Deities of Mandala 2
- A
- I
- IIndra-Maruts
Notable hymns: RV 2.17, RV 2.18 and RV 2.19
In 5 hymns
- BBrihaspatiBṛhaspati
Notable hymns: RV 2.23 and RV 2.24
In 2 hymns
- VVishvedevasViśve Devāḥ (All Gods)
Notable hymns: RV 2.29 and RV 2.30
In 2 hymns
- R
Mandala 2
मण्डल 2
The Family Book of Gritsamada
ഋഗ്വേദത്തിലെ രണ്ടാം മണ്ഡലം ഗൃത്സമദ വംശപരമ്പരയിലെ ഒരു ‘കുടുംബഗ്രന്ഥം’ ആകുന്നു; പ്രചോദിതമായ വാക്ക് (വാച്) ഋതവുമായി ഏകീകരിച്ച് ദേവന്മാർക്കും യജമാനർക്കും “പാത തുറക്കാൻ” സഹായിക്കുന്ന, കർശനമായി ക്രമീകരിച്ച യാഗലോകം ഇതിൽ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. അഗ്നി പ്രധാന മധ്യസ്ഥനായി നിലകൊള്ളുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ വിജയശക്തിയും മരുതുകളുടെ കൊടുങ്കാറ്റുപോലുള്ള പിന്തുണയും യാഗത്തിലൂടെ സമ്പത്ത്, സംരക്ഷണം, ശരിയായ ക്രമം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച് രുദ്രസ്തുതികൾക്കായാണ് ഈ മണ്ഡലം പ്രശസ്തം: ഭയങ്കരനായ ധനുർധരനെ ഭക്തിപൂർവ്വമായ സംയമത്തോടെ സമീപിച്ച്, അവന്റെ കോപം മാറ്റി കൃപയും ക്ഷേമവും നൽകണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Period
Early Rig Vedic
Principal rishis
Gṛtsamada (Gṛtsamada Bhārgava)
Suktas in Mandala 2
Sukta 1
Sukta 2.1
ഋഗ്വേദം 2.1-ൽ അഗ്നിയെ സർവജന്യനും നിത്യശുദ്ധനുമായ അഗ്നിയായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—അവൻ ദ്യൗസ്സിന്റെ ദീപ്തിയിൽ നിന്നും, ജലങ്ങളിൽ നിന്നും, കല്ലിൽ നിന്നും, മരത്തിൽ നിന്നും, സസ്യങ്ങളിൽ നിന്നും ഉദ്ഭവിക്കുന്നവൻ; മനുഷ്യന്റെ ഗൃഹത്തിലും ഹൃദയത്തിലും ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവൻ. ഈ സൂക്തം അഗ്നിയുടെ പല ബന്ധരൂപങ്ങളെ—പിതാവ്, സഹോദരൻ, പുത്രൻ, സുഹൃത്ത്—പ്രശംസിക്കുകയും, ആരാധകരെയും യജമാനന്മാരെയും സമൃദ്ധിയിലേക്കും സംരക്ഷണത്തിലേക്കും സഭയിൽ “വിശാല” (ബൃഹത്) വാക്യോച്ചാരത്തിലേക്കും നയിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Sukta 2
Sukta 2.2
ഈ സൂക്തം ജാതവേദസായ അഗ്നിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; യജ്ഞംകൊണ്ട് അവൻ വർധിക്കട്ടെ, അർപ്പണം, ദേഹസമർപ്പണം, പ്രചോദിതമായ വാക്ക് എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ സ്തുതിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അഗ്നിയെ ദീപ്തനായ ഹോതൃവായി ചിത്രീകരിച്ച്, അവൻ ശക്തിയുടെയും സമൃദ്ധിയുടെയും “വാതിലുകൾ” തുറക്കുന്നവൻ, ദ്യാവാപൃഥിവിയെ അനുകൂലമായി തിരിക്കുന്നവൻ, ദാതാക്കളെയും ഗായകരെയും ഉത്തമമായ ഹിതത്തിലേക്കും വിശാലമായ ബൃഹത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നവൻ എന്നും പറയുന്നു.
Sukta 3
Sukta 2.3
ഈ സൂക്തം ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടും ഭൂമിയിൽ സ്ഥാപിതനുമായ, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന ഹോതൃയായി അഗ്നിയെ സിംഹാസനാരൂഢനാക്കുന്നു; അവൻ ദേവന്മാരെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. അവന്റെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന, ദീപ്തമായ ബുദ്ധിയെയും ഹവ്യം—പ്രത്യേകിച്ച് ഘൃതം—വഹിക്കുന്ന അവന്റെ പങ്കിനെയും സ്തുതിക്കുന്നു; അതുവഴി കര്‍മ്മം യഥാവിധി രൂപംകൊണ്ട് യജമാനന് ഫലപ്രദമാകുന്നു.
Sukta 4
Sukta 2.4
ഈ സൂക്തം അഗ്നി ജാതവേദസനെ ദീപ്തമായ “കുലങ്ങളുടെ അതിഥി”യായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; മിത്രനെപ്പോലെ സ്ഥിരനും വിശ്വസനീയനും ആയ, മനുഷ്യർക്കിടയിൽ വസിക്കാൻ യോജ്യനായ ദിവ്യ മദ്ധ്യസ്ഥനായി അവനെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. അഗ്നിയുടെ പലനിറങ്ങളുള്ള തേജസ്സിനെയും, യൗവനം വീണ്ടും വീണ്ടും പുതുക്കുന്ന അവന്റെ വൈപരീത്യത്തെയും ഇത് പുകഴ്ത്തുന്നു. അവസാനം, അഗ്നിയിലൂടെ ഗൃത്സമദർ പരിധികളെ അതിക്രമിച്ച് ഉയരട്ടെ; വീരശക്തി, സംരക്ഷണം, ജീവശക്തിയുടെ വർധന എന്നിവ ലഭിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 5
Sukta 2.5
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ പ്രത്യേകിച്ച് ഹോതൃ (യാഗപുരോഹിതൻ) എന്ന യാജകസ്ഥാനത്തിൽ, അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഏകോപിതമായ ആചാരശക്തികളോടൊപ്പം സ്തുതിക്കുന്നു; യാഗം ശരിയായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോയി ഫലപ്രദമാക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അഗ്നിയെ ബോധമുള്ള, പിതൃത്വഭാവമുള്ള മാർഗദർശിയായി—പൂർവ്വികപരമ്പരയ്ക്ക് വഴി കാണിക്കുന്നവനായി—ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് ഹവിസ്സുകൾ സമാഹരിച്ച്, ക്രിയയെ ക്രമപ്പെടുത്തിച്ച്, യമ (ശരിയായ ക്രമം/നിയമം)യും യാഗകൗശലവും വഴി “ഉന്നത സമ്പത്ത്” നൽകുന്നത്.
