Kaumarika Khanda

Vyasa

Mahesvara Khanda66 Adhyayas6432 Shlokas

This section is framed around southern coastal sacred geography (dakṣiṇa-sāgara / southern ocean littoral) and a cluster of five tīrthas presented as potent yet perilous due to aquatic guardians (grāha). The narrative treats the shoreline as a liminal ritual zone where pilgrimage merit, danger, and release (śāpa-mokṣa) converge, and where Kaumāra/Kumāreśa associations mark the region as a site of Skanda-linked sanctity.

Adhyayas in Kaumarika Khanda

66 chapters to explore.

Adhyaya 1

Pañca-Tīrtha Prabhāva and the Grāha-Śāpa Liberation (पञ्चतीर्थप्रभावः ग्राहशापमोचनं च)

ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವು ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಉಗ್ರಶ್ರವನು ಕುಮಾರ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಪಾವನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಈ ಪಂಚತೀರ್ಥಗಳು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಭಾವವುಳ್ಳವು ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ರಾಜವೀರ ಅರ್ಜುನ (ಫಾಲ್ಗುನ) ಆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ತಪಸ್ವಿಗಳು—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರನ್ನು ‘ಗ್ರಾಹ’ಗಳು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಭಯದಿಂದ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನು ಧರ್ಮಸಾಧನೆಯನ್ನು ಭಯದಿಂದ ತಡೆಯಬಾರದೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೌಭದ್ರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೀರಿಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಗ್ರಾಹ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ, ಅವನು ಅದನ್ನು ಬಲದಿಂದ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆ ಗ್ರಾಹ ದಿವ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಅಪ್ಸರಾರೂಪ ಸ್ತ್ರೀಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು—ತಾನು ಮತ್ತು ಸಖಿಯರು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ತಪಸ್ವಿಯ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನಿಶ್ಚಿತ ಕಾಲ ಜಲಚರ ಗ್ರಾಹಗಳಾಗುವ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು; ಮಹಾಪುರುಷನು ನೀರಿನಿಂದ ಎಳೆದು ಹೊರತಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಮೋಚನೆ ಎಂದು ವಿಧಿಸಿದನು—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಉಪದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಮನಿಗ್ರಹ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮದ ಕ್ರಮ, ವಾಣಿ-ಆಚರಣ ಸಂಯಮ, ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ-ಅಧಮ ಆಚರಣೆಗಳ ಭೇದವನ್ನು ಜೀವಂತ ನೀತಿದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಶಪ್ತರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಪಂಚತೀರ್ಥಗಳ ಕಡೆಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅರ್ಜುನನ ಕ್ರಮಸ್ನಾನದಿಂದ ಅವರ ಶಾಪಮೋಚನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು—ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಏಕೆ ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ರಕ್ಷಕರು ಏಕೆ ತಡೆಯಲಿಲ್ಲ—ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಮುಂದಿನ ವಿವರಣೆಗೆ ನೆಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.

84 verses

Adhyaya 2

Nārada–Arjuna संवादः: तीर्थयात्रा-नीतिः, स्थाणु-भक्ति, दानधर्मस्य प्रशंसा

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ದಾನದರ್ಮದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪದರಪದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂತನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಅರ್ಜುನನು ದೇವರಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾರದನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನು ಅರ್ಜುನನ ಧರ್ಮಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದ ದೀರ್ಘ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ದಣಿವು ಅಥವಾ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟಾಯಿತೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ತೀರ್ಥಫಲ ಕೇವಲ ಸಂಚಾರದಿಂದಲ್ಲ; ಕೈ-ಕಾಲು-ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಮಯುಕ್ತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನನು ತೀರ್ಥದ ನೇರ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪವಿತ್ರ ಸಂದರ್ಭದ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಾರದನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದ ವರ್ತಾಂತವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಹ್ಮನು ದೂತರನ್ನು, ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಪುಣ್ಯ ದೊರಕುವ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಶ್ರವನು ಸರಸ್ವತಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಾತ್ಯಾಯನನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಾರಸ್ವತ ಮುನಿ ಲೋಕದ ಅಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿ, ‘ಸ್ಥಾಣು’ (ಶಿವ) ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗಲು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡಲು ಉಪದೇಶಿಸಿದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದಾನವು ಕಷ್ಟಾರ್ಜಿತ ಧನವನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾದ ಕಾರಣ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಪಸ್ಸೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅದು ನಷ್ಟವಲ್ಲ, ವೃದ್ಧಿ; ಸಂಸಾರಸಾಗರ ದಾಟಿಸುವ ದೋಣಿ. ದೇಶ-ಕಾಲ, ಪಾತ್ರಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಶುದ್ಧಿಯಂತೆ ದಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದಾತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ತನ್ನ ದಾರಿದ್ರ್ಯದ ಚಿಂತೆಯನ್ನೂ ದಾನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಷ್ಟವನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಶುದ್ಧ ಸಂಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿವೇಕವೇ ಈ ಧರ್ಮದ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ.

114 verses

Adhyaya 3

Reva-Śuklatīrtha and Stambha-tīrtha: Pilgrimage Purification and Ancestral Rites (Revā–Mahī–Sāgara Saṅgama Narrative)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಸಂವಾದಕ್ರಮ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅವನು ರೇವಾ (ನರ್ಮದಾ) ತೀರದ ಭೃಗು ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು, ರೇವೆಯನ್ನು ಪರಮಪಾವನಿ, “ಸರ್ವತೀರ್ಥಮಯಿ” ಎಂದು, ದರ್ಶನ–ಸ್ತುತಿ–ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಮಹಾಫಲ ನೀಡುವವಳೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ರೇವೆಯ ಶುಕ್ಲತೀರ್ಥವು ಪಾಪನಾಶಕ ಘಟ್ಟ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಘೋರ ಅಶೌಚ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ದೋಷಗಳೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭೃಗು ನಂತರ ಮಹೀ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ವಿವೇಕಿಗಳು ಪಾಪಮುಕ್ತರಾಗಿ ಯಮಲೋಕದ ಭಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಗಂಗಾ–ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠನಾದ ನಿಯಮಶೀಲ ಋಷಿ ದೇವಶರ್ಮನ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ; ಸुभದ್ರನಿಂದ ಮಹೀ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರಾದ್ಧ–ತರ್ಪಣವು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪದ ಕಾರಣ ದೇವಶರ್ಮ ತನ್ನ ದುರ್ಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗೃಹಕಲಹವನ್ನು ಅಳಲುತ್ತಾನೆ. ಸुभದ್ರ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇವಶರ್ಮನ ಪರವಾಗಿ ತಾನೇ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾದ್ಧ–ತರ್ಪಣವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು; ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದೇವಶರ್ಮ ತನ್ನ ಸಂಚಿತ ತಪಃಪುಣ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೃಗು ಆ ಸಂಗಮದ ಅತಿಶಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ನಾರದನು ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ।

86 verses

Adhyaya 4

दानतत्त्व-व्याख्या (Doctrine of Dāna: Intent, Means, and Outcomes) / “Nārada Explains the Taxonomy of Giving”

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಧರ್ಮಸಂಕಟವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ—ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳ/ಭೂಮಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೂ, ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ದೋಷಯುಕ್ತ ಸ್ವೀಕಾರ)ದಿಂದ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಬೀಳದೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧನವನ್ನು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಶುಕ್ಲ (ಶುದ್ಧ), ಶಬಲ (ಮಿಶ್ರ), ಕೃಷ್ಣ (ತಮಸ/ಅಶುದ್ಧ); ಇವನ್ನು ಧರ್ಮಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವತ್ವ, ಮನುಷ್ಯತ್ವ ಅಥವಾ ತಿರ್ಯಕ್ತ್ವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕರ್ಮಫಲ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಸೌರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟನೆ: ರಾಜ ಧರ್ಮವರ್ಮ ದಾನತತ್ತ್ವದ ಗೂಢ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಎರಡು ಕಾರಣ, ಆರು ಆಧಾರ, ಆರು ಅಂಗ, ಎರಡು ‘ವಿಪಾಕ’, ನಾಲ್ಕು ವಿಧ, ತ್ರಿವಿಧ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ದಾನನಾಶಕ ಮೂರು—ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಮಹಾ ಬಹುಮಾನ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಕಾರಣಗಳು—ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ; ಆಧಾರಗಳು—ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ವ್ರೀಡಾ (ಲಜ್ಜೆ), ಹರ್ಷ, ಭಯ; ಅಂಗಗಳು—ದಾತ, ಗ್ರಹೀತ/ಪಾತ್ರ, ಶೌಚ, ದಾನವಸ್ತು, ಧರ್ಮಸಂಕಲ್ಪ, ಯೋಗ್ಯ ದೇಶ-ಕಾಲ; ವಿಪಾಕ—ಪಾತ್ರಗುಣಾನುಸಾರ ಪರಲೋಕ/ಇಹಲೋಕ ಫಲಭೇದ; ವಿಧಗಳು—ಧ್ರುವ, ತ್ರಿಕ, ಕಾಮ್ಯ, ನೈಮಿತ್ತಿಕ; ಶ್ರೇಣಿ—ಉತ್ತಮ/ಮಧ್ಯಮ/ಅಧಮ; ನಾಶಕಗಳು—ದಾನ ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ದಾನ, ಅವಮಾನದಿಂದ ದಾನ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿ ನಾರದನ ಗುರುತನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಧನ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧನಾಗುತ್ತಾನೆ.

98 verses

Adhyaya 5

Adhyāya 5: Nārada’s Search for Worthy Recipients and Sutanu’s Doctrinal Replies (Mātṛkā–Gṛha–Lobha–Brāhmaṇa-bheda–Kāla)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ರೈವತ ಪರ್ವತದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹಿತಾರ್ಥ’ ದಾನಧರ್ಮದ ಕುರಿತು ನೈತಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನವು ಫಲವಿಲ್ಲ; ಶಿಸ್ತು-ವಿದ್ಯೆಯಿಲ್ಲದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇತರರನ್ನು ತಾರಿಸಲಾರನು—ಅದು ಹಗ್ಗು/ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಇಲ್ಲದ ದೋಣಿಯಂತೆ ಎಂದು ಉಪಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನದಲ್ಲಿ ದೇಶ-ಕಾಲ, ಸಾಧನ, ದ್ರವ್ಯ, ಶ್ರದ್ಧೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಯೋಗ್ಯತೆ ಅಗತ್ಯ; ಪಾತ್ರತೆ ಕೇವಲ ಪಾಂಡಿತ್ಯದಿಂದಲ್ಲ, ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಆಚಾರದಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಹನ್ನೆರಡು ಕಠಿಣ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಲಾಪಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಶ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರುತಿ-ಪಾರಂಗತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಾದವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೂ, ಸುತನು ಎಂಬ ಬಾಲಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಓಂಕಾರಸಹಿತ ಮಾತೃಕಾ ವರ್ಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ‘ಅ-ಉ-ಮ್’ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ಸದಾಶಿವ ತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ‘ಐದು-ಐದು ಅದ್ಭುತ ಮನೆ’ಯನ್ನು ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವೆಂದು ಹೇಳಿ ಸದಾಶಿವವರೆಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ‘ಬಹುರೂಪಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀ’ಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿ, ‘ಮಹಾಮಕರ’ವನ್ನು ಲೋಭ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ನೈತಿಕ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಎಂಟು ಭೇದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಯುಗಾದಿ-ಮನ್ವಂತರಾದಿ ಕಾಲಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷಯ ಪುಣ್ಯದಾಯಕವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಪೂರ್ವಕ ಕರ್ಮದಿಂದ ಜೀವನಯೋಜನೆ, ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಅರ್ಚಿಸ್ ಮತ್ತು ಧೂಮ—ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು, ಹಾಗೂ ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದೇವ-ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಪಥಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

