Sukta 38
Sukta 2.38
Gṛtsamada (traditional for Mandala 2)
Trishtubh
ഈ സൂക്തം ദിവ്യപ്രേരകനായ സവിതൃനെ സ്തുതിക്കുന്നു. അവൻ ഉദിച്ച് അസ്തമിച്ച് ലോകങ്ങളെ ചലനത്തിലാക്കുകയും, ഋതം (കോസ്മികക്രമം) നിലനിർത്തുകയും, ദേവന്മാർക്കും മനുഷ്യർക്കും യഥോചിതമായ സമൃദ്ധിയുടെ വിഹിതം വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. വികൃതിയെ നീക്കി ജയശാലിയായ സ്ഥിരസാന്നിധ്യമായി നിലകൊള്ളുന്ന അവനെ ഇത് വർണ്ണിക്കുന്നു; തന്റെ ദിവ്യനിയമപ്രകാരം “ശാശ്വത ജലങ്ങൾ” പ്രവഹിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനം ദർശകൻ, ഗായകർക്ക് ശാന്തിയും വർദ്ധനയും ലഭിക്കേണ്ടതിന്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ നിന്നും ജലങ്ങളിൽ നിന്നും ഭൂമിയിൽ നിന്നും ഇഷ്ടമായ സമൃദ്ധി സവിതൃൻ നൽകണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
उदु ष्य देवः सविता सवाय शश्वत्तमं तदपा वह्निरस्थात् । नूनं देवेभ्यो वि हि धाति रत्नमथाभजद्वीतिहोत्रं स्वस्तौ ॥
പ്രേരണയ്ക്കായി ആ ദേവൻ സവിതൃ ഉദിക്കുന്നു; ശാശ്വതമായ പ്രവർത്തിയിൽ—ജലവാഹകമായ വഹ്നിയെപ്പോലെ—അവൻ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ അവൻ ദേവന്മാർക്കു രത്നധനം വിതരണം ചെയ്യുന്നു; പിന്നെ സ്വസ്തിയുടെ ഗതിയിൽ സുവാഹിതമായ ഹവിസ്സിനെ (വീതിഹോത്രം) വിഭജിക്കുന്നു.
Mantra 2
विश्वस्य हि श्रुष्टये देव ऊर्ध्वः प्र बाहवा पृथुपाणिः सिसर्ति । आपश्चिदस्य व्रत आ निमृग्रा अयं चिद्वातो रमते परिज्मन् ॥
സകലത്തിന്റെയും ശ്രവണത്തിനും പ്രതികരണത്തിനുമായി ദേവൻ ഊർദ്ധ്വമായി ഉയരുന്നു; വിശാലഹസ്തൻ, പൃഥുപാണി, അവൻ തന്റെ ഭുജങ്ങൾ മുന്നോട്ട് നീട്ടുന്നു. ജലങ്ങളും അവന്റെ വ്രതത്തിന് കീഴടങ്ങി നിശ്ചിത രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഈ വായുവും പരിജ്മൻ പഥം ചുറ്റി ആനന്ദത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 3
आशुभिश्चिद्यान्वि मुचाति नूनमरीरमदतमानं चिदेतोः । अह्यर्षूणां चिन्न्ययाँ अविष्यामनु व्रतं सवितुर्मोक्यागात् ॥
വേഗഗതികളെയും അവൻ ഇപ്പോൾ വിടുവിച്ച് സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നു; ഗമനത്തിൽ അചലമായിരുന്നതും അവൻ ചലിപ്പിച്ചു. അഹി-ശക്തികളെയും താഴേക്ക് നയിച്ച് വിഷരഹിതമാക്കി; സവിതൃയുടെ വ്രതം അനുഗമിച്ച് മോചനദായകമായ വിമോചനം വരുന്നു.
Mantra 4
पुनः समव्यद्विततं वयन्ती मध्या कर्तोर्न्यधाच्छक्म धीरः । उत्संहायास्थाद्व्यृतूँरदर्धररमतिः सविता देव आगात् ॥
വീണ്ടും അവൾ വിരിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന ജാലം നെയ്യുന്നു; പ്രവൃത്തിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ ദൃഢനായ ധീരൻ അചലമായ ആധാരം സ്ഥാപിച്ചു. ഉയർന്ന് അവൻ ഋതുക്കളെ സമാഹരിച്ചു ശരിയായ അളവുകളിൽ വേർതിരിച്ചു നിശ്ചയിച്ചു; ഫലപ്രദമായ ഇച്ഛാശക്തി (അമതി)യോടെ ദേവൻ സവിതൃ വന്നു.
