Sukta 10
Sukta 2.10
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
അഗ്നിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി രചിച്ച ഈ ചെറുതായ ത്രിഷ്ടുഭ് സൂക്തം, യാഗത്തിൽ ആദ്യം തെളിയുന്നവനും പിതാവുപോലെ സന്നിഹിതനുമായ അവനെ സ്തുതിക്കുന്നു; ഇളായുടെ പവിത്രാസനത്തിൽ അവൻ ജ്വലിച്ച് സമൃദ്ധിയോടും വിവേചനത്തോടും കൂടി പ്രകാശിക്കുന്നു. ലോകങ്ങളെ സ്വന്തമാക്കുന്നവനായി അഗ്നിയുടെ സർവ്വവ്യാപകമായ ബ്രഹ്മാണ്ഡീയ വ്യാപ്തി ഇതിൽ ഊന്നിപ്പറയുന്നു; കൂടാതെ ‘തേച്ച് ദീപ്തമാക്കപ്പെടുന്ന’തും നെയ്യാൽ അഭിഷേകിക്കപ്പെടുന്നതുമായ ശുദ്ധീകരകനായും അവനെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം കവി യഥാവിധി വിഭജിക്കപ്പെട്ട ഹവിർഭാഗം അപേക്ഷിച്ച്, വാക്കിന്റെ സ്രുവകൊണ്ട് വിളിക്കപ്പെടുന്ന, മനുവിന്റെ രീതിയിലുള്ള ദൂതനായ അഗ്നിയെ മാധുര്യത്തിനും സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantras
Mantra 1
जोहूत्रो अग्निः प्रथमः पितेवेळस्पदे मनुषा यत्समिद्धः । श्रियं वसानो अमृतो विचेता मर्मृजेन्यः श्रवस्यः स वाजी ॥
ബഹു-ഹോത്ര (പുനഃപുനഃ ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്ന) അഗ്നി ആദ്യനായിരിക്കുന്നു—പിതാവുപോലെ—മനുഷ്യർ ഇളാസ്പദേ (ഇളയുടെ സ്ഥാനത്ത്) അവനെ സമിദ്ധമാക്കുമ്പോൾ. ശ്രിയം വസാനഃ—സമൃദ്ധിയുടെ കാന്തി ധരിച്ച്—അമൃതനും, വിചേതാഃ (വിവേകി) യുമായ അവൻ മർമൃജേന്യഃ (ഒരച്ച് തെളിയിക്കേണ്ട) ശുദ്ധികർത്താവാണ്; സ വാജീ—വിജയബലവും ശ്രവസ്യഃ (കീർത്തിയർഹമായ യശസ്സും) കൊണ്ടുവരുന്നവൻ.
Mantra 2
श्रूया अग्निश्चित्रभानुर्हवं मे विश्वाभिर्गीर्भिरमृतो विचेताः । श्यावा रथं वहतो रोहिता वोतारुषाह चक्रे विभृत्रः ॥
ചിത്രഭാനു (വിവിധ കാന്തിയുള്ള) അഗ്നി എന്റെ ഹവം കേൾക്കട്ടെ—അമൃത വിചേതാഃ—എന്റെ എല്ലാ ഗീർഭിഃ (പ്രേരിത സ്തുതിവചനങ്ങൾ) കൊണ്ടും. രണ്ട് ശ്യാവകളും രണ്ട് രോഹിതകളും അവന്റെ രഥം വഹിക്കുന്നു—യുക്തശക്തികൾ—താരുഷാഹ (ദൃഢമായി വഹിക്കുന്ന) ആയി, വിഭൃത്രഃ (സ്ഥിരാധാരം നൽകുന്ന) രൂപത്തിൽ അതിനെ താങ്ങുന്നു.
Mantra 3
उत्तानायामजनयन्त्सुषूतं भुवदग्निः पुरुपेशासु गर्भः । शिरिणायां चिदक्तुना महोभिरपरीवृतो वसति प्रचेताः ॥
ഉത്താനായാം (വിരിച്ച നിലയിൽ) അവർ സുസൂതൻ—സുജാതൻ—നെ ജനിപ്പിച്ചു; അഗ്നി പലരൂപങ്ങളായ പേശകളിൽ ഗർഭമായി. കഠിനമായ ഭൂമിയിലും, രാത്രിയാലും മഹാശക്തികളാലും, പ്രചേതാഃ (ബോധമുള്ളവൻ) അവൻ അപരിവൃത—അനാവൃത—നായി വസിക്കുന്നു, മാർഗ്ഗത്തെ ജാഗരൂകനായി.
Mantra 4
जिघर्म्यग्निं हविषा घृतेन प्रतिक्षियन्तं भुवनानि विश्वा । पृथुं तिरश्चा वयसा बृहन्तं व्यचिष्ठमन्नै रभसं दृशानम् ॥
ഹവിഷും ഘൃതവും കൊണ്ടു ഞാൻ അഗ്നിയെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു—അവൻ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളെയും പ്രതിക്ഷിയന്ത (അധികാരം/നിവാസം) ചെയ്യുന്നവൻ. പൃഥു—വിശാലൻ—തിരശ്ചാ—അടിവ്യാപിയായി പരക്കുന്ന—വയസാൽ ബൃഹന്തൻ, വ്യചിഷ്ഠ—സർവ്വവ്യാപി—അന്നങ്ങളാൽ റഭസ—വേഗശക്തി—ആയി ദൃശ്യനാകുന്നു.
