Sukta 5
Sukta 2.5
Gṛtsamada (Bhārgava)
Gāyatrī (probable for RV 2.5.1)
ഈ സൂക്തം അഗ്നിയെ പ്രത്യേകിച്ച് ഹോതൃ (യാഗപുരോഹിതൻ) എന്ന യാജകസ്ഥാനത്തിൽ, അവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി ഏകോപിതമായ ആചാരശക്തികളോടൊപ്പം സ്തുതിക്കുന്നു; യാഗം ശരിയായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോയി ഫലപ്രദമാക്കണമെന്നു അപേക്ഷിക്കുന്നു. അഗ്നിയെ ബോധമുള്ള, പിതൃത്വഭാവമുള്ള മാർഗദർശിയായി—പൂർവ്വികപരമ്പരയ്ക്ക് വഴി കാണിക്കുന്നവനായി—ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് ഹവിസ്സുകൾ സമാഹരിച്ച്, ക്രിയയെ ക്രമപ്പെടുത്തിച്ച്, യമ (ശരിയായ ക്രമം/നിയമം)യും യാഗകൗശലവും വഴി “ഉന്നത സമ്പത്ത്” നൽകുന്നത്.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
होताजनिष्ट चेतनः पिता पितृभ्य ऊतये । प्रयक्षञ्जेन्यं वसु शकेम वाजिनो यमम् ॥
ഹോതൃ ജനിച്ചു—ചേതനയും ദീപ്തിയുമുള്ളവൻ—പിതൃന്മാരുടെ സഹായത്തിനായി പിതാവുപോലെ. യജ്ഞത്തിൽ മുൻപോട്ട് നീങ്ങി അർപ്പണം നടത്തുമ്പോൾ, വാജിന്മാരുടെ യമം—യോഗ്യമായ സംയമവും ക്രമവുമെന്ന ആജ്ഞ—രൂപമായ ജേന്യ വസു, ആ ശ്രേഷ്ഠ നിധി നാം നേടാൻ കഴിവുള്ളവരാകട്ടെ.
Mantra 2
आ यस्मिन्त्सप्त रश्मयस्तता यज्ञस्य नेतरि । मनुष्वद्दैव्यमष्टमं पोता विश्वं तदिन्वति ॥
ആരിൽ ഏഴ് രശ്മികൾ വിരിഞ്ഞുകിടക്കുന്നു—യജ്ഞത്തിന്റെ നേതാവ്—അവൻ മനുഷ്യനിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നതുപോലെ, ആ എട്ടാമത്തെ ദൈവീശക്തിയെ സർവ്വത്തിലും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു: പോതാ, ശുദ്ധീകരകൻ, സമസ്ത ഹവിയെ അതിന്റെ സത്യത്തിലേക്ക് നീങ്ങുമാറാക്കുന്നവൻ.
Mantra 3
दधन्वे वा यदीमनु वोचद्ब्रह्माणि वेरु तत् । परि विश्वानि काव्या नेमिश्चक्रमिवाभवत् ॥
അവൻ—ധാരകനും പോഷകനും—പ്രേരിത ബ്രഹ്മവചനങ്ങളെ യഥാക്രമം ഉച്ചരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ കാവ്യ-രഹസ്യങ്ങളും അവനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവൻ ചക്രത്തിന്റെ നാഭിപോലെ ആയി, സമസ്ത കർമ്മത്തിന്റെ ഗതിയെ ധരിക്കുന്നു.
Mantra 4
साकं हि शुचिना शुचिः प्रशास्ता क्रतुनाजनि । विद्वाँ अस्य व्रता ध्रुवा वया इवानु रोहते ॥
ശുചിയോടു ശുചി—ശുദ്ധിയോടു ശുദ്ധി—എന്നപോലെ, ജ്ഞാനിയായ മാർഗ്ഗദർശകൻ ക്രതു (സങ്കൽപ-ശക്തി) കൊണ്ടു ജനിക്കുന്നു. അവന്റെ ധ്രുവ വ്രതങ്ങൾ (അചഞ്ചല നിയമങ്ങൾ) അറിഞ്ഞ്, പക്ഷി തന്റെ പഥങ്ങളിൽ ഉയരുന്നതുപോലെ, അവയെ അനുഗമിച്ച് ഉറച്ച ക്രമത്തിന്റെ പടികളിലൂടെ അവൻ ഉയർന്നു കയറുന്നു.
Mantra 5
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥
അവന്റെ വർണ്ണം (തേജസ്സിന്റെ വർണ്ണം) ചുറ്റി ആയുസ്സാൽ നിറഞ്ഞ ധേനുക്കൾ ചേർന്നു നിൽക്കുന്നു—നേഷ്ടൃയുടെ സഹോദരിമാർ, പോഷകികൾ. ത്രിധാ/ത്രിഗുണ സ്രോതസ്സിൽ നിന്നു തിരഞ്ഞെടുത്ത ശ്രേഷ്ഠ വരത്തിലേക്ക്, ഈ കർമത്തിലേക്ക് കടന്ന ആ സഹോദരിമാർ വരുമോ?
