Sukta 31
Sukta 2.31
Gṛtsamada (Bhārgava)
Mitra-Varuṇa (with collective invocation of Ādityas, Rudras, Vasus)
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം മിത്രനെയും വരുണനെയും ഋതത്തിന്റെ സ്ഥിരതയും ശരിയായ ബന്ധത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും നൽകുന്ന ശക്തികളായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. യജമാനന്റെ യാത്രയുടെ “രഥം” താങ്ങി മുന്നോട്ട് നയിക്കുവാൻ, ആദിത്യർ, രുദ്രർ, വസുക്കൾ എന്നിവരോടൊപ്പം അവരെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഇത് വിശ്വദേവന്മാരുടെ വിപുലമായ ആഹ്വാനമായി വികസിച്ച്—ത്വഷ്ടൃ, ഇളാ, ഭഗ, ദ്യാവാ-രോദസീ, പൂഷൻ, പുരന്ധി, അശ്വിനികൾ—എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ പിന്തുണയുള്ള ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ പ്രവർത്തനങ്ങളും യാഗത്തിൽ തങ്ങളുടെ ആസനം ഏറ്റെടുക്കുവാൻ വിളിക്കുന്നു. അവസാനം കവി തന്റെ വാക്കുകളെ പുതുതായി നിർമ്മിച്ച സ്തുതിവാഹനമായി “രൂപപ്പെടുത്തി”, ശ്രവസ് (കീർത്തി/പ്രചോദിത ശ്രവണം), വാജ (വീര്യം/ബലം), ധീതി (പ്രകാശിത ചിന്ത) എന്നിവ അഭ്യർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥
ഹേ മിത്രാ-വരുണാ! ഞങ്ങൾക്കായി യാത്രയുടെ രഥം താങ്ങിപ്പിടിക്കുവിൻ—ഏകസുരത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആദിത്യന്മാരും രുദ്രന്മാരും വസുക്കളും കൂടെ. ഞങ്ങളുടെ ശ്രവസ്യം തേടുന്ന ഉത്സാഹങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കൂടിനുചുറ്റും പക്ഷികളുപോലെ ചാടിപ്പറന്ന് മുന്നേറുമ്പോൾ, അവ പ്രാണശക്തിയുടെ ആനന്ദത്തിൽ ഹർഷിച്ച് വിശാലസ്ഥാനത്തിൽ ആസനം കൈക്കൊള്ളട്ടെ.
Mantra 2
अध स्मा न उदवता सजोषसो रथं देवासो अभि विक्षु वाजयुम् । यदाशवः पद्याभिस्तित्रतो रजः पृथिव्याः सानौ जङ्घनन्त पाणिभिः ॥
അഥ നിശ്ചയം, ഹേ ദേവന്മാരേ, ഏകസമ്മതരായ നിങ്ങളേ, ഞങ്ങൾക്കായി ഗോത്രങ്ങൾക്കിടയിൽ ബലസമൃദ്ധി ജയിപ്പിക്കുന്ന രഥത്തെ ഉയർത്തി മുന്നോട്ടു നീക്കുവിൻ. വേഗശക്തികൾ തങ്ങളുടെ പാദചുവടുകളാൽ ഭൂമിയുടെ പീഠത്തിലെ പൊടിയെ കടന്നുപോകുമ്പോൾ, കൈകളാൽ മുന്നോട്ട് പ്രഹരിച്ച്—യാത്രയുടെ ജയത്തിനായി പാത ഒരുക്കുന്നു.
Mantra 3
उत स्य न इन्द्रो विश्वचर्षणिर्दिवः शर्धेन मारुतेन सुक्रतुः । अनु नु स्थात्यवृकाभिरूतिभी रथं महे सनये वाजसातये ॥
ഇന്ദ്രനും കൂടെ—സകലജനങ്ങൾക്കായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന, ശുഭക്രതു—ദിവ്യമായ മരുത്ഗണത്തോടൊപ്പം, പ്രകാശമുള്ള സംകല്പത്തോടെ, ഞങ്ങളെ അനുഗമിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു; വഞ്ചിക്കാത്ത രക്ഷകളോടുകൂടെ. മഹത്തായ ജയത്തിനായി, ബലസമൃദ്ധി കൈവരിക്കാനായി, അവൻ രഥത്തെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Mantra 4
उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥
അതിനുപുറമെ ആ ദേവൻ ത്വഷ്ടൃ—ഭുവനത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനം, ലോകധാരകൻ—ജ്ഞാനശക്തികളായ (ഗ്നാഭി:) സഹിതം, ഏകസുരത്തിൽ, രഥത്തെ ചലനത്തിലാക്കുന്നു. ഇളാ, ഭഗ, വിശാലമായ ദ്യൗയും രോദസിയും (ഇരുലോകങ്ങൾ), പൂഷൻ, പുരന്ധി, പിന്നെ അശ്വിനൗ—ഈ ഇരുപതിമാർ—ഈ എല്ലാ ശക്തികളും നമ്മുടെ ക്രമബദ്ധമായ ഗമനത്തിൽ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കട്ടെ.
