Sukta 28
Sukta 2.28
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
ഋഗ്വേദം 2.28 ഗൃത്സമദൻ വരു‍ണനോട് അർപ്പിക്കുന്ന ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള സ്തോത്രമാണ്. ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയവും നൈതികവുമായ ക്രമം) നിലനിർത്തുന്ന പരമാധികാരിയായ ആദിത്യനായി വരു‍ണനെ ഇവിടെ സ്തുതിക്കുന്നു. കവി സംരക്ഷണവും സത്കീർത്തിയും ഭയത്തിലും തെറ്റുകളിലും നിന്ന് മോചനവും അപേക്ഷിക്കുന്നു; പാപവും ദുഃഖവും “കിടാവിനെ കയറിൽ നിന്ന് വിടുന്നതുപോലെ” അഴിച്ചുവിടണമെന്നു വരു‍ണനോട് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; ആരാധകനെ സമൃദ്ധിയുടെയും സത്യത്തിന്റെയും നന്നായി നയിക്കപ്പെട്ട പാതയിൽ നിലനിർത്തണമെന്നുമാണ് അപേക്ഷ.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥
ഇത് ആദിത്യന്റെ സ്വരാജ ഋഷിയുടെ വചനമാണ്; അതിന്റെ മഹിമയാൽ ഉള്ള എല്ലാ ശാന്തികളും/സമന്വയങ്ങളും ആവിഷ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ. ആത്മയജ്ഞത്തിനായി ആനന്ദമയ ദേവൻ എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അതിക്രമിക്കേണ്ടതിന്, ഞാൻ വരുൺനിൽ നിന്ന്—ഭൂരി, സമൃദ്ധനായവനിൽ നിന്ന്—സുകീർത്തി, അന്തർസത്യമായ സദ്നാമം ഭിക്ഷയായി അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 2
तव व्रते सुभगासः स्याम स्वाध्यो वरुण तुष्टुवांसः । उपायन उषसां गोमतीनामग्नयो न जरमाणा अनु द्यून् ॥
ഹേ വരുൺ, നിന്റെ വ്രതത്തിൽ ഞങ്ങൾ സുഭാഗികളാകട്ടെ; സ്വാധ്യായികളായി—സ്വശാസനത്തിൽ സ്ഥിരരായി—നിന്നെ സ്തുതിക്കട്ടെ. ഗോമതീ ഉഷസ്സുകൾ—കിരണസമൃദ്ധമായ പ്രഭാതങ്ങൾ—അവരിലേക്കു ഞങ്ങൾ ഉപായനമാകട്ടെ; അജര അഗ്നികളുപോലെ ആത്മാവിൽ ജരയാതെ ദിവസങ്ങളെ അനുഗമിക്കട്ടെ.
Mantra 3
तव स्याम पुरुवीरस्य शर्मन्नुरुशंसस्य वरुण प्रणेतः । यूयं नः पुत्रा अदितेरदब्धा अभि क्षमध्वं युज्याय देवाः ॥
ഹേ വരുൺ, പുരുവീര—അനേകം വീരന്മാരുടെ—ഉരുശംസ—വിശാലമായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന—പ്രണേതാവേ, നിന്റെ ശർമൻ (ആശ്രയം)യിൽ ഞങ്ങൾ ഇരിക്കട്ടെ. ഹേ ദേവന്മാരേ, അദിതിയുടെ അദബ്ധ പുത്രന്മാരേ, ഞങ്ങളോടു ക്ഷമ/കൃപ കാണിക്കുവിൻ; യുജ്യത്തിനായി—യോഗ്യമായ യോജനയ്ക്കായി—ഞങ്ങളെ താങ്ങുവിൻ, സത്യകർമ്മത്തിൽ ശക്തികൾ ചേർന്നുനില്ക്കുവാൻ.
Mantra 4
प्र सीमादित्यो असृजद्विधर्ताँ ऋतं सिन्धवो वरुणस्य यन्ति । न श्राम्यन्ति न वि मुचन्त्येते वयो न पप्तू रघुया परिज्मन् ॥
വിധാതാവായ ആദിത്യൻ അവരെ പുറപ്പെടുവിച്ചു; നദികൾ ഋതത്തിൽ (സത്യ-ക്രമത്തിൽ) ഒഴുകുന്നു, അവർ വരുണന്റെ പാതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവർ ക്ഷീണിക്കുന്നില്ല, തങ്ങളുടെ ഗതി വിട്ടുമാറുന്നില്ല; പക്ഷികളുപോലെ അവർ വേഗത്തിൽ പറക്കുന്നു—ചുറ്റിയാത്രയിൽ, ചലനത്തിനുള്ളിലെ നിയമത്തിന് വിധേയമായി.