138 verses

Adhyaya 6

Brahmaṇa-parīkṣā, ‘Caurāḥ’ as Inner Vices, and Cira-kārī Upākhyāna (Testing of Brahmins; inner ‘thieves’; the parable of deliberate action)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಶಾತಾತಪ ಮೊದಲಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ನಂತರ ನಾರದರು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಭೂಮಿ‑ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾತೀರ್ಥದ ಸಮೀಪ ಶುಭ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸನ/ವಸತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು. ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ಕಳ್ಳರು’ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಮೂಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕಥೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿನ ಕಳ್ಳರಲ್ಲ, ಒಳಗಿನ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮೊದಲಾದ ದೋಷಗಳೆಂದು ವಿವರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ತಪಸ್ಸೆಂಬ ಸಂಪತ್ತೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಕೇದಾರದಿಂದ ಕಲಾಪ/ಕಲಾಪಕ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ, ಗುಹ/ಸ್ಕಂದ ಪೂಜೆ, ಸ್ವಪ್ನಾಜ್ಞೆ, ಪವಿತ್ರ ಮಣ್ಣು‑ನೀರನ್ನು ಕಣ್ಣಿನ ಅಂಜನ ಹಾಗೂ ದೇಹಲೇಪನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಬಿಲ/ಗುಹಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾಣಿಸಿ ದಾಟುವ ವಿಧಾನ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸಮೂಹ ಸ್ನಾನ, ತರ್ಪಣ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸಭೆಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅತಿಥಿ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲರು ಭೂದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಅತಿಥಿಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಪ‑ಅವಸರದ ವಿಚಾರದಿಂದ ‘ಚಿರಕಾರಿ’ ಉಪಾಖ್ಯಾನ—ತಂದೆಯ ತುರ್ತು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮಗನು ತಕ್ಷಣ ನೆರವೇರಿಸದೆ ವಿಚಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿಳಂಬಿಸಿ ಮಹಾಪಾಪವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು—ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಾಪಗಳ ಪ್ರಭಾವ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಕರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಿತ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ದೈವಾನುಮೋದನೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

138 verses

Adhyaya 7

Indradyumna-Kīrti-Punaruddhāraḥ (Recovery of Indradyumna’s Fame) and Nāḍījaṅgha’s Account of Ghṛtakambala-Śiva Worship

ಅರ್ಜುನನು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಬಳಿಕ ನಾರದರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದ ಸಂಕಟದ ಮೂಲವೇನು, ಅದರ ವಿಶಾಲ ಕಾರಣಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು. ನಾರದರು ಆದರ್ಶ ರಾಜ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ—ದಾನಶೀಲ, ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಲೋಕಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು; ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ಕೆರೆ-ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನು. ಆದರೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕೇವಲ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಕೀರ್ತಿ ಅಗತ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಲವು ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಕ್ಷಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದು ತನ್ನ ಹೆಸರು ಮರೆತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ದೀರ್ಘಾಯು ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರಿಗೂ ಅವನು ನೆನಪಾಗದೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಮಿತ್ರ ನಾಡೀಜಂಘನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಡೀಜಂಘನಿಗೂ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ನೆನಪಾಗದೆ, ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ದೀರ್ಘಾಯುವಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ದೋಷ, ನಂತರ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ತುಪ್ಪದಿಂದ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ‘ಘೃತಕಂಬಲ-ಶಿವ’ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದುದು; ಅದರಿಂದ ಶಿವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಗಣತ್ವ ಲಭಿಸಿದುದು. ಬಳಿಕ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಪತನ; ಗಾಲವ ತಪಸ್ವಿಯ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಶಾಪದಿಂದ ಬಕ (ಕೊಕ್ಕರೆ) ಆಗುವುದು, ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಪಶಮನವಾಗಿ—ಗುಪ್ತ ಕೀರ್ತಿಯ ಪುನರುದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಮುಕ್ತಿಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರನಾಗುವುದು. ಅಧ್ಯಾಯವು ರಾಜಧರ್ಮ, ಕಾಲತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ನೈತಿಕ ಸಂಯಮದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

111 verses

Adhyaya 8

अखण्डबिल्वपत्रार्चन-दीर्घायुः शापकथा च (Unbroken Bilva-Leaf Worship, Longevity, and the Curse Narrative)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಕ್ತೃಗಳ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮತತ್ತ್ವದ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ರಾಜನು (ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿ) ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರಧರ್ಮ ಮುಖ್ಯ; ಒಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ವಚನ/ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾನಿಯಾದರೂ ಪಾಲಿಸಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ನೈತಿಕ ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುಂಪು ಆತ್ಮದಹನದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಿವಧಾಮದ ಯಾತ್ರೆಯಾಗಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಪ್ರಾಕಾರಕರ್ಣ ಎಂಬ ಗೂಬೆಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಘಂಟ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು, ಅಖಂಡ ಬಿಲ್ವಪತ್ರಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ ತ್ರಿಕಾಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಪೂರ್ವ ದೀರ್ಘಾಯು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಕಥೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ನೈತಿಕ ಭಂಗದ ಕಡೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಬಲಾತ್ಕಾರ ಗಂಧರ್ವವಿವಾಹಸಮಾನ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ಶಾಪ ಬಿದ್ದು ಅವನು ‘ರಾತ್ರಿಚರ’ ಗೂಬೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೆ ಮೂಲರೂಪ ಮರಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಶಾಪವಿದೆ; ಹೀಗೆ ಬಿಲ್ವಪತ್ರ ಪೂಜಾವಿಧಿ, ಕರ್ಮಫಲ, ವಚನಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ವಿವಾಹಧರ್ಮ ಒಂದೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

71 verses

Adhyaya 9

इंद्रद्युम्नपरिज्ञानोपाख्यानम् (The Inquiry into King Indradyumna: Friendship, Vow, and the Gṛdhra’s Past)

ಅಧ್ಯಾಯ ೯ ಸಂವಾದಮಯವಾಗಿ ಧರ್ಮ-ನೀತಿಯ ಉಪಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸಮುದ್ಭವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಾಡೀಜಂಘನು, ರಾಜ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಪರಿಜ್ಞಾನ/ಶೋಧ ಇನ್ನೂ ನೆರವೇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿಷಾದಿಸಿ, ಸ್ನೇಹಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವಂತಹ ಕಠೋರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಉಲೂಕನು ತಡೆದು ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಾಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಗೃಧ್ರವೊಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಅವನ ಪ್ರಿಯಸಖ, ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿರಬಹುದು ಎಂದು. ಅವರು ಗೃಧ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೃಧ್ರನು ಅನೇಕ ಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ, ಕೇಳಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಶೋಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಗೃಧ್ರನು ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜೀವನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಒಮ್ಮೆ ಚಂಚಲ ಕಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಿವನ ದಾಮನಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣದೋಲೆಯೂ ಲಿಂಗಸನ್ನಿಧಿಯೂ ಬಳಿ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಸೇರಿ, ಭಕ್ತರ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಕಾಶಿಯ ಅಧಿಪತಿಯ ಪುತ್ರ ಕುಶಧ್ವಜನೆಂದು ಜನ್ಮ ಪಡೆದು, ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಯೋಗಸಾಧನೆಯಿಂದ ಶಿವಭಕ್ತನಾದನು. ಮುಂದೆ ಕಾಮಾವೇಶದಿಂದ ಅಗ್ನಿವೇಶ್ಯನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಋಷಿಶಾಪದಿಂದ ಗೃಧ್ರನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತನಾದನು. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆ ಎಂಬ ಋಷಿಯ ನಿಯಮವಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸ್ನೇಹನೀತಿ, ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತರ್ಕ, ಉತ್ಸವಪుణ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪ-ಮೋಕ್ಷಗಳ ಶರ್ತಾಧೀನ ಕ್ರಮ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

58 verses

Adhyaya 10

Indradyumna–Mantharaka-saṃvādaḥ (Dialogue of Indradyumna and the Tortoise Mantharaka)

ನಾರದನ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ದುಃಖವೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ತುಂಬಿ ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಗಿಡುಗನು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವೇನು, ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಮರಣದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿ ತಿಳಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾನಸಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಗುಪ್ತವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮಂಥರಕ ಎಂಬ ಆಮೆಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಮಂಥರಕ ನೀರೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಕೌಶಿಕ ಋಷಿ ಇದನ್ನು ಆತಿಥ್ಯ-ಧರ್ಮಭಂಗವೆಂದು ಗದರಿಸಿ, ಅತಿಥಿ-ಸತ್ಕಾರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನೂ ಅತಿಥಿ-ವಿಮುಖತೆಯ ಪಾಪವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಂಥರಕ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ನನಗೆ ಆತಿಥ್ಯಧರ್ಮ ತಿಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯ; ಹಿಂದೆ ರೌಚಕಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಾಗ್ನಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಬೆನ್ನು ಸುಟ್ಟಿತು, ಆ ಗಾಯ ಇನ್ನೂ ಇದೆ; ಮತ್ತೆ ಸುಡುವ ಭಯದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದೆ. ಈ ಮಾತುಗಳೊಡನೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ, ದಿವ್ಯ ಸಂಗೀತಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಗಿ, ರಾಜನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿತ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಲೋಕದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣ ದಿವ್ಯವಿಮಾನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ, ದೇವದೂತನು ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನ ಕೀರ್ತಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ, ಕೆರೆ-ಬಾವಿ-ಉದ್ಯಾನಗಳಂತಹ ‘ಪೂರ್ತ’ ಕರ್ಮಗಳು ಪುಣ್ಯವರ್ಧಕವೆನ್ನುವುದನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನು ಸ್ನೇಹನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನೂ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೂತನು—ಅವರು ಶಾಪದಿಂದ ಪತಿತರಾದ ಶಿವಗಣರು, ಶಾಪಾಂತದವರೆಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಮಹಾದೇವನಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಕೂಡ ಮತ್ತೆ ಪತನಭಯ ಇರುವ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಶಿವಗಣಸಂಗವನ್ನೇ ಆರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆಮೆಯ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಕಾರಣ ಕೇಳಿದಾಗ, ಮಂಥರಕ ‘ದಿವ್ಯ, ಪಾಪನಾಶಕ’ ಶಿವಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನೂ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಿ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ತನ್ನ ದೀರ್ಘಾಯು ಮತ್ತು ಆಮೆ-ರೂಪ ಶಂಭುವಿನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲೇ ದೊರೆತವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

41 verses

Adhyaya 11

Kūrma’s Past-Life Account: Śiva-Temple Merit, Ethical Lapse, and the Curse into Tortoisehood

