
Sukta 2.30
Gṛtsamada (Bhārgava) (traditional attribution for much of Maṇḍala 2; exact for this sukta should be verified against a full Anukramaṇī)
Triṣṭubh
ഈ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ആപഃ (ജലങ്ങളെ) ക്രമബദ്ധവും ജീവധാരകവുമായ ശക്തികളായി പുകഴ്ത്തുന്നു—അവ ഋതത്തിന് അനുസരിച്ച് പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിച്ച് ഒഴുകുന്നു; വിശ്വക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്ന സവിതൃയിൽയും തടസ്സം നീക്കുന്ന ഇന്ദ്രനിൽയും ആനന്ദിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് സംരക്ഷണാർത്ഥമായ ആഹ്വാനങ്ങളായി വ്യാപിക്കുന്നു—പ്രത്യേകിച്ച് ഇന്ദ്രനോടും (സോമനോടും), ഒടുവിൽ മരുത്-ഗണത്തോടും—ഭയസമയത്ത് സുരക്ഷ, വിശാലമായ സ്ഥലം/ആകാശവ്യാപ്തി, കൂടാതെ വീരശക്തിയും സന്താനസമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞ സമ്പദ്വൃദ്ധിയും അപേക്ഷിക്കുന്നു.
Mantra 1
ऋतं देवाय कृण्वते सवित्र इन्द्रायाहिघ्ने न रमन्त आपः । अहरहर्यात्यक्तुरपां कियात्या प्रथमः सर्ग आसाम् ॥
ഋതം രൂപപ്പെടുത്തുന്ന ദേവൻ സവിതൃയിൽയും വൃത്രഹൻ ഇന്ദ്രനിൽയും ജലങ്ങൾ ആനന്ദിക്കുന്നു; അവ ദിനംപ്രതി സഞ്ചരിക്കുന്നു. രാത്രിയിലും ജലങ്ങളുടെ അളവ്-പരിധി മുന്നേറുന്നു—ഇതാണ് അവയുടെ ആദ്യ സ്രവം (സർഗം).
Mantra 2
यो वृत्राय सिनमत्राभरिष्यत्प्र तं जनित्री विदुष उवाच । पथो रदन्तीरनु जोषमस्मै दिवेदिवे धुनयो यन्त्यर्थम् ॥
ഇവിടെ വൃത്രനോടു വിരോധമായി പ്രേരകബലം കൊണ്ടുവരാനിരുന്നവനെക്കുറിച്ച്—ജനനങ്ങളുടെ മാതാവ് ജ്ഞാനിയോട് പ്രസ്താവിച്ചു. വഴികൾ തുറക്കുന്ന ശക്തികൾ അവനോട് സമ്മതിച്ച്, ദിനംപ്രതി നിശ്ചിത ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു.
Mantra 3
ऊर्ध्वो ह्यस्थादध्यन्तरिक्षेऽधा वृत्राय प्र वधं जभार । मिहं वसान उप हीमदुद्रोत्तिग्मायुधो अजयच्छत्रुमिन्द्रः ॥
മധ്യാകാശത്തിൽ അവൻ നേരെ നിലകൊണ്ടു; പിന്നെ വൃത്രനോടു വിരോധമായി നാശപ്രഹരം കൊണ്ടുവന്നു. ശക്തിയുടെ മഴ ധരിച്ചവനായി അവന്റെ മേൽ പാഞ്ഞുകയറി; തീക്ഷ്ണായുധത്തോടെ ശത്രുവിനെ ജയിച്ചു—ഇന്ദ്രൻ.