Sukta 6
Sukta 2.6
ഗൃത്സമദന്റെ ഈ ഗായത്രി സ്തോത്രം, ദീപനം, പ്രാർത്ഥന, ക്രമബദ്ധമായ യാഗകർമ്മം എന്നിവയിലൂടെ സമീപിക്കപ്പെടുന്ന അടുത്തും അന്തരംഗവുമായ ദൈവസാന്നിധ്യമായി അഗ്നിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ദർശകന്റെ വചനങ്ങൾ കേൾക്കാനും, ഹവിസുകൾ സ്വീകരിക്കാനും, ദിവ്യ ‘മഴ’പോലെ (ശക്തിയുടെ അവരോഹണം) വിജയകരമായ വാജം (ജയശക്തി)യും സമൃദ്ധമായ പോഷണവും ദാനമാക്കാനും അഗ്നിയോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം, സർവ്വജ്ഞനും ചൈതന്യവാനുമായ അഗ്നി വരിക, കർമ്മം യഥാക്രമം നിർവഹിക്കിക, ബർഹിസ്‌ (യാഗാസനം) മേൽ ഇരിക്കിക എന്നിങ്ങനെ ക്ഷണിച്ചുകൊണ്ട് സ്തോത്രം സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 7
Sukta 2.7
ഈ ചെറു ഗായത്രി സ്തോത്രം ഭാരതരുടെ സ്വന്തം അഗ്നിയെ—ഏറ്റവും ചെറുപ്പനായിട്ടും മുൻനിരയിലുള്ളവനായി—ആഹ്വാനിച്ച്, ദീപ്തവും അത്യന്തം ആഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ധനവും ക്ഷേമവും കൊണ്ടുവരണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അഗ്നിയുടെ ശുദ്ധിയും വിശാലമായ പ്രകാശമയ സാന്നിധ്യവും ഇത് പുകഴ്ത്തുന്നു; അവൻ ഘൃതാഹുതികളാൽ ബലപ്പെടുകയും, പുരാതനനും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഹോതാവായി കർമത്തെ പൂർണ്ണതയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകുകയും ചെയ്യുന്നതായി ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Sukta 8
Sukta 2.8
അഗ്നിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്ന ഈ ചെറു സൂക്തം അവന്റെ വേഗമേറിയ “യോകങ്ങളും രഥങ്ങളും” — യാഗത്തിൽ അതിവേഗം സമീപിച്ച് ഫലപ്രദമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന അവന്റെ ശക്തികളെ — പ്രശംസിക്കുന്നു; കൂടാതെ ആരാധകനെ നാശരഹിതമായ പ്രകാശത്തിൽ ചുറ്റിപ്പറ്റുന്ന, സ്വർഗ്ഗസദൃശമായ അവന്റെ ദീപ്തിമാന തേജസ്സിനെയും പുകഴ്ത്തുന്നു. അവസാനം, അഗ്നിയോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ, സോമൻ, മറ്റ് ദേവന്മാർ എന്നിവരുടെ സംയുക്ത സഹായത്തിലൂടെ സംഘർഷത്തിൽ സംരക്ഷണവും വിജയവും അപേക്ഷിക്കുന്ന ഒരു സാമുദായിക പ്രാർത്ഥനയോടെ ഇത് സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 9
Sukta 2.9
ആറ് ഋക്കുകളുള്ള ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രമായ ഈ സൂക്തം, യാജകസ്ഥാനത്ത് ഇരിപ്പുറപ്പിച്ച് ആരാധകരുടെ ഉള്ളിൽ സ്വയം സ്ഥാപിക്കുന്ന, എല്ലാം അറിയുന്ന ഹോതൃയായി അഗ്നിയെ അഭിഷേകിക്കുന്നു. അർപ്പണം കേൾക്കാനും, സമൃദ്ധി ഉറപ്പാക്കാനും, യാഗകർമ്മം നയിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ യജ്ഞകർത്താവായി പ്രവർത്തിക്കാനും, ഹാനിയിൽ നിന്ന് കാക്കാനും, ദീപ്തമായ ജീവശക്തിയും ധനവും നൽകാനും അവനോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Sukta 10
Sukta 2.10
അഗ്നിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി രചിച്ച ഈ ചെറുതായ ത്രിഷ്ടുഭ് സൂക്തം, യാഗത്തിൽ ആദ്യം തെളിയുന്നവനും പിതാവുപോലെ സന്നിഹിതനുമായ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഇളായുടെ പവിത്രാസനത്തിൽ അവൻ ജ്വലിച്ച് സമൃദ്ധിയോടും വിവേചനത്തോടും കൂടി പ്രകാശിക്കുന്നു. ലോകങ്ങളെ സ്വന്തമാക്കുന്നവനായി അഗ്നിയുടെ സർവ്വവ്യാപകമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ വ്യാപ്തി ഇതിൽ ഊന്നിപ്പറയുന്നു; കൂടാതെ ‘തേച്ച് ദീപ്തമാക്കപ്പെടുന്ന’തും നെയ്യാൽ അഭിഷേകിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ശുദ്ധീകരകനായും അവനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം കവി യഥാവിധി വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഹവിർഭാഗം അപേക്ഷിച്ച്, വാക്കിന്റെ സ്രുവകൊണ്ട് വിളിക്കപ്പെടുന്ന, മനുവിന്റെ രീതിയിലുള്ള ദൂതനായ അഗ്നിയെ മാധുര്യത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Sukta 11
Sukta 2.11
ഗൃത്സമദൻ രചിച്ച ഈ ഇന്ദ്രസ്തുതിയിൽ കവികളുടെ അപേക്ഷ കേൾക്കാനും യാഗത്തിലേക്ക് വരാനും, തന്റെ വീര്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന സോമം പാനം ചെയ്യാനും ദേവനെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. വീരദാതാവും രക്ഷകനുമായ ഇന്ദ്രനെ പുകഴ്ത്തി, സമ്പത്ത്, വിജയം, ഭാഗ്യത്തിൽ അദഹിതമായ (കത്തിക്കരിയാത്ത) പങ്ക് എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ആരാധകർ ശക്തമായ സന്താനവും കൂട്ടാളികളും സഹിതം സഭയിൽ “വിശാല”ത്തെ ഉച്ചരിക്കുവാൻ കഴിയട്ടെ എന്നതാണ് പ്രാർത്ഥന.