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೂರ್ಮನು ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರಾಜನಿಗೆ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಧರ್ಮ-ನೀತಿಬೋಧೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಾಂಡಿಲ್ಯ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿದ್ದು, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮರಳು-ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಪಂಚಾಯತನ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಶಿವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಲಿಂಗದ ಮುಂದೆ ಪುಷ್ಪಪೂಜೆ, ಗಾನ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದನು. ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವಭಕ್ತಿ, ದೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಶಿವಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಿ, ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಶಿವಗೃಹ ಕಟ್ಟಿದ ಫಲಶ್ರುತಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಜರತ್ವ ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ವರ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಅದೇ ಭಕ್ತನು ಜಯದತ್ತ ಎಂಬ ರಾಜನಾಗಿ ಪ್ರಮಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಪರಸ್ತ್ರೀಗಮನದಿಂದ ನೀತಿ-ಧರ್ಮದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಆಯುಷ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಂಗವಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ಯಮನು ಶಿವನಿಗೆ ಮೊರೆಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನು ಅಪರಾಧಿಗೆ ಕೂರ್ಮಯೋನಿಯ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯುವುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಜ್ಞಸಂಬಂಧ ದಹನಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸ್ಮೃತಿ ಕೂರ್ಮನ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ತೀರ್ಥಸಮಾನ ಶುದ್ಧಿಕರ ಪ್ರಭಾವದ ಸೂಚನೆ ಇದೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ವಿವೇಕ-ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ ಲೋಮಶ ಮುನಿಯಿಂದ ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ತೀರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸತ್ಸಂಗವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ।

55 verses

Adhyaya 12

कूर्माख्यानम् (Kūrmākhyāna) — The Discourse on Kūrma and the Teaching of Lomaśa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ನಾರದನ ವಚನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಬಹುವಕ್ತೃ ಸಂವಾದರೂಪದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ರಾಜಾದಿಗಳು ‘ಮೈತ್ರ’ ಮಾರ್ಗನಿಷ್ಠ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ—ಅಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಸಂಯಮದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವ ತೋರುತ್ತವೆ. ಕೂರ್ಮನು ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ, ರಾಜನು ಸ್ವರ್ಗಕಾಂಕ್ಷಿಯಲ್ಲ; ಕೀರ್ತಿಯ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲೋಮಶನಿಂದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾನೆ. ಲೋಮಶನು ಲೋಕಾಸಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ—ಮನೆ, ಸೌಖ್ಯ, ಯೌವನ, ಧನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಅನಿತ್ಯ; ಮರಣವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯೇ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಲೋಮಶನ ಅಸಾಧಾರಣ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಕಾರಣವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲೋಮಶನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಒಮ್ಮೆ ದರಿದ್ರನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಒಂದೇ ಬಾರಿ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವಲಿಂಗಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು; ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಸ್ಮೃತಿಯೊಡನೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ತಪೋಭಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದನು. ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಮರತ್ವವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಲ್ಪಚಕ್ರದ ಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ವರ ನೀಡಿದನು; ಕಾಲ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ದೇಹರೋಮಗಳು ಉದುರುವುದು ಅದರ ಸೂಚನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ—ಕಮಲಪೂಜೆ, ಪ್ರಣವಜಪ, ಶಿವಭಕ್ತಿ ಮಹಾಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಸులಭ ಸಾಧನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವಜನ್ಮ, ಶಿವಭಕ್ತಿ ಮುಂತಾದ ‘ದುರ್ಲಭ’ಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿ, ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಿವಪೂಜೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯರೂಪ ಉಪದೇಶ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

63 verses

Adhyaya 13

Mahī–Sāgara-saṅgama Māhātmya and the Indradyumneśvara Liṅga (महीसागर-संगम-माहात्म्य एवं इन्द्रद्युम्नेश्वर-लिङ्ग)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತಿ, ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಧಿನಿಯಮಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜನು ಲೋಮಶ ಋಷಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಶಿವದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇಲ್ಲಿ ಸತ್ಸಂಗವನ್ನು ತೀರ್ಥಸೇವೆಯಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ಪಕ್ಷಿ/ಪಶು ರೂಪದ ಜೀವಿಗಳು ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಫಲ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ನಾರದನು ಅವರನ್ನು ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯೋಗಿ ಸಂವರ್ತನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ, ರಾತ್ರಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಅವನ ಗುರುತನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂವರ್ತನು ಮಹೀ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದ ಪರಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮಹೀ ನದಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ದಾನಾದಿಗಳ ಫಲ ಪ್ರಯಾಗ, ಗಯಾ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಅಧಿಕವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯೋಗ, ವ್ಯತೀಪಾತಾದಿ ವಿಶೇಷ ಯೋಗಗಳು, ಶನಿ-ಸೂರ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ, ಅರ್ಘ್ಯಮಂತ್ರಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನೀರಿನಿಂದ ಬಲಗೈ ಎತ್ತಿ ಸತ್ಯಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕರ್ಮಸೂಚನೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ–ನಕುಲ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯದ ದೋಷ, ಸದಾಚಾರ, ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಇಲ್ಲದ ವಿದ್ಯೆ ಅಪೂರ್ಣವೆಂಬ ಉಪದೇಶವಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ‘ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನೇಶ್ವರ’ (ಮಹಾಕಾಲ ಸಂಬಂಧಿತ) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಶಿವನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಾಯುಜ್ಯ/ಸಾರೂಪ್ಯಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂಗಮದ ಅಪೂರ್ವ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

218 verses

Adhyaya 14

कुमारेश्वर-माहात्म्यप्रश्नः तथा वज्राङ्गोपाख्यान-प्रस्तावः (Inquiry into the Glory of Kumāreśvara and Prelude to the Vajrāṅga Narrative)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಕುಮಾರನಾಥ/ಕುಮಾರೇಶ್ವರರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಆದಿ-ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು—ಕುಮಾರೇಶ್ವರರ ದರ್ಶನ, ಶ್ರವಣ, ಧ್ಯಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ವೇದೋಕ್ತ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ ಮಹಾಪಾವನಕರವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ-ಆಚಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಕಥೆ ವಂಶಾವಳಿ-ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ—ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯರು, ಅವರ ನಿಯೋಗಗಳು ಧರ್ಮ, ಕಶ್ಯಪ, ಸೋಮ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ದೇವಾದಿ ವಂಶಗಳ ಉದ್ಭವ. ದಿತಿಯ ಪುತ್ರನಷ್ಟ, ಅವಳ ತಪಸ್ಸು, ಇಂದ್ರನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಮರುತಗಳ ಜನನ, ಮತ್ತೆ ದಿತಿಯ ದುರ್ಧರ್ಷ ಪುತ್ರಪ್ರಾರ್ಥನೆ—ಇವೆಲ್ಲ ಬರುತ್ತವೆ; ಕಶ್ಯಪನ ವರದಿಂದ ವಜ್ರದಂತೆ ಅವಧ್ಯ ದೇಹಧಾರಿಯಾದ ವಜ್ರಾಂಗನು ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಜ್ರಾಂಗನ ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೀತಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ—ಶರಣಾಗತ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಿಡುವುದೇ ವೀರಧರ್ಮ; ರಾಜ್ಯಾಸೆ ತ್ಯಜಿಸಿ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ತಿರುಗು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವರಾಂಗಿಯನ್ನು ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನು ಅವಳ ವ್ರತಭಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಅವಳು ಕ್ಷಮೆ, ಧೈರ್ಯ, ಸ್ಥೈರ್ಯದಿಂದ ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ—ತಪಸ್ಸೇ ಪರಮ ‘ಧನ’ವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಂಗನು ದುಃಖಿತ ಪತ್ನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತಪೋಆದರ್ಶಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ಕುಮಾರೇಶ್ವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಫಲಪ್ರವಾಹದ ಮುಂದಿನ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.

95 verses

Adhyaya 15

Tārakotpattiḥ, Tapasā Vara-prāptiś ca (Birth of Tāraka and the Boon Earned through Austerity)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕೌಮಾರ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಕ್ರಗಳ ಕಾರಣಪರಂಪರೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ—ದುಃಖದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಧರ್ಮಚಿಂತನೆ, ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ತಪಸ್ಸು; ತಪಸ್ಸು ವಿಶ್ವಶಕ್ತಿಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಪೀಡೆಯಿಂದ ವ್ಯಥಿತಳಾದ ವರಾಂಗೀ ತನ್ನ ಭಯ ಮತ್ತು ಅಪಮಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಪುತ್ರನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ದೈತ್ಯನಾಯಕನು ಅಸುರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾದರೂ ದಾಂಪತ್ಯರಕ್ಷಣೆಯ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ವಾದವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಪತ್ನಿಯನ್ನು ‘ಜಾಯಾ, ಭಾರ್ಯಾ, ಗೃಹಿಣೀ, ಕಲತ್ರ’ ಎಂಬ ಧರ್ಮಸಂಬಂಧ ಪದಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿಸಿ, ಪೀಡಿತ ಪತ್ನಿಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ನೈತಿಕ ಅಪಾಯವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅತಿತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸಿನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಿ ‘ತಾರಕ’ ಎಂಬ ಮಹಾಬಲ ಪುತ್ರನ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವರಾಂಗೀ ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ತಾರಕನ ಜನನದಲ್ಲಿ ಮಹೋತ್ಪಾತಗಳು, ಜಗತ್ತಿನ ಕಂಪನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿ ಅವನ ಆಗಮನದ ಲೋಕಮಟ್ಟದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸುರಸಾರ್ವಭೌಮನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ ತಾರಕ ಮೊದಲು ಇನ್ನೂ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು, ನಂತರ ದೇವಜಯ—ಎಂಬ ತಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾರಿಯಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಶುಪತ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದು ಐದು ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಅಂಗಛೇದನದಂತಹ ಕಠೋರ ಹೋಮಗಳಿಂದ ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಭೀತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಂತುಷ್ಟನಾದರೂ ಮರಣನಿಯಮದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ; ತಾರಕ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ವರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಏಳು ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಬಾಲಕನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವನ ವಧವಾಗಬೇಕು. ಅಧ್ಯಾಯಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕನ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜಸಭೆ, ವೈಭವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಸಂಘಟನೆಯ ಚಿತ್ರಣ ಬರುತ್ತದೆ.