Mantra 4
बृहस्पते तपुषाश्नेव विध्य वृकद्वरसो असुरस्य वीरान् । यथा जघन्थ धृषता पुरा चिदेवा जहि शत्रुमस्माकमिन्द्र ॥
ഹേ ബൃഹസ്പതേ, തപസ്സിന്റെ താപത്തോടെ—കല്ലുകൊണ്ട് കുത്തുന്നതുപോലെ—വൃകദ്വാര (ചെന്നായദ്വാരങ്ങളുള്ള) അസുരന്റെ വീരന്മാരെ ഭേദിച്ചുതകർക്കുക. നീ മുമ്പ് ധൃഷ്ടബലത്തോടെ അവരെ വധിച്ചതുപോലെ, ഇപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ ശത്രുവിനെ വധിക്ക, ഹേ ഇന്ദ്ര.
Mantra 5
अव क्षिप दिवो अश्मानमुच्चा येन शत्रुं मन्दसानो निजूर्वाः । तोकस्य सातौ तनयस्य भूरेरस्माँ अर्धं कृणुतादिन्द्र गोनाम् ॥
ദിവത്തിൽ നിന്ന് ആ ഉയർന്ന അശ്മാനം താഴേക്ക് എറിയുക; അതിനാൽ നീ ആനന്ദത്തോടെ ശത്രുവിനെ നിജൂർവമായി ചതച്ചുതകർക്കുന്നു. കുഞ്ഞിന്റെ ജയത്തിനും, ധാരാളം സന്തതിയുടെ സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി, ഹേ ഇന്ദ്ര, ഗോണാം (ഗോങ്ങൾ/പ്രകാശകിരണങ്ങൾ) എന്നതിൽ ഞങ്ങൾക്ക് യുക്തമായ പങ്ക് വരുത്തുക.
Mantra 6
प्र हि क्रतुं वृहथो यं वनुथो रध्रस्य स्थो यजमानस्य चोदौ । इन्द्रासोमा युवमस्माँ अविष्टमस्मिन्भयस्थे कृणुतमु लोकम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ–സോമാ! നിങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന സംകല്പം (ക്രതു)യും വിവേകബുദ്ധിയും നിങ്ങൾ വിപുലമാക്കുന്നു; നിങ്ങൾ യജമാനനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവരും വക്ര–കുടിലനെ തകർക്കുന്നവരുമാണ്. ഇന്ദ്രാ–സോമാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കൂ; ഈ ഭയസ്ഥാനത്തിൽ ഞങ്ങൾക്ക് വിശാലത—സുരക്ഷിത ലോകം—ഉണ്ടാക്കൂ.
Mantra 7
न मा तमन्न श्रमन्नोत तन्द्रन्न वोचाम मा सुनोतेति सोमम् । यो मे पृणाद्यो ददद्यो निबोधाद्यो मा सुन्वन्तमुप गोभिरायत् ॥
എന്നെക്കുറിച്ച് ആരും ഇങ്ങനെ പറയരുത്: ‘അവൻ മന്ദനായിരിക്കുന്നു, അവൻ അധ്വാനിച്ചു, അവൻ ക്ഷീണിച്ചു—ഇനി സോമം പിഴിയുന്നില്ല.’ എന്നെ നിറയ്ക്കുന്നവൻ, ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ഉണർത്തുന്നവൻ; ഞാൻ സോമം പിഴിയുമ്പോൾ പ്രകാശകിരണങ്ങൾ (ഗോ) കൊണ്ടുവന്ന് എന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നവൻ—അവനെയേ ഞാൻ അംഗീകരിക്കുന്നു.
Mantra 8
सरस्वति त्वमस्माँ अविड्ढि मरुत्वती धृषती जेषि शत्रून् । त्यं चिच्छर्धन्तं तविषीयमाणमिन्द्रो हन्ति वृषभं शण्डिकानाम् ॥
ഹേ സരസ്വതീ, ഞങ്ങൾക്കായി തുളച്ചുകയറി പ്രഹരിക്കേണമേ—മരുത്വതീ, ധൃഷ്ടയായവളേ—ശത്രുക്കളെ ജയിക്ക. ശണ്ഡികന്മാരുടെ ആ വൃഷഭൻ, കൂട്ടം കൂട്ടി ബലത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടുന്നവൻ—അവനെ ഇന്ദ്രൻ തകർത്തിടുന്നു.
