୀ—କୁ ପୂରଣ କଲ; ଏବଂ ପରେ ତୁମ ଉତ୍ତରାଧିକାରକୁ ଆଗେଇଲ—ଏବେ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ପ୍ରଣେତା ହୋଇ। ହେ ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ତୁମ ମହିମାଦ୍ୱାରା, ତୁମ ବହ୍ନିମାନେ—ସପ୍ତଜିହ୍ୱା ବାହକଶକ୍ତିମାନେ—କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବାକୁ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 3
द्यौश्च त्वा पृथिवी यज्ञियासो नि होतारं सादयन्ते दमाय । यदी विशो मानुषीर्देवयन्तीः प्रयस्वतीरीळते शुक्रमर्चिः ॥
ଦ୍ୟୌ ଓ ପୃଥିବୀ—ଯଜ୍ଞାର୍ହ—ତୁମକୁ ଗୃହରେ ହୋତାର ଭାବେ ଆସନ ଦିଅନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମାନବ ଜନଗଣ, ହବିଷ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅର୍ଚ୍ଚି (ଜ୍ୱାଳା)କୁ ସ୍ତୁତି-ଆରାଧନା କରନ୍ତି।
Mantra 4
महान्त्सधस्थे ध्रुव आ निषत्तोऽन्तर्द्यावा माहिने हर्यमाणः । आस्क्रे सपत्नी अजरे अमृक्ते सबर्दुघे उरुगायस्य धेनू ॥
ମହାନ, ସହ-ଆସନରେ ଧ୍ରୁବ ଭାବେ, ସେ ଦୁଇ ଦ୍ୟାବର ମଧ୍ୟରେ ନିବିଷ୍ଟ, ମହାଶକ୍ତିରେ ଗତିଶୀଳ। ଉରୁଗାୟ (ବିଶାଳଗାମୀ)ଙ୍କର ଦୁଇ ଅଚ୍ୟୁତ, ଅଜର, ଅକ୍ଷତ, ନିର୍ବୈର ଦୁଗ୍ଧଧେନୁ ଏକାସାଥି ଝରୁଥିବା ଦୁଧ ଦାନ କରନ୍ତି।
Mantra 5
व्रता ते अग्ने महतो महानि तव क्रत्वा रोदसी आ ततन्थ । त्वं दूतो अभवो जायमानस्त्वं नेता वृषभ चर्षणीनाम् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମର ବ୍ରତ (ନିୟମ) ମହାନ—ଅତିମହାନ; ତୁମର କ୍ରତୁ (ଶକ୍ତି/ପ୍ରଜ୍ଞା)ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଇ ଲୋକକୁ ବିସ୍ତାର କରିଛ। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ତୁମେ ଦୂତ ହେଲ; ହେ ବୃଷଭ, ତୁମେ ମାନବ କୁଳମାନଙ୍କର ନେତା।
Mantra 6
ऋतस्य वा केशिना योग्याभिर्घृतस्नुवा रोहिता धुरि धिष्व । अथा वह देवान्देव विश्वान्त्स्वध्वरा कृणुहि जातवेदः ॥
ଋତର ଯୋଗ୍ୟ ବନ୍ଧନଦ୍ୱାରା—ଘୃତ-ପ୍ରକାଶ ଝରାଉଥିବା—ଦୁଇ ରୋହିତ (ଲାଲ) ଅଶ୍ୱକୁ ଧୁରି (ଦଣ୍ଡ) ଉପରେ ଯୋଡ଼। ତାପରେ, ହେ ଦିବ୍ୟ ଜାତବେଦସ, ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ବହନ କର; ଆମ ସ୍ୱଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରାକୁ ସୁପଥ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଶୁଭ କର।
Mantra 7
दिवश्चिदा ते रुचयन्त रोका उषो विभातीरनु भासि पूर्वीः । अपो यदग्न उशधग्वनेषु होतुर्मन्द्रस्य पनयन्त देवाः ॥
ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୋ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଉଷା, ତୁ ତୋର ଅନେକ ପୂର୍ବ କିରଣ-ପ୍ରଭା ସହ ଅନୁସରି ଦୀପ୍ତିତ ହୁଅ। ହେ ଅଗ୍ନି, ବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଜଳମାନେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନ୍ଦ୍ର ହୋତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦମୟ ଜ୍ୱାଳାରେ ଦେବମାନେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
Mantra 8
उरौ वा ये अन्तरिक्षे मदन्ति दिवो वा ये रोचने सन्ति देवाः । ऊमा वा ये सुहवासो यजत्रा आयेमिरे रथ्यो अग्ने अश्वाः ॥