62 verses

Adhyaya 16

Tāraka’s Mobilization and Bṛhaspati’s Nīti: The Deva–Asura War Preparations (तारक-सेनासंयोजनं बृहस्पति-नीतिविचारश्च)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದೇವ–ಅಸುರ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಎರಡೂ ಪಾಳಯಗಳ ಸೈನ್ಯಸಿದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ತಾರಕನು ಮಾನವಧರ್ಮದ ಕುಸಿತವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ—ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರ ಬುಗುಳಿಯಂತೆ ಕ್ಷಣಭಂಗುರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಸ್ತ್ರೀ, ಜೂಜು, ಮದ್ಯಾದಿ ಭೋಗಮತ್ತತೆ ‘ಪೌರುಷ’ (ಸಂಕಲ್ಪಶಕ್ತಿ/ಕರ್ತೃತ್ವ)ವನ್ನು ಕಳೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಸಂಬಂಧ ತ್ರಿಲೋಕ-ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸಲು ತ್ವರಿತ ಸೈನ್ಯಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿ, ಭವ್ಯ ರಥ ಮತ್ತು ಅಲಂಕೃತ ಧ್ವಜ-ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ, ಅಸುರಸೇನಾಧಿಪತಿ ಗ್ರಾಸನನು ರಥಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ಅನೇಕ ನಾಯಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಪ್ರಾಣಿ–ರಾಕ್ಷಸ–ಪಿಶಾಚಾಕೃತಿಗಳ ಭಯಂಕರ ಕೇತುಗಳಿರುವ ಧ್ವಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಸೇನೆಯನ್ನು ವ್ಯೂಹಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸಂಖ್ಯೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ಯಾನ, ಧ್ವಜವೈಭವಗಳ ವಿವರ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭೀತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ದೇವಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ದೂತನಾಗಿ ವಾಯು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಅಸುರಬಲದ ವರದಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ನೀತಿಸಾಲಹೆಗಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವರು ಸಾಮ, ದಾನ, ಭೇದ, ದಂಡ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಹಠವಿರುವ ಶತ್ರುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾದಿಗಳು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ದಂಡ (ಬಲಪ್ರಯೋಗ)ವೇ ಕಾರ್ಯೋಪಾಯ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು ಒಪ್ಪಿ ಶಸ್ತ್ರಪೂಜೆ ಮಾಡಿಸಿ, ಯಮನನ್ನು ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ, ದೇವರೊಂದಿಗೆ ಗಂಧರ್ವ, ಯಕ್ಷ, ರಾಕ್ಷಸ, ಪಿಶಾಚ, ಕಿನ್ನರ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಧ್ವಜ-ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾವೇಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಐರಾವತಾರೂಢ ಇಂದ್ರನ ಮಹಿಮಾಮಯ ದರ್ಶನ, ಬರುವ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ನೀತಿಯುಕ್ತ ಯುದ್ಧಪ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಚೌಕಟ್ಟುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।

74 verses

Adhyaya 17

Grasana–Yama Saṅgrāmaḥ (The Battle of Grasana and Yama) / ग्रसन–यमसंग्रामः

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ವಚನಪ್ರಸ್ತಾವದಿಂದ ದೇವ–ಅಸುರ ಸೇನೆಗಳ ಮಹಾಸಂಗ್ರಾಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂಖ, ಭೇರಿ, ಮೃದಂಗಗಳ ನಾದ, ಆನೆ–ಕುದುರೆ–ರಥಗಳ ಘೋಷಗಳಿಂದ ರಣಭೂಮಿ ಯುಗಾಂತದ ಸಮುದ್ರಕ್ಷೋಭದಂತೆ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಶೂಲ, ಗದೆ, ಪರಶು, ಶಕ್ತಿ, ತೋಮರ, ಅಂಕುಶ, ಬಾಣಗಳ ಘನ ಮಿಸೈಲ್‌ವರ್ಷೆ ಸುರಿದು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತವೆ; ಯೋಧರು ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣದೆ ಹೊಡೆದು ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುರಿದ ರಥಗಳು, ಬಿದ್ದ ಆನೆಗಳು, ರಕ್ತನದಿಗಳು ಯುದ್ಧಸ್ಥಳವನ್ನು ಭೀಕರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಸೀಮಾಂತರ ಸ್ವಭಾವದ ಕೆಲವು ಗಣಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಆನಂದವೆಂದು ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ಅಸುರನಾಯಕ ಗ್ರಸನ ಯಮ (ಕೃತಾಂತ)ನನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ, ಗದೆ–ದಂಡಪ್ರಹಾರ, ಸಮೀಪದ ಕುಸ್ತಿಯವರೆಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಸನನ ಉಗ್ರ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಯಮನ ಕಿಂಕರರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಮನು ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಸನ ಜಯಗರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮರುಸಂಘಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲ–ದಂಡಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಮುಂದೆ ಯುದ್ಧ ‘ಪೌರುಷ’ ಎಷ್ಟು ಕ್ಷಣಭಂಗುರವೋ ಎಂಬ ಬೋಧನೆ ಇಲ್ಲಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ದೇವರುಗಳು ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ರಣಭೂಮಿ ನಡುಗುತ್ತದೆ.

68 verses

Adhyaya 18

Kubera–Daitya Saṅgrāma: Kujambha, Nirṛti, Varuṇa, Candra, and Divākara in Cosmic Conflict

ನಾರದರು ದೀರ್ಘ ಯುದ್ಧಕ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧನಾಧಿಪ ಕುಬೇರನು ಮೊದಲು ಜಂಭನೊಂದಿಗೆ ಸಮರಕ್ಕಿಳಿದು, ಘನ ಶಸ್ತ್ರವೃಷ್ಟಿಯ ನಡುವೆಯೂ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗದೆಯಿಂದ ಜಂಭನನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕುಜಂಭನು ಶರಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ದಾಳಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಕೆಲಕಾಲ ಕುಬೇರನನ್ನು ಮಣಿಸಿ ಧನ-ರತ್ನ-ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುದ್ಧ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ ನಿರೃತಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೈತ್ಯಸೇನೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೈತ್ಯರು ತಾಮಸೀ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಅಂಧಕಾರ ಹರಡಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಾವಿತ್ರ ಅಸ್ತ್ರವು ಆ ತಮಸ್ಸನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ವರುಣನು ಪಾಶದಿಂದ ಕುಜಂಭನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ದೈತ್ಯನಾಯಕ ಮಹಿಷನು ವರುಣ ಮತ್ತು ನಿರೃತಿಯನ್ನು ಬೆದರಿಸಿದರಿಂದ ಅವರು ಇಂದ್ರನ ಆಶ್ರಯದತ್ತ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರನು ಶೀತಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ದೈತ್ಯದಳವನ್ನು ಜಡಗೊಳಿಸಿ ಮನೋಭಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲನೇಮಿ ಅವರನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಮಾನವರೂಪ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ವಿಸ್ತಾರದಿಂದ ಶೀತಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಿವಾಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಬಂದು ಅರುಣನಿಗೆ ಕಾಲನೇಮಿಯತ್ತ ರಥ ಚಲಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಶಂಬರ-ಇಂದ್ರಜಾಲಾದಿ ಮಾಯಾಯುಕ್ತ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ದೈತ್ಯರು ದೇವರನ್ನೇ ದೈತ್ಯರೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದು ಪುನಃ ಸಂಹಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿ ಅಸ್ಥಿರ; ಅಸ್ತ್ರ-ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ದೈವ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಲೋಕಸಮತೋಲನ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಬೋಧನೆ।

92 verses

Adhyaya 19

कालनेमिवधप्रसङ्गः — The Episode of Kālanemi’s Defeat and the Devas’ Appeal to Viṣṇu

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ ಕಾಲನೇಮಿ ಅಸುರನು ನಿಮಿಯ ರೂಪವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉಗ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಿಮಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದಾಗ ದೇವಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭೀತಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪ್ರತಿಕಾರೋಪಾಯದಿಂದ ಆ ಅಸ್ತ್ರ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭಾಸ್ಕರ (ಸೂರ್ಯ) ಭಯಾನಕ ತಾಪಮಯ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಸುರಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸಿ, ಗೊಂದಲ, ದಾಹ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆಮೇಲೆ ಕಾಲನೇಮಿ ಮೇಘಸಮಾನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದು ಶೀತವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಮನೋಬಲವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಶಸ್ತ್ರವರ್ಷೆಯಿಂದ ದೇವರುಗಳನ್ನೂ ಸಹಚರರನ್ನೂ ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಶ್ವಿನಿಕುಮಾರರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ವಜ್ರಾಸ್ತ್ರ-ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನ ರಥಯಂತ್ರವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲನೇಮಿ ಚಕ್ರ, ಗದೆ ಮುಂತಾದ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಹಿಂಸೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಾಗಿ ನಾರಾಯಣಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಸಂಗವೂ ಸೂಚ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನ ಸ್ಥಿತಿ ಸಂಕಟಕರವಾಗುತ್ತಾ ದಿವ್ಯ ಅಪಶಕುನಗಳು ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದೇವಗಣ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡಿ ವಾಸುದೇವನ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ವಿಷ್ಣು ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ ಬಂದು, ಅಸುರರ ಪ್ರಹಾರಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಕಾಲನೇಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮುಖ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅಸ್ತ್ರವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಸಮೀಪಸಮರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ ವಶಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಅಂತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿರಾಮ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಭಯಭೀತ ಸಾರಥಿ ಅವನನ್ನು ಲೋಕೇಶ್ವರನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

82 verses

Adhyaya 20

Viṣṇu–Dānava Saṅgrāma: Astrayuddha and the Fall of Grasana

ನಾರದರು ಮಹಾಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಥೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಯಂಕರ ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಅನೇಕ ದಾನವರು ನಾರಾಯಣ (ವಿಷ್ಣು)ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ—ನಿಮಿ, ಮಥನ, ಶುಂಭ, ಜಂಭ, ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಗ್ರಸನ ಮತ್ತು ಮಹಿಷ ಮೊದಲಾದವರು. ಮೊದಲಿಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳ ಮಳೆ; ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಪದರಪದರವಾಗಿ ಬರುವ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಸನನು ಬಿಡಿಸಿದ ರೌದ್ರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ವಿಷ್ಣು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಕಾಲದಂಡಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ದಾನವಸೈನ್ಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅದು ಕೂಡ ಪ್ರತಿಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣು ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರದಿಂದ ಗ್ರಸನನನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಮೀಪ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಅಸುರರು ಗರುಡನನ್ನೂ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಒತ್ತಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಷ್ಣು ಅವರನ್ನು ಝಟಕಿಸಿ ದೂರ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಶಸ್ತ್ರಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಮಥನನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಲ್ಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಗದೆಯಿಂದ ಹತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಷನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಪದ್ಮಜ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂರ್ವವಾಕ್ಯದಂತೆ ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಯ ಕೈಯಿಂದ ವಧ್ಯನೆಂಬ ನಿಯತಿಯ ಕಾರಣ ವಿಷ್ಣು ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣದ ಮರಣದಿಂದ ಬಿಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶುಂಭನು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ; ಜಂಭನು ಗರ್ವದಿಂದ ಗರುಡ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಭಾರೀ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡಿ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮೂರ್ಚ್ಛೆಗೊಳಿಸಿ, ವಿಷ್ಣು ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಓಡಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯವು ಅಸ್ತ್ರತತ್ತ್ವದ ಕ್ರಮ, ನಿಯತಿಯ ಧರ್ಮಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾಧಿಪತಿ-ವಧದಿಂದ ಸಮತೋಲನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

90 verses

Adhyaya 21

Jambha–Tāraka Saṅgrāma, Nārāyaṇāstra, and Kāla-Upadeśa (जंभतारकसंग्रामः कालोपदेशश्च)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ನಾರದನು ದೈತ್ಯರು ಮರುಸಂಘಟಿತರಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಂದ್ರನ ಹಿಂಜರಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಶರಣಾಗಿ ಸಹಾಯ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ, ವರಗಳೂ ಷರತ್ತುಗಳೂ ತಂದಿರುವ ನಿಯಮ-ಬಂಧನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಸರಿಯಾದ ಗುರಿ—ಜಂಭ—ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಉಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ದೇವಸೇನೆಯ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ, ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಗ್ರಸರರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ; ಅವರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಗಜಾಸುರ ವಧ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ-ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ದೀರ್ಘ ಅಸ್ತ್ರಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಮೌಶಲ, ಶೈಲ, ವಜ್ರ, ಆಗ್ನೇಯ, ವಾರುಣ, ವಾಯವ್ಯ, ನಾರಸಿಂಹ, ಗಾರುಡ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಅಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಶಮನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಪಾಶುಪತ/ಅಘೋರ ಮಂತ್ರಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಕ್ರಮವೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಷ್ಣು-ಪ್ರಭಾವಿತ ಬಾಣಗಳ ಸರಣಿಯಿಂದ ಜಂಭನು ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ದೈತ್ಯರು ತಾರಕನ ಬಳಿಗೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ತಾರಕನು ದೇವರನ್ನು ಮಣಿಸಿದಾಗ, ವಿಷ್ಣು ಕಪಿ-ವೇಷದ ಛಲದಿಂದ ತಾರಕನ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾಲ-ಕರ್ಮ ಕುರಿತು ಉಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅನಿತ್ಯತೆ, ಕರ್ತೃತ್ವಮೋಹ, ಧರ್ಮದ ಅವಶ್ಯಕತೆ. ತಾರಕನು ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಗೆ ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲಾಧೀನ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಧಿಕಾರದಡಿ ಲೋಕಪದಗಳ ಪುನರ್ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

