
Sukta 2.20
Gṛtsamada (traditional for RV 2.20)
Triṣṭubh (probable)
ഋഗ്വേദം 2.20 ഇന്ദ്രനെ സ്തുതിക്കുന്ന ത്രിഷ്ടുഭ് ഗീതമാണ്. കവി തന്റെ പ്രചോദിത ശക്തിയെ നന്നായി കെട്ടിയിണക്കിയ രഥംപോലെ അർപ്പിച്ച്, ഇന്ദ്രന്റെ സംരക്ഷണവും ജയവും ഉദാര പ്രതിഫലവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. അങ്ങിരസന്മാരുമായി ബന്ധമുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ പുരാതന വീരകൃത്യങ്ങൾ ഇത് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു—പാത തുറക്കൽ, പാറ/ദുർഗ്ഗങ്ങൾ തകർക്കൽ, വെളിച്ചം മോചിപ്പിക്കൽ. തുടർന്ന് ഇത് വ്യക്തമായ യാഗാഭ്യർത്ഥനയിലേക്കു മാറുന്നു: ഗായകനും സഭയും വേണ്ടി സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണ ‘പാൽപിഴിഞ്ഞെടുക്കുന്നതുപോലെ’ ലഭിക്കട്ടെ; വിഡഥത്തിൽ വീരസന്താനത്തോടും മഹത്തായ ശബ്ദത്തോടും കൂടി സഭ സമൃദ്ധിയിലാകട്ടെ.
Mantra 1
वयं ते वय इन्द्र विद्धि षु णः प्र भरामहे वाजयुर्न रथम् । विपन्यवो दीध्यतो मनीषा सुम्नमियक्षन्तस्त्वावतो नॄन् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിനക്കായുള്ള നമ്മുടെ ബലം നീ അറിയുക; ബലസമൃദ്ധി തേടുന്ന രഥംപോലെ ഞങ്ങൾ അതിനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നു. പ്രകാശമുള്ള വാക്കിനെ അന്വേഷിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ, മനീഷാ (ചിന്ത)കൊണ്ട് ജ്വലിച്ച്, നിന്റെ സുമ്ന (കൃപ) നേടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—നിനാൽ താങ്ങപ്പെടുന്ന മനുഷ്യർ.
Mantra 2
त्वं न इन्द्र त्वाभिरूती त्वायतो अभिष्टिपासि जनान् । त्वमिनो दाशुषो वरूतेत्थाधीरभि यो नक्षति त्वा ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ സഹായങ്ങളാൽ നിനക്കു നേരെ നീങ്ങുന്ന ജനങ്ങളെ നീ കാക്കുന്നു—അഭിഷ്ടിപാ, അഭിലഷിത നന്മയുടെ രക്ഷകൻ. ദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ നീ ആശ്രയമാണ്; അതുകൊണ്ട് സമ്യക് ധീ (ശരിയായ ദർശനം/ബുദ്ധി)യോടെ നീ അവന്റെ അടുക്കൽ വരുന്നു—നിന്നെ പ്രാപിക്കാൻ കൈ നീട്ടുന്നവന്റെ അടുത്തേക്ക്.
Mantra 3
स नो युवेन्द्रो जोहूत्रः सखा शिवो नरामस्तु पाता । यः शंसन्तं यः शशमानमूती पचन्तं च स्तुवन्तं च प्रणेषत् ॥
യൗവനമുള്ള ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങൾക്ക് ജോഹൂത്ര—ആഹ്വാനിക്കുന്ന സഖാവായി—ഇരിക്കട്ടെ; മനുഷ്യരുടെ ശിവൻ (കല്യാണകാരി), രക്ഷകനായിരിക്കട്ടെ. യാർ ശംസിക്കുന്നു (സ്തുതി ഉച്ചരിക്കുന്നു), യാർ പരിശ്രമിക്കുന്നു, യാർ പചിക്കുന്നു (തയ്യാറാക്കുന്നു), യാർ സ്തുതിക്കുന്നു—അവരെ അവൻ തന്റെ ഊതി (സഹായം)കൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നു.
Mantra 4
तमु स्तुष इन्द्रं तं गृणीषे यस्मिन्पुरा वावृधुः शाशदुश्च । स वस्वः कामं पीपरदियानो ब्रह्मण्यतो नूतनस्यायोः ॥
അവനെയേ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രനെ; അവനെയേ ഞാൻ ഗാനം ചെയ്യുന്നു—അവനിൽ പുരാതനർ വളർന്നു ദൃഢമായ അധിവസം നേടി. നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുന്നവനായി, ബ്രഹ്മണ്യ (ബ്രഹ്മ-സാധകൻ) ആയ നൂതന ആര്യന്റെ വസു (സമ്പത്ത്) സംബന്ധമായ ആഗ്രഹം അവൻ നിറവേറ്റുന്നു.
Mantra 5
सो अङ्गिरसामुचथा जुजुष्वान्ब्रह्मा तूतोदिन्द्रो गातुमिष्णन् । मुष्णन्नुषसः सूर्येण स्तवानश्नस्य चिच्छिश्नथत्पूर्व्याणि ॥
അംഗിരസുകളുടെ ഉചഥ (സ്തുതി-ഗീതങ്ങൾ) സ്വീകരിച്ച്, ബ്രഹ്മാ (മന്ത്ര-രചയിതാവ്) ആയ ഇന്ദ്രൻ ഗാതു (പാത) തുറന്നു, ഗതിയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. സൂര്യനാൽ ഉഷസ്സുകളെ ‘കവർന്നു’ നീക്കി, സ്തവനം ചെയ്തുകൊണ്ട്, അവൻ ശില/പർവ്വതത്തിന്റെ പുരാതന ദുർഗ്ഗങ്ങളെയും തകർത്തു.