Sukta 12
Sukta 2.12
ഋഗ്വേദം 2.12 ഇന്ദ്രനെ ലക്ഷ്യമാക്കിയ ശക്തമായ സ്തുതിഗീതമാണ്; സൃഷ്ടിയുടെ സ്ഥിരതയ്ക്കും സംഘർഷത്തിലെ ജയത്തിനും ധനവും ശക്തിയും നേടുന്നതിനും പിന്നിലെ നിർണായക ശക്തിയായി അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും തിരിച്ചറിയുന്നു. ആദിമകാലത്തെ അവന്റെ പരമാധികാരം—സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും നടുങ്ങുമാറാക്കിയവൻ—എന്ന് ഓർമ്മിപ്പിച്ച്, പോരാട്ടത്തിൽ എല്ലാ പക്ഷങ്ങളും വിളിച്ചപേക്ഷിക്കുന്ന ദേവനായി അവനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു; കൂടാതെ സോമം പിഴിയുന്നവനും യജ്ഞം നടത്തുന്ന യജമാനനും അവൻ അചഞ്ചലമായി സഹായിക്കുന്നുവെന്ന് ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Sukta 13
Sukta 2.13
ഋഗ്വേദം 2.13 ഗൃത്സമദ ഋഷിയുടെ ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള സ്തുതിയാണ്; ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ക്രമം) നിലനിർത്തുന്ന ഇന്ദ്രനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. അവൻ ലോകങ്ങളെ വിപുലീകരിക്കുകയും, ജീവദായക ശക്തികളെ മോചിപ്പിക്കുകയും, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കമുള്ള ദീപ്തി പ്രകടമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജലങ്ങൾ, ഋതുചക്രം, സോമസദൃശമായ ‘ആദ്യ അമൃതം’ എന്നീ ജനനശക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ ഇന്ദ്രന്റെ മഹാബലം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനം, സമൂഹയാഗങ്ങളിൽ ക്രമബദ്ധമായ ദാനശീലത, കീർത്തി, വീരശക്തി എന്നിവ അനുഗ്രഹിക്കണമെന്ന അപേക്ഷയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 14
Sukta 2.14
ഇത് ഇന്ദ്രനോടുള്ള സോമ-ആഹ്വാനസ്തുതിയാണ്; അധ്വര്യു പുരോഹിതന്മാർ വൃഷഭനായ ഇന്ദ്രൻ ആസ്വദിക്കുന്ന ഉന്മേഷകരമായ സോമം കൊണ്ടുവന്ന് പകർന്നൊഴിക്കണമെന്ന് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ നിർണായക വിജയങ്ങളെയും സഖ്യവീരന്മാരെ അവൻ സംരക്ഷിച്ചതിനെയും പുകഴ്ത്തി, അവസാനം പൊതുസഭകളിൽ ആരാധകരെ പ്രശസ്തിയിലേക്കുയർത്തുന്ന സമൃദ്ധമായ ധനവും ബലവും നൽകണമെന്ന അപേക്ഷയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 15
Sukta 2.15
ഈ സൂക്തം ‘സത്യനായ’ ഇന്ദ്രന്റെ ‘സത്യകർമ്മങ്ങൾ’ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു: സോമം പാനം ചെയ്ത ശേഷം അവൻ തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്ന അഹി/വൃത്രൻ എന്ന സർപ്പത്തെ വധിച്ച്, അടഞ്ഞുകിടന്ന ജീവശക്തികളെ—ജലം, പ്രകാശം, വിജയകരമായ ഗതി—മുക്തമാക്കുന്നു. ഇത് സ്തുതിയും ആഹ്വാനവും കൂടിയാണ്; ആരാധകരുടെ നിമിത്തം ലോകക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്ന ഈ പ്രവർത്തികൾ വീണ്ടും ആവർത്തിക്കണമെന്ന് ഇന്ദ്രനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; സഭയിൽ സംരക്ഷണം, കൊള്ള/സമ്പത്ത്, വീരശക്തി എന്നിവ ദാനം ചെയ്യണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Sukta 16
Sukta 2.16
ഋഗ്വേദം 2.16 ഏഴ് പദ്യങ്ങളുള്ള ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രമാണ്. ഇവിടെ ഗൃത്സമദൻ ജ്വലിച്ചിരിക്കുന്ന അഗ്നിയിലേക്കു ഹവിസ്സുപോലെ സൂക്ഷ്മമായി “കൊണ്ടുവന്ന” സ്തുതിയെ അർപ്പിച്ച്, പുരാതനനുമായിട്ടും എപ്പോഴും യുവാവായ ഇന്ദ്രനെ സോമപീഡനങ്ങളിലേക്കു വരുവാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു. ഈ സ്തോത്രം ഇന്ദ്രനെ ധീരനായ വൃഷഭനായി മഹത്വപ്പെടുത്തുന്നു; ജനങ്ങളുടെ ദൃഢനിശ്ചയം (ക്രതു) സ്വീകരിക്കുന്നവനായി പറയുന്നു; ദീപ്തമായ ശക്തിയോടെ സോമം പാനം ചെയ്യുവാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—അങ്ങനെ അവൻ ആരാധകരിൽ സമ്പത്തും സംരക്ഷണവും വർഷിക്കട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 17
Sukta 2.17
ഇന്ദ്രനോടുള്ള ഈ സംക്ഷിപ്ത ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തുതി, എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതായി വളരുന്ന അവന്റെ വിപുലാധിപത്യത്തെയും, ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ പ്രകാശവും ഏകോപനവും സ്ഥാപിക്കുന്ന അവന്റെ ജയശക്തിയെയും പുകഴ്ത്തുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ പ്രവർത്തനം പ്രവർത്തകമായ “അഗ്നിശക്തി” (അഗ്നി/വഹ്നി) മുഖേന ചിത്രീകരിക്കുന്നു: അത് രണ്ടു ലോകങ്ങളെയും നീട്ടിവ്യാപിപ്പിച്ച്, കീറിപ്പോയ ഇരുട്ടിനെ “തുന്നിച്ചേർക്കുന്നു”. തുടർന്ന് കവി ഗായകർക്ക് വേണ്ടി വാജ (വിജയബലം), സംരക്ഷണം, സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണയും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Sukta 18