310 verses

Adhyaya 22

Virāṭ-stuti, Tāraka-vadha-upāya, and Rātri’s Commission for the Goddess’s Rebirth (विराट्स्तुति–तारकवधोपाय–रात्र्यादेशः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಹೇಳುವಂತೆ—ತಾರಕನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿಸಿ ವಿರಾಟ್-ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾತಾಳದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವರೆಗೆ ಲೋಕಗಳನ್ನು ದಿವ್ಯ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೂ ವಿಶ್ವ-ಶರೀರದ ದೈವಿಕ ಅಂಗಸಂರಚನೆಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ದೇವತೆಗಳು ಪವಿತ್ರ ತಟ/ತೀರ್ಥದ ಧ್ವಂಸ, ದೇವಶಕ್ತಿಗಳ ಹರಣ, ಮತ್ತು ಲೋಕಗಳ ನಿಷ್ಠೆಯ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ವರದಾನದ ನಿಯಮವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ತಾರಕನು ಬಹುತೇಕ ಅವಧ್ಯ—ಆದರೂ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಏಳು ದಿನದ ದಿವ್ಯ ಶಿಶು ತಾರಕವಧ ಮಾಡುವುದು; ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಸತೀ ದೇವಿ ಹಿಮಾಚಲನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಶಂಕರನೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ಮಿಲನಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸೇ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಾಧನವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ರಾತ್ರಿ (ವಿಭಾವರಿ)ಯನ್ನು ಮೇನಾದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದೇವಿಯ ವರ್ಣವನ್ನು ಶ್ಯಾಮಳಗೊಳಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಮುಂದಿನ ಕಾಳಿ/ಚಾಮುಂಡಾ ರೂಪಗಳಿಗೂ ದೈತ್ಯವಧಕ್ಕೂ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಮಂಗಳಜನ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಾಮರಸ್ಯ, ಧರ್ಮೋನ್ಮುಖ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೇವ-ಋಷಿ, ಪರ್ವತ, ನದಿ, ಸಮುದ್ರಗಳ ಹರ್ಷೋತ್ಸವ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ.

80 verses

Adhyaya 23

Nārada–Himavat-saṃvāda: Pārvatyāḥ Pati-nirdeśa (Narada’s Dialogue with Himavat on Pārvatī’s Destined Spouse)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಧರ್ಮದ ನೀತಿ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಶೈಲಜಾ ದೇವಿ (ಪಾರ್ವತಿ) ದೇವಕನ್ಯೆಯರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ, ನಂತರ ಮೇರುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರ (ಶಕ್ರ) ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕರೆಯಿಸಿದುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರನು—ಶೈಲಜೆಗೆ ಹರ (ಶಿವ)ನೇ ಯೋಗ್ಯ ವರ; ಆ ಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ನಾರದರು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಬೇಕು—ಎಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಹಿಮವಂತನಿಂದ ಸತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಶ್ರಯ, ಜಲ, ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಪರ್ವತದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೇನಾ ವಿನಯ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬಂದು, ಪಾರ್ವತಿ ಲಜ್ಜಾಶೀಲ ಬಾಲಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ; ನಾರದರು ಮೇನಾಳಿಗೆ ಸೌಭಾಗ್ಯ, ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ ಗುಣಗಳು, ವೀರ ಸಂತಾನಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೇನಾ ಪಾರ್ವತಿಯ ಭವಿಷ್ಯ ಪತಿಯ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದಾಗ ನಾರದರು ಮೊದಲಿಗೆ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು—ಅಜನ್ಮ, ದಿಗಂಬರ, ದರಿದ್ರ, ಉಗ್ರ—ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹಿಮವಂತನನ್ನು ವ್ಯಾಕುಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದರಿಂದ ಮಾನವಜನ್ಮದ ದುರ್ಲಭತೆ, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಕಠಿಣತೆ ಕುರಿತು ಚಿಂತನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾರದರು ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾರೆ—ಪಾರ್ವತಿ ಜಗನ್ಮಾತೆ, ಅವಳ ನಿಯತಪತಿ ನಿತ್ಯ ಶಂಕರ; ಅಜನ್ಮನಾಗಿಯೂ ಸರ್ವತ್ರ ಇರುವವನು, ‘ದರಿದ್ರ’ನಾಗಿಯೂ ಸರ್ವದಾತ—ಎಂದು ಶಿವನ ಪರತ್ವ-ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ।

59 verses

Adhyaya 24

Kāma’s Mission, Śiva’s Yoga, and the Burning of Manmatha (कामदहनप्रसङ्गः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಹಿಮಾಲಯನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಹಿಂದಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ವರದಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ದೇವಿಯ ಎತ್ತಿದ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ‘ಅಭಯ’ ಮುದ್ರೆಯೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನಾರದರು ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹಾದೈವ ಕಾರ್ಯ ಉಳಿದಿದೆ—ಹಿಮಾಲಯಜನಿತ ದೇವಿ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವನ ಪುನರ್ಮಿಲನ—ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾರದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಕಾಮ (ಮನ್ಮಥ)ನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮನು ತಪಸ್ಸು-ವೇದಾಂತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೈತಿಕ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ: ಕಾಮನೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆವರಣ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶತ್ರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂದಿತ. ಇಂದ್ರನು ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಮನ ಮೂರು ರೂಪಗಳು (ತಾಮಸ, ರಾಜಸ, ಸಾತ್ತ್ವಿಕ) ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಲೋಕಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗೆ ಮೂಲ, ಶುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಯಮಿತವಾದ ಆಸೆ ಉನ್ನತ ಗುರಿಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮನು ವಸಂತ ಮತ್ತು ರತಿಯೊಂದಿಗೆ ಶಿವಾಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವನು ಗಾಢ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಜೇನುನೊಣದ ಗುಂಜಿನ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟುಮಾಡಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಅರಿತು ತಿರುಗಿ, ತೃತೀಯ ನೇತ್ರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಕಾಮನನ್ನು ಭಸ್ಮಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಅಗ್ನಿಯ ಅತಿರೇಕ ಜಗದ್ದಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತೆ ಕಂಡಾಗ, ಶಿವನು ಅದನ್ನು ಚಂದ್ರ, ಹೂಗಳು, ಸಂಗೀತ, ಜೇನುನೊಣಗಳು, ಕೋಗಿಲೆಗಳು, ಭೋಗಸುಖಗಳು ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹೀಗಾಗಿ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿರಹ-ತೃಷ್ಣೆಯ ‘ಬೆಂಕಿ’ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ರತಿ ವಿಲಪಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ಆಕೆಗೆ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ದೇಹಧಾರಿಗಳ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಮಶಕ್ತಿ ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ವಾಸುದೇವನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅವತರಿಸಿದಾಗ, ಕಾಮನು ಅವನ ಪುತ್ರ (ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ)ನಾಗಿ ಪುನಃ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ರತಿಯ ದಾಂಪತ್ಯಸ್ಥಾನ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಿವನು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

49 verses

Adhyaya 25

पार्वतीतपः–ब्रह्मचारिवेषधरीश्वरीक्षण–स्वयंवरप्रसंगः | Pārvatī’s Austerity, Śiva’s Brahmacārin Test, and the Svayaṃvara Episode

ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ನಾರದರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ಸತೀವಿಯೋಗದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸ್ಮರ (ಕಾಮ) ದಹನಾನಂತರ ಶಿವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ “ಅಮೃತಸಮಾನ” ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು. ನಾರದರು ತಪಸ್ಸೇ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿಗಳ ಮೂಲಕಾರಣವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ದೇಹಶುದ್ಧಿ, ಯೋಗ್ಯತೆ, ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗದು; ಅತಪಸ್ವಿಗಳ ಮಹಾಕಾರ್ಯಗಳು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿಯ ದುಃಖ ಮತ್ತು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕೇವಲ ಭಾಗ್ಯವಾದವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ, ಫಲವು ದೈವ–ಪುರುಷಕಾರ–ಸ್ವಭಾವಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ತಪಸ್ಸು ಸಿದ್ಧಸಾಧನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಪೋಷಕರ ಅಸಮ್ಮತದ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಹಿಮವಂತನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಆಹಾರನಿಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ—ಅಲ್ಪಾಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಾಣಾಧಾರಮಟ್ಟಿಗೆ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಃ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪವಾಸ; ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಣವಜಪ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠೆ. ಶಿವನು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಧರ್ಮ–ತತ್ತ್ವಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕೃತಕ ಮುಳುಗು ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಪಾರ್ವತಿಯ ಧರ್ಮಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಚಲ ವ್ರತ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶಿವನ ವೈರಾಗ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡಿ ಅವಳ ವಿವೇಕವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾರ್ವತಿ ಶ್ಮಶಾನ, ಸರ್ಪ, ತ್ರಿಶೂಲ, ವೃಷಭ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವತತ್ತ್ವಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳೆಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಶಿವನು ಸ್ವರೂಪ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಹಿಮವಂತನಿಗೆ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸತ್ತೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಶಿವನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಶಿಶುರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ದೇವಾಯುಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಂಭಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಲೀಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವರಿಗೆ ದಿವ್ಯದೃಷ್ಟಿ ದೊರೆತು ಶಿವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನಿಗೆ ವರಮಾಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ, ಸಭೆ ಜಯಘೋಷ ಮಾಡುತ್ತದೆ—ತಪಸ್ಸು, ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹಗಳ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾಯ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

136 verses

Adhyaya 26

शिवपार्वतीविवाहः (Śiva–Pārvatī Vivāha: The Cosmic Wedding and Ritual Protocol)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯ ವಿವಾಹವು ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹಾವಿಶ್ವೀಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಮಹಾದೇವನಿಗೆ ವಿವಾಹಾರಂಭಕ್ಕೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ರತ್ನಮಯ ವಿಶಾಲ ನಗರವೂ ವಿವಾಹಮಂಡಪವೂ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ. ದೇವರುಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ವೈರಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ಈ ಘಟನೆ ವಿಶ್ವ-ಲಿಟುರ್ಜಿಯಂತೆ ಪವಿತ್ರವಾಗಿರಲೆಂದು. ದೇವತೆಗಳು ಶಿವನಿಗೆ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ—ಚಂದ್ರಶೇಖರತ್ವ, ಕಪರ್ದಾ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮುಂಡಮಾಲೆ, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಯುಧಗಳು. ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವಾದಕರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ಡಮರು-ಮೃದಂಗಗಳ ನಾದ, ಗೀತ-ನೃತ್ಯ, ವೇದಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ವರಯಾತ್ರೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಮಾಲಯನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಂಬಂಧಿ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಲಾಜಾಹೋಮಕ್ಕೆ ವಧುವಿನ ಸಹೋದರನ ಅಭಾವ ಮತ್ತು ವರನ ಕುಲ/ಗೋತ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆ. ವಿಷ್ಣು ಉಮೆಯ ಸಹೋದರನಾಗಿ ನಿಂತು ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಹರಿಸಿ, ಬಂಧುತ್ವ-ತರ್ಕದಿಂದ ವಿಧಿಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೋತೃವಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಹವಿ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣೆ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಈ ವಿವಾಹಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ ಪಠಿಸಿದರೂ ನಿತ್ಯ ಮಂಗಳವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶುಭಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