Mantra 6
स ह श्रुत इन्द्रो नाम देव ऊर्ध्वो भुवन्मनुषे दस्मतमः । अव प्रियमर्शसानस्य साह्वाञ्छिरो भरद्दासस्य स्वधावान् ॥
അവൻ തന്നെയാണ് പ്രസിദ്ധൻ—ഇന്ദ്രൻ എന്ന നാമത്തിൽ—ഉയർന്ന് നില്ക്കുന്ന ദേവൻ, മനുഷ്യർക്കു ഏറ്റവും അത്ഭുതകരൻ. സ്വധാവാൻ (സ്വശക്തിയുള്ള) ഇന്ദ്രൻ, തനിക്കുള്ളവർക്ക് പ്രിയനായിരുന്നാലും ഹിംസകനായ ദാസ അർശസാനന്റെ ശിരസ് താഴ്ത്തി നിലത്തടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
Mantra 7
स वृत्रहेन्द्रः कृष्णयोनीः पुरंदरो दासीरैरयद्वि । अजनयन्मनवे क्षामपश्च सत्रा शंसं यजमानस्य तूतोत् ॥
വൃത്രഹനായ ഇന്ദ്രൻ, ദുർഗ്ഗഭേദിയായ പുരന്ദരൻ, കൃഷ്ണയോണീ (അന്ധകാരവാസിനി) ദാസീ ശക്തികളെ പിരിച്ചോടിച്ചു. മനുവിന്നായി അവൻ നിലങ്ങൾ (ക്ഷാം)യും ജലങ്ങൾ (അപഃ)യും പ്രസവിപ്പിച്ചു; യജമാനന്റെ ശംസ (സ്തുതി)യെ അവൻ നിരന്തരം ഉത്തേജിപ്പിച്ചു.
Mantra 8
तस्मै तवस्यमनु दायि सत्रेन्द्राय देवेभिरर्णसातौ । प्रति यदस्य वज्रं बाह्वोर्धुर्हत्वी दस्यून्पुर आयसीर्नि तारीत् ॥
അവനു—ഇന്ദ്രനു—ദേവന്മാരോടൊപ്പമുള്ള പൊതുസമരത്തിൽ, പ്രളവപ്രവാഹം (അർണസ്) നേടുന്നതിനായി, ശക്തി നല്കപ്പെട്ടു. അവന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ വജ്രം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, അവൻ ദസ്യുക്കളെ വധിച്ച്, ഇരുമ്പുകോട്ടകൾ (ആയസീ പുരഃ) താഴെയിറക്കി വീഴ്ത്തി.
Mantra 9
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ഇപ്പോൾ തീർച്ചയായും, ഹേ ഇന്ദ്രാ, ജരിത്രൻ (ഗായകൻ) നിമിത്തം നിനക്കുള്ള പ്രതിഫലമായി ആ സമൃദ്ധമായ ദക്ഷിണാ—മഘോനീ—പാൽപോലെ ദോഹിക്കപ്പെടട്ടെ. സ്തോതാക്കൾക്ക് ദാനം നൽകുക; ഞങ്ങളുടെ ഭഗ (സൗഭാഗ്യത്തിന്റെ പങ്ക്) ദഗ്ധമാകാതിരിക്കട്ടെ, ക്ഷയിക്കാതിരിക്കട്ടെ. സുവീരന്മാരായി ഞങ്ങൾ വിദഥ (സഭ/യജ്ഞസഭ)യിൽ ബൃഹത് വാക്ക് ഉച്ചരിക്കട്ടെ.
The poet begins by presenting the community’s strength and inspired speech to Indra, asking him to recognize and uphold them.
Praise expands into mythic remembrance: Indra accepts the Aṅgiras chants, drives open the way, and breaks the ancient rock/fortresses to release light and order.
Indra’s decisive, archetypal victory—shattering the primordial strongholds and clearing the path—stands as the warrant for present help.
The hymn resolves in pragmatic blessing: may rich dakṣiṇā be obtained for the singer, may the praisers be supported, and may the assembly speak the ‘Vast’ (bṛhat) with heroic offspring and enduring fortune.
वयं ते वय इन्द्र विद्धि षु णः प्र भरामहे वाजयुर्न रथम् । विपन्यवो दीध्यतो मनीषा सुम्नमियक्षन्तस्त्वावतो नॄन् ॥सो अङ्गिरसामुचथा जुजुष्वान्ब्रह्मा तूतोदिन्द्रो गातुमिष्णन् । मुष्णन्नुषसः सूर्येण स्तवानश्नस्य चिच्छिश्नथत्पूर्व्याणि ॥bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
It asks Indra to recognize the singers’ inspired praise, protect and empower them, and grant success and prosperity—especially the generous dakṣiṇā (reward/gift) for the ritual poet and priests.
These are remembered as Indra’s ancient victory-deeds: by accepting sacred chants and breaking obstructions, he ‘opens the path’ and releases light and order. The poet cites this as proof Indra can remove present obstacles too.
It means: “May we speak a great and powerful word in the assembly, possessing good and heroic offspring (or heroic strength).” It is a closing wish for strong speech, public success, and lasting vitality.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.