
Sukta 2.11
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh (common for Indra hymns in Mandala 2; verse-level confirmation requires scan)
ഗൃത്സമദൻ രചിച്ച ഈ ഇന്ദ്രസ്തുതിയിൽ കവികളുടെ അപേക്ഷ കേൾക്കാനും യാഗത്തിലേക്ക് വരാനും, തന്റെ വീര്യം ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന സോമം പാനം ചെയ്യാനും ദേവനെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. വീരദാതാവും രക്ഷകനുമായ ഇന്ദ്രനെ പുകഴ്ത്തി, സമ്പത്ത്, വിജയം, ഭാഗ്യത്തിൽ അദഹിതമായ (കത്തിക്കരിയാത്ത) പങ്ക് എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു; ആരാധകർ ശക്തമായ സന്താനവും കൂട്ടാളികളും സഹിതം സഭയിൽ “വിശാല”ത്തെ ഉച്ചരിക്കുവാൻ കഴിയട്ടെ എന്നതാണ് പ്രാർത്ഥന.
Mantra 1
श्रुधी हवमिन्द्र मा रिषण्यः स्याम ते दावने वसूनाम् । इमा हि त्वामूर्जो वर्धयन्ति वसूयवः सिन्धवो न क्षरन्तः ॥
ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങളുടെ വിളി കേൾക്കുക; ഞങ്ങളെ ഹാനിക്കരുത്. സത്തയുടെ ധനങ്ങൾ നീ ദാനം ചെയ്യുന്നതിന് ഞങ്ങൾ യോഗ്യരാകട്ടെ. കാരണം ഈ പോഷണധാരകൾ നിന്നെ വർധിപ്പിക്കുന്നു—സത്യധനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവ—ഒഴുക്ക് നിർത്താത്ത നദികളുപോലെ.
Mantra 2
सृजो महीरिन्द्र या अपिन्वः परिष्ठिता अहिना शूर पूर्वीः । अमर्त्यं चिद्दासं मन्यमानमवाभिनदुक्थैर्वावृधानः ॥
ഇന്ദ്രാ, നീ മഹത്തായ (ജലം/ശക്തികൾ) മോചിപ്പിച്ചു—പൂർവകാലം മുതൽ തടഞ്ഞുവെച്ചിരുന്നവ, ശൂരാ, അഹി (വൃത്ര) യാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവ. താൻ അമരനെന്ന് കരുതിയ ദാസനെയും നീ വീഴ്ത്തി; സ്തുതികളാൽ വർധിച്ച നീ തടസ്സം ഭേദിക്കുന്നു.
Mantra 3
उक्थेष्विन्नु शूर येषु चाकन्त्स्तोमेष्विन्द्र रुद्रियेषु च । तुभ्येदेता यासु मन्दसानः प्र वायवे सिस्रते न शुभ्राः ॥
ഉക്തങ്ങളിൽ തന്നേ, ഹേ ശൂര, നീ ആസ്വദിക്കുന്ന അവയിൽ—സ്തോമങ്ങളിൽ, ഹേ ഇന്ദ്ര, രുദ്രിയ ഉന്നതഘോഷങ്ങളിലും—നിന്റെ അടുക്കലേക്ക് ഈ (ധാരകൾ) ഒഴുകിവരുന്നു; നീ മദോന്മത്തനായി അവയെ വായുവിന്നായി ശുഭ്രധാരകളെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
शुभ्रं नु ते शुष्मं वर्धयन्तः शुभ्रं वज्रं बाह्वोर्दधानाः । शुभ्रस्त्वमिन्द्र वावृधानो अस्मे दासीर्विशः सूर्येण सह्याः ॥
നിന്റെ ശുഭ്ര ശുഷ്മം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ശുഭ്ര വജ്രം ധരിച്ചുകൊണ്ട്—ഹേ ഇന്ദ്ര, നീ ശുഭ്രൻ, ശക്തിയിൽ വളരുന്നവൻ. സൂര്യത്താൽ ജയിക്കപ്പെട്ട, അന്ധകാരത്തെ സേവിക്കുന്ന ജനങ്ങളെ ഞങ്ങൾക്ക് അധീനമാക്കുക.