Sukta 2.18
ഇന്ദ്രനോടുള്ള ഈ സ്തുതിഗാനം ഉഷസ്സിനോട് ചേർത്ത് കെട്ടിയ ‘പുതിയ രഥ’ത്തെ ആഹ്വാനിക്കുന്നു; പല നുകങ്ങളും, കയറുകളും, വള്ളങ്ങളും പോലെയുള്ള സമൃദ്ധമായ പ്രതീകഭാഗങ്ങളോടെ അതിനെ വരച്ച്, കവികളുടെ അർപ്പണങ്ങളും പ്രചോദിതചിന്തയും അതിനെ വേഗവാനാക്കട്ടെ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. സോമപാനത്തിനായി ഇന്ദ്രനെ കൂടുതൽ എണ്ണത്തിലും കൂടുതൽ ശക്തിയിലും അത്യാവശ്യമായി ക്ഷണിക്കുന്നു; അവന്റെ വരവ് വിജയം, സംരക്ഷണം, യജ്ഞകർക്ക് യുക്തമായ പങ്ക് (ഭഗ) എന്നിവ ഉറപ്പാക്കുന്നു. അവസാനം ദക്ഷിണ (പുരോഹിതദാനം)യും സമൂഹസമൃദ്ധിയും ലക്ഷ്യമാക്കി: ദാനധാര ഒഴുകട്ടെ, സഭയിൽ വാക്ക് ‘വിശാല’മാകട്ടെ, ജനങ്ങൾ വീരസന്താനത്തോടെ സമ്പന്നരാകട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 19
Sukta 2.19
ഈ സൂക്തം സോമശക്തിയാൽ ബലപ്പെട്ട അധിപനായ ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിക്കുന്നു; അവൻ “ഉന്നത സ്വർഗ്ഗ”ത്തിൽ തന്റെ ആസനം സ്ഥാപിച്ച് യജമാനന്റെ വിളിക്ക് പ്രതികരിക്കുകയും പ്രകാശം, സമ്പത്ത്, വിജയം എന്നിവ നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ശരിയായ സ്തുതി (ബ്രഹ്മൻ)യും സോമപീഡനവും ഇന്ദ്രന്റെ ദൃശ്യമായ ദാനങ്ങളുമായി ഇത് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു—സൂര്യസദൃശമായ പ്രകാശം, മറഞ്ഞ നിധികൾ, ഗായകർക്ക്/സ്തോതാക്കൾക്ക് ക്ഷയമില്ലാത്ത പങ്ക് (ഭഗ). അവസാന പ്രാർത്ഥനയിൽ യാജകസമൂഹത്തിനായി ഉദാര ദക്ഷിണ “പാൽ കറക്കുന്നതുപോലെ” പുറത്തെടുക്കപ്പെടട്ടെ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു; അവർ സഭയിൽ ബൃഹത് (വിസ്തൃത) വാക്ക് ഉച്ചരിക്കാനും, ശക്തമായ സന്തതി, വീരശക്തി എന്നിവയോടെ നിലകൊള്ളാനും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 20
Sukta 2.20
ഋഗ്വേദം 2.20 ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിക്കുന്ന ത്രിഷ്ടുഭ് ഗീതമാണ്. കവി തന്റെ പ്രചോദിത ശക്തിയെ നന്നായി കെട്ടിയിണക്കിയ രഥംപോലെ അർപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രന്റെ സംരക്ഷണവും ജയവും ഉദാര പ്രതിഫലവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. അങ്ങിരസന്മാരുമായി ബന്ധമുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ പുരാതന വീരകൃത്യങ്ങൾ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—പാത തുറക്കൽ, പാറ/ദുർഗ്ഗങ്ങൾ തകർക്കൽ, വെളിച്ചം മോചിപ്പിക്കൽ. തുടർന്ന് ഇത് വ്യക്തമായ യാഗാഭ്യർത്ഥനയിലേക്കു മാറുന്നു: ഗായകനും സഭയും വേണ്ടി സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണ ‘പാൽപിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നതുപോലെ’ ലഭിക്കട്ടെ; വിഡഥത്തിൽ വീരസന്താനത്തോടും മഹത്തായ ശബ്ദത്തോടും കൂടി സഭ സമൃദ്ധിയിലാകട്ടെ.
Sukta 21
Sukta 2.21
ഈ ചെറു ഇന്ദ്രസ്തുതിഗാനം സർവ്വവിജയിയായ ദേവനിലേക്കു സോമം കൊണ്ടുവരാനുള്ള ക്ഷണമാണ്—അവൻ വിജയത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും ജയിക്കുന്നവൻ: ധനം, സ്വർഗ്ഗം, ശക്തി, പശുസമ്പത്ത്, ജലങ്ങൾ. ഇന്ദ്രനെ അപ്രതിരോധ്യനും വ്യാപകശക്തിയുമുള്ളവനായി പുകഴ്ത്തുന്നു; ഉഷസ്സുകൾക്കായി പ്രകാശമയ ലോകം തുറക്കുന്ന ശക്തിയെന്നു പറയുന്നു. അവസാനം ശ്രേഷ്ഠമായ ദാനങ്ങൾക്കായുള്ള കേന്ദ്രീകൃത പ്രാർത്ഥനയോടെ സമാപിക്കുന്നു: തെളിഞ്ഞ ബുദ്ധി, സമൃദ്ധി, സുരക്ഷ, മധുരവാക്ക്, പ്രകാശമുള്ള ദിനങ്ങൾ.
Sukta 22
Sukta 2.22
ഇന്ദ്രനോടുള്ള ഈ ചെറുസ്തോത്രം, വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം പിഴിഞ്ഞെടുത്ത സോമം പാനം ചെയ്ത ശേഷം ദേവന്റെ ശക്തി ഉന്മേഷത്തോടെ ഉയരുന്നതിനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. ഇവിടെ സോമത്തെ ‘സത്യ’ ദൈവശക്തിയായി ചിത്രീകരിച്ച്, ‘സത്യ’ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം വിശ്വസ്തമായി സഹചരിക്കുന്നതായും പറയുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ ബലവർധനം, ആരാധകനോടുള്ള അവന്റെ ഉദാരദാനം, കൂടാതെ ആദികാലത്ത് അവൻ ജലങ്ങളെ മോചിപ്പിച്ച് ജീവനെ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ദൈവിക ഋതത്തെ സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്ത പ്രാചീന മഹാകൃത്യവും ഇതിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു.
