Mandala 2
मण्डल 2
The Family Book of Gritsamada
ఋగ్వేదం మండల 2 గృత్సమద వంశానికి చెందిన ‘కుటుంబ గ్రంథం’. ఇందులో ప్రేరిత వాక్కు (వాచ) ఋతంతో సమన్వయమై దేవతలకూ యజమానులకూ ‘మార్గాన్ని తెరవడానికి’ ఉపయోగపడేలా, కట్టుదిట్టంగా అమర్చిన యజ్ఞప్రపంచం దర్శనమిస్తుంది. అగ్ని ప్రధాన మధ్యవర్తిగా నిలుస్తాడు; ఇంద్రుని విజయశక్తి మరియు మరుతుల తుఫానుసహాయం యజ్ఞం ద్వారా సంపద, రక్షణ, మరియు ధర్మబద్ధమైన క్రమం (ఋత)ను స్థిరపరుస్తాయి. ఈ మండలం ప్రత్యేకంగా రుద్ర స్తోత్రాల వల్ల ప్రసిద్ధి: భయంకర ధనుర్ధారి అయిన రుద్రుని పట్ల భక్తిపూర్వక సంయమంతో సమీపించి, అతని ఉగ్రతను శాంతింపజేసి కరుణామయంగా మారమని ప్రార్థిస్తారు.
Suktas in Mandala 2
Sukta 1
Sukta 2.1
ఋగ్వేదం 2.1 లో అగ్నిని సర్వజన్ముడు, నిత్యశుద్ధమైన అగ్ని రూపంగా ఆహ్వానిస్తారు; అతడు స్వర్గపు కాంతి నుండి, జలాల నుండి, రాయి, కట్టె, వృక్షౌషధుల నుండి ఉద్భవించి, మనుష్యుల గృహంలోనూ హృదయంలోనూ ప్రజ్వలింపబడతాడు. ఈ సూక్తం అగ్నியின் అనేక సంబంధ-రూపాలను—తండ్రి, సోదరుడు, కుమారుడు, మిత్రుడు—స్తుతించి, ఉపాసకులను మరియు యజమానులను సమృద్ధి, రక్షణ, అలాగే సభలో ‘విశాలమైన/మహత్తర’ (bṛhat) ఉచ్చారణ/వాక్కు వైపు నడిపించమని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 2
Sukta 2.2
ఈ సూక్తం అగ్నిని జాతవేదస్గా ఆహ్వానించి, యజ్ఞం ద్వారా ఆయన వృద్ధి చెందాలని, ఆహుతి, శరీరం, ప్రేరిత వాక్కు ద్వారా ఆయనను స్తుతించాలని కోరుతుంది. ఇందులో అగ్ని ప్రకాశించే హోతృగా వర్ణించబడుతున్నాడు; ఆయన బలం మరియు సమృద్ధి యొక్క “ద్వారాలను” తెరుస్తాడు, ద్యావా-పృథివులను అనుకూలంగా మలుస్తాడు, మరియు యజమానులను, గాయకులను—ఇద్దరినీ—శ్రేష్ఠ మంగళం మరియు బృహత్ (విస్తారమైన మహత్తు) వైపు నడిపిస్తాడు.
Sukta 3
Sukta 2.3
ఈ సూక్తం ప్రజ్వలింపబడి భూమిపై స్థాపితమైన హోతృగా అగ్నిని సింహాసనారూఢుడిగా చేస్తుంది—అతడు సమస్త లోకాలను ఎదుర్కొని దేవతలను యజ్ఞానికి నడిపిస్తాడు. అతని శుద్ధికరమైన, ప్రకాశమయమైన బుద్ధి మరియు హవి—ప్రత్యేకంగా ఘృతం—వాహకుడిగా ఉన్న పాత్రను స్తుతిస్తుంది; తద్వారా కర్మ సక్రమంగా రూపుదిద్దుకొని యజమానునికి ఫలప్రదమవుతుంది.
Sukta 4
Sukta 2.4
ఈ సూక్తం అగ్ని జాతవేదసును—కులాల ప్రకాశవంతమైన “అతిథి”గా—ఆహ్వానించి, మిత్రుని వలె స్థిరుడు, విశ్వసనీయుడు, మనుష్యుల మధ్య నివసించదగిన దివ్య మధ్యవర్తిగా స్థాపిస్తుంది. అగ్నியின் బహురంగ కాంతిని స్తుతిస్తుంది; యౌవనాన్ని నిత్యం పునర్నవీకరించే ఆయన పరస్పరవిరుద్ధ లక్షణాన్ని కూడా పేర్కొంటుంది. చివరగా, అగ్ని ద్వారా గృత్సమదులు పరిమితులను దాటి ఎదిగి, వీరబలం, రక్షణ, మరియు ప్రాణదాయక వృద్ధిని పొందాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 5
Sukta 2.5
ఈ సూక్తం అగ్నిని ప్రత్యేకంగా హోతృ—యజ్ఞపు పురోహితుడు—అనే యాజక కార్యంలో స్తుతిస్తుంది; ఆయన చుట్టూ సమన్వయమైన యాగశక్తులను ఆహ్వానించి, యజ్ఞం సక్రమంగా ముందుకు సాగి ఫలప్రదంగా కావాలని కోరుతుంది. అగ్నిని చైతన్యవంతుడైన, తండ్రిసమాన మార్గదర్శిగా, పితృపరంపరకు దారి చూపువాడిగా పిలుస్తుంది; ఆయన ఆహుతులను సమీకరించి, కర్మకాండను సరిచేసి, యమ (సరియైన నియమం/క్రమం) మరియు యజ్ఞనైపుణ్యం ద్వారా ‘ఉన్నత సంపద’ను ప్రసాదిస్తాడని వర్ణిస్తుంది.