96 verses

Adhyaya 27

विघ्नपतिप्रादुर्भावः, गणेशमर्यादा-प्रतिपादनं, तथा उमा-शंकरनर्मसंवादः (Manifestation of Vighnapati, Norms of Merit, and the Uma–Śaṅkara Dialogue)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಮಂದರಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶಿವ–ದೇವಿಯ ದಿವ್ಯ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಾರಕನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತೋತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಂಕರನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸ್ತುತಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲೇ ದೇವಿಯ ಉಡ್ವರ್ತನ-ಮಲದಿಂದ ಗಜಾನನ ‘ವಿಘ್ನಪತಿ’ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವಿ ಅವನನ್ನು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಶಿವನು ಅವನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಮಾನವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಿಘ್ನಗಳ ಧರ್ಮನಿಯಮ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ವೇದಧರ್ಮವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವವರು, ಶಿವ/ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿಂದಿಸುವವರು, ಸಮಾಜ-ಯಾಗಾಚಾರವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸುವವರು ನಿತ್ಯ ಅಡ್ಡಿಗಳು, ಗೃಹಕಲಹ, ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರುತಿಧರ್ಮ, ಗುರುಭಕ್ತಿ, ಸಂಯಮ ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಘ್ನನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಲೋಕಹಿತದ ‘ಮರ್ಯಾದೆ’ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಬಾವಿ, ಕೆರೆ, ಸರೋವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಪುಣ್ಯಕರ; ಆದರೆ ವೃಕ್ಷಾರೋಪಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾಲನೆ ಇನ್ನೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲದಾಯಕ. ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ (ಹಳೆಯದನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವುದು) ಮಾಡಿದರೆ ದ್ವಿಗುಣ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶಿವಗಣಗಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪ, ವಾಸಸ್ಥಾನ, ವರ್ತನೆಗಳ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಅವರಲ್ಲಿ ವೀರಕ ಎಂಬ ಪರಿಚಾರಕನನ್ನು ದೇವಿ ಸ्नेಹಪೂರ್ಣ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಪುತ್ರವತ್ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉಮಾ–ಶಂಕರರ ನರ್ಮ ಆದರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಂವಾದ—ವಾಣಿ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಪರಸ್ಪರ ಆಕ್ಷೇಪಗಳ ಮೂಲಕ—ಅರ್ಥಗ್ರಹಣ, ಅಪರಾಧಭಾವ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಧರ್ಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೀತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

84 verses

Adhyaya 28

गिरिजातपः-नियमनम् — Pārvatī’s Austerity and Protective Boundary near Śiva

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಹೇಳುವಂತೆ—ಪ್ರಸ್ಥಾನಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಿರಿಜೆ (ಪಾರ್ವತಿ)ಗೆ ಪರ್ವತದ ತೇಜಸ್ವಿನಿ ದೇವತೆ ಕುಸುಮಾಮೋದಿನಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳು ಶಿಖರನಾಥ ಶಿವನ ಭಕ್ತೆ. ಸ्नेಹದಿಂದ ‘ಎಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಂಕರನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕಲಹವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಗಿರಿಜೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ದೇವತೆಯ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯಂತೆ ಕಾಪಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಗಿರಿಜೆ ಧರ್ಮ್ಯ-ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ—ಪಿನಾಕಿನ (ಶಿವ) ಬಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸ್ತ್ರೀಯಾದರೂ ಬಂದರೆ, ಪುತ್ರ/ಅನುಚರ ತಕ್ಷಣ ವರದಿ ಮಾಡಲಿ; ನಂತರ ಯೋಗ್ಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಗಿರಿಜೆ ಸುಂದರ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಲ್ಕಲ ಧರಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಗ್ನಿ ಸಹನ, ಮಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಲ-ನಿಯಮ. ಅವಳ ಪುತ್ರ/ರಕ್ಷಕ ವೀರಕನಿಗೆ ಶಿವಸನ್ನಿಧಿಯ ಮર્યಾದಾ-ಸೀಮೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಹೊಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು (ಗಜವಕ್ತ್ರ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿತನಾಗಿ) ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ‘ನನ್ನನ್ನೂ ಜೊತೆ ಕರೆ; ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯ ಒಂದೇ; ಕಪಟ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಜಯಿಸಬೇಕು’ ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆಯು ತಪೋನಿಯಮ, ಸಂಬಂಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರವೇಶದ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

14 verses

Adhyaya 29

आर्बुदाख्यानम् (Arbuda-ākhyāna) and Kaumāra Narrative Cycle: Pārvatī’s Tapas, Māyā-Discernment, and Skanda’s Investiture

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಮೂಲಕ ಬಹುಘಟ್ಟಗಳ ದೈವಕಥೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿರಿಜಾ ಪರ್ವತದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವಿ ಕುಸುಮಾಮೋದಿನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಋತುಪ್ರಕಾರ ಶೀತ-ಉಷ್ಣ-ವರ್ಷಾದಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ತಪೋಮಹಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ ಅಂಧಕವಂಶಸಂಬಂಧಿ ಅಸುರ ಆಡಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ವರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ರೂಪ ಬದಲಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮರಣ—ಎಂದು; ಮೋಸದಿಂದ ಶಿವನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಉಮೆಯಂತೆಯೇ ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಶಿವನು ದೇಹಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಕಪಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಮಾಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವಿವೇಕದ ಜಯ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಗಿರಿಜಾ ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಪುತ್ರಸಮಾನ ದ್ವಾರಪಾಲ ವೀರಕನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ; ಆದರೆ ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು—ಆ ಶಾಪವೂ ವಿಧಿಯ ಮಾರ್ಗವೇ: ವೀರಕನು ಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾನವಜನ್ಮ ಪಡೆದು ಮುಂದೆಯೂ ಸೇವೆ ಮಾಡುವನು. ಅರ್ಭುದ/ಅರ್ಭುದಾರಣ್ಯದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ಅಚಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ತಾರಕ ಶಕ್ತಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಗಿರಿಜೆಗೆ ರೂಪಾಂತರದ ವರ ನೀಡಿದಾಗ ಕೌಶಿಕೀ ದೇವಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಅವಳಿಗೆ ಸಿಂಹವಾಹನ, ರಕ್ಷಣಾಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯವಿಜಯದ ಹೊಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಕೌಮಾರ ಸೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಂಗ: ಸ್ವಾಹಾ ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಆರು ಋಷಿಪತ್ನಿಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು (ಅರುಂಧತಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ರುದ್ರತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಂಚಾರ-ನಿಕ್ಷೇಪ, ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದ/ಗುಹನ ಜನನ-ವೃದ್ಧಿ ವಿವರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದ 108ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ನಾಮಸ್ತೋತ್ರ ರಕ್ಷಕ ಹಾಗೂ ಪಾವನ ಫಲ ನೀಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬಾಲ ಸ್ಕಂದನ ಯುದ್ಧಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ಅಶಾಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇಂದ್ರನ ವಜ್ರದಿಂದ ಶಾಖ, ನೈಗಮೇಯ ಮೊದಲಾದವರು ಹಾಗೂ ಮಾತೃಗಣಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ಕಂದನು ಸೇನಾಪತಿಪದವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಇಂದ್ರನ ರಾಜತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ವೇತಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ದೇವೋತ್ಸವ, ಪೋಷಕರೊಂದಿಗೆ ಪುತ್ರಸಮಾಗಮ—ಕೋಪದ ಪರಿಣಾಮ, ಸ್ತೋತ್ರ-ಯಜ್ಞಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಭುದಕ್ಷೇತ್ರದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬೋಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಂದಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

219 verses

Adhyaya 30

Skanda’s Senāpati-Abhiṣeka at the Mahī–Ocean Confluence (महीसमुद्रसंगमे स्कन्दाभिषेकः)

ಅಧ್ಯಾಯ 30ರಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಶ್ವೇತಪರ್ವತದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ತಾರಕನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸ್ಕಂದನ ಗತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಹ, ಉಪಗ್ರಹ, ವೇತಾಳ, ಶಾಕಿನಿ, ಉನ್ಮಾದ, ಅಪಸ್ಮಾರ, ಪಿಶಾಚ ಮೊದಲಾದ ವಿಘ್ನಕಾರಕ ಸತ್ತೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ, ನಿಯಮಬದ್ಧ ಆಚಾರ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ಮಹೀ ನದಿತೀರಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತದೆ. ದೇವರುಗಳು ಮಹೀ-ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹೀ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮವನ್ನು ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಗಳ ಸಾರವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಸರ್ವಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರು ಉಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ರೂಪಾಂತರಕಾರಿ ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ದೇವರ್ಷಿಗಳು ಸ್ಕಂದನ ಸೇನಾಪತಿ-ಅಭಿಷೇಕವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಭಿಷೇಕದ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಮಂತ್ರಪೂತ ಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮುಖ್ಯ ಋತ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಕಪಿಲರ ಹೆಸರುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಹೋಮಕೂಂಡದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವರು ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ವಿಧಿಯ ಸತ್ಯತೆಗೆ ದೈವಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ದೇವತೆಗಳು, ಲೋಕವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭೂತಗಣಗಳ ವಿಶಾಲ ಗಣನೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ದಾನಗಳು, ಆಯುಧಗಳು, ಪಾರ್ಷದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಮಾತೃಗಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಂದನ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವರಪ್ರದಾನ ಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿ, ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆ, ಅಭಿಷೇಕಲಿತುರಗಿ, ರಕ್ಷಣಾಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ದೈವಾನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

73 verses

Adhyaya 31

Guha’s March to Tārakapura and the Deva-Host: Oath, Mobilization, and Stuti (गुहस्य तारकपुराभियानम्)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ದೇವತೆಗಳು ಗುಹ (ಸ್ಕಂದ)ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ: ಪಾಪಿಷ್ಠ ತಾರಕನ ವಧ. ಗುಹನು ಒಪ್ಪಿ, ಮಯೂರಾರೂಢನಾಗಿ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧತೆಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ; ಜೊತೆಗೆ ಧರ್ಮಶರತ್ತನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗೋವು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರನ್ನು ನಾನು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಜಯಲಾಲಸೆಯ ಯುದ್ಧವಲ್ಲ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಅಭಿಯಾನ. ನಂತರ ಮಹಾ ಸೇನಾ ಸಂಚಲನ—ಶಿವನು ಪಾರ್ವತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಂಹಯುಕ್ತ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರಥದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ರಶ್ಮಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕುಬೇರ, ಇಂದ್ರ, ಮರುತರು, ವಸುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಯಮ, ವರುಣ ಹಾಗೂ ಆಯುಧ-ಉಪಕರಣಗಳ ದಿವ್ಯರೂಪಗಳು ಸಹಚರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ವಿಷ್ಣು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರವರ್ಣ ಪ್ರಾಕಾರದ ಸಮೀಪ ಸೇನೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಸ್ಕಂದನು ತಾರಕಪುರದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ದೂತನೀತಿ—ಇಂದ್ರನು ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೂತನು ತಾರಕನಿಗೆ ಕಠಿಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ಹೊರಬರದಿದ್ದರೆ ನಗರ ನಾಶವಾಗುವುದು. ಅಪಶಕುನಗಳಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡ ತಾರಕನು ಅಪಾರ ದೇವಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ‘ಮಹಾಸೇನ’ ಸ್ಕಂದನ ಜಯಘೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಶತ್ರುಗಳ ಸಂಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ತುತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