Mantra 9
यो नः सनुत्य उत वा जिघत्नुरभिख्याय तं तिगितेन विध्य । बृहस्पत आयुधैर्जेषि शत्रून्द्रुहे रीषन्तं परि धेहि राजन् ॥
ഞങ്ങളിലേക്കു മോഷണമായി നീങ്ങി അടിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ ആരായാലും—അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് മൂർച്ചയുള്ള അഗ്രംകൊണ്ട് കുത്തിവെക്കുക. ഹേ ബൃഹസ്പതേ, നിന്റെ ആയുധങ്ങളാൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്ക; ഹേ രാജാവേ, ഹാനി ചെയ്യുന്ന വഞ്ചകന്റെ ചുറ്റും അതിരിടുക.
Mantra 10
अस्माकेभिः सत्वभिः शूर शूरैर्वीर्या कृधि यानि ते कर्त्वानि । ज्योगभूवन्ननुधूपितासो हत्वी तेषामा भरा नो वसूनि ॥
ഹേ ശൂരനായ ഇന്ദ്രാ! ഞങ്ങളുടെ സത്ത്വങ്ങളാൽ, ശൂരന്മാരുടെ പോലെയുള്ള ശക്തികളോടെ, നിനക്കു ചെയ്യേണ്ട പരാക്രമകൃത്യങ്ങൾ നിർവഹിക്ക. അവർ ദീർഘകാലം അടക്കപ്പെട്ടും പുകകൊണ്ട് പുറത്താക്കപ്പെട്ടും ഇരിക്കട്ടെ; അവരെ വധിച്ച് ഞങ്ങൾക്ക് വസുക്കൾ—ധനസമൃദ്ധികൾ—കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 11
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥
നിങ്ങളുടെ ആ മാരുത-ശർധത്തെ—ദൈവ്യജനത്തെ—കൃപ തേടുന്ന വചനത്തോടെ, നമസ്കാരത്തോടെ ഞാൻ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു; അതുവഴി ഞങ്ങൾ സർവ്വവീര റയി—എല്ലാ വീരശക്തികളാലും സമൃദ്ധമായ പൂർണ്ണത—പ്രാപിക്കട്ടെ; അത് ആത്മസന്തതി നൽകുന്നതും ദിനംപ്രതി ശ്രവണയോഗ്യവുമാകട്ടെ.
The hymn opens by presenting the Waters as delighting in Savitṛ who fashions ṛta and in Indra the obstruction-slayer, emphasizing their orderly motion by day and night.
From cosmic description (measured flow and first outpouring) the focus shifts toward human need: protection, removal of crookedness, and enlargement of resolve/kratu for the sacrificer.
A direct plea to Indra (and Soma) to protect the community and, in a ‘place of fear,’ to create a wide, secure world (uru loka).
The hymn closes with reverent address to the Marut-host, asking for enduring prosperity—rich in heroic powers and offspring—renowned and renewed day by day.
ṛtaṃ devāya kṛṇvate (Savitṛ fashions ṛta)
kṛṇutam u lokam (make for us a world/space)
तं वः शर्धं मारुतं सुम्नयुर्गिरोप ब्रुवे नमसा दैव्यं जनम् । यथा रयिं सर्ववीरं नशामहा अपत्यसाचं श्रुत्यं दिवेदिवे ॥It praises the Waters (Āpaḥ) as purifying, life-giving powers that move in an orderly way according to ṛta, and it asks the gods—especially Savitṛ and Indra—for protection and release from obstruction.
Savitṛ is invoked as the one who establishes and impels ṛta (cosmic order), while Indra is praised as the slayer of obstruction (ahi-ghna), who helps the waters—and our lives—flow freely without constriction.
It is a prayer for safety and inner freedom: when circumstances feel threatening, the hymn asks Indra and Soma to create an open, secure ‘world’ (uru loka)—a condition of protection, clarity, and room to act rightly.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.