Mantra 5
नानौकांसि दुर्यो विश्वमायुर्वि तिष्ठते प्रभवः शोको अग्नेः । ज्येष्ठं माता सूनवे भागमाधादन्वस्य केतमिषितं सवित्रा ॥
പല വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ സമസ്ത ആയുസ്സും തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അഗ്നിയുടെ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടുന്ന ജ്വാല വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാകുന്നു. മാതാവ് പുത്രനായി ജ്യേഷ്ഠഭാഗം നിക്ഷേപിച്ചു; സവിതൃയുടെ പ്രേരണയാൽ, അവന്റെ ചിഹ്നത്തെ അനുഗമിച്ച് സത്ത നിശ്ചിത ദിശയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 6
समाववर्ति विष्ठितो जिगीषुर्विश्वेषां कामश्चरताममाभूत् । शश्वाँ अपो विकृतं हित्व्यागादनु व्रतं सवितुर्दैव्यस्य ॥
അവൻ തിരിഞ്ഞും മടങ്ങിയും ചെയ്തു—ദൃഢമായി നിലകൊണ്ട് ജയത്തെ തേടി; ചലിക്കുന്ന എല്ലാറ്റിന്റെയും ഉള്ളിൽ അവൻ കാമമായി (ആഗ്രഹമായി) വസിച്ചു. വികൃത രൂപങ്ങളെ പിന്നിലാക്കി, ശാശ്വതമായ അപഃ (ജലങ്ങൾ) സഹിതം അവൻ വന്നു—ദൈവമായ സവിതൃയുടെ വ്രതം, ഋത-നിയമം അനുഗമിച്ച്.
Mantra 7
त्वया हितमप्यमप्सु भागं धन्वान्वा मृगयसो वि तस्थुः । वनानि विभ्यो नकिरस्य तानि व्रता देवस्य सवितुर्मिनन्ति ॥
ഹേ സവിതൃ, ജലങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അംശം നിനക്കാൽ തന്നെ സ്ഥാപിതമാണ്; അതുകൊണ്ട് അന്വേഷകരായ മൃഗയസുകൾ വരണ്ട ഭൂമിയിലുടനീളം പിരിഞ്ഞു സഞ്ചരിക്കുന്നു. വനങ്ങളെ ആരും ലംഘിക്കുകയില്ല; ദേവനായ സവിതൃയുടെ വ്രതങ്ങൾ (നിയമങ്ങൾ) ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
Mantra 8
याद्राध्यं वरुणो योनिमप्यमनिशितं निमिषि जर्भुराणः । विश्वो मार्ताण्डो व्रजमा पशुर्गात्स्थशो जन्मानि सविता व्याकः ॥
ജലങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ആ യോനി-ഗർഭത്തെ വരുണൻ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു—കണ്ണിമയ്ക്കലിലും അച്യുതം, നിരന്തരം പ്രവർത്തിക്കുന്നതു. അതിലേക്കു സർവ്വവ്യാപിയായ മാർ്താണ്ഡൻ, സൂര്യൻ, പശുസമൂഹംപോലെ, വ്രജത്തിലേക്ക് (കൂട്ടിലേക്കു) എത്തിയിരിക്കുന്നു. സവിതൃൻ സ്ഥാനസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജന്മങ്ങളെ വേർതിരിച്ച് വ്യക്തമായി സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Mantra 9
न यस्येन्द्रो वरुणो न मित्रो व्रतमर्यमा न मिनन्ति रुद्रः । नारातयस्तमिदं स्वस्ति हुवे देवं सवितारं नमोभिः ॥
ആരുടെയോ ഋത-വ്രതത്തെ ഇന്ദ്രനും ക്ഷയിപ്പിക്കുകയില്ല, വരുണനും അല്ല, മിത്രനും അല്ല, അര്യമനും അല്ല, രുദ്രനും അല്ല; വൈരശക്തികൾക്കും അതിനെ ആക്രമിക്കാനാവില്ല—ആ ദേവനായ സവിതൃനെ ഞാൻ ഇവിടെ നമ്മുടെ സ്വസ്തിക്കായി നമസ്കാരങ്ങളോടെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 10
भगं धियं वाजयन्तः पुरंधिं नराशंसो ग्नास्पतिर्नो अव्याः । आये वामस्य संगथे रयीणां प्रिया देवस्य सवितुः स्याम ॥
ഭഗനെയും പുരന്ധിയെയും അന്വേഷിച്ച്, നമ്മുടെ ധീ (പ്രേരിത ബുദ്ധി/വാക്ക്)യെ വാജയന്തഃ—സമൃദ്ധി വഹിക്കുന്നതാക്കി—മാറ്റുമ്പോൾ, നരാശംസനും ഗ്നാസ്പതിയും നമ്മെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ. ആനന്ദത്തിന്റെ ധനങ്ങളുടെ സംഗഥേ—സമ്പത്തിന്റെ കൂടിച്ചേരൽസ്ഥാനത്ത്—നാം ദേവനായ സവിതൃക്ക് പ്രിയരാകട്ടെ.
