Sukta 13
Sukta 2.13
Gṛtsamada (traditional attribution for RV 2.13)
Triṣṭubh (likely; requires metrical verification)
ഋഗ്വേദം 2.13 ഗൃത്സമദ ഋഷിയുടെ ത്രിഷ്ടുഭ് ഛന്ദസ്സിലുള്ള സ്തുതിയാണ്; ഋതം (ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ ക്രമം) നിലനിർത്തുന്ന ഇന്ദ്രനെ പുകഴ്ത്തുന്നു. അവൻ ലോകങ്ങളെ വിപുലീകരിക്കുകയും, ജീവദായക ശക്തികളെ മോചിപ്പിക്കുകയും, സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ ഇടിമുഴക്കമുള്ള ദീപ്തി പ്രകടമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ജലങ്ങൾ, ഋതുചക്രം, സോമസദൃശമായ ‘ആദ്യ അമൃതം’ എന്നീ ജനനശക്തിയുടെ പ്രതീകങ്ങളിലൂടെ ഇന്ദ്രന്റെ മഹാബലം ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അവസാനം, സമൂഹയാഗങ്ങളിൽ ക്രമബദ്ധമായ ദാനശീലത, കീർത്തി, വീരശക്തി എന്നിവ അനുഗ്രഹിക്കണമെന്ന അപേക്ഷയോടെ സമാപിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥
ഋതു—ജനിത്രീ ശക്തി; അവളുടെ ചുറ്റും അപഃ (ജലങ്ങൾ). ജനിച്ച ഉടനെ അവൻ വേഗത്തിൽ അവയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവയിൽ തന്നെയാണ് അവൻ വളരുന്നത്. അപ്പോൾ അവൾ സമൃദ്ധിയാൽ നിറഞ്ഞു വീർപ്പോടെ, പാലുതരുന്ന പശുവായി; അംശു (തണ്ട്/സോമദണ്ഡ)യുടെ പാൽ—ആദ്യ പീയൂഷം (അമൃതം)—ഇതാണ് സ്തുതിക്ക് യോഗ്യം.
Mantra 2
सध्रीमा यन्ति परि बिभ्रतीः पयो विश्वप्स्न्याय प्र भरन्त भोजनम् । समानो अध्वा प्रवतामनुष्यदे यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
സധ്രീ—ഏകതാളത്തിൽ—അവ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു, പാലിന്റെ സാരം (പയഃ) വഹിച്ച്; സർവ്വപോഷകനുവേണ്ടി ആനന്ദഭോജനം മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവരുന്നു. ഒരേ പാത—ഇറക്കമുള്ള പ്രവാഹം (പ്രവത) പിന്തുടർന്ന് അവ നീങ്ങുന്നു; അവയെ ആദ്യം അങ്ങനെ ക്രമപ്പെടുത്തിയവനേ, നീ സ്തുതിക്ക് യോഗ്യൻ.
Mantra 3
अन्वेको वदति यद्ददाति तद्रूपा मिनन्तदपा एक ईयते । विश्वा एकस्य विनुदस्तितिक्षते यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
ഒരുവൻ (ഏകൻ) എന്തു നൽകുന്നുവോ അതിനെ അനുഗാമി പ്രസ്താവിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവൻ ആ ദാനത്തിന്റെ രൂപങ്ങളെ മാറ്റിമറിക്കുന്നു. ജലങ്ങൾപോലെ ഏകൻ മാത്രം സ്വയം സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഏകനോടു വിരോധമായി വരുന്ന എല്ലാ പ്രതിഘാതങ്ങളും തള്ളലുകളും അവൻ സഹിച്ചു സഹനത്തോടെ താങ്ങുന്നു—ആ ശക്തികളെ ആദ്യം രൂപപ്പെടുത്തിയവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഈ ഉക്തിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയം (ഉക്ഥ്യ).