Sukta 6
Sukta 2.6
గృత్సమదుని ఈ గాయత్రీ సూక్తం అగ్నిని సమీపమైన, అంతరంగ దైవసన్నిధిగా ఆహ్వానిస్తుంది; సమిధలను ప్రజ్వలింపజేయడం, ప్రార్థన, మరియు యజ్ఞక్రియను క్రమబద్ధంగా నిర్వహించడం ద్వారా ఆయనను సమీపిస్తారు. అగ్ని ఋషి ఉచ్చారణలను వినాలి, హవిని స్వీకరించాలి, మరియు స్వర్గీయ “వర్షం” (బలావతరణం), విజయదాయక శక్తి (వాజ), అలాగే సమృద్ధమైన పోషణను ప్రసాదించాలి అని ప్రార్థించబడుతుంది. చివరికి, సర్వజ్ఞుడైన, చైతన్యవంతుడైన అగ్ని వచ్చి, విధిని సరైన క్రమంలో నిర్వహించి, బర్హిస్ (యజ్ఞాసనం) పై ఆసీనుడవ్వాలని ఆహ్వానించబడుతుంది.
Sukta 7
Sukta 2.7
ఈ చిన్న గాయత్రీ సూక్తం భరతుల స్వంత అగ్నిగా—కనిష్ఠుడైనా అగ్రగణ్యుడైన—అగ్నిని ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన ప్రకాశవంతమైన, అత్యంత కోరుకున్న సంపదను మరియు క్షేమాన్ని తీసుకురావాలని ప్రార్థిస్తుంది. అగ్నியின் పవిత్రతను, ఆయన విస్తారమైన దీప్తిమయ సన్నిధిని స్తుతిస్తుంది; నెయ్యి ఆహుతులతో ఆయన బలపడతాడని, ప్రాచీనుడైన ఎన్నుకోబడిన హోతృగా యజ్ఞక్రియను మోసి దానిని పరిపూర్ణత/సిద్ధి వరకు చేర్చుతాడని హైలైట్ చేస్తుంది.
Sukta 8
Sukta 2.8
అగ్నిని స్తుతించే ఈ సంక్షిప్త సూక్తం, ఆయన వేగమైన “యుగాలు మరియు రథాలు”—అంటే యజ్ఞంలో త్వరగా సమీపించి ఫలప్రదంగా కార్యసాధన చేసే ఆయన శక్తులు—ను ప్రశంసిస్తుంది; అలాగే ఉపాసకుణ్ణి అక్షయమైన వెలుగుతో చుట్టుముట్టే, స్వర్గసమానమైన ఆయన ప్రకాశవంతమైన తేజస్సును ఉత్సవంగా కొనియాడుతుంది. చివరికి, అగ్ని, ఇంద్రుడు, సోముడు మరియు ఇతర దేవతల సమాఖ్య సహాయంతో సంఘర్షణలో రక్షణ మరియు విజయం ప్రసాదించమని సమూహ ప్రార్థనగా ముగుస్తుంది.
Sukta 9
Sukta 2.9
ఈ ఆరు-ఋక్ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, సర్వజ్ఞ హోతృ అయిన అగ్నిని యాజ్ఞిక స్థానంలో ఆసీనుడిగా స్థాపించి, ఆరాధకుల అంతరంలో తన్ను నిలుపుకొనేవాడిగా వర్ణిస్తుంది. ఆయన అర్పణను వినీ స్వీకరించాలి, సమృద్ధిని ధృవీకరించాలి, మరియు యాగాన్ని నడిపించే శ్రేష్ఠ యజమాని/యాజకుడిగా ఉండి హానినుండి రక్షించి, ప్రకాశవంతమైన ప్రాణశక్తి మరియు ధనాన్ని ప్రసాదించాలి అని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 10
Sukta 2.10
అగ్నిని ఉద్దేశించిన ఈ చిన్న త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం, యజ్ఞంలో ఆయనను మొదటివాడిగా, తండ్రి-సదృశమైన సన్నిధిగా స్తుతిస్తుంది—ఇళా యొక్క పవిత్ర ఆసనంలో ప్రజ్వలింపబడి, సమృద్ధి మరియు వివేకంతో ప్రకాశించేవాడిగా. అగ్ని యొక్క సర్వవ్యాపి, విశ్వవ్యాప్త పరిధిని—లోకాలను తన అధీనంలోకి తీసుకోవడాన్ని—ఇది హైలైట్ చేస్తుంది; అలాగే ఆయనను “రుద్ది ప్రకాశింపజేయబడే” శుద్ధికర్తగా, నెయ్యితో అభిషేకింపబడేవాడిగా కూడా చిత్రిస్తుంది. చివరికి కవి, హవిస్సులో యథావిధిగా పంచబడిన భాగాన్ని కోరుతూ, అగ్నిని మనువు-రీతిలోని దూతగా ఆహ్వానిస్తాడు—వాక్కు-కర్రచెంచాతో పిలువబడినవాడిగా—మాధుర్యము మరియు సమృద్ధి కోసం.
Sukta 11
Sukta 2.11
గృత్సమదుడు రచించిన ఈ ఇంద్ర స్తోత్రం, కవుల ప్రార్థనను వినమని, యజ్ఞానికి రమ్మని, తన పరాక్రమాన్ని బలపరిచే సోమాన్ని పానంచేయమని దేవుణ్ని ఆహ్వానిస్తుంది. ఇందులో ఇంద్రుణ్ని వీర దాతగా, రక్షకుడిగా స్తుతిస్తూ, ధనం, విజయం, అలాగే భాగ్యంలోని అగ్నికి కాలనిది (అదగ్ధ) అయిన వాటాను ప్రసాదించమని కోరుతుంది; అప్పుడు ఉపాసకులు సభలో ‘విస్తారమైన’ వాక్యాన్ని పలుకగలరు, బలమైన సంతానం మరియు సహాయక మిత్రులు కలుగుతారు.