Mantra 5
आ विश्वतः प्रत्यञ्चं जिघर्म्यरक्षसा मनसा तज्जुषेत । मर्यश्रीः स्पृहयद्वर्णो अग्निर्नाभिमृशे तन्वा जर्भुराणः ॥
വിശ്വതഃ ഞാൻ പ്രത്യഞ്ച്—അന്തര്മുഖ—അതിനെ എന്റെ അടുക്കൽ ആകർഷിക്കുന്നു, രക്ഷസ്-ബലത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തമായ മനസ്സോടെ; തത് (അത്) ഭോഗ്യമായി അംഗീകരിക്കട്ടെ. മർയശ്രീ—യൗവനതേജസ്സുള്ള—അഗ്നി, പ്രകാശത്തിന്റെ വർണ്ണത്തെ ആഗ്രഹിച്ച്, തന്റെ തനുവാൽ നാഭി-കേന്ദ്രത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു; ജർഭുരാണ—അവിശ്രമം പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ—ആയി ശുദ്ധിയും രൂപവും നൽകുന്നു.
Mantra 6
ज्ञेया भागं सहसानो वरेण त्वादूतासो मनुवद्वदेम । अनूनमग्निं जुह्वा वचस्या मधुपृचं धनसा जोहवीमि ॥
തിരഞ്ഞെടുത്ത ശ്രേയസ്സിനെ ജയിപ്പിക്കുന്ന സഹസബലത്താൽ ആ പങ്ക് സത്യമായി അറിയപ്പെടുകയും വിവേചിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യട്ടെ. നിന്നെ ദൂതനാക്കി ഞങ്ങൾ മനുവിന്റെ രീതിയിൽ വാക്ക് ഉച്ചരിക്കട്ടെ. വാക്കായ ജുഹുവാൽ ഞാൻ അച്യുതനായ അഗ്നിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—മധുമിശ്രിതനായ, സത്തയുടെ ധനത്തിൽ സമൃദ്ധി നൽകുന്നവൻ.
Inside Sukta 10
How it unfolds
- Where it opens
Agni is hailed as the first, much-invoking, father-like fire kindled by humans at Iḷā’s place, radiant with śrī and discerning immortality.
- Development
The hymn expands Agni’s stature from ritual hearth to cosmic pervasion: he is purified and brightened, then described as occupying all worlds and growing vast and pervasive through nourishment.
- Climax
The anointing with havis and ghee presents Agni as the swift, all-reaching power—visible as force—who truly ‘takes possession’ of the worlds.
- Where it settles
The poet seeks the rightly known share and speaks ‘in the manner of Manu,’ invoking Agni as messenger, unfailing and honey-mingled, to grant plenitude and right order in the offering.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the johūtra (much-invoking) priestly fire, first among the gods in the rite, father-like to the sacrificer, immortal yet present in the kindled flame, and a purifier made radiant by tending and anointing.
- Cosmic functionMediator between humans and gods who conveys offerings, establishes the sacrifice, and ‘occupies’ or pervades the worlds as the sustaining power of heat, light, and transformative energy.
- Inner significanceThe awakened will and luminous intelligence that purifies intention; the inner fire that digests experience, clarifies speech, and carries aspiration upward toward the divine order.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family within Mandala 2) · Principal seer of much of Rigveda Maṇḍala 2, celebrated for Agni-centered hymns that link precise ritual action with expansive cosmic theology (Agni as father, messenger, and pervader).
Famous verses
joḥūtro agniḥ prathamaḥ piteva
pratikṣiyantam bhuvanāni viśvā
juhvā vacasyā
Attributes of the deity
- First in the sacrifice (prathama)
- Father-like protector
- Immortal (amṛta) and discerning (vicetā)
- Purifier to be brightened (marmṛjenya)
- All-pervading/most expansive (vyaciṣṭha)
- Swift, victorious force (vājī)
- Messenger (dūta) who carries offerings
- Honey-mingled sweetness (madhupṛc) and giver of plenitude
Also by this seer
- Majority of RV Maṇḍala 2 hymns (especially to Agni and Indra) are attributed to Gṛtsamada and his family.
- Formulates recurring Agni motifs: Iḷā’s seat, purification by kindling/rubbing, and Agni as dūta (messenger) who carries offerings to the gods.
The rite, step by step
- Prepare the altar/fire-place (vedi) and establish the seat associated with Iḷā (iḷā-pada) as the ritual focus.
- Kindle Agni by friction or rekindling; ‘rub bright’ and tend the flame as purifier.
- Invoke Agni with recited Triṣṭubh verses, acknowledging him as first and father-like priest.
- Anoint/offer ghee (ghṛta) and havis, visualizing Agni as pervading and taking possession of the worlds.
- Request proper apportionment of the offering-share (bhāga) and successful conveyance to the gods.
- Conclude with a final call to Agni as dūta, with ‘ladle of speech,’ for sweetness and abundance.
Offerings
- Clarified butter (ghṛta)
- Havis (general oblation such as grains/cakes)
- Verbal offering: mantra/speech (vāc) as an inner oblation
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the first power of the sacrifice—father-like, purifying, and discerning—who also pervades the cosmos and carries offerings as the divine messenger.
Ghee (ghṛta) is a primary Vedic oblation that strengthens and brightens the fire; symbolically it ‘feeds’ Agni so he can convey the offering and illuminate the rite.
Manu represents the archetypal human sacrificer and lawgiver of right ritual; invoking Agni ‘manuvat’ means following the ancient, proper tradition of speech and offering.
Ask anything about Sukta 10 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