48 verses

Adhyaya 32

Tārakāsura–Vadhasya Prastāvaḥ (Prelude to the Slaying of Tāraka) / The Battle with Tāraka and the Release of Śakti

ಅಧ್ಯಾಯ 32ರಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವರ್ಣನೆಗೂ ಧರ್ಮ-ತತ್ತ್ವಚರ್ಚೆಗೂ ಸಮಾನ ತೀವ್ರತೆ ಇದೆ. ನಾರದನ ವರದಿ ಕೇಳಿದ ಅಸುರರಾಜ ತಾರಕನು ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ, ರಣದುಂದುಭಿ ಮೊಳಗಿಸಿ, ಸೇನೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ದೇವತೆಗಳು ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲನೇಮಿಯ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಇಂದ್ರನು ಗಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇಂದ್ರ, ಶಂಕರ, ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಅಸುರನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಮರ ಮಾಡಿ ಯುದ್ಧದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ನೀತಿ-ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ತಾರಕನು ‘ರುದ್ರಭಕ್ತ’ ಎಂದು ಕೇಳಿ ಸ್ಕಂದನು ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಸಂಶಯಪಡುತ್ತಾನೆ; ವಿಷ್ಣು—ಪ್ರಾಣಿಹಿಂಸೆ ಮಾಡುವವನು ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರುವವನು ನಿಜಭಕ್ತನಲ್ಲ ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾರಕನು ರುದ್ರರಥದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಶಿವನು ಯುದ್ಧನೀತಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹ ಪ್ರತಿದಾಳಿಯಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತು ಅಸ್ಥಿರವಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕ್ರೋಧ ಉಪದೇಶದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಕಂದನಿಗೆ ತನ್ನ ಗುರಿ—ಸಜ್ಜನರ ರಕ್ಷಣೆ, ದುಷ್ಟರ ನಿಗ್ರಹ—ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕನ ತಲೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತರೂಪ ‘ಶಕ್ತಿ’ ಹೊರಬಂದು, ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಡೆದ ನನಗೆ ಪುಣ್ಯಕ್ಷಯದ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ತಕ್ಷಣ ಸ್ಕಂದನು ಶಕ್ತ್ಯಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ತಾರಕನ ಹೃದಯವನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಲೋಕಕ್ರಮ ಪುನಃ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಶುಭ ಗಾಳಿಗಳು, ದಿಕ್ಕುಗಳ ಶಾಂತಿ, ದೇವಸ್ತುತಿ ನಂತರ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಬಾಣನನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಆಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೌಮಾರ ಯಾತ್ರೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

182 verses

Adhyaya 33

Tārakavadhānantara-śoka, Dharmopadeśa, and Tri-liṅga-pratiṣṭhā (प्रतिज्ञेश्वर–कपालेश्वर-स्थापनम्)

ಅಧ್ಯಾಯ 33ರಲ್ಲಿ ನಾರದರು ತಾರಕನ ಪತನಗೊಂಡ ದೇಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ದೇವತೆಗಳ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜಯ ಪಡೆದರೂ ಸ್ಕಂದ (ಗುಹ) ಧರ್ಮವಿಚಾರದಿಂದ ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ, ಉತ್ಸವ-ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ತಡೆದು—ರುದ್ರಭಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶತ್ರುವನ್ನು ವಧಿಸಿದ ಕಾರಣ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ವಾಸುದೇವರು ಶ್ರುತಿ-ಸ್ಮೃತಿ-ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ—ಹಿಂಸಕ ದುಷ್ಟನ ನಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿಲ್ಲ; ಲೋಕಧರ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಂಥವರನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಅಗತ್ಯ—ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವಾಗಿ ರುದ್ರಾರಾಧನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆ,ಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಿವಮಹಿಮೆ ಹಾಲಾಹಲಧಾರಣೆ, ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಗಂಗಾಧಾರಣೆ, ತ್ರಿಪುರಯುದ್ಧದ ಪ್ರತೀಕ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಿಂದ ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಜಲಾಭಿಷೇಕ, ಪಂಚಾಮೃತಾಭಿಷೇಕ, ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಿಗಳು, ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಮಹಾಫಲ—ವಂಶೋದ್ದಾರ ಮತ್ತು ರುದ್ರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ—ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿವರು ಸ್ವತಃ ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಭೇದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದನು ಮೂರು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಅವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಪ್ರತಿಜ್ಞೇಶ್ವರ, ಕಪಾಲೇಶ್ವರ ಮುಂತಾದ ನಾಮಗಳು, ಅಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶಿ ವ್ರತಗಳು, ಸಮೀಪ ಶಕ್ತಿಪೂಜೆ, ‘ಶಕ್ತಿಚ್ಛಿದ್ರ’ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥದ ಮಹಿಮೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಜಪದಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕಾರೋಹಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

67 verses

Adhyaya 34

कुमारेश्वर-लिङ्गप्रतिष्ठा, तीर्थमाहात्म्य, स्तव-फलश्रुति (Kumarēśvara Liṅga Installation, Tīrtha-Greatness, and Hymn’s Fruits)

ಅಧ್ಯಾಯವು ನಾರದನ ವಚನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ—ಬ್ರಹ್ಮನು ಮೂರನೇ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಲು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಂಗಳಕರವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದರ್ಶನೀಯ, ಮನೋಹರ ಹಾಗೂ ಫಲಪ್ರದವಾದ ಆದರ್ಶ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳು ಸ್ಕಂದನ ಆನಂದಕ್ಕಾಗಿ ಮನಮೋಹಕ ಸರೋವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಗಂಗಾದಿ ಮಹಾತೀರ್ಥಗಳ ಜಲವನ್ನು ಆ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಏಕತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈಶಾಖದ ಶುಭ ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಋತ್ವಿಜರು ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಹೋಮ, ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಗಂಧರ್ವ-ಅಪ್ಸರಸರು ವಾದ್ಯ-ಗಾನದಿಂದ ಉತ್ಸವ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ‘ಸರ್ವತೀರ್ಥಜಲ’ದಿಂದ ಲಿಂಗಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿ, ಐದು ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನು ಲಿಂಗದ ಒಳಗಿಂದಲೇ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವರ್ಣನೆ. ಸ್ಕಂದನು ಅರ್ಪಣೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಶಿವನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಶಿವಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವಾಸ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜ, ಸುಗಂಧ, ದೀಪ, ಧೂಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ಪುಷ್ಪ, ಬಿಲ್ವಪತ್ರ, ಛತ್ರ, ಸಂಗೀತ, ಗಂಟೆ ಇತ್ಯಾದಿ ದಾನಗಳಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ, ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮುಂತಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಫಲಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಕುಮಾರೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ‘ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರ’ವೆಂದು ಶಿವಸನ್ನಿಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ; ವಾರಾಣಸಿಯ ವಿಶ್ವನಾಥನಂತೆ ಎಂದು ಉಪಮೆ. ಸ್ಕಂದನು ದೀರ್ಘ ಶೈವ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪ್ರಾತಃ-ಸಾಯಂ ಜಪಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿವನು ಅನುಗ್ರಹಫಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ತೀರ್ಥನಿಯಮಗಳು—ಮಹೀಸಾಗರ-ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯ. ಅನಾವೃಷ್ಟಿ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಬಹುರಾತ್ರಿ ಸುಗಂಧಜಲಾಭಿಷೇಕ, ಅರ್ಪಣೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭೋಜನ, ಹೋಮ, ದಾನ ಮತ್ತು ರುದ್ರಜಪ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಲೋಕಕ್ಷೇಮ ಸಿದ್ಧಿ. ನಿಯಮಿತ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಜಾತಿಸ್ಮೃತಿ, ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮರಣವಾದರೆ ರುದ್ರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕಪರ್ದಿ (ಗಣೇಶ) ವಿಘ್ನನಾಶವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮಾದಿ ಭಕ್ತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮಹಾತ್ಮ್ಯದ ಪಠಣ/ಶ್ರವಣದಿಂದ ಇಷ್ಟಫಲ, ಶ್ರಾದ್ಧದಲ್ಲಿ ಓದಿದರೆ ಪಿತೃಹಿತ, ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ಕೇಳಿಸಿದರೆ ಶುಭಸಂತಾನ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಧಿ.

110 verses

Adhyaya 35

जयस्तम्भ-स्थापनम् तथा स्तम्भेश्वर-लिङ्गप्रतिष्ठा (Installation of the Victory Pillar and the Stambheśvara Liṅga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ದೇವತೆಗಳು ಗುಹಾ-ಸ್ಕಂದನ ಬಳಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಬಂದು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ—ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ವಿಜಯಿಯು ಜಯಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಸ್ತಂಭ (ಜಯಸ್ತಂಭ) ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಪುರಾತನ ಆಚರಣೆ ಎಂದು. ಸ್ಕಂದನ ವಿಜಯಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ತಂಭವನ್ನು, ಮಹತ್ತಾದ ಲಿಂಗಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವೆಂದು, ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದನು ಒಪ್ಪಿದಾಗ ಇಂದ್ರ (ಶಕ್ರ) ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಂಬೂನದ-ಸ್ವರ್ಣಸಮಾನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಸುತ್ತಲಿನ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ ರತ್ನಸಮಾನ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪ್ಸರಸರು ಗಾನ-ನೃತ್ಯದಿಂದ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಷ್ಣು ವಾದ್ಯಸಹಾಯಕರಾಗಿ ವರ್ಣಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ದೇವಾನುಮೋದನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ಸ್ಮಾರಕದಿಂದ ದೇವತಾರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ತ್ರಿನೇತ್ರ ಪ್ರಭುವಿನ ಪುತ್ರ ಸ್ಕಂದನು ‘ಸ್ತಂಭೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಕಂದನು ಒಂದು ಕೂಪವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರ ಆಳದಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಜಲಪಾವನತೆಯನ್ನು ಲಿಂಗಪಾವನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಘ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಕೂಪಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ಗಯಾಶ್ರಾದ್ಧಸಮಾನ ಪುಣ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸುಗಂಧ-ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ಸ್ತಂಭೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ವಾಜಪೇಯ ಯಜ್ಞಸಮಾನ ಮಹಾಫಲ; ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ-ಪೌರ್ಣಿಮೆಯ ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೂಮಿ-ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮಭಾವದೊಂದಿಗೆ, ಸ್ತಂಭೇಶ್ವರಾರಾಧನೆಯೊಡನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಪಿತೃಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಪಾಪ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ರುದ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ರುದ್ರನು ಸ್ಕಂದನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಹೇಳಿದನೆಂದು, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರೆಂದು ಸಮಾಪನವಾಗುತ್ತದೆ.