Mantra 5
गुहा हितं गुह्यं गूळ्हमप्स्वपीवृतं मायिनं क्षियन्तम् । उतो अपो द्यां तस्तभ्वांसमहन्नहिं शूर वीर्येण ॥
ഗുഹയിൽ നിക്ഷിപ്തമായ, ഗുഹ്യവും ഗൂഢവും, ജലങ്ങളിൽ മറഞ്ഞ് മൂടപ്പെട്ട—മായിൻ ശക്തി അവിടെ വസിച്ചിരുന്നു. ഹേ ശൂര, നീ വീര്യത്താൽ അഹി (സർപ്പം)യെ വധിച്ചു; നീ ജലങ്ങളെ മോചിപ്പിച്ചു, ദ്യൗ (ആകാശം)യെ താങ്ങി നിർത്തി.
Mantra 6
स्तवा नु त इन्द्र पूर्व्या महान्युत स्तवाम नूतना कृतानि । स्तवा वज्रं बाह्वोरुशन्तं स्तवा हरी सूर्यस्य केतू ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ നിന്റെ പുരാതന മഹത്വങ്ങളെ സ്തുതിക്കുന്നു; നീ ചെയ്ത പുതിയ കൃത്യങ്ങളെയും സ്തുതിക്കുന്നു. നിന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ അഭിലഷിതമായ വജ്രത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു; സൂര്യന്റെ ദീപ്തമായ കേതുക്കളെപ്പോലെ ഉള്ള നിന്റെ രണ്ടു ഹരി അശ്വങ്ങളെ സ്തുതിക്കുന്നു.
Mantra 7
हरी नु त इन्द्र वाजयन्ता घृतश्चुतं स्वारमस्वार्ष्टाम् । वि समना भूमिरप्रथिष्टारंस्त पर्वतश्चित्सरिष्यन् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ നിന്റെ രണ്ടു ഹരി (അശ്വ/ശക്തികൾ) വിജയം നേടിക്കൊണ്ട് സമൃദ്ധി കൈവരിച്ച്, ഘൃതം ചോരുന്ന സ്വരം—പ്രകാശത്തിന്റെ നാദം—വിടുതലാക്കി. സമതല ഭൂമി വിശാലമായി പടർന്നു; നിന്റെ ബലം ലോകത്തെ ചലനത്തിലാക്കിയപ്പോൾ പർവ്വതം പോലും ഒഴുകുന്നതുപോലെ തോന്നി.
Mantra 8
नि पर्वतः साद्यप्रयुच्छन्त्सं मातृभिर्वावशानो अक्रान् । दूरे पारे वाणीं वर्धयन्त इन्द्रेषितां धमनिं पप्रथन्नि ॥
പർവ്വതം താഴെ ഇരുന്നുപോയി—ഇനി തടഞ്ഞുനിർത്തിയില്ല; മാതൃകളോടൊപ്പം, ആകാംക്ഷയോടെ പ്രേരിതനായി, അത് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി. ദൂരെയുള്ള അപ്പുറക്കരയിൽ അവർ വാണിയെ വർധിപ്പിച്ചു; ഇന്ദ്രൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതാൽ, പ്രാണ/പ്രവാഹത്തിന്റെ ധമനി (വാഹിനി)യെ വ്യാപിപ്പിച്ച് ദൃഢമായി സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 9
इन्द्रो महां सिन्धुमाशयानं मायाविनं वृत्रमस्फुरन्निः । अरेजेतां रोदसी भियाने कनिक्रदतो वृष्णो अस्य वज्रात् ॥
ഇന്ദ്രൻ മഹാസിന്ധുവിനെ—അടക്കി കിടത്തപ്പെട്ടിരുന്ന മായാവിയായ വൃത്രനെ—പ്രഹരിച്ച് പുറത്തേക്കു തള്ളിക്കളഞ്ഞു. അവന്റെ വജ്രപ്രഹാരത്തിൽ, വൃഷഭസമമായ അവന്റെ ആവർത്തിച്ച ഗർജനനാദം കേട്ട് ഭീതിയിലായ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ (ആകാശവും ഭൂമിയും) വിറച്ചു.