ବିଶାଳ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଯେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକରେ ଯେ ଦେବମାନେ ବସନ୍ତି—ସେଇ ଯଜ୍ୟ, ସୁହବାସ (ସହଜରେ ଆହ୍ୱାନନୀୟ) ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ଅଗ୍ନି, ରଥର ଅଶ୍ୱମାନେ ଜୁଆରେ ଆସି ବନ୍ଧା ହୋଇଛନ୍ତି; ଯଜ୍ଞଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
Mantra 9
ऐभिरग्ने सरथं याह्यर्वाङ्नानारथं वा विभवो ह्यश्वाः । पत्नीवतस्त्रिंशतं त्रीँश्च देवाननुष्वधमा वह मादयस्व ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଏହି (ସ୍ତୁତି/ହବି) ସହ ଏକେ ରଥରେ ସମସ୍ୱର ହୋଇ ଏଠାକୁ ଆସ—କିମ୍ବା ଅନେକ ରଥରେ; କାରଣ ତୋର ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କର ବହୁବିଧ ବିଭବ-ଶକ୍ତି ଅଛି। ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱଧା ଅନୁସାରେ, ପତ୍ନୀବନ୍ତ (ଶକ୍ତିସହିତ) ଦେବମାନଙ୍କୁ—ତିନି ଦଶ ଓ ତିନି (33)—ଏଠାକୁ ବହନ କର; ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଆହୁତିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେ।
Mantra 10
स होता यस्य रोदसी चिदुर्वी यज्ञंयज्ञमभि वृधे गृणीतः । प्राची अध्वरेव तस्थतुः सुमेके ऋतावरी ऋतजातस्य सत्ये ॥
ସେଇ ହୋତୃ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ବିସ୍ତୃତ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତିଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। ଅଧ୍ୱରରେ ସେମାନେ ଦୁଇଟି ଆଗେଇଯାଉଥିବା ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ସୁନ୍ଦର ଯୁଗଳ ଭାବେ, ଋତର ରକ୍ଷକ—ଋତଜାତଙ୍କ ସତ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ।
Mantra 11
इळामग्ने पुरुदंसं सनिं गोः शश्वत्तमं हवमानाय साध । स्यान्नः सूनुस्तनयो विजावाग्ने सा ते सुमतिर्भूत्वस्मे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଡାକୁଥିବା ଯଜମାନ ପାଇଁ ଇଳାକୁ ସିଦ୍ଧ କର—ପୁରୁଦଂସ (ବହୁଶକ୍ତି-ସମୃଦ୍ଧ), ଗୋର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲାଭ, ପ୍ରକାଶର ସ୍ଥିର ସାଧନା। ଆମ ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ର—ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ ସନ୍ତାନ—ଜୀବନ-ସମରରେ ବିଜୟୀ—ହେଉ। ହେ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ତୋର ସୁମତି (ଶୁଭକୃପା) ଆମ ମଧ୍ୟରେ ହେଉ।
It asks Agni, the divine priest, to carry the offering to the gods, bring the gods to the sacrifice, and make the rite proceed in a right and unbroken way according to ṛta.
The ‘yoking’ is a ritual-symbolic image for setting Agni’s power in ordered motion—so the sacrifice has a steady course and the gods are effectively invited.
The hymn seeks iḷā (nourishing inspiration and plenty), an enduring gain of go (often understood as cattle and also as light), and a victorious son/offspring, through Agni’s gracious favor (sumati).
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.