Sukta 40
Sukta 2.40
Gṛtsamada (and/or the Gṛtsamada lineage)
Soma-Pūṣan (dual)
Triṣṭubh (likely for RV 2.40)
ഈ ആറു ഋക്കുകളുള്ള ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ദ്വന്ദ്വദേവന്മാരായ സോമനും പൂഷണനും സമൃദ്ധിയുടെ സംയുക്ത ജനകരായും, ലോകങ്ങളിലും ആരാധകനിലും അമൃതത്വത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും “നാഭി” സ്ഥാപിക്കുന്ന രക്ഷകരായും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. വർധനയുടെ കേന്ദ്രസ്രോതസ്സായ—ധനം, പോഷണം, ഫലപ്രദ ശക്തികൾ—വിപുലമാക്കുകയും, കൂടാതെ ബോധദീപ്തി വേഗപ്പെടുത്തുകയും സംരക്ഷണം നൽകുകയും ചെയ്യണമെന്നു പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു; അവസാനം അതിതിയുടെ സംരക്ഷക സാന്നിധ്യം ഉൾക്കൊള്ളുന്ന അനുഗ്രഹത്തോടെ സമാപിക്കുന്നു.
Mantras
Mantra 1
सोमापूषणा जनना रयीणां जनना दिवो जनना पृथिव्याः । जातौ विश्वस्य भुवनस्य गोपौ देवा अकृण्वन्नमृतस्य नाभिम् ॥
ഹേ സോമയും പൂഷനും, റയി (സമൃദ്ധി)കളുടെ ജനകരേ, ദ്യൗ (ആകാശ)ത്തിന്റെ ജനകരേ, പൃഥിവിയുടെ ജനകരേ—സകല ഭുവന (ലോക-ഭവനം)ത്തിന്റെ രണ്ടു ഗോപന്മാർ (രക്ഷകർ) ആയി ജനിച്ചവർ; ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ അമൃതത്തിന്റെ നാഭി-കേന്ദ്രമായി സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 2
इमौ देवौ जायमानौ जुषन्तेमौ तमांसि गूहतामजुष्टा । आभ्यामिन्द्रः पक्वमामास्वन्तः सोमापूषभ्यां जनदुस्रियासु ॥
ഈ രണ്ടു ദേവന്മാർ ജന്മം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ആനന്ദിക്കുന്നു; ഈ രണ്ടു അജുഷ്ട (സമ്മതിക്കാത്ത) അന്ധകാരങ്ങളെ മറയ്ക്കുന്നു. ഇവരാൽ ഇന്ദ്രൻ അപക്വത്തിനുള്ളിലെ പക്വത്തെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു; സോമ-പൂഷന്മാർ മുഖേന ഉസ്രിയ (പ്രകാശമയ) പശുക്കൾ—പ്രകാശത്തിന്റെ കൂട്ടങ്ങൾ—ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 3
सोमापूषणा रजसो विमानं सप्तचक्रं रथमविश्वमिन्वम् । विषूवृतं मनसा युज्यमानं तं जिन्वथो वृषणा पञ्चरश्मिम् ॥
ഹേ സോമനും പൂഷണനും! രജസ് (മധ്യലോകം) അളക്കുന്ന, ഏഴുചക്രങ്ങളുള്ള, സർവ്വത്തെയും മുന്നോട്ടു നീക്കുന്ന രഥത്തെ നിങ്ങൾ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. മനസ്സാൽ യുക്തമായ, വിശാലമായി തിരിയുന്ന—ഹേ വൃഷണന്മാരേ, ആ പഞ്ചരശ്മി (അഞ്ചു കയറുകളുള്ള) ശക്തിയെ നിങ്ങൾ ചലിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 4
दिव्यन्यः सदनं चक्र उच्चा पृथिव्यामन्यो अध्यन्तरिक्षे । तावस्मभ्यं पुरुवारं पुरुक्षुं रायस्पोषं वि ष्यतां नाभिमस्मे ॥
ഒരാളുടെ സദനം ദിവ്യലോകത്തിൽ ഉയരത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്; മറ്റൊരാളുടെത് ഭൂമിയിലും അന്തരിക്ഷത്തിലും. ആ ഇരുവരും ഞങ്ങൾക്കായി വർദ്ധിയുടെ നാഭികേന്ദ്രം—രായസ്പോഷം (ധനസമൃദ്ധിയുടെ പോഷണം), പുരുവാര (അനേകം ദ്വാരങ്ങളുള്ള), പുരുക്ഷു (അനേകം ഇഷ്ടശക്തികളുള്ള), പല വളർച്ചകളാൽ ഫലവത്തായതു—ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 5
विश्वान्यन्यो भुवना जजान विश्वमन्यो अभिचक्षाण एति । सोमापूषणाववतं धियं मे युवाभ्यां विश्वाः पृतना जयेम ॥
ഒരാൾ സർവ്വ ഭുവനങ്ങളെയും ജനിപ്പിച്ചു; മറ്റൊാൾ എല്ലാം ദർശിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിക്കുന്നു. ഹേ സോമ-പൂഷണ! എന്റെ ധി (ചിന്താ-പ്രേരണം)യെ താങ്ങുക; നിങ്ങളുടെ ഇരുവരുടെയും ബലത്തിൽ ഞങ്ങൾ എല്ലാ പൃതനകളെയും (യുദ്ധങ്ങളെയും) ജയിക്കട്ടെ.
Mantra 6
धियं पूषा जिन्वतु विश्वमिन्वो रयिं सोमो रयिपतिर्दधातु । अवतु देव्यदितिरनर्वा बृहद्वदेम विदथे सुवीराः ॥
സകലത്തെയും പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന പൂഷൻ നമ്മുടെ ധീ (അന്തര്ദൃഷ്ടി)യെ ഉണർത്തട്ടെ; റയിപതി സോമൻ നമ്മുടെ ഉള്ളിൽ റയി (സമൃദ്ധി) സ്ഥാപിക്കട്ടെ. തെറ്റില്ലാത്ത ദിവ്യ അദിതി നമ്മെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ; സുവീരന്മാരാൽ സമ്പന്നരായി നാം വിദഥ (സഭ/യജ്ഞസഭ)യിൽ ബൃഹത്—വിശാല സത്യം—ഉച്ചരിക്കട്ടെ.
Frequently Asked Questions
Soma represents the sacred, invigorating essence that supports vitality and immortality, while Pūṣan is the nourishing protector and guide of right paths. Invoked together, they unite inner inspiration with outward nourishment and safe, fruitful increase.
It means “the navel (center/hub) of immortality.” The hymn imagines Soma–Pūṣan as a central source from which life, prosperity, and divine vitality radiate into the worlds and into the worshipper.
It asks for prosperity and nourishment (rāyas-poṣa), the quickening of insight (dhī), protection (especially through Aditi), and the strength to speak truthfully and expansively (“the Vast”) in the communal assembly.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.