Sukta 23
Sukta 2.23
ഈ സൂക്തം പവിത്രവാകിന്റെ അധിപനായ ബൃഹസ്പതി/ബ്രഹ്മണസ്പതിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം ഉള്ളിലെ “ഗണങ്ങളെ” (ഗണാഃ) ക്രമീകരിച്ച് പ്രചോദിത ഉച്ചാരണത്തിനും വിജയത്തിനും വഴി തുറക്കുന്നു. ആരാധകന്റെ അന്തർസിംഹാസനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരിക്കട്ടെ, വൈരികളായോ ദുഷ്‌വാക്യമുള്ളവരോ ആയ ശക്തികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കട്ടെ, കൂടാതെ കുലം പുഷ്ടിയായി സഭയിൽ “വിശാലം” (ബൃഹത്) ആയ വാക്ക് ഉച്ചരിക്കേണ്ടതിന് ഈ സ്തുതിയെ തന്നെ ശരിയായി നയിക്കട്ടെ എന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 24
Sukta 2.24
ഈ സൂക്തം പവിത്രവാകിന്റെ അധിപനായ ബൃഹസ്പതി/ബ്രഹ്മണസ്പതിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം പ്രചോദിതചിന്ത (മതി) ഉണർത്തുകയും യാഗത്തിൽ സ്തുതിയെ ഫലപ്രദമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഉപദേശത്തിലും സംഘർഷത്തിലും അഗ്രഗണ്യനായ മാർഗദർശിയെന്ന നിലയിൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ച്, ഹവിസും പ്രാർത്ഥനയും പ്രവർത്തനത്തിലാക്കാൻ, വിജയംയും സമൃദ്ധിയും (വാജ) നൽകാൻ, സന്തതിയും ക്ഷേമവും സംരക്ഷിക്കാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം, ആരാധകർ സഭയിൽ ‘വിശാലം’ (ബൃഹത്) ഉച്ചരിക്കുവാൻ, വീരശക്തിയാൽ സമ്പന്നരായി, ദേവൻ “സുസ്പഷ്ടമായി ഉച്ചരിച്ച സ്തുതിയെ നയിക്കട്ടെ” എന്ന പ്രാർത്ഥനയോടെ സൂക്തം സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 25
Sukta 2.25
ഈ ചെറു സൂക്തം പവിത്രവാണിയുടെയും യജ്ഞനൈപുണ്യത്തിന്റെയും അധിപനായ ബ്രഹ്മണസ്പതിയെ സ്തുതിക്കുന്നു. അഗ്നിയുടെ ജ്വലനവും മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന പ്രേരകശക്തിയും വഴിയായി അവൻ ശക്തികളെ ഒന്നായി ‘യോജിപ്പിച്ച്’ പ്രവർത്തനസിദ്ധി വരുത്തുന്നു. വക്രമായ വിരോധത്തിനെതിരെ അവൻ അപ്രതിരോധ്യൻ; ബന്ധനങ്ങൾ തകർത്തു ഭക്തനു സുരക്ഷിതാശ്രയവും സമൃദ്ധിയും തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു. ആവർത്തിക്കുന്ന ധ്രുവപദം, കൂട്ടാളികളെയും ഉള്ളിലെ ഇന്ദ്രിയ-ശക്തികളെയും ഒരൊറ്റ ഫലപ്രദവും വിജയശാലിയുമായ സംഘമായി ഏകീകരിക്കുന്ന അവന്റെ ശേഷിയെ ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Sukta 26
Sukta 2.26
ഋഗ്വേദം 2.26-ാം സൂക്തം പവിത്രവാക്കിന്റെ അധിപനായ ബ്രഹ്മണസ്പതി (ബൃഹസ്പതി)യെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അദ്ദേഹം ഉച്ചാരണം നേരായതും വിജയകരവും “ദേവരഹിത” (അർപ്പണമില്ലാത്ത) പ്രേരണയ്‌ക്കെതിരെ ഫലപ്രദവുമാക്കുന്നു. വിശ്വാസത്തോടെ ഹവിർ അർപ്പിക്കുന്നവന് ലഭിക്കുന്ന സമൃദ്ധി, സാമൂഹിക പിന്തുണ, ആന്തരിക ശക്തി എന്നിവയെ ഈ ഗാനം പുകഴ്ത്തുന്നു; അവസാനം ബൃഹസ്പതി ശരിയായ പാതയിൽ നയിക്കുന്ന മാർഗ്ഗദർശനവും ദുഃഖവും പരിക്കുകളും നിന്നുള്ള വിശാലമായ സംരക്ഷണവും നൽകുന്നു.
Sukta 27
Sukta 2.27
ഋഗ്വേദം 2.27 ഗൃത്സമദന്റെ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രമാണ്; ഋതം എന്ന കോസ്മികക്രമം നിലനിർത്തുകയും നേരായ വഴിയിൽ നടക്കുന്ന മനുഷ്യനെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രാചീന രാജാക്കന്മാരായി ആദിത്യന്മാരെ (മിത്ര, വരുണ, അര്യമൻ, ഭഗ, ദക്ഷ, അംശ) ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. ‘ശുദ്ധീകരിച്ച നെയ്യുപോലെ’ സ്തുതിയെ അർപ്പിച്ച്, ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, ധാർമ്മികസ്ഥൈര്യം, സമൃദ്ധി, കുറ്റമറ്റ പാത എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം വരുണനോടുള്ള വ്യക്തിപരമായ പ്രാർത്ഥന: ദൈവാനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ വീഴാതിരിക്കട്ടെ; സഭയിൽ ‘ബൃഹത്’ (വിസ്തൃത/മഹത്) വാക്ക് ശക്തിയോടെ പ്രസ്താവിക്കാൻ കരുത്ത് നൽകണമേ.