Mantra 6
यदी मातुरुप स्वसा घृतं भरन्त्यस्थित । तासामध्वर्युरागतौ यवो वृष्टीव मोदते ॥
സഹോദരി ഘൃതം വഹിച്ച് മാതാവിന്റെ അടുക്കൽ സമീപിക്കുമ്പോൾ, അവൾ തന്റെ സ്ഥാനം ഉറപ്പിക്കുന്നു; അവരുടെ വരവിൽ അധ്വര്യു, മഴയിൽ യവം ആനന്ദിക്കുന്നതുപോലെ, ഹർഷിക്കുന്നു—പോഷക പ്രവാഹത്തിന്റെ അവതരണത്തിൽ അർപ്പണ-ശക്തി സന്തോഷിക്കുന്നു.
Mantra 7
स्वः स्वाय धायसे कृणुतामृत्विगृत्विजम् । स्तोमं यज्ञं चादरं वनेमा ररिमा वयम् ॥
സ്വഃ (സ്വർഗീയ തേജസ്) തന്റെ തന്നെ ആശ്രയത്തിനായി ഋത്വിക്കിനുള്ളിലെ യഥാർത്ഥ ഋത്വിജനെ രൂപപ്പെടുത്തട്ടെ. പിന്നെ ഞങ്ങൾ സ്തോമം (സ്തുതി-ഗാനം), യജ്ഞം, യുക്തമായ ആനന്ദം/ആദരം എന്നിവ നേടട്ടെ; ഋതത്തിന്റെ സത്യവിനിമയത്തിൽ ഞങ്ങൾ ദാതാക്കളാകട്ടെ.
Mantra 8
यथा विद्वाँ अरं करद्विश्वेभ्यो यजतेभ्यः । अयमग्ने त्वे अपि यं यज्ञं चकृमा वयम् ॥
വിദ്വാൻ യജമാനർക്കും/യജകർക്കും വേണ്ടി എല്ലാം യുക്തമാക്കുന്നതുപോലെ—ഹേ അഗ്നേ, ഞങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച ഈ യജ്ഞം നിനക്കുള്ളിലും തന്നെയുണ്ട്; അതിനെ നീ നിന്റെ അന്തരത്തിൽ സ്വീകരിച്ച് ഋതാനുസാരമായി സിദ്ധമാക്കുക.
Inside Sukta 5
How it unfolds
- Where it opens
Agni is ‘born’ as the conscious Hotṛ—fatherly and ancestral-supporting—so the sacrifice may move forward rightly.
- Development
The hymn expands Agni’s priestly network and powers (radiance, ordering, and the supportive ‘cows’/nourishing energies), emphasizing correct ritual coordination and fruitful approach to the gods.
- Climax
The prayer that the knower makes everything ‘fitting’ for worshippers, with the decisive claim that the sacrifice the humans have fashioned is already ‘in’ Agni.
- Where it settles
A closing request that Agni take the rite into himself, perfect it, and deliver its intended results—order, accomplishment, and worthy gain.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he transforms oblations into a subtle, god-reaching form, maintains the sacrificial order (ṛta), and sustains continuity between ancestors, worshippers, and deities.
- Inner significanceThe awakened will and discerning intelligence that ‘kindles’ aspiration; the inner priest that organizes energies, purifies intention, and turns effort into effective offering.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu/Bhārgava lineage (Gṛtsamada family of Mandala 2) · Principal seer of Rig Veda Mandala 2, renowned for hymns that establish Agni and Indra as central ritual powers and for a strongly priestly, yajña-oriented style.
Famous verses
hotā ajaniṣṭa cetanaḥ
ता अस्य वर्णमायुवो नेष्टुः सचन्त धेनवः । कुवित्तिसृभ्य आ वरं स्वसारो या इदं ययुः ॥ayam agne tve api yaṃ yajñaṃ cakṛmā vayam
Attributes of the deity
- Hotṛ (invoking priest)
- Knower of the rite (kratu-vit)
- Bearer/transporter of offerings (havyavāhana)
- Guardian of ṛta (cosmic order)
- Luminous, conscious, ever-young
- Fatherly protector linked with the Fathers (Pitṛs)
Also by this seer
- Primary attribution of most of Rig Veda Mandala 2 (2.1–2.43)
- Noted Agni hymns emphasizing Hotṛ and sacrificial correctness (e.g., RV 2.1, 2.3–2.6)
- Indra hymns in Mandala 2 highlighting victory, strength, and ritual support (e.g., RV 2.12–2.16)
The rite, step by step
- Kindling/awakening Agni and establishing the fire as the Hotṛ of the rite
- Formal invocation: asking Agni to lead the sacrifice forward and align it with ṛta
- Offering oblations into Agni while reciting the hymn to strengthen priestly functions (Hotṛ/Neshṭṛ imagery)
- Requesting ‘noble wealth’ and right ordering (yama) as the fruit of well-performed yajña
- Concluding prayer that Agni internalize the sacrifice and make it fully fitting for all worshippers
Offerings
- Ājya (clarified butter/ghee)
- Samidh (fuel sticks)
- Havis (general oblations, as appropriate)
- Soma-related offerings when part of a soma rite
Frequently Asked Questions
Agni is praised, especially as Hotṛ—the divine priestly fire who invokes the gods and carries offerings in the sacrifice.
That Agni lead the ritual correctly, make it fitting and effective, and grant worthy gains through right order and successful offering.
It links Agni with ancestral continuity: he protects and supports the lineage of worshippers, connecting present sacrifice with the ancestral tradition and its blessings.
Ask anything about Sukta 5 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