Sukta 12
Sukta 2.12
ఋగ్వేదం 2.12 ఇంద్రుని గురించి శక్తివంతమైన స్తుతిగీతం; సృష్టి స్థిరత్వానికి, సంఘర్షణలో విజయానికి, అలాగే సంపద మరియు బలం పొందడానికి నిర్ణాయక శక్తిగా ఆయనను పదేపదే గుర్తిస్తుంది. ఇది ఇంద్రుని ఆదిమ సర్వాధిక్యతను—ఆయన వల్ల ఆకాశం, భూమి కంపించినట్లు—స్మరింపజేసి, పోరాటంలో అన్ని పక్షాలూ పిలిచే దేవుడిగా ఆయనను ప్రతిపాదిస్తుంది; అలాగే సోమాన్ని పిండే యజమానునికి మరియు యజ్ఞకర్తకు ఆయన అచంచల సహాయాన్ని ధృవీకరిస్తుంది.
Sukta 13
Sukta 2.13
ఋగ్వేదం 2.13 గృత్సమదుడు రచించిన త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు స్తోత్రం; ఇందులో ఇంద్రుడు ఋత (విశ్వ క్రమం)ను నిలబెట్టే అధిష్ఠాతగా స్తుతింపబడుతున్నాడు—లోకాలను విస్తరింపజేసి, జీవనదాయక శక్తులను విడుదల చేసి, స్వర్గపు గర్జనభరిత తేజస్సును ప్రకటించేవాడిగా. జలాలు, ఋతుచక్రం, మరియు సోమసదృశ “మొదటి అమృతం” అనే ప్రతిమల ద్వారా ఇంద్రుని మహిమ సృజనాత్మక శక్తులతో అనుసంధానించబడుతుంది; చివర్లో సామూహిక యజ్ఞక్రియల్లో సక్రమమైన దానశీలత, కీర్తి, మరియు వీరబలం ప్రసాదించమని ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది.
Sukta 14
Sukta 2.14
ఈ సూక్తం ఇంద్రునికి సోమ-ఆహ్వానం; వృషభస్వరూపుడైన ఇంద్రుడు ఆనందించే ఉత్సాహకరమైన సోమాన్ని అధ్వర్యు యాజకులు తెచ్చి పోయమని ప్రేరేపిస్తుంది. ఇందులో ఇంద్రుని నిర్ణాయక విజయాలు, మిత్రవీరులను ఆయన కాపాడే రక్షణ స్తుతించబడుతుంది; చివరగా ప్రజాసభలలో ఉపాసకులకు సమృద్ధిగా, కీర్తిని కలిగించే ధనం మరియు బలం ప్రసాదించమని ప్రార్థన చేయబడుతుంది.
Sukta 15
Sukta 2.15
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని “సత్యానికి సత్యమైన కృత్యాలు”ని ప్రకటిస్తుంది: సోమం పానంచేసిన తరువాత అతడు అడ్డుపడే సర్పం (అహి/వృత్ర)ను సంహరించి, నిలువబెట్టబడిన జీవశక్తులను—జలాలు, కాంతి, విజయదాయక గమనం—విడుదల చేస్తాడు. ఇది స్తుతి కూడా, ఆహ్వానం కూడా; యజమానుల కోసం ఇంద్రుడు ఈ లోక-వ్యవస్థాపక కార్యాలను మళ్లీ చేయాలని, సభలో రక్షణ, లూటీ/ధనలాభం, మరియు వీరబలం ప్రసాదించాలని ప్రార్థిస్తుంది.
Sukta 16
Sukta 2.16
ఋగ్వేదం 2.16 ఏడు త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు పద్యాలతో కూడిన సూక్తం. ఇందులో గృత్సమదుడు, ప్రజ్వలిత అగ్నికి ఆహుతిలా జాగ్రత్తగా “మోసుకొచ్చిన” స్తుతిని సమర్పించి, ప్రాచీనుడైనా ఎల్లప్పుడూ యౌవనుడైన ఇంద్రుని సోమ-పీడనాల వద్దకు రావాలని ఆహ్వానిస్తాడు. ఈ సూక్తం ఇంద్రుని ధైర్యవంతమైన వృషభుడిగా మహిమాపరచి, ప్రజల సంకల్పం (క్రతు) ఆయన స్వీకరిస్తాడని చెబుతుంది; కాంతిమయ బలంతో సోమాన్ని పానంచేయమని ప్రేరేపిస్తుంది, తద్వారా ఆయన ఉపాసకులపై ధనం మరియు రక్షణను వర్షింపజేయునట్లు.
Sukta 17
Sukta 2.17
ఈ సంక్షిప్త త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—విస్తరిస్తూ పెరిగి సమస్త లోకాలను ఆవరించే అతని అధిపత్యాన్ని, అలాగే జగత్తులో వెలుగును మరియు సుసంబద్ధతను స్థాపించే అతని విజయశక్తిని. ఇంద్రుని కార్యం ఇక్కడ కార్యనిర్వాహక “అగ్ని-శక్తి” (అగ్ని/వహ్ని) రూపంలో చిత్రించబడింది; అది రెండు లోకాలను విస్తరింపజేసి, చీలిపోయిన అంధకారాన్ని “కుట్టి” కలుపుతుంది. అనంతరం కవి గాయకుల కోసం వాజం (విజయదాయక బలం), రక్షణ, మరియు సమృద్ధమైన దక్షిణా (దానం) కోరుతాడు.