Mantra 10
अरोरवीद्वृष्णो अस्य वज्रोऽमानुषं यन्मानुषो निजूर्वात् । नि मायिनो दानवस्य माया अपादयत्पपिवान्त्सुतस्य ॥
ഈ വൃഷഭന്റെ വജ്രം ഗർജിച്ചു—മാനുഷാതീതമായ ശക്തിയോടെ—മാനുഷബലം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ. സുഥസോമം പാനം ചെയ്ത്, അവൻ ദാനവന്റെ മായാവിയുടെ മായകൾ—വഞ്ചനയുടെ കലകൾ—തകർത്തു വീഴ്ത്തി.
Mantra 11
पिबापिबेदिन्द्र शूर सोमं मन्दन्तु त्वा मन्दिनः सुतासः । पृणन्तस्ते कुक्षी वर्धयन्त्वित्था सुतः पौर इन्द्रमाव ॥
പാനം ചെയ്ക, പാനം ചെയ്ക തന്നെ, ഹേ ഇന്ദ്ര ശൂര, സോമം; ആനന്ദകരമായ സുഥരസങ്ങൾ നിന്നെ ആനന്ദിപ്പിക്കട്ടെ. നിന്റെ കുക്ഷി നിറച്ച്, അവ നിന്നെ വർധിപ്പിക്കട്ടെ—ഇങ്ങനെ പിഴിഞ്ഞ ആനന്ദം നമ്മുടെ മാനുഷവാസത്തിലേക്ക് ഇന്ദ്രനെ വിളിക്കുന്നു.
Mantra 12
त्वे इन्द्राप्यभूम विप्रा धियं वनेम ऋतया सपन्तः । अवस्यवो धीमहि प्रशस्तिं सद्यस्ते रायो दावने स्याम ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിനക്കുള്ളിൽ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ ആശ്രയം കണ്ടെത്തിയത്; ഋതത്തിന്റെ പാതയിൽ മുന്നേറുന്ന വിപ്രന്മാരായി ഞങ്ങൾ പ്രേരിത ധീ (ധിയം) നേടട്ടെ. സഹായം തേടി ഞങ്ങൾ നിന്റെ പ്രശസ്തിയെ ധ്യാനിക്കുന്നു—അങ്ങനെ ഉടൻ തന്നെ നിന്റെ റായസ് (സമൃദ്ധി) ദാനത്തിന് യോഗ്യരാകട്ടെ.
Mantra 13
स्याम ते त इन्द्र ये त ऊती अवस्यव ऊर्जं वर्धयन्तः । शुष्मिन्तमं यं चाकनाम देवास्मे रयिं रासि वीरवन्तम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങൾ നിന്റെവരാകട്ടെ—നിന്റെ ഊതി (സഹായം) ആഗ്രഹിച്ച് ഞങ്ങളിലുള്ള ഊർജ്ജം വർധിപ്പിക്കുന്നവരായി. ഹേ ദേവാ, ഞങ്ങൾ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അതിശുഷ്മിൻ (പരമ പരാക്രമശാലി) നീ തന്നേ—ഞങ്ങൾക്ക് വീരവന്ത റയി (സമൃദ്ധി) ദാനം ചെയ്യുക.
Mantra 14
रासि क्षयं रासि मित्रमस्मे रासि शर्ध इन्द्र मारुतं नः । सजोषसो ये च मन्दसानाः प्र वायवः पान्त्यग्रणीतिम् ॥
ഞങ്ങൾക്ക് ക്ഷയ (സ്ഥിര വാസസ്ഥലം) ദാനം ചെയ്യുക, ഞങ്ങൾക്ക് മൈത്ര (സൗഹൃദം) ദാനം ചെയ്യുക; ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങൾക്ക് മാരുത ശർധ (മരുത്-ഗണം) ദാനം ചെയ്യുക. കൂടാതെ സജോഷസ് (ഏകമനസ്കർ) ആയി ആനന്ദിക്കുന്നവർ—ആ പ്ര-വായവഃ (മുന്നോട്ട് തള്ളുന്ന ശക്തികൾ) നമ്മുടെ അഗ്രണീതി (മുൻനിര നേതൃപഥം) കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 15
व्यन्त्विन्नु येषु मन्दसानस्तृपत्सोमं पाहि द्रह्यदिन्द्र । अस्मान्त्सु पृत्स्वा तरुत्रावर्धयो द्यां बृहद्भिरर्कैः ॥
ഇപ്പോൾ ചിതറിപ്പോകട്ടെ അവർ—നീ ഉല്ലസിച്ച് നേരിടുന്നവർ; തൃപ്തനായി, ഹേ ഇന്ദ്ര, സോമം പാനം ചെയ്ത് മുന്നോട്ട് പ്രഹരിക്ക. ഞങ്ങളുടെ പോരാട്ടങ്ങളിൽ ഞങ്ങളെ സുരക്ഷിതമായി കടത്തിവിടുക, ഹേ രക്ഷകൻ (തരുത്ര); മഹത്തായ അർക്കങ്ങളാൽ ദ്യൗവിനെ വിശാലമാക്കിയവൻ നീ തന്നേ.
Mantra 16
बृहन्त इन्नु ये ते तरुत्रोक्थेभिर्वा सुम्नमाविवासान् । स्तृणानासो बर्हिः पस्त्यावत्त्वोता इदिन्द्र वाजमग्मन् ॥
മഹത്തായവരാണ് അവർ, ഹേ തരുത്ര, സ്തുതികളാൽ നിന്റെ സുമ്നം (കൃപ) ആഹ്വാനിക്കുന്നവർ. ഗൃഹഭാവത്തോടെ ബർഹിസ് വിരിച്ച്, നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ, ഹേ ഇന്ദ്ര, അവർ വാജം (ബലം-സമൃദ്ധി) പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 17
उग्रेष्विन्नु शूर मन्दसानस्त्रिकद्रुकेषु पाहि सोममिन्द्र । प्रदोधुवच्छ्मश्रुषु प्रीणानो याहि हरिभ्यां सुतस्य पीतिम् ॥
ഇപ്പോൾ ഉഗ്രശക്തികളിൽ, ഹേ ശൂര, ഉല്ലസിച്ച്, ത്രികദ്രുക പാത്രങ്ങളിൽ സോമം പാനം ചെയ്യുക, ഹേ ഇന്ദ്ര. താടിയിൽ നുര പൊങ്ങിനിൽക്കേ ആനന്ദിച്ച്, രണ്ടു ഹരി അശ്വങ്ങളോടൊപ്പം, സുത (പിഴിഞ്ഞ) രസത്തിന്റെ പാനത്തേക്ക് വരിക.
Mantra 18
धिष्वा शवः शूर येन वृत्रमवाभिनद्दानुमौर्णवाभम् । अपावृणोर्ज्योतिरार्याय नि सव्यतः सादि दस्युरिन्द्र ॥
ഹേ ശൂര ഇന്ദ്രാ! നിന്റെ ശവം (ബലം) നീ ഉള്ളിൽ ധരിക്ക; അതിനാൽ നീ തടസ്സം നെയ്യുന്ന ദാനു വൃത്രനെ ചീന്തി തകർത്തു. നീ ആര്യർക്കായി ജ്യോതി വെളിപ്പെടുത്തി; ദസ്യു ഇടത്തോട്ടു താഴെ പതിച്ചു, ഹേ ഇന്ദ്രാ.
Mantra 19
सनेम ये त ऊतिभिस्तरन्तो विश्वाः स्पृध आर्येण दस्यून् । अस्मभ्यं तत्त्वाष्ट्रं विश्वरूपमरन्धयः साख्यस्य त्रिताय ॥
ഞങ്ങൾ ജയിക്കട്ടെ—നിന്റെ ഊതികൾ (രക്ഷകൾ) കൊണ്ട് എല്ലാ സംഘർഷങ്ങളും കടന്ന്, ആര്യ (ഉദാത്ത) ജ്യോതിയാൽ ദസ്യുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ഞങ്ങൾ. സഖ്യതയ്ക്കായി, ത്രിതനോടുള്ള സൗഹൃദത്തിനായി, ഞങ്ങളുടെ നിമിത്തം നീ ത്വഷ്ടൃയുടെ വിശ്വരൂപമായ ത്വഷ്ട്രി-ശക്തിയെ അധീനമാക്കി.
Mantra 20
अस्य सुवानस्य मन्दिनस्त्रितस्य न्यर्बुदं वावृधानो अस्तः । अवर्तयत्सूर्यो न चक्रं भिनद्वलमिन्द्रो अङ्गिरस्वान् ॥
ഈ സോമ-സുവാനനായ, മന്ദിന (ആനന്ദോന്മാദഭരിത) ത്രിതന്റെ കാര്യത്തിൽ—ശക്തിയിൽ വളരുന്ന ഇന്ദ്രൻ അർബുദനെ താഴെയാക്കി വീഴ്ത്തി. സൂര്യനെപ്പോലെ ചക്രത്തെ ഗതിമാനമാക്കി; വലയെ ഭേദിച്ചു—അംഗിരസുകളുടെ സഹചാരിയായ ഇന്ദ്രൻ—മറഞ്ഞിരുന്ന ജ്യോതിയെ മോചിപ്പിച്ചു.
Mantra 21
नूनं सा ते प्रति वरं जरित्रे दुहीयदिन्द्र दक्षिणा मघोनी । शिक्षा स्तोतृभ्यो माति धग्भगो नो बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
ഇപ്പോൾ തീർച്ചയായും, ഹേ ഇന്ദ്രാ, ജരിത്രന്റെ തിരഞ്ഞെടുത്ത വരത്തിന് മറുപടിയായി നിന്റെ ഉദാര ദക്ഷിണ ദോഹിക്കപ്പെടട്ടെ. സ്തോതാക്കൾക്ക് ശിക്ഷയും ദാനവും നല്കുക; ഞങ്ങളുടെ പങ്ക് ദഗ്ധമാകരുതേ—സുവീരശക്തിയോടെ ഞങ്ങൾ വിദഥത്തിൽ ‘ബൃഹത്’ ഉച്ചരിക്കട്ടെ.
A direct plea: Indra, hear our call and do not harm us; make us fit recipients of your riches, as the nourishing streams continually increase you.
The hymn intensifies the invitation through Soma: repeated urging to drink, and the idea that the pressed Soma gladdens and enlarges Indra’s power, making him ready to act for the worshippers.
The ritual peak is Indra’s Soma-drinking and empowerment—his ‘belly’ filled by the pressings—followed by the expectation of immediate, tangible boons and protection for the human settlement.
It ends with a measured request for dakṣiṇā/fortune to answer the singer’s chosen boon, protection of one’s rightful share, and the blessing to speak great words in the assembly, rich in heroic energies.
śrudhī havam indra mā riṣaṇyaḥ
pibā-pibed indra śūra somam
bṛhad vadema vidathe suvīrāḥ
The hymn asks Indra to hear the worshippers, come to the Soma sacrifice, become strong through the libations, and grant wealth, protection, and a secure share of fortune.
In Vedic ritual language, Soma is the power that ‘gladdens’ and increases Indra’s strength, so his drinking marks the moment he becomes ready to help and to give boons.
It is a closing blessing: “May we speak great, uplifting words in the assembly, and may we be rich in heroic strength (good offspring, courage, and capable allies).”
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.