Mantra 4
प्रजाभ्यः पुष्टिं विभजन्त आसते रयिमिव पृष्ठं प्रभवन्तमायते । असिन्वन्दंष्ट्रैः पितुरत्ति भोजनं यस्ताकृणोः प्रथमं सास्युक्थ्यः ॥
പ്രജകൾക്കു പോഷണം വിഭജിച്ചു നൽകിക്കൊണ്ട് അവർ ഇരിക്കുന്നു—ഭാരം വഹിച്ച് വർധിപ്പിക്കാനാകുന്ന പിന്തുണയുള്ള പുറത്ത് ധനം വെക്കുന്നപോലെ. അതൃപ്തൻ തന്റെ പല്ലുകളാൽ പിതാവിന്റെ ആഹാരം തിന്നുന്നു—ആ ശക്തികളെ ആദ്യം രൂപപ്പെടുത്തിയവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഈ ഉക്തിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയം (ഉക്ഥ്യ).
Mantra 5
अधाकृणोः पृथिवीं संदृशे दिवे यो धौतीनामहिहन्नारिणक्पथः । तं त्वा स्तोमेभिरुदभिर्न वाजिनं देवं देवा अजनन्त्सास्युक्थ्यः ॥
പിന്നെ നീ ഭൂമിയെ ദ്യൗ (ആകാശം) നോടു ദർശനത്തിൽ സമാനപ്രതിബിംബമാക്കി; പ്രകാശമുള്ളവർക്കായി അഹി (സർപ്പം)നെ വധിച്ചവനായി നീ പാതകൾ തുറന്നു. നിന്നെ—സമൃദ്ധിയുടെ അശ്വംപോലെ—സ്തോത്രങ്ങളാലും ഉയർത്തപ്പെട്ട ജലങ്ങളാലും ദേവന്മാർ ദേവനായി ജനിപ്പിച്ചു; അവൻ തന്നെയാണ് ഈ ഉക്തിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയം (ഉക്ഥ്യ).
Mantra 6
यो भोजनं च दयसे च वर्धनमार्द्रादा शुष्कं मधुमद्दुदोहिथ । स शेवधिं नि दधिषे विवस्वति विश्वस्यैक ईशिषे सास्युक्थ्यः ॥
ഹേ ദേവാ, നീ ആഹാരവും വർദ്ധനവും ദയചെയ്യുന്നു; ആർദ്രത്തിൽ നിന്നു ശുഷ്കത്തെ മധുമയമായി നീ ദോഹിച്ച് പുറത്തെടുക്കുന്നു. ദീപ്തനായ വിവസ്വത്തിൽ നീ നിധി—ധനം—സ്ഥാപിക്കുന്നു; സർവ്വത്തിന്മേലും നീ ഒരുത്തൻ മാത്രം അധിപൻ—അവൻ തന്നേ ഈ ഉക്ത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിഷയം.
Mantra 7
यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥
ധർമ്മത്താലും ദാനത്താലും നീ പുഷ്പിണിയും പ്രസവശീലവുമായ ശക്തികളെ ധാരണം ചെയ്തു; ലോകങ്ങളെ നീ വ്യാപിപ്പിച്ചു. പിന്നെ ദിവ്യമായ അസമമായ ദിദ്യുതുകൾ—മിന്നലുകൾ—എല്ലാ ദിക്കിലും വിശാലമായി നീ ജനിപ്പിച്ചു—അവൻ തന്നേ ഈ ഉക്ത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിഷയം.
Mantra 8
यो नार्मरं सहवसुं निहन्तवे पृक्षाय च दासवेशाय चावहः । ऊर्जयन्त्या अपरिविष्टमास्यमुतैवाद्य पुरुकृत्सास्युक्थ्यः ॥
നാർമരനെ—സഹവസു, ബലസമ്പന്നനെ—നിഹന്തവേ പൃക്ഷയ്ക്കും ദാസവേശയ്ക്കും നീ സഹായം കൊണ്ടുവന്നു. ഊർജ്ജയന്തിയായ ശക്തിയിൽ നിന്നു നീ തടസ്സമില്ലാത്ത വായ് (ആസ്യം) വെളിപ്പെടുത്തി; അതെ, ഇന്നും നീ പുരുകൃത്—അനേകം കൃത്യങ്ങളുടെ കര്‍ത്താവ്—അവൻ തന്നേ ഈ ഉക്ത്യത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ വിഷയം.