Sukta 18
Sukta 2.18
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ స్తోత్రం, ఉషస్సుతో యోక్తమైన “కొత్త రథం”ను స్మరింపజేస్తుంది; అనేక యోకాలు, రశ్ములు (కట్టులు), మరియు పడవల తాళ్లలాగా తాళ్లు/తాళ్ళు (ఓర్లు) వంటి సమృద్ధమైన ప్రతీకాత్మక భాగాలతో అది వర్ణించబడుతుంది. కవుల అర్పణలతోను ప్రేరితమైన ఆలోచనతోను ఆ రథం వేగవంతం కావాలని ప్రార్థిస్తుంది. సోమపాన యజ్ఞానికి ఇంద్రుడు అత్యవసరంగా—ఇంకా ఎక్కువ సంఖ్యలోను బలంతోను—ఆహ్వానించబడుతున్నాడు; ఆయన ఆగమనం యజమానులకు విజయం, రక్షణ, మరియు యథోచిత భాగం (భగ)ను స్థిరపరచుగాక. ముగింపులో దక్షిణా (పురోహిత దానం) మరియు సామూహిక సమృద్ధి వైపు మళ్లుతుంది: దానధార ప్రవహించుగాక, సభలో వాక్కు “విస్తారంగా” ఉండుగాక, ప్రజలు వీర సంతానంతో సమృద్ధులగుగాక.
Sukta 19
Sukta 2.19
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది—సోమబలంతో పరిపుష్టుడైన ప్రభువుగా—అతడు “ఉన్నత స్వర్గంలో” తన ఆసనాన్ని స్థాపించి, యజమాని ప్రార్థనకు స్పందించి, వెలుగు, సంపద, విజయాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. సమ్యక్ స్తోత్రం (బ్రహ్మన్) మరియు సోమ పీడనం ఇంద్రుని స్పష్టమైన వరాలతో అనుసంధానించబడతాయి—సూర్యసమాన ప్రకాశం, దాగిన నిధులు, మరియు గాయకులకు క్షీణించని భాగం (భగ). ముగింపు ప్రార్థనలో, ఉదారమైన దక్షిణా యాజక సమాజానికి “పాలు దోహినట్లు” వెలికితీయబడాలని, వారు సభలో బలమైన సంతానం మరియు వీరశక్తితో ‘బృహత్’ (విస్తారమైన/మహత్తరమైన) వాక్యాన్ని పలకాలని కోరుతుంది.
Sukta 20
Sukta 2.20
ఋగ్వేదం 2.20 ఇంద్రుని స్తుతించే త్రిష్టుభ్ ఛందస్సులోని స్తోత్రసూక్తం. కవి తన ప్రేరిత బలాన్ని సరిగా కట్టిన రథంలా అర్పించి, ఇంద్రుని రక్షణ, విజయం, మరియు ఉదార ప్రతిఫలాన్ని కోరుతాడు. ఇందులో అంగిరసులతో అనుబంధమైన ఇంద్రుని ప్రాచీన కీర్తులు—మార్గాన్ని తెరవడం, శిల/దుర్గాలను ఛేదించడం, వెలుగును విడుదల చేయడం—స్మరింపబడతాయి; ఆపై ఒక స్పష్టమైన యజ్ఞీయ అభ్యర్థన వస్తుంది: గాయకునికీ సభకీ సమృద్ధమైన దక్షిణా ‘దోహన’మై వెలువడుగాక, మరియు విదథలో వీర సంతానం, మహత్తర వాణితో సమాజం వర్ధిల్లుగాక.
Sukta 21
Sukta 2.21
ఈ చిన్న ఇంద్ర-సూక్తం, సమస్తాన్ని జయించే దేవుడైన ఇంద్రునికి సోమాన్ని తీసుకురావాలని ఆహ్వానిస్తుంది—విజయపు ప్రతి రంగంలో (ధనం, స్వర్గం, బలం, పశుసంపద, జలాలు) గెలుపు ప్రసాదించేవాడు. ఉషస్సుల కోసం ప్రకాశమయ లోకాన్ని తెరచే, అప్రతిహతమైన విస్తారశక్తిగా ఇంద్రుని స్తుతిస్తుంది; చివరికి ఉత్తమ వరాల కోసం కేంద్రీకృత ప్రార్థనతో ముగుస్తుంది: స్వచ్ఛమైన బుద్ధి, సమృద్ధి, భద్రత, మధుర వాక్కు, ప్రకాశవంతమైన దినాలు.
Sukta 22
Sukta 2.22
ఇంద్రునికి అంకితమైన ఈ సంక్షిప్త సూక్తం, విష్ణుతో కలిసి పిండిన సోమాన్ని పానంచేసిన తరువాత దేవునిలో ఉప్పొంగే శక్తి ఉత్సాహాన్ని స్తుతిస్తుంది; అలాగే సోమాన్ని “సత్య” దివ్యశక్తిగా, “సత్య” ఇంద్రునితో విశ్వాసంగా సహచరించే శక్తిగా చిత్రిస్తుంది. ఇంద్రుని బలం పెరుగుదల, ఉపాసకునికి ఆయన చూపే ఉదారత, అలాగే జలాలను విముక్తం చేసి జీవాన్ని మరియు దివ్య ఋత-వ్యవస్థను పునఃస్థాపించిన ఆయన ఆదిమ పరాక్రమాన్ని ఇది ప్రశంసిస్తుంది.