Mantra 5
वि मच्छ्रथाय रशनामिवाग ऋध्याम ते वरुण खामृतस्य । मा तन्तुश्छेदि वयतो धियं मे मा मात्रा शार्यपसः पुर ऋतोः ॥
വളയം അഴിക്കുന്നതുപോലെ എന്നിൽ നിന്നു പാപം അഴിച്ചുകളയേണമേ; ഹേ വരുണ, ഋതത്തിന്റെ വിശാല ആകാശത്തിൽ ഞങ്ങൾ സമൃദ്ധരാകട്ടെ. എന്റെ നെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ചിന്ത (ധീ)യുടെ നൂൽ മുറിയാതിരിക്കട്ടെ; ഋതം നിറവേറുന്നതിന് മുമ്പേ പ്രവൃത്തിയുടെ അളവ് തകരാതിരിക്കട്ടെ.
Mantra 6
अपो सु म्यक्ष वरुण भियसं मत्सम्राळृतावोऽनु मा गृभाय । दामेव वत्साद्वि मुमुग्ध्यंहो नहि त्वदारे निमिषश्चनेशे ॥
ഹേ വരുണ, സാമ്രാട്ടേ, എന്നിൽ നിന്നു ഭയം അകറ്റണമേ; ഋതത്തിന്റെ പാതയിൽ എന്നെ പിടിച്ചെടുക്കരുതേ. കയറിൽ നിന്നു കിടാവിനെ വിടുവിക്കുന്നതുപോലെ, എന്നിൽ നിന്നു അംഹസ് (അപരാധം) എന്ന തെറ്റിന്റെ വേദന അഴിച്ചുകളയേണമേ; കാരണം നിന്നില്ലാതെ, ഒരു നിമിഷം പോലും, ദുഃഖിതന് യാതൊരു അധീശത്വവും ഇല്ല.
Mantra 7
मा नो वधैर्वरुण ये त इष्टावेनः कृण्वन्तमसुर भ्रीणन्ति । मा ज्योतिषः प्रवसथानि गन्म वि षू मृधः शिश्रथो जीवसे नः ॥
ഹേ വരുണ, ഞങ്ങളെ വധപ്രഹാരങ്ങളാൽ അടിക്കരുതേ—ഹേ അസുര, നിന്റെ ഇഷ്ടാ/സേവയിൽ ഉള്ളവർ ദോഷം ചെയ്യുന്നവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുമ്പോൾ. പ്രകാശത്തിൽ നിന്ന് അകന്ന ദൂരവാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു ഞങ്ങൾ പോകാതിരിക്കട്ടെ; ശത്രുബലങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി അഴിച്ചുവിടുക, ഞങ്ങൾ ജീവിക്കേണ്ടതിന്.
Mantra 8
नमः पुरा ते वरुणोत नूनमुतापरं तुविजात ब्रवाम । त्वे हि कं पर्वते न श्रितान्यप्रच्युतानि दूळभ व्रतानि ॥
ഹേ വരുണ, പുരാതനകാലം മുതൽ നിനക്കു നമസ്കാരം; ഇപ്പോഴും, പിന്നെയും വരുംകാലത്തും, ഹേ മഹാശക്തിജാത, ഞാൻ നിന്നെ സ്തുതിയായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കാരണം നിനക്കുള്ളിൽ, പർവ്വതത്തിൽ ഉറച്ചതുപോലെ, അചലവും ലംഘിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമായ വ്രതങ്ങൾ (ഋതത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ) സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു.
Mantra 9
पर ऋणा सावीरध मत्कृतानि माहं राजन्नन्यकृतेन भोजम् । अव्युष्टा इन्नु भूयसीरुषास आ नो जीवान्वरुण तासु शाधि ॥
എന്റെ ചെയ്തതായ ഋണ-ഭാരം നീക്കുക, പിന്നെ എന്റെ പാപദോഷങ്ങളെയും; ഹേ രാജൻ, മറ്റൊരാൾ ചെയ്തതിനാൽ ഞാൻ ഭോഗിക്കാതിരിക്കട്ടെ. ഞങ്ങൾക്കായി ഉഷസ്സുകൾ (പ്രഭാതങ്ങൾ) ഇനിയും കൂടുതൽ തടസ്സമില്ലാതെ വരട്ടെ; ഹേ വരുണ, ഞങ്ങളെ ജീവത്തിലേക്കു നയിക്ക—ആ ഉണർവുകളിലായി ശരിയായ സിദ്ധിയിൽ ഞങ്ങളെ സ്ഥാപിക്ക.
Mantra 10
यो मे राजन्युज्यो वा सखा वा स्वप्ने भयं भीरवे मह्यमाह । स्तेनो वा यो दिप्सति नो वृको वा त्वं तस्माद्वरुण पाह्यस्मान् ॥
ഹേ രാജാ വരുണാ! എനിക്കു സേവാബദ്ധനായവൻ (യുജ്യ) ആയാലും, സഖാവായാലും—സ്വപ്നത്തിലുപോലും എന്റെ ഭീരുഹൃദയത്തിൽ ഭയം നിറയ്ക്കുന്നവൻ; അല്ലെങ്കിൽ നമ്മുടെ അന്തർധനം കവർന്നെടുക്കാൻ മോഹിക്കുന്ന കള്ളനായാലും, വൃകനെപ്പോലെ ഭക്ഷിക്കുന്ന ശക്തിയായാലും—അവയിൽ നിന്നു നീ ഞങ്ങളെ കാക്കേണമേ, വരുണാ; ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കേണമേ.