Mantra 9
शतं वा यस्य दश साकमाद्य एकस्य श्रुष्टौ यद्ध चोदमाविथ । अरज्जौ दस्यून्त्समुनब्दभीतये सुप्राव्यो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
നൂറായാലും, പത്തൊരുമിച്ചായാലും—ഒരാളുടെ വിളിയാൽ, പ്രേരണയോടെ നീ എത്തി. യുദ്ധനിരയിൽ ദസ്യുക്കളെ ഒരുമിച്ച് ബന്ധിച്ചു അവരുടെ ആശങ്കയും പരാജയവും വരുത്തി; നീ സുപ്രാവ്യൻ—പരിപൂർണ രക്ഷകൻ—ആയി; അവൻ തന്നെയാണ് സ്തുതിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയം, ഉക്ഥ്യൻ.
Mantra 10
विश्वेदनु रोधना अस्य पौंस्यं ददुरस्मै दधिरे कृत्नवे धनम् । षळस्तभ्ना विष्टिरः पञ्च संदृशः परि परो अभवः सास्युक्थ्यः ॥
അവന്റെ പൗരുഷത്തെ എല്ലാ അതിരുകളും അനുഗമിച്ചു അവനു നൽകി; കൃത്നവൻ—സാധകൻ—അവനുവേണ്ടി ധനം സ്ഥാപിച്ചു. നീ ആറു വ്യാപ്തികളെ ഉറപ്പിച്ചു, അഞ്ചു അനുരൂപതകളെ (സന്ദൃശ) ക്രമപ്പെടുത്തി; നീ പരാത്പരൻ—പരത്തിനുമപ്പുറം—ആയി; അവൻ തന്നെയാണ് സ്തുതിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയം, ഉക്ഥ്യൻ.
Mantra 11
सुप्रवाचनं तव वीर वीर्यं यदेकेन क्रतुना विन्दसे वसु । जातूष्ठिरस्य प्र वयः सहस्वतो या चकर्थ सेन्द्र विश्वास्युक्थ्यः ॥
ഓ വീരാ, നിന്റെ വീര്യം സുപ്രവാചനം—നന്നായി പാടപ്പെടേണ്ടത്; കാരണം ഒരൊറ്റ ക്രതു (സങ്കൽപം) കൊണ്ടു നീ വസു—സമ്പത്ത്—കണ്ടെത്തുന്നു. ജാതൂഷ്ഠിരൻ—എപ്പോഴും സ്ഥിരൻ—സഹസ്വാൻ—ബലവാൻ—അവന്റെ ശക്തിയെ നീ മുന്നോട്ട് തള്ളുന്നു; ഓ ഇന്ദ്രാ, നീ ചെയ്തതെല്ലാം—എല്ലാ വിധത്തിലും ഉക്ഥ്യ, സ്തുത്യർഹം.
Mantra 12
अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥
താരാ, കം, തുർവീതി, വയ്യ എന്നിവർക്കായി നീ വേഗികളെയൊരുക്കി, പാത/ഗതി നിശ്ചയിച്ചു. താഴെ പതിഞ്ഞവനെ നീ മേലോട്ടു നയിച്ചു; പിൻതിരിഞ്ഞവനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്നു; അന്ധനും മുടന്തനും കേൾക്കുമാറാക്കി—അവൻ തന്നെയാണ് സ്തുതിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയൻ (ഉക്ത്യ).
Mantra 13
अस्मभ्यं तद्वसो दानाय राधः समर्थयस्व बहु ते वसव्यम् । इन्द्र यच्चित्रं श्रवस्या अनु द्यून्बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ഹേ വസു (ഇന്ദ്ര), ഞങ്ങൾക്കായി ദാനത്തിനായുള്ള ആ രാധഃ—ആനന്ദ-സമൃദ്ധിയുടെ പരിപൂർണ്ണ ശക്തി—സുശ്രേണിയാക്കി ക്രമപ്പെടുത്തേണമേ; നിന്റെ വസവ്യം (പ്രകാശമയ) സമ്പത്ത് ധാരാളമാണ്. ഹേ ഇന്ദ്ര, നിന്റെ കീർത്തിയുടെ അത്ഭുതമായ ചിത്ര-യശസ്സിനെ ദിനംപ്രതി അനുഗമിച്ച്, ഞങ്ങൾ വിധഥങ്ങളിൽ ബൃഹത് (വിശാല) വാക്ക് ഉച്ചരിക്കട്ടെ; സുവീരർ (വീരശക്തിയാൽ സമൃദ്ധർ) ആകട്ടെ.
Inside Sukta 13
How it unfolds
- Where it opens
Begins with generative, orderly forces—seasonality and waters—introducing a ‘first nectar’ imagery that frames divine power as life-producing and hymn-worthy.
- Development
Moves from origin-and-growth imagery to Indra’s law-sustaining action: he upholds flourishing powers, spreads out the worlds, and manifests the unequalled lightnings of heaven.
- Climax
Indra is acclaimed as the true subject of praise (ukthyaḥ), the one whose cosmic feats make abundance and wide space possible for gods and humans alike.
- Where it settles
Concludes with a direct petition: may Indra set in order for us the gift of plenitude and wealth, so that we may speak the Vast (bṛhat) in assemblies, endowed with heroic offspring/energies.
The deity: Indra
- In the VedaHe is praised as expansive, radiant, and law-affirming—one who establishes wide spaces, brings forth the lightning of heaven, and makes prosperity flow to worshippers.
- Cosmic functionTo secure and renew cosmic order by releasing and regulating life-forces (waters, fertility, rain), expanding the worlds/spaces, and defeating constricting powers that block abundance and light.
- Inner significanceThe awakened will and courageous consciousness that breaks inner limitation, releases the ‘waters’ of inspiration/energy, and organizes one’s powers into effective action aligned with dharma/ṛta.
The seer
- GṛtsamadaĀṅgirasa (Gṛtsamada lineage within the Angiras-associated seer families) · A principal seer of Maṇḍala 2, renowned for powerful Indra-stotras that blend cosmology (ṛta, worlds, lightnings) with practical ritual petition for wealth, strength, and victorious vitality.
Famous verses
ऋतुर्जनित्री तस्या अपस्परि मक्षू जात आविशद्यासु वर्धते । तदाहना अभवत्पिप्युषी पयोंऽशोः पीयूषं प्रथमं तदुक्थ्यम् ॥यः पुष्पिणीश्च प्रस्वश्च धर्मणाधि दाने व्यवनीरधारयः । यश्चासमा अजनो दिद्युतो दिव उरुरूर्वाँ अभितः सास्युक्थ्यः ॥bṛhad vadema
Attributes of the deity
- Vajra-bearer (thunderbolt power)
- World-expander and space-maker (urú, wide)
- Giver of wealth and victory (dāna, rādhas)
- Allied with Soma and the Waters as energizing supports
- Radiant, lightning-producing, heaven-affirming
- Protector of the community in assembly (vidatha)
Also by this seer
- Primary authorship/traditional association with many hymns of Rig Veda Maṇḍala 2 (especially Indra hymns)
- Hymns to Agni and other deities within Maṇḍala 2 under the Gṛtsamada tradition
- A characteristic style emphasizing orderly giving (dāna), world-expansion motifs, and Indra’s heroic sovereignty
The rite, step by step
- Ācamana and sankalpa: establish intention for strength, prosperity, and right-ordered giving (ṛta/dharma).
- Agni-kindling and preliminary oblations to open the rite (āhuti as invitation to the gods).
- Indra-āvāhana: recite RV 2.13 with focused praise of Indra’s cosmic acts (world-expansion, lightning, release of powers).
- Soma/juice or symbolic ‘nectar’ offering: emphasize the hymn’s nectar/waters imagery and Indra’s delight in Soma.
- Main oblations with repeated Indra-nāma and selected verses (especially the concluding petition).
- Śānti and closing: dedicate merit to communal well-being; conclude with a final offering and respectful dismissal (visarjana).
Offerings
- Soma (where ritually appropriate) or Soma-substitutes in later practice
- Ghee (ghṛta) oblations into fire
- Cooked offering (caru) or grains as havis
- Water libations (āpas) as supportive symbolism for release and increase
Frequently Asked Questions
It praises Indra’s power to uphold cosmic order, expand the worlds, and release life-giving forces, and it asks him for prosperity, strength, and a respected voice in the community.
Indra is closely linked with releasing the waters and with Soma. The hymn uses waters/nectar as symbols of growth, nourishment, and the energizing delight that supports Indra’s victories and gifts.
It expresses the wish to speak the ‘Vast’—a noble, truthful, and powerful utterance—in the ritual assembly, supported by Indra’s wealth and heroic vitality.
Ask anything about Sukta 13 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