Sukta 23
Sukta 2.23
ఈ సూక్తం పుణ్యవాక్కుల అధిపతిగా ఉన్న బృహస్పతి/బ్రహ్మణస్పతిని ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన అంతర్గత “గణాలు” (gaṇāḥ) అనే సమూహాలను సమీకరించి, ప్రేరిత ఉచ్చారణకూ విజయానికీ మార్గాన్ని శుభ్రం చేస్తాడు. ఆయన ఉపాసకుని అంతఃఆసనంలో ఆసీనుడై, శత్రుత్వమయమైన లేదా దుష్టవాక్య శక్తుల నుండి రక్షించి, ఈ స్తోత్రమే సరిగా సాగేందుకు మార్గనిర్దేశం చేయమని ప్రార్థిస్తుంది—దాంతో కులం వర్ధిల్లి, సభలో “బృహత్” (bṛhat; విశాల/మహత్తర) వాక్యాన్ని పలుకగలుగుతుంది.
Sukta 24
Sukta 2.24
ఈ సూక్తం పవిత్ర వాక్కుకు అధిపతైన బృహస్పతి/బ్రహ్మణస్పతిని ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన ప్రేరిత ఆలోచన (మతి)ని మేల్కొలిపి, యజ్ఞంలో స్తోత్రాన్ని ఫలప్రదంగా చేస్తాడు. సలహాలోను సంఘర్షణలోను అగ్రగామి మార్గదర్శిగా ఆయనను స్తుతించి, హవిస్సు మరియు ప్రార్థనను చలనం చేయమని, విజయం మరియు సమృద్ధి (వాజ) ప్రసాదించమని, సంతానం మరియు క్షేమాన్ని కాపాడమని వేడుకుంటుంది. చివరికి, దేవుడు “సువాక్య స్తోత్రాన్ని నడిపించాలి” అని ప్రార్థిస్తుంది; అప్పుడు ఉపాసకులు వీరబలంతో సమృద్ధులై సభలో ‘బృహత్’ (విస్తృత/మహత్తర)ాన్ని పలకగలరు.
Sukta 25
Sukta 2.25
ఈ చిన్న సూక్తం బ్రహ్మణస్పతిని స్తుతిస్తుంది—ఆయన పవిత్ర వాక్కుకు అధిపతి, యజ్ఞకర్మలో నైపుణ్యమున్న నాయకుడు; శక్తులను ‘యోక’ చేసి విజయకరమైన కార్యసాధనకు ఏకతాటిపైకి తెస్తాడు, ముఖ్యంగా అగ్ని యొక్క ప్రజ్వలనశక్తి మరియు ముందుకు నడిపించే ప్రేరణ ద్వారా. వంకరైన ప్రతిఘటనకు ఎదురుగా ఆయన అప్రతిహతుడిగా వర్ణించబడతాడు; బంధనాలను ఛేదించి, భక్తునికి సురక్షిత ఆశ్రయాన్ని మరియు సమృద్ధిని తెరుస్తాడు. పునరావృత ధ్రువపదం, మిత్రులను మరియు అంతర్గత ఇంద్రియ-శక్తులను ఒక ప్రభావవంతమైన, విజయవంతమైన బృందంగా ఏకీకృతం చేసే ఆయన సామర్థ్యాన్ని హైలైట్ చేస్తుంది.
Sukta 26
Sukta 2.26
ఋగ్వేదం 2.26లో బ్రహ్మణస్పతి (బృహస్పతి)ని పవిత్ర వాక్కు యొక్క అధిపతిగా ఆహ్వానిస్తారు; ఆయన ఉచ్చారణను సూటిగా, విజయవంతంగా చేసి, ‘అదేవ’ (అర్పణం లేని) ప్రేరణకు వ్యతిరేకంగా ప్రభావవంతంగా మారుస్తాడు. విశ్వాసంతో హవిస్సు అర్పించే యజమానికి కలిగే సమృద్ధి, సామాజిక సహాయం, అంతర్గత బలం మొదలైనవాటిని ఈ సూక్తం స్తుతిస్తుంది; చివరికి బృహస్పతి సన్మార్గంలో నడిపించి, దుఃఖం మరియు గాయం/హానిల నుండి విస్తృత రక్షణను ప్రసాదిస్తాడని ముగుస్తుంది.
Sukta 27
Sukta 2.27
ఋగ్వేదం 2.27 గృత్సమదుని త్రిష్టుభ్ ఛందస్సులోని సూక్తం; ఇందులో ఆదిత్యులను ప్రాచీన రాజులుగా ఆహ్వానిస్తుంది—వారు ఋత (విశ్వవ్యవస్థ)ను నిలబెట్టి, సూటిగా నడిచే మనిషిని కాపాడుతారు. ‘స్పష్ట నెయ్యి’ వంటి స్తుతిని అర్పించి, ముఖ్యంగా మిత్ర, వరుణ, అర్యమన్, భగ, దక్ష, అంశలను మార్గదర్శనం, నైతిక స్థైర్యం, సమృద్ధి, నిందలేని మార్గం కోసం ప్రార్థిస్తుంది. చివరికి వరుణునికి వ్యక్తిగత ప్రార్థన—దైవానుగ్రహం నుండి మనం జారిపోకుండా ఉండాలని, సభలో బలంతో ‘బృహత్’ (విశాల/మహత్తర వాక్యం) పలకగలగాలని కోరుతూ ముగుస్తుంది.