Mantra 5
उत त्ये देवी सुभगे मिथूदृशोषासानक्ता जगतामपीजुवा । स्तुषे यद्वां पृथिवि नव्यसा वचः स्थातुश्च वयस्त्रिवया उपस्तिरे ॥
അവിടെ ആ രണ്ടു ദേവിമാർ—സൗഭാഗ്യവതികളായ, ഒരേ ദൃഷ്ടിയുള്ള യുഗളം—ഉഷസ്സും നക്താ (രാത്രി)യും, ചലിക്കുന്ന സർവ്വജഗത്തെയും മുന്നോട്ടു നയിക്കുന്നവർ; ഹേ പൃഥിവി, ഞാൻ നിന്നെ നവമായ വചനത്തോടെ സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, സ്ഥാവരസത്തയും ത്രിവിധജീവിതത്തിന്റെ ചിറകുള്ള ശക്തികളും നിന്റെ വർദ്ധനയ്ക്കായി ഉപസ്തരമായി (ശയ്യ/ആധാരം) തങ്ങളെ വിരിച്ചിടുന്നു.
Mantra 6
उत वः शंसमुशिजामिव श्मस्यहिर्बुध्न्योऽज एकपादुत । त्रित ऋभुक्षाः सविता चनो दधेऽपां नपादाशुहेमा धिया शमि ॥
ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശംസ (സ്തുതി-വചനം) ഉശിജന്മാർ (അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കുന്ന യജ്ഞപുരോഹിതർ) പോലെ ഉച്ചരിക്കുന്നു: അഹി ബുധ്ന്യ—ബുധ്നത്തിലെ അഹി; അജ—അജന്മ; ഏകപാദ; പിന്നെ ത്രിത, ഋഭുക്ഷാൻ, സവിതൃ—അവർ അത് ഞങ്ങൾക്കായി സ്ഥാപിച്ചു; കൂടാതെ അപാം നപാത്—ആശു-ഹേമ (വേഗസ്വർണം), ധിയയിൽ ശമി (ശാന്തിയും യഥാസ്ഥാപനവും) വരുത്തുന്നു.
Mantra 7
एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥
ഹേ യജത്ര (ആരാധ്യ) ശക്തികളേ, ഈ വചനങ്ങളെ ഞാൻ നിങ്ങള്ക്കായി രൂപപ്പെടുത്തി ഉയർത്തി അർപ്പിക്കുന്നു; ഋഷിമാർ അവയെ നവ്യമായി ഒരു സുസംഘടിതമായ ഏകതയിൽ പണിതിരിക്കുന്നു. ശ്രവസ്യ (യശസ്സിനെ തേടുന്ന)വരായി, വാജ (ബല-സമൃദ്ധി)യെ ആഗ്രഹിച്ച്, നാം ധീതി (പ്രേരിത ചിന്ത)യെ പ്രാപിക്കട്ടെ—യാത്രാമാർഗത്തിൽ വേഗിക്കുന്ന, രഥയോഗ്യമായ, നന്നായി കെട്ടിയ കുതിരപോലെ.
Inside Sukta 31
How it unfolds
- Where it opens
A direct plea to Mitra–Varuṇa to uphold the sacrificer’s ‘chariot,’ immediately widening the circle to the Ādityas, Rudras, and Vasus acting in concord.
- Development
The hymn gathers an expanded assembly of divine functions—artisan power (Tvaṣṭṛ), nourishment and guidance (Pūṣan), allotment and fortune (Bhaga), the two worlds (Dyāvā-Rodasī), and swift helpers (Aśvins)—so the rite becomes a coordinated journey.
- Climax
The moment of full divine seating and mobilization: the chariot is set in motion by Tvaṣṭṛ and the cooperative host, implying an ordered, unstoppable progress of sacrifice and life-path under ṛta.
- Where it settles
The poet seals the act by presenting the hymn itself as newly fashioned workmanship and prays to attain śravas, vāja, and dhīti—swift, well-yoked, and fit for the road.
The deity: Mitra–Varuṇa
- In the VedaMitra and Varuṇa are paired sovereign Ādityas: Mitra upholds concord, contracts, and social harmony; Varuṇa upholds ṛta through vast oversight, binding transgression and releasing the truthful. They are approached as protectors and guides who can “uphold the chariot” of the worshipper, while allied divine hosts (Ādityas, Rudras, Vasus) and artisan/support deities (e.g., Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Aśvins) are summoned to cooperate.
- Cosmic functionGuardians of ṛta (cosmic order) and satya (truth), ensuring lawful movement of worlds, seasons, and human society; they coordinate the divine powers so the sacrifice proceeds without obstruction and yields prosperity, safe passage, and right-mindedness.
- Inner significanceMitra symbolizes inner harmony, trust, and right relation; Varuṇa symbolizes conscience, moral clarity, and the encompassing awareness that corrects disorder. Together they represent disciplined alignment—social and psychological—so the ‘journey’ of life and practice moves straight, protected, and fruitful.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Mandala 2) · Principal seer of much of Rig Veda Mandala 2, known for forceful, well-crafted stotras that yoke multiple deities into a single ritual movement, with a characteristic motif of the hymn/rite as a chariot.
Famous verses
अस्माकं मित्रावरुणावतं रथमादित्यै रुद्रैर्वसुभिः सचाभुवा । प्र यद्वयो न पप्तन्वस्मनस्परि श्रवस्यवो हृषीवन्तो वनर्षदः ॥उत स्य देवो भुवनस्य सक्षणिस्त्वष्टा ग्नाभिः सजोषा जूजुवद्रथम् । इळा भगो बृहद्दिवोत रोदसी पूषा पुरंधिरश्विनावधा पती ॥एता वो वश्म्युद्यता यजत्रा अतक्षन्नायवो नव्यसे सम् । श्रवस्यवो वाजं चकानाः सप्तिर्न रथ्यो अह धीतिमश्याः ॥Attributes of the deity
- Ṛta-protecting sovereignty
- Truthfulness and moral oversight
- Harmony, friendship, and covenant (Mitra)
- Binding/releasing power and vastness (Varuṇa)
- Protective guidance for travel and ritual ‘journey’
- Collective coordination of divine functions (viśvedeva integration)
Also by this seer
- Many hymns of Rig Veda Mandala 2 are attributed to Gṛtsamada (especially the Gṛtsamadasūkta corpus).
- Noted for hymns to Agni and Indra in Mandala 2 that emphasize correct praise (stoma) and ritual efficacy (yajña).
The rite, step by step
- Ācamana and saṅkalpa: establish intention for ṛta-aligned worship and safe progress.
- Agni-kindling (or reaffirming the āhavanīya fire) and preliminary invocations.
- Primary stotra/japa of the sukta to Mitra–Varuṇa, explicitly inviting the Ādityas, Rudras, and Vasus to ‘uphold the chariot.’
- Secondary inclusive invocation (viśvedeva-style): mentally ‘seat’ Tvaṣṭṛ, Iḷā, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, Pūṣan, Purandhi, and the Aśvins in the rite as cooperating powers.
- Offer oblations with each verse or at key pauses, concluding with a request for vāja (strength) and dhīti (illumined understanding).
- Śānti and completion: dedicate merit, reaffirm truthfulness and right conduct as the human counterpart of ṛta.
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Soma (where applicable) or substitute libations
- Havis such as puroḍāśa/anna offerings (context-dependent)
- Kuśa water libation and concluding oblations (svāhā)
Frequently Asked Questions
The primary deities are Mitra and Varuṇa. The hymn also calls in allied groups—Ādityas, Rudras, and Vasus—and names other supportive powers like Tvaṣṭṛ, Pūṣan, Bhaga, Dyāvā-Rodasī, and the Aśvins.
The chariot is a ritual and life-journey symbol: the sacrifice must move forward in a straight, protected, well-yoked way. Asking the gods to uphold or set the chariot in motion means asking for orderly progress, safety, and successful completion.
It asks for śravas (renown/inspired hearing), vāja (vigor and winning strength), and dhīti (clear, illumined thought). The closing verse presents the hymn itself as carefully crafted so these attainments can be reached.
Ask anything about Sukta 31 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