Sukta 28
Sukta 2.28
ഋഗ്വേദം 2.28 ഗൃത്സമദൻ വരു‍ണനോട് അർപ്പിക്കുന്ന ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള സ്തോത്രമാണ്. ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയവും നൈതികവുമായ ക്രമം) നിലനിർത്തുന്ന പരമാധികാരിയായ ആദിത്യനായി വരു‍ണനെ ഇവിടെ സ്തുതിക്കുന്നു. കവി സംരക്ഷണവും സത്കീർത്തിയും ഭയത്തിലും തെറ്റുകളിലും നിന്ന് മോചനവും അപേക്ഷിക്കുന്നു; പാപവും ദുഃഖവും “കിടാവിനെ കയറിൽ നിന്ന് വിടുന്നതുപോലെ” അഴിച്ചുവിടണമെന്നു വരു‍ണനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; ആരാധകനെ സമൃദ്ധിയുടെയും സത്യത്തിന്റെയും നന്നായി നയിക്കപ്പെട്ട പാതയിൽ നിലനിർത്തണമെന്നുമാണ് അപേക്ഷ.
Sukta 29
Sukta 2.29
ഈ ഏഴ് ഋക്കുകളുള്ള ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തുതിയിൽ ഗൃത്സമദൻ ആദിത്യന്മാരെ—പ്രധാനമായി മിത്രനും വരുണനും—ഋതത്തിന്റെ (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയവും നൈതികവുമായ ക്രമം) രക്ഷകരായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന കുറ്റവും അന്തർവ്യതിയാനവും ദൂരെയാക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. കവി കരുണയും, സത്യത്തിന്റെ “മധ്യമാർഗ്ഗ”ത്തിൽ ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും, കൂടാതെ ഉള്ളിലെ വീരശക്തിയാൽ നിലനിൽക്കുന്ന “ബൃഹത്” (വിശാല)മായ സമൂഹവാണിയിലും സമൃദ്ധിയിലും തുടർച്ചയായ പങ്കാളിത്തവും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Sukta 30
Sukta 2.30
ഈ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ആപഃ (ജലങ്ങളെ) ക്രമബദ്ധവും ജീവധാരകവുമായ ശക്തികളായി പുകഴ്ത്തുന്നു—അവ ഋതത്തിന് അനുസരിച്ച് പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിച്ച് ഒഴുകുന്നു; വിശ്വക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്ന സവിതൃയിൽയും തടസ്സം നീക്കുന്ന ഇന്ദ്രനിൽയും ആനന്ദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് സംരക്ഷണാർത്ഥമായ ആഹ്വാനങ്ങളായി വ്യാപിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ദ്രനോടും (സോമനോടും), ഒടുവിൽ മരുത്-ഗണത്തോടും—ഭയസമയത്ത് സുരക്ഷ, വിശാലമായ സ്ഥലം/ആകാശവ്യാപ്തി, കൂടാതെ വീരശക്തിയും സന്താനസമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ സമ്പദ്‌വൃദ്ധിയും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Sukta 31
Sukta 2.31
ഈ സൂക്തം മിത്രനെയും വരുണനെയും ഋതത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും ശരിയായ ബന്ധത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും നൽകുന്ന ശക്തികളായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. യജമാനന്റെ യാത്രയുടെ “രഥം” താങ്ങി മുന്നോട്ട് നയിക്കുവാൻ, ആദിത്യർ, രുദ്രർ, വസുക്കൾ എന്നിവരോടൊപ്പം അവരെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് വിശ്വദേവന്മാരുടെ വിപുലമായ ആഹ്വാനമായി വികസിച്ച്—ത്വഷ്ടൃ, ഇളാ, ഭഗ, ദ്യാവാ-രോദസീ, പൂഷൻ, പുരന്ധി, അശ്വിനികൾ—എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ പിന്തുണയുള്ള ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും യാഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ ആസനം ഏറ്റെടുക്കുവാൻ വിളിക്കുന്നു. അവസാനം കവി തന്റെ വാക്കുകളെ പുതുതായി നിർമ്മിച്ച സ്തുതിവാഹനമായി “രൂപപ്പെടുത്തി”, ശ്രവസ് (കീർത്തി/പ്രചോദിത ശ്രവണം), വാജ (വീര്യം/ബലം), ധീതി (പ്രകാശിത ചിന്ത) എന്നിവ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 32
Sukta 2.32
ഈ സൂക്തം ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും)യെ കവിയുടെ വാക്കിന്റെ രക്ഷകരായും ഋതത്തോട് യോജിച്ചവരായും, വിശാലമായ മാതാപിതാക്കളായും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നതോടെ ആരംഭിക്കുന്നു—അവർ വിശാലത, സംരക്ഷണം, സമൃദ്ധി എന്നിവ ദാനം ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് ശുഭകരമായ സ്ത്രീശക്തികളിലേക്കു വ്യാപിച്ച്—പ്രത്യേകിച്ച് രാകയും ബന്ധപ്പെട്ട ദേവിമാരെയും—സന്താനസമൃദ്ധി, ധനം, ക്ഷേമം എന്നിവ നൽകണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; ഒടുവിൽ പല ദിവ്യസ്ത്രീകളോടും സഹായവും സ്വസ്തിയും അപേക്ഷിക്കുന്ന സമാവേശകമായ ആഹ്വാനത്തിൽ സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 33
Sukta 2.33
ഈ സൂക്തം ഭയഭക്തി ഉണർത്തുന്നതും ഉപകാരകനുമായ രുദ്രനെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന, അത്യന്തം ആദരപൂർവവും സൂക്ഷ്മമായി തുലനം ചെയ്തതുമായ ആഹ്വാനമാണ്; അവന്റെ കോപമല്ല, അവന്റെ കൃപയാണ് അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നത്. ഗൃത്സമദൻ “സൂര്യദർശനം” നിന്ന് താൻ വേർപെടാതിരിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിച്ച്, വളരുന്ന ശക്തി, സന്തതി, ഹാനിയിൽ നിന്ന് സംരക്ഷണം എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു; രുദ്രന്റെ ശുദ്ധീകരണശക്തിയെ സ്തുതിക്കുകയും, ഉഗ്രദേവനെ ശമിപ്പിക്കാൻ ആവർത്തിച്ച് നമസ്കാരങ്ങൾ അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Sukta 34
Sukta 2.34
ഈ സൂക്തം മരുৎകളെ ഉഗ്രവും ദീപ്തിമാനുമായ കൊടുങ്കാറ്റ്-ശക്തികളായി സ്തുതിക്കുന്നു—അവർ വന്യജീവികളുപോലെ പാഞ്ഞെത്തി, അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച്, തടസ്സങ്ങളെ അകറ്റി മറഞ്ഞുകിടന്ന പ്രകാശത്തിന്റെ “കിരണങ്ങൾ/പശുക്കൾ” പുറത്തുവിടുന്നു. ഹവിസ് അർപ്പിക്കുന്ന യജമാനനുവേണ്ടി പ്രത്യേകിച്ച്, സംരക്ഷണവും സമൃദ്ധിയും സന്മനസ്സും കൊണ്ടു അവർ സമീപിക്കണമെന്നു ഇത് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവരുടെ മഹിമയെ ചിത്രാഭമായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ശൈലി, തുടർന്ന് ദുരിതവും കുറ്റാരോപണവും കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്ന രക്ഷാസഹായത്തിനായുള്ള നേരിട്ടുള്ള പ്രാർത്ഥനയായി മാറുന്നു.
Sukta 35
Sukta 2.35
ഈ സൂക്തം അപാം നപാതിനെ—ജലങ്ങളുടെ രഹസ്യമായ “ജലപുത്രനെ”—സ്തുതിക്കുന്നു. ജലത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ, സൃഷ്ടിശക്തിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ദിവ്യ തേജസ്സാണ് അവൻ. കവിയുടെ വചനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാനും, ആനന്ദവും യഥാരൂപവും രൂപപ്പെടുത്താനും, ലോകങ്ങളിൽ സമൃദ്ധി, ജീവശക്തി, ഋതക്രമാനുസൃതമായ വർധന എന്നിവ നൽകാനും ഗൃത്സമദൻ അവനെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. അവസാനം ഈ സ്തുതി ആശീർവാദഭാവത്തിലേക്ക് മാറി, അപാം നപാതിന്റെ ദീപ്തിയെ അഗ്നിയുടെ മംഗളകരമായ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി സമൂഹത്തിനും യജ്ഞസഭയ്ക്കും അനുഗ്രഹം അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 36
Sukta 2.36
ഋഗ്വേദം 2.36 ഒരു സോമയജ്ഞ-ആഹ്വാനമായി രൂപപ്പെടുന്നു: ഇന്ദ്രനെയും (അനുബന്ധ രാജദേവതകളെയും) വരുവാൻ, ഇരിപ്പിടം സ്വീകരിക്കുവാൻ, പുരോഹിതപദവികളിലൂടെ വിഭജിക്കപ്പെട്ട മധുരസോമം പാനം ചെയ്യുവാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. കല്ലുകൾ അമർത്തുമ്പോൾ ‘പാൽ കറക്കപ്പെടുന്ന’ പശുക്കൾ/കിരണങ്ങൾ, ജലങ്ങൾ എന്ന ജീവന്ത പിഴിയൽ-ചിത്രങ്ങൾ ഹോതൃ, ആഗ്നീധ്ര, പ്രശാസ്തൃ എന്നീ കൃത്യമായ യാഗസൂചനകളുമായി ചേർത്ത്, യജ്ഞത്തെ ദേവന്മാരെ ഉണർത്തുകയും ശക്തി, അധിപത്യം, ശരിയായ ആജ്ഞാധികാരം എന്നിവ പുറത്തുവിടുകയും ചെയ്യുന്ന ക്രമബദ്ധമായ ഒരു ചാനലായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
Sukta 37
Sukta 2.37
ഈ ചെറുസൂക്തം ദ്രവിണോദാഃ—“സമ്പത്ത്/വരങ്ങളുടെ ദാതാവ്”—എന്ന ദേവതയെ സോമപാനം ചെയ്യുന്ന ശക്തിയായി ആഹ്വാനിക്കുന്നു; ക്രമബദ്ധമായി നടപ്പാക്കുന്ന പുരോഹിതകർമ്മവും ഋതു (യോഗ്യകാലം) അനുസരിച്ചുള്ള അർപ്പണവും അവനെ പ്രസന്നനാക്കുന്നു. ഹോതൃ, പോതൃ, നേഷ്ടൃ, അധ്വര്യു എന്നീ ഋത്വിജന്മാരിലൂടെ സോമയാഗത്തിന്റെ ക്രമം ഇത് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു; അവസാനം ദേവൻ “നാലാമത്തെ പാത്രം” കുടിക്കട്ടെ എന്ന് അപേക്ഷിച്ച്, യജമാനന് സമൃദ്ധി, ബലം, യാഗസിദ്ധി എന്നിവ വിടുവിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 38
Sukta 2.38
ഈ സൂക്തം ദിവ്യപ്രേരകനായ സവിതൃനെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ ഉദിച്ച് അസ്തമിച്ച് ലോകങ്ങളെ ചലനത്തിലാക്കുകയും, ഋതം (കോസ്മികക്രമം) നിലനിർത്തുകയും, ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും യഥോചിതമായ സമൃദ്ധിയുടെ വിഹിതം വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. വികൃതിയെ നീക്കി ജയശാലിയായ സ്ഥിരസാന്നിധ്യമായി നിലകൊള്ളുന്ന അവനെ ഇത് വർണ്ണിക്കുന്നു; തന്റെ ദിവ്യനിയമപ്രകാരം “ശാശ്വത ജലങ്ങൾ” പ്രവഹിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ദർശകൻ, ഗായകർക്ക് ശാന്തിയും വർദ്ധനയും ലഭിക്കേണ്ടതിന്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും ജലങ്ങളിൽ നിന്നും ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഇഷ്ടമായ സമൃദ്ധി സവിതൃൻ നൽകണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 39
Sukta 2.39
ഈ സൂക്തം വേഗമേറിയ ഇരട്ടശക്തികളായ അശ്വിനൗകളെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—അവർ മനുഷ്യരുടെ അർപ്പണങ്ങൾ വഹിച്ചു കൊണ്ടുവന്ന് ആരോഗ്യം, സംരക്ഷണം, ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം, സമൃദ്ധി എന്നിവയായി ദൃശ്യമായ സഹായം നൽകുന്നവർ. കവി കല്ലുകൾ, ദൂതന്മാർ, കണ്ണുകൾ, കൈകൾ, പാദങ്ങൾ എന്നീ ജോടി ഉപമകളിലൂടെ അവർ വേഗത്തിൽ എത്തട്ടെ, വ്യക്തമായി കാണട്ടെ, ശരീരം സുഖപ്പെടുത്തട്ടെ, ആരാധകനെ ശ്രേഷ്ഠമായ ഹിതത്തിലേക്ക് നയിക്കട്ടെ എന്ന് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനം, നിർമ്മിത സ്തോമത്തെ അശ്വിനൗകൾക്കുള്ള ‘വർദ്ധന’യായി അർപ്പിച്ച്, ശക്തിയും പ്രകാശവും ഉള്ള സന്താനവും സഭയിൽ വിശാലവും വിജയകരവുമായ വാക്കും ലഭിക്കണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Sukta 40
Sukta 2.40
ഈ ആറു ഋക്കുകളുള്ള ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ദ്വന്ദ്വദേവന്മാരായ സോമനും പൂഷണനും സമൃദ്ധിയുടെ സംയുക്ത ജനകരായും, ലോകങ്ങളിലും ആരാധകനിലും അമൃതത്വത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും “നാഭി” സ്ഥാപിക്കുന്ന രക്ഷകരായും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. വർധനയുടെ കേന്ദ്രസ്രോതസ്സായ—ധനം, പോഷണം, ഫലപ്രദ ശക്തികൾ—വിപുലമാക്കുകയും, കൂടാതെ ബോധദീപ്തി വേഗപ്പെടുത്തുകയും സംരക്ഷണം നൽകുകയും ചെയ്യണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; അവസാനം അതിതിയുടെ സംരക്ഷക സാന്നിധ്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അനുഗ്രഹത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Sukta 41
Sukta 2.41
ഈ സൂക്തം മുഖ്യമായി വേഗശാലിയായ ജീവവായുവായ വായുവിനെ, തന്റെ ആയിരം-ശക്തിയുള്ള രഥങ്ങളിൽ വേഗത്തിൽ എത്തി സോമം പാനം ചെയ്യാൻ ക്ഷണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ആരാധകരുടെ പ്രാണശക്തി ഉജ്ജീവിതമാകുകയും വ്യക്തത പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. കര്‍മ്മം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ പ്രാർത്ഥന സംരക്ഷണത്തിലും മംഗളത്തിലും വ്യാപിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രന്റെ കൃപയും, യജ്ഞാർഹ (യജ്ഞീയ) ദേവസമൂഹവും അവരുടെ ആസനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് പങ്കെടുത്തു ഭോഗിക്കണമെന്നും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Sukta 42
Sukta 2.42
ഈ സംക്ഷിപ്ത അപോത്രോപായിക സ്തോത്രം ശകുനി (ശകുനപ്പക്ഷി)യെ ശുഭമായി വിളിച്ചു കരയാനും, ഗൃഹസ്ഥരെയും യാത്രക്കാരനെയും വൈരശക്തികളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാനും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. വേട്ടക്കാരൻ, ആയുധധാരി ആക്രമി, കള്ളൻ, അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്ടസ്വരമുള്ള ശക്തി—ഇവരാരും ആധിപത്യം നേടരുതെന്ന് കവി അപേക്ഷിക്കുന്നു; കൂടാതെ പവിത്രസഭയിൽ സമൂഹം “ബൃഹത്” (വിശാലവും ഉയർത്തുന്നതുമായ വാക്ക്) ഉച്ചരിക്കട്ടെയെന്നും പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പക്ഷിയുടെ വിളിയും ദിശയും എന്ന പ്രകൃതിസൂചനയെ സുരക്ഷ, ശരിയായ/ശുഭവാക്ക്, വിജയകരമായ യാത്ര എന്നിവയ്ക്കുള്ള ആചാരപരമായ ഉറപ്പായി ഈ സൂക്തം മാറ്റുന്നു.
Sukta 43
Sukta 2.43
ഈ ചെറുസൂക്തം ശകുനി/ശകുന്ത (ശകുനപ്പക്ഷി)യെ ഋതത്തോട് ചേർന്ന സത്യവക്താവായി അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു; അതിന്റെ വിളികൾ യാഗത്തിലും ദൈനംദിനജീവിതത്തിലും അർത്ഥവത്തായ സൂചനകളായി വായിക്കപ്പെടുന്നു. കവി പക്ഷിയുടെ “ഇരട്ട ശബ്ദം” പരിശീലിതനായ ജപകനെയെന്നപോലെ പ്രശംസിക്കുകയും, എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമുള്ള ശുഭകരവും ശുദ്ധീകരകവുമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിക്കണമെന്നു ആവർത്തിച്ച് അപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ഈ സൂക്തം ശകുനശ്രവണത്തെ പവിത്രമാക്കുന്നു: പ്രകൃതിയിലെ ശബ്ദം ആശീർവാദത്തിനും ശരിയായ ബോധത്തിനും (സുമതി) സഭയിലെ വിജയത്തിനും വഴിയാകുന്ന ഒരു ചാനലായി മാറുന്നു.
Deities of Mandala 2
Inside Mandala 2
Principal rishis
- Gṛtsamada (Gṛtsamada Bhārgava)Eponymous seer of Mandala 2; renowned for integrating ritual precision with powerful, ṛta-aligned speech, and for the celebrated propitiatory Rudra hymn. 43 hymns, famous hymns RV 2.33 (Rudra hymn), RV 2.1 (Agni), RV 2.12 (Indra).
What sets it apart
- Family Book (2–7) attributed to the Gṛtsamada family tradition
- Strong emphasis on vāc (inspired speech) harmonized with ṛta as an effective, path-opening power
- Prominent Rudra material: restrained propitiation paired with requests for healing and protection
- Ritual clarity: sacrifice portrayed as the primary conduit of divine ‘impulsion’ (codana) and wealth
- Agni-centered liturgical architecture with Indra–Marut martial-royal motifs supporting patronage and victory
Language and style
- Relatively archaic diction and compact, formulaic praise typical of the Family Books
- High density of ritual-technical vocabulary (yajña, hotṛ, havis, iṣṭi) and fixed epithets
- Frequent ṛta/ satya (cosmic order/truth) collocations linking speech efficacy to right order
- Predominantly triṣṭubh and jagatī meters with brisk, hymn-invocation structure (āhvāna → stuti → dāna-prārthanā)
Frequently Asked Questions
Mandala 2 belongs to the Family Books (Mandalas 2–7), each associated with a particular seer-lineage. It is traditionally attributed to the Gṛtsamada family, with Gṛtsamada as the principal ṛṣi.
Mandala 2 repeatedly links effective sacred speech (vāc) with ṛta (cosmic order): when utterance and ritual are rightly aligned, they ‘open the path’ for divine presence, protection, and the bestowal of wealth.
The mandala contains the celebrated Rudra hymn (RV 2.33), a classic model of propitiation: Rudra’s fierce power is respectfully restrained through praise and supplication, asking him to avert harm and grant healing and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