Mantra 11
अस्मभ्यं तद्दिवो अद्भ्यः पृथिव्यास्त्वया दत्तं काम्यं राध आ गात् । शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवात्युरुशंसाय सवितर्जरित्रे ॥
ഹേ സവിതൃ! ദിവത്തിൽ നിന്നു, ജലങ്ങളിൽ നിന്നു, ഭൂമിയിൽ നിന്നു നീ നൽകിയ ആ കാമ്യ രാധ (ഇഷ്ടദാനം/സമൃദ്ധി) ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ. അത് സ്തോതാക്കൾക്കു ശാന്തിയും പോഷണവും ആകട്ടെ—വിശാലപ്രശംസിതനായ നിനക്കായി, ഹേ സവിതൃ, ജരിത്ര (സ്തുതി ചെയ്യുന്നവൻ)ക്കായി.
Inside Sukta 38
How it unfolds
- Where it opens
Savitṛ rises as the divine Impeller, taking his station and initiating the everlasting work of cosmic movement and sacrificial distribution.
- Development
His steadfast, conquering power pervades all moving beings as their desire/impulse, casting off ‘distorted formations’ and bringing the enduring waters in obedience to his divine ordinance.
- Climax
The vision of Savitṛ’s vrata: a universal law that corrects distortion and restores right flow—cosmic, ritual, and vital—so that treasures and portions are rightly apportioned.
- Where it settles
A direct prayer that Savitṛ’s granted, desirable plenitude—drawn from heaven, waters, and earth—come to the worshippers as peace and increase for the praising community.
The deity: Savitṛ
- In the VedaHe is invoked as a beneficent distributor of treasures and as the power that makes the rite and the world proceed in harmony.
- Cosmic functionRegulator and energizer of cosmic movement—he sets the sun’s course, rouses living beings, and ensures the right distribution of portions (bhāga) in heaven and in sacrifice.
- Inner significanceThe awakening force of right intention and disciplined will: the inner ‘impeller’ that turns the mind from distortion toward clarity, rhythm, and auspicious action aligned with truth.
The seer
- GṛtsamadaBhārgava (Bhr̥gu lineage) · Principal seer of Maṇḍala 2, renowned for hymns that combine precise ritual address with a strong emphasis on ṛta and auspicious well-being (svasti).
Famous verses
svastau
anu vrataṃ savitur daivyasya
अस्मभ्यं तद्दिवो अद्भ्यः पृथिव्यास्त्वया दत्तं काम्यं राध आ गात् । शं यत्स्तोतृभ्य आपये भवात्युरुशंसाय सवितर्जरित्रे ॥Attributes of the deity
- Impeller/rouser (prasavitṛ)
- Upholder of ṛta and divine vrata
- Bestower and distributor of wealth/boons (ratna, rādhah)
- Auspiciousness and well-being (svasti)
- Steady, victorious, ordering power
- Associated with light, dawn-impulse, and the life-giving waters
Also by this seer
- Most of Rigveda Maṇḍala 2 (traditionally attributed to Gṛtsamada and his line)
- Notable Agni hymns in Maṇḍala 2 that frame the sacrificial order and priestly function
- Hymns to major deities (e.g., Indra, Varuṇa-Mitra, the Ādityas) within Maṇḍala 2 tradition
The rite, step by step
- Prepare the sacred space and kindle/maintain Agni as the ritual witness.
- At dawn or before undertaking a rite/journey, recite Savitṛ verses to ‘impel’ the rite and align it with ṛta.
- Invite Savitṛ as distributor of portions; mentally offer the hymn as a well-invited oblation (vītihotra).
- Conclude with a request for desired abundance from heaven, waters, and earth, and for peace and increase for the singers.
- Seal with a final dedication/śānti-like intent: may the boon be wholesome and growth-giving.
Offerings
- Ghee (ājya) into the fire
- Soma (where applicable in Soma rites)
- Oblation-cakes or simple food offerings (context-dependent)
- The hymn itself as verbal offering (stotra)
Frequently Asked Questions
Savitṛ is the divine “Impeller” who awakens and sets all beings in motion, guiding them by cosmic law (ṛta/vrata) and granting auspicious well-being and prosperity.
That right movement in life and ritual comes from Savitṛ’s impulse: he corrects what is distorted, maintains order, and distributes the proper share of blessings to gods and humans.
It is especially fitting at dawn or before beginning an important action or ritual, to seek clarity, auspiciousness (svasti), and the successful flow of the undertaking.
Ask anything about Sukta 38 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