Sukta 28
Sukta 2.28
ఋగ్వేదం 2.28 గృత్సమదుడు వరుణునికి అంకితంగా త్రిష్టుభ్ ఛందస్సులో రచించిన సూక్తం. ఇందులో వరుణుడు ṛta (విశ్వ మరియు నైతిక క్రమం)ను నిలబెట్టే, సార్వభౌమ ఆదిత్యుడిగా స్తుతించబడుతున్నాడు. కవి రక్షణ, సత్కీర్తి, భయం మరియు దోషాచరణ నుండి విముక్తి కోరుతూ, పాపం మరియు బాధను ‘తాడుతో కట్టిన దూడ’లాగా సడలించమని వరుణుని ప్రార్థిస్తాడు; అలాగే ఉపాసకుణ్ని సమృద్ధి మరియు సత్యానికి దారి చూపే సుశాసిత మార్గంలో నిలిపి ఉంచమని వేడుకుంటాడు.
Sukta 29
Sukta 2.29
ఏడు మంత్రాలున్న ఈ త్రిష్టుభ్ సూక్తంలో గృత్సమదుడు ఆదిత్యులను—ముఖ్యంగా మిత్రుడు, వరుణుడు—ఋత (విశ్వ మరియు నైతిక క్రమం) యొక్క రక్షకులుగా ఆహ్వానించి, దాగి ఉన్న దోషం మరియు అంతర్ముఖ విపథాన్ని దూరంగా ఉంచమని ప్రార్థిస్తాడు. కవి కరుణ, సత్యపు “మధ్య మార్గం”పై సరైన మార్గదర్శనం, అలాగే సంపదలోను “బృహత్” (విశాలమైన) సామూహిక వాక్యంలోను నిరంతర భాగస్వామ్యం కోరుకుంటాడు; ఇవన్నీ అంతర్గత వీరబలంతో నిలబడుతాయి.
Sukta 30
Sukta 2.30
ఈ త్రిష్టుభ్ సూక్తం ‘ఆపః’ (జలాలు)ను స్తుతిస్తుంది—అవి క్రమబద్ధమైన, జీవనదాయక శక్తులుగా, పగలు‑రాత్రి ఋత (ṛta) నియమానికి అనుగుణంగా ప్రవహించేవిగా వర్ణిస్తుంది. విశ్వక్రమాన్ని స్థాపించే సవితృలో అవి ఆనందిస్తాయి; అడ్డంకులను తొలగించే ఇంద్రునిలో కూడా ఆనందిస్తాయి. తరువాత ఇది రక్షణార్థ ప్రార్థనలుగా విస్తరిస్తుంది—ప్రత్యేకంగా ఇంద్రుడు (మరియు సోముడు)ను ఉద్దేశించి—భయ సమయంలో భద్రత, విశాలమైన స్థలం/విస్తృతి, అలాగే వీరబలం మరియు సంతానసమృద్ధితో కూడిన ఐశ్వర్యం కోరుతూ; చివరికి మరుత్‑గణాన్ని కూడా ఆహ్వానిస్తుంది.
Sukta 31
Sukta 2.31
ఈ సూక్తం మిత్ర–వరుణులను ఋతం మరియు సమ్యక్ సంబంధాన్ని స్థిరపరచే శక్తులుగా ఆహ్వానించి, ఆదిత్యులు, రుద్రులు, వసువులతో కలిసి యజమాని ప్రయాణంలోని “రథం”ను మోసి నిలుపమని ప్రార్థిస్తుంది. తరువాత ఇది విస్తృత విశ్వదేవ (అన్ని దేవతల) సమాహారంగా విస్తరించి—త్వష్టృ, ఇళా, భగ, ద్యావా-రోదసీ, పూషన్, పురంధి, అశ్వినులు—అందరినీ పిలిచి, సహాయకమైన ప్రతి బ్రహ్మాండ కార్యం యాగంలో తన ఆసనం అధిష్ఠించునట్లు చేస్తుంది. చివరికి కవి తన వాక్యాలను కొత్తగా తయారైన స్తుతి-వాహనంలా “ఆకృతీకరించి”, శ్రవస్ (ఖ్యాతి/ప్రేరిత శ్రవణం), వాజ (వీరత్వ-బలం), ధీతి (ప్రకాశిత ఆలోచన)లను కోరుకుంటాడు.
Sukta 32
Sukta 2.32
ఈ సూక్తం ఆరంభంలో ద్యావా–పృథివీ (ఆకాశం మరియు భూమి)లను కవి వాక్కుకు రక్షకులుగా, ఋతానికి అనుగుణులుగా, విశాల తల్లిదండ్రులుగా ఆహ్వానిస్తుంది; వారు విస్తృతి, రక్షణ, సమృద్ధిని ప్రసాదిస్తారు. తరువాత ఇది శుభకరమైన స్త్రీదైవ శక్తుల వైపు—ప్రత్యేకంగా రాకా మరియు సంబంధిత దేవతల వైపు—విస్తరించి, సంతానసంపత్తి, ధనం, క్షేమం ప్రసాదించమని వేడుకుంటుంది; చివరికి అనేక దివ్య స్త్రీలను సహాయం మరియు స్వస్తి (శుభమంగళం) కోసం సమావేషకంగా పిలిచే ఆహ్వానంతో ముగుస్తుంది.
Sukta 33
Sukta 2.33
ఈ సూక్తం రుద్రుని పట్ల భక్తితో, జాగ్రత్తగా సమతుల్యంగా చేసిన ఆహ్వానం—ఆయన ఒకవైపు భయంకరుడు, మరోవైపు ఉపకారకుడు—ఆయన కోపం కాక, కృపను కోరుతుంది. గృత్సమదుడు “సూర్య దర్శనం” నుండి తాను దూరం కాకుండా ఉండాలని, వర్ధిల్లే బలం, సంతానం, హానినుండి రక్షణ లభించాలని ప్రార్థిస్తాడు; అలాగే రుద్రుని శుద్ధికర శక్తిని స్తుతిస్తూ, ఉగ్ర దేవుని శాంతింపజేయడానికి పునఃపునః నమస్కారాలు అర్పిస్తాడు.
Sukta 34
Sukta 2.34
ఈ సూక్తం మరుతులను స్తుతిస్తుంది—వారు ఉగ్రమైన, ప్రకాశవంతమైన తుఫాను-శక్తులు; అడవి జీవుల్లా వేగంగా దూసుకెళ్తారు, అగ్నిలా జ్వలిస్తారు, అడ్డంకులను తొలగించి వెలుగుకు దాగి ఉన్న “కిరణాలు/గోవులు”ను విడుదల చేస్తారు. వారు రక్షణ, సంపద, సుమతి (సరైన మనస్సు/సద్బుద్ధి)తో సమీపానికి రావాలని—ప్రత్యేకంగా హవిస్ (అర్పణం) సమర్పించే యజమాని కోసం—వేడుకుంటుంది. వారి పరాక్రమాన్ని చిత్రించే సజీవ విశేషణాల నుంచి స్వరం క్రమంగా నేరుగా ప్రార్థనగా మారి, వారి రక్షక సహాయం మనలను కష్టం మరియు నిందను దాటి తీసుకెళ్లాలని కోరుతుంది.
Sukta 35
Sukta 2.35
ఈ సూక్తం అపాం నపాత్—రహస్యమైన ‘జలాల కుమారుడు’—ను స్తుతిస్తుంది; ఆయన జలాల అంతర్భాగంలో దాగి ఉన్న అగ్ని మరియు సృజనశక్తిగా ప్రకాశించే దివ్య సన్నిధి. గృత్సమదుడు కవివాక్యాలను స్వీకరించమని, ఆనందాన్ని మరియు సమ్యక్ రూపాన్ని నిర్మించమని, అలాగే లోకాలలో సంపద, ప్రాణశక్తి, ఋత-నియమిత వృద్ధిని ప్రసాదించమని ఆయనను ఆహ్వానిస్తాడు. చివరికి, అపాం నపాత్ యొక్క కాంతిని అగ్ని యొక్క మంగళకర రక్షణతో అనుసంధానిస్తూ, సమాజం మరియు యజ్ఞసభకు క్షేమాశీస్సులతో సూక్తం ముగుస్తుంది.
Sukta 36
Sukta 2.36
ఋగ్వేదం 2.36 సోమ-యజ్ఞ ఆహ్వానాన్ని చిత్రిస్తుంది; ఇందులో ఇంద్రుడు (మరియు అనుబంధ రాజస దేవతలు) రావాలని, ఆసనం అధిష్ఠించాలని, యాజక పదవుల ద్వారా పంచబడిన మధుర సోమాన్ని పానంచేయాలని ప్రేరేపించబడతారు. రాళ్లతో పీడించే దృశ్యాలు—రాళ్లచే ‘పాలు దోయబడే’ గోవులు/కిరణాలు మరియు జలధారలు—హోతృ, ఆగ్నీధ్ర, ప్రశాస్తృ వంటి ఖచ్చితమైన కర్మసూచనలతో మిళితమై, యజ్ఞాన్ని దేవతలను జాగృతం చేసే, అలాగే బలం, ఆధిపత్యం, మరియు ధర్మబద్ధమైన ఆజ్ఞాధికారాన్ని విడుదల చేసే క్రమబద్ధమైన మార్గంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
Sukta 37
Sukta 2.37
ఈ చిన్న సూక్తం ద్రవిణోదాః—“ధన/వరదాత”—ను ఆహ్వానిస్తుంది; ఆయన సోమపానం చేసే శక్తిగా, సక్రమంగా అమర్చిన యాజ్ఞిక కర్మ మరియు ఋతు (సరైన సమయం) ప్రకారం సమర్పించిన ఆహుతితో ప్రసన్నుడవుతాడని చెబుతుంది. హోతృ, పోతృ, నేష్టృ, అధ్వర్యు వంటి ఋత్విజుల ద్వారా సోమయాగ క్రమాన్ని చిత్రించి, చివరికి దేవుడు “నాల్గవ పాత్ర”ను పానంచేయాలని ప్రార్థిస్తుంది; దాని ద్వారా యజమానికి సంపద, బలం, యజ్ఞసిద్ధి ప్రసాదించబడుతాయని పేర్కొంటుంది.
Sukta 38
Sukta 2.38
ఈ సూక్తం సవితృను దివ్య ప్రేరకుడిగా స్తుతిస్తుంది; ఆయన ఉదయించి అస్తమించి లోకాలను చలనంలోకి నడిపిస్తూ, ఋత (సార్వత్రిక క్రమం) ను నిలబెట్టి, దేవులు మరియు మనుషులకు సమృద్ధి యొక్క భాగాన్ని పంచుతాడు. ఆయన స్థిరమైన, జయప్రదమైన సన్నిధి వికృతి/భ్రాంతిని తొలగించి, తన దివ్య ఆజ్ఞానుసారం “శాశ్వత జలాలను” ప్రవహింపజేస్తుందని వర్ణించబడింది. చివరికి, గాయకుల శాంతి మరియు అభివృద్ధి కోసం, ఆకాశం, జలాలు, భూమి నుండి కోరతగిన సమృద్ధిని ప్రసాదించమని ద్రష్ట సవితృను ప్రార్థిస్తాడు.
Sukta 39
Sukta 2.39
ఈ సూక్తం అశ్వినౌలను ఆహ్వానిస్తుంది—వారు వేగవంతమైన, ద్వయ శక్తులు; మానవుల అర్పణలను మోసుకొని వచ్చి, ఆరోగ్యం, రక్షణ, సక్రమ మార్గదర్శనం, సమృద్ధి వంటి స్పష్టమైన సహాయాన్ని అందిస్తారు. కవి జంట ఉపమానాలు (రాళ్లు, దూతలు, కళ్ళు, చేతులు, పాదాలు) ద్వారా వారు త్వరగా రావాలని, స్పష్టంగా చూడాలని, శరీరాన్ని స్వస్థపరచాలని, ఉపాసకుణ్ణి శ్రేయోమార్గం వైపు నడిపించాలని ప్రార్థిస్తాడు. చివరికి నిర్మిత స్తోమం అశ్వినులకు ‘వృద్ధి’గా సమర్పించబడుతుంది; అలాగే బలమైన, ప్రకాశవంతమైన సంతానం మరియు సభలో విస్తారంగా, విజయవంతంగా వినిపించే వాక్కు కలగాలని కోరబడుతుంది.
Sukta 40
Sukta 2.40
ఈ ఆరు-ఋచల త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ద్వయ దేవతలైన సోమ–పూషణులను ఆహ్వానిస్తుంది—వారిని సమృద్ధికి సంయుక్త జనకులుగా, అలాగే లోకాలలోను ఉపాసకునిలోను అమృతత్వం మరియు ఐశ్వర్యానికి “నాభి” (nābhi)ని స్థాపించే రక్షకులుగా స్తుతిస్తుంది. వృద్ధి యొక్క కేంద్రీయ మూలాన్ని—ధనం, పోషణ, ఫలప్రద శక్తులు—విస్తరింపజేయమని, అలాగే అంతర్దృష్టిని వేగవంతం చేసి రక్షణ ప్రసాదించమని ప్రార్థిస్తుంది; చివరికి అదితి యొక్క రక్షక సన్నిధి కూడా కలిసిన ఆశీర్వాదంతో ముగుస్తుంది.
Sukta 41
Sukta 2.41
ఈ సూక్తం ప్రధానంగా వేగవంతమైన ప్రాణవాయువైన వాయు దేవుణ్ని ఆహ్వానిస్తుంది—ఆయన సహస్ర-శక్తిసంపన్న రథాలపై త్వరగా వచ్చి సోమాన్ని పానంచేసి, ఉపాసకుల ప్రాణశక్తిని ఉత్తేజపరచి, బలపరచి, స్పష్టతనిచ్చాలని కోరుతుంది. యజ్ఞక్రియ సాగుతున్న కొద్దీ ప్రార్థన రక్షణ, శుభమంగళాల వైపు విస్తరిస్తుంది—ఇంద్రుని అనుగ్రహాన్ని కూడా కోరుతూ, యజ్ఞీయ (యజ్ఞార్హ) దేవసమూహమంతా తమ తమ ఆసనాలు అధిష్ఠించి హవిసు/సోమ భాగాన్ని స్వీకరించమని పిలుస్తుంది.
Sukta 42
Sukta 2.42
ఈ సంక్షిప్త అపోత్రాయిక (అపశకున-నివారణ) సూక్తం శకుని (శకున-పక్షి/ఓమెన్-పక్షి)ని ఆహ్వానించి, అది మంగళకరంగా కూయాలని, గృహస్థుడిని మరియు ప్రయాణికుడిని శత్రుత్వ శక్తుల నుండి రక్షించాలని కోరుతుంది. ఏ వేటగాడు/క్రూర మృగం, ఆయుధధారి దాడిచేసేవాడు, దొంగ, లేదా దుష్ట-స్వర శక్తి అధికారం పొందకూడదని కవి ప్రార్థిస్తాడు; అలాగే పవిత్ర సభలో సమాజం “బృహత్” (విశాలమైన, ఉద్ధరించే వాక్యం)ను పలకాలని కోరుతాడు. ఈ విధంగా పక్షి కూయడం, దిశ సూచన వంటి సహజ సంకేతాన్ని, భద్రత, సమ్యక్ వాక్కు, విజయవంతమైన గమనం/ప్రయాణం కోసం ఆచారబద్ధమైన హామీగా ఈ సూక్తం మారుస్తుంది.
Sukta 43
Sukta 2.43
ఈ సంక్షిప్త సూక్తం శాకుని/శకుంత (శకున‑పక్షి)ని సంబోధిస్తుంది; అది ఋతానికి అనుగుణంగా సత్యం పలికేది, దాని కూయింపులు యజ్ఞక్రియల్లోనూ దైనందిన జీవితంలోనూ అర్థవంతమైన సంకేతాలుగా చదువబడతాయి. కవి పక్షியின் “ద్వివిధ స్వరం”ను శిక్షణ పొందిన గాయకుడు/ఉద్గాత లాగా ప్రశంసిస్తూ, ప్రతి దిశ నుంచీ మంగళకరమైన, శుద్ధి కలిగించే వాక్యాన్ని పలకమని పదే పదే ప్రార్థిస్తాడు. ఇలా ఈ సూక్తం శకున‑శ్రవణాన్ని పవిత్రం చేస్తుంది: ప్రకృతిలోని ధ్వని ఆశీర్వాదం, సుమతి (సరైన అవగాహన) మరియు సభలో విజయానికి మార్గమవుతుంది.
Frequently Asked Questions
Mandala 2 belongs to the Family Books (Mandalas 2–7), each associated with a particular seer-lineage. It is traditionally attributed to the Gṛtsamada family, with Gṛtsamada as the principal ṛṣi.
Mandala 2 repeatedly links effective sacred speech (vāc) with ṛta (cosmic order): when utterance and ritual are rightly aligned, they ‘open the path’ for divine presence, protection, and the bestowal of wealth.
The mandala contains the celebrated Rudra hymn (RV 2.33), a classic model of propitiation: Rudra’s fierce power is respectfully restrained through praise and supplication, asking him to avert harm and grant healing and well-being.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.