Mantra 11
माहं मघोनो वरुण प्रियस्य भूरिदाव्न आ विदं शूनमापेः । मा रायो राजन्त्सुयमादव स्थां बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ഹേ വരുണാ! ദാനശീലനായ മഘവന്റെ പ്രിയസാന്നിധ്യം ഞാൻ നഷ്ടപ്പെടുത്താതിരിക്കട്ടെ; ബഹുദാതാവിനെ സമീപിച്ചിട്ടും ശൂന്യതയിലും അഭാവത്തിലുമെൻറെ നില വീഴാതിരിക്കട്ടെ. ഹേ രാജാ! സുയമ—സമ്യക് നിയന്ത്രിത—സമൃദ്ധിയുടെ പാതയിൽ നിന്നു ഞാൻ വഴുതിപ്പോകാതിരിക്കട്ടെ; സഭയിൽ ഞങ്ങൾ ബൃഹത്—വിശാലതത്ത്വം—ഉച്ചരിക്കട്ടെ, അന്തർവീരശക്തിയുള്ളവരായി (സുവീരാഃ).
Inside Sukta 28
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with elevated praise: the seer’s word addresses the self-ruling Āditya, asking that the utterance encompass all harmonies and win “fair fame” through Varuṇa’s abundance (2.28.1).
- Development
Petitions deepen into a personal, ethical register—Varuṇa is invoked as the sovereign of ṛta who must not seize the worshipper, but guide him; the poet acknowledges fear and the weight of wrong and asks for loosening and protection.
- Climax
A vivid liberation image crystallizes the prayer: as a calf is released from its tether, so may Varuṇa release the worshipper from anguish and sin; without Varuṇa, even a moment offers no mastery over suffering (2.28.6).
- Where it settles
The hymn resolves in a plea not to fall into want or lose Varuṇa’s dear, bounteous presence; it ends with aspiration to remain on the well-guided path of plenitude and to speak the Vast in the assembly with inner heroic strength (2.28.11).
The deity: Varuṇa
- In the VedaHe is invoked as majestic, abundant, and capable of forgiving and loosening the bonds of sin when approached with sincerity.
- Cosmic functionGuardian of ṛta: maintaining cosmic regularity, moral law, and the right course of waters, heavens, and human conduct; he judges disorder and restores harmony.
- Inner significanceThe awakened conscience and inner sovereignty that perceives truth, inspires self-restraint, and grants liberation from fear, guilt, and compulsive error through alignment with ṛta.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family) · A principal seer of Maṇḍala 2, renowned for hymns that combine lofty praise with intimate confession and prayer—especially to the Ādityas (Varuṇa, Mitra) and Agni—framing ṛta as both cosmic law and personal ethical discipline.
Famous verses
इदं कवेरादित्यस्य स्वराजो विश्वानि सान्त्यभ्यस्तु मह्ना । अति यो मन्द्रो यजथाय देवः सुकीर्तिं भिक्षे वरुणस्य भूरेः ॥dāmeva vatsād vi mumugdhy aṃhaḥ
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
Attributes of the deity
- Samrāṭ (sovereign king)
- All-seeing, discerning truth and falsehood
- Upholder of ṛta (cosmic/moral order)
- Binder and releaser (pāśa/noose motif)
- Protector who dispels fear
- Bounteous giver of fame, prosperity, and right guidance
Also by this seer
- Major authorship within Rigveda Maṇḍala 2 (many sūktas attributed to the Gṛtsamada Bhārgavas)
- Hymns to Agni establishing the sacrificial fire as priest and messenger (Maṇḍala 2 Agni corpus)
- Hymns to the Ādityas (Varuṇa/Mitra) emphasizing truth, restraint, and protection
The rite, step by step
- Prepare the altar and kindle Agni; establish calm and truth-intent (satya-saṅkalpa).
- Recite the sukta as an invocation to Varuṇa, beginning with praise of his sovereignty and greatness.
- Offer oblations while voicing confession/prayer for release from fear and wrongdoing (anṛta/ā́gas).
- Conclude with petitions for prosperity, right guidance, and strong speech in the assembly (vidatha).
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma libation (where applicable)
- Water libation/ācamana symbolism (Varuṇa’s domain)
- Sacrificial cakes/oblations as per rite (puroḍāśa in formal settings)
Frequently Asked Questions
It asks Varuṇa to protect the worshipper, remove fear, loosen the bonds of wrongdoing, and keep one aligned with ṛta—the right order and truth.
The image expresses Varuṇa’s power to “unbind”: just as a calf is released from its tether, the devotee asks to be released from anguish, guilt, and the consequences of error.
Both. It is used in worship, but its language is strongly ethical and inward—Varuṇa is invoked as the all-seeing guardian of truth who corrects, forgives, and restores inner and outer harmony.
Ask anything about Sukta 28 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