18 verses

Adhyaya 36

सिद्धेश्वरलिङ्ग-स्थापनम् तथा सिद्धकूप-माहात्म्यम् (Establishment of Siddheśvara Liṅga and the Glory of Siddhakūpa)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಂದನು ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಅನೇಕ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವರುಗಳು ಸಮಾವೇಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚದುರಿದ ಪೂಜೆಯ ಅಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಸಮೂಹ ಭಕ್ತಿಗೂ ಪ್ರದೇಶಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಮಂಗಳಕರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹೇಶ್ವರನ ಅನುಮತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನಿರ್ಮಿತ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಗುಹನು ಅದಕ್ಕೆ ‘ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ’ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋಡಿ ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಜಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಪಾತಾಳದ ಸಂಕಟ ವರ್ಣನೆ—ತಾರಕಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಓಡಿಬಂದ ನಾಗರು ಪ್ರಲಂಬ ದೈತ್ಯನ ಉಪದ್ರವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಕಂದನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆಕೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ಪ್ರಲಂಬನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಉಂಟಾದ ಬಿರುಕು ಶುದ್ಧಿಕರ ಪಾತಾಳ-ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಂದನು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ‘ಸಿದ್ಧಕೂಪ’ ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ ಮತ್ತು ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಪೂಜೆ, ಶ್ರಾದ್ಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಫಲವನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಿದ್ಧಾಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರ ನೇಮಕ (ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಮಹೇಶ್ವರರು ಸೇರಿ), ಹಾಗೂ ಆರಂಭಸಿದ್ಧಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕನ ಸ್ಥಾಪನೆಯೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಪಠಣ-ಶ್ರವಣದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಷಣ್ಮುಖಲೋಕಸಾಮೀಪ್ಯ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

61 verses

Adhyaya 37

बर्बरीतीर्थमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सृष्टि-भूगोलवर्णनम् (Barbarī Tīrtha Prologue and Cosmography of Creation)

ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಬರ್ಬರೀ/ಬರಬರೀ ತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆನೆಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರ್ಬರಿಕೆಯನ್ನು ‘ಕುಮಾರೀ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಕೌಮಾರಿಕಾಖಂಡವು ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ-ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಜುನನು ಕುಮಾರಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಭೇದ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತಖಂಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು ತತ್ತ್ವಮಯ ಸೃಷ್ಟಿಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಅವ್ಯಕ್ತದಿಂದ, ಪ್ರಧಾನ-ಪುರುಷ ಎಂಬ ಜೋಡಿ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಮಹತ್, ನಂತರ ತ್ರಿಗುಣಭೇದ ಅಹಂಕಾರ, ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಭೂತಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಸೇರಿ ಏಕಾದಶ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಹೀಗೆ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿ ತತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಬುಬ್ಬುಳದಂತೆ ಅಂಡಾಕಾರವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು, ಕೆಳಗೆ ನಾಗ-ದೈತ್ಯಾದಿಗಳ ನಿವಾಸವೆಂದು ತ್ರಿಲೋಕವಿಭಾಗವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ಏಳು ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವ ವಿಭಿನ್ನ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸಾಗರಗಳ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೇರುವಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ದಿಕ್ಕುಪರ್ವತಗಳು, ವನ-ಸರೋವರಗಳು, ಸೀಮಾಪರ್ವತಗಳು, ಜಂಬೂದ್ವೀಪದ ವರ್ಷವಿಭಾಗಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಋಷಭನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ನಾಭಿಪುತ್ರ ಭರತನಿಂದ ‘ಭಾರತ’ ಎಂಬ ನಾಮಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶಾಕ, ಕುಶ, ಕ್ರೌಂಚ, ಶಾಲ್ಮಲಿ, ಗೋಮೇದ, ಪುಷ್ಕರ ದ್ವೀಪಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು, ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಯು, ಜಾತವೇದಸ್/ಅಗ್ನಿ, ಆಪಃ, ಸೋಮ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಿಂತನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಪ-ಸ್ತುತಿ-ಧ್ಯಾನ ಭಕ್ತಿರೂಪಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಮೇಲ್ಲೋಕಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

87 verses

Adhyaya 38

रथ-मण्डल-लोकविन्यासः (Cosmography of Chariots, Spheres, and Lokas)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಉಪದೇಶಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ-ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಂರಚನೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯಮಂಡಲ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯರಥದ ನಿರ್ಮಾಣ—ಅಕ್ಷ, ಚಕ್ರ, ಪ್ರಮಾಣಗಳು—ವರ್ಣಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸೂರ್ಯನ ಏಳು ಅಶ್ವಗಳನ್ನು ವೇದಛಂದಸ್ಸುಗಳ (ಗಾಯತ್ರೀ, ಬೃಹತೀ, ಉಷ್ಣಿಕ್, ಜಗತೀ, ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್, ಅನುಷ್ಟುಭ್, ಪಂಕ್ತಿ) ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯ-ಅಸ್ತಮಯವು ನಿಜವಾದ ನಾಶವಲ್ಲ, ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ-ಅಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವುದೆಂದು ಹೇಳಿ, ಉತ್ತರಾಯಣ-ದಕ್ಷಿಣಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಶಿಪಥ ಮತ್ತು ವೇಗಭೇದವನ್ನು ಕುಂಭಾರನ ಚಕ್ರದ ಉಪಮೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ। ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸತ್ತ್ವಗಳ ಸಂಘರ್ಷ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಗಾಯತ್ರಿಯಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಜಲದಿಂದ ಅರ್ಘ್ಯ/ತರ್ಪಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಧ್ಯಾವಿಧಿಯನ್ನು ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ನೈತಿಕ ಕವಚವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಚಂದ್ರಮಂಡಲ, ನಕ್ಷತ್ರಮಂಡಲ, ಗ್ರಹಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ರಥಗಳು, ಸಪ್ತರ್ಷಿಮಂಡಲದವರೆಗೆ ಕ್ರಮ, ಧ್ರುವವನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷ್ಚಕ್ರದ ಅಕ್ಷ/ಧುರಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಃ, ಭುವಃ, ಸ್ವಃ, ಮಹಃ, ಜನಃ, ತಪಃ, ಸತ್ಯ—ಎಂಬ ಏಳು ಲೋಕಗಳ ಗಣನೆ, ಅವುಗಳ ಪರಸ್ಪರ ದೂರಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಕ-ಅಕೃತಕ ಸ್ವಭಾವಸೂಚನೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಂಗೆಯ ವಿಶ್ವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ತಿರುಗಿಸುವ ಏಳು ವಾಯು-ಸ್ಕಂಧಗಳ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ಪಾತಾಳಪ್ರಕರಣದತ್ತ ಸಂಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ।

64 verses

Adhyaya 39

Pātāla–Naraka Cosmography and the Barkareśvara–Stambhatīrtha Māhātmya (कालमान-वर्णन सहित)

ಅಧ್ಯಾಯ ೩೯ರಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳ–ನರಕಗಳ ವಿಶದ ವರ್ಣನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವೂ ಬರುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಅತಲದಿಂದ ಪಾತಾಳದವರೆಗೆ ಇರುವ ಏಳು ಪಾತಾಳಲೋಕಗಳನ್ನು ಅಪೂರ್ವ ಶೋಭೆಯಿಂದ, ದಾನವ–ದೈತ್ಯ–ನಾಗರ ನಿವಾಸಗಳಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾದ ‘ಶ್ರೀಹಾಟಕೇಶ್ವರ’ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಪಾತಾಳಗಳ ಕೆಳಗಿರುವ ಅನೇಕ ನರಕಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ಸುಳ್ಳು ಸಾಕ್ಷಿ, ಹಿಂಸೆ, ಮದ್ಯ/ಮತ್ತಪದಾರ್ಥಗಳ ದುರುಪಯೋಗ, ಗುರು–ಅತಿಥಿಧರ್ಮಭಂಗ, ಅಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಕರ್ಮಫಲದ ನಿಯಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದೆ ವಿಶ್ವರಚನೆಯ ವಿವರಣೆ: ಕಾಲಾಗ್ನಿ, ಅನಂತ, ದಿಗ್ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತನ್ನು ಆವರಿಸುವ ‘ಕಟಾಹ’ (ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಾವರಣ) ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿಮೇಷದಿಂದ ಯುಗ, ಮನ್ವಂತರ, ಕಲ್ಪದವರೆಗೆ ಕಾಲಮಾನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಗಣನೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಹೆಸರಿನ ಕಲ್ಪಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. ಆಮೇಲೆ ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥದ ಕಥೆ: ಸಮುದ್ರ–ಭೂಮಿ ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕಾರಣದಿಂದ ಬರ್ಕರೀಮುಖಿಯಾದ ಕುಮಾರಿಕಾ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿ ಪಡೆದು ‘ಬರ್ಕರೇಶ್ವರ’ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ‘ಸ್ವಸ್ತಿಕಕೂಪ’ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಹನಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶುಭಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತಖಂಡದ ವಂಶಾನುಸಾರ ವಿಭಾಗ, ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ–ನದಿಗಳ ಮೂಲಗಳು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗ್ರಾಮ/ಪಟ್ಟಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪುರಾಣೀಯ ಪವಿತ್ರ ಭೂಗೋಳ ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

183 verses

Adhyaya 40

Mahākāla-prādurbhāva and the Discourse on Tarpaṇa, Śrāddha, and Yuga-Dharma (महाकालप्रादुर्भावः)

ಅರ್ಜುನನು ನಾರದನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಒಂದು ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲನು ಯಾರು, ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು. ನಾರದನು ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ತಪಸ್ವಿ ಮಾಂಡಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರುದ್ರಜಪ ಮಾಡಿ ಪುತ್ರಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೇಡಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನು ಅವನಿಗೆ ಮಹಾಬಲವಂತ ಸಂತಾನವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ಮಗು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಗರ್ಭದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ‘ಕಾಲ-ಮಾರ್ಗ’ (ಕರ್ಮಗತಿ) ಬಗ್ಗೆ ಭಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಮುಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ಅರ್ಚಿಸ್’ ಮಾರ್ಗದ ಸೂಚನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತರೂಪವಾದ ‘ವಿಭೂತಿಗಳ’ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಗು ಜನಿಸಿ ‘ಕಾಲಭೀತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲಭೀತಿ ಪಾಶುಪತ ಭಕ್ತನಾಗಿ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ, ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಘೋರ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಪರಮಾನಂದಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಆ ಸ್ಥಳದ ಅಪೂರ್ವ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಫಲಪ್ರದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಶತವರ್ಷ ವ್ರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಪುರುಷನು ನೀರು ನೀಡಲು ಬಂದು, ಶೌಚ, ವಂಶಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದಾನಗ್ರಹಣಧರ್ಮ ಕುರಿತು ವಾದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಂಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಸರೋವರವಾಗುವ ಅದ್ಭುತ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಪುರುಷನು ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗಿ, ಮಹಾಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ದಿವ್ಯೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾಲಭೀತಿ ಬಹುಮುಖ ಶಿವಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಶಿವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅವನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಸ್ವಯಂಭೂಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿ, ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ-ದಾನಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷಯಫಲ, ಹಾಗೂ ಸಮೀಪದ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಪಿತೃತರ್ಪಣ ಮಾಡಿದರೆ ಸರ್ವತೀರ್ಥಫಲ, ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ತಿಥಿ-ವಿಧಾನಗಳು. ನಂತರ ರಾಜ ಕರಂಧಮ ಬಂದು—ಜಲತರ್ಪಣ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಶ್ರಾದ್ಧ ಹೇಗೆ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾಕಾಲನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗ್ರಹಣ (ಇಂದ್ರಿಯ-ತನ್‌ಮಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ), ಮಂತ್ರಸಹಿತ ಅರ್ಪಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಮತ್ತು ದರ್ಭೆ, ತಿಲ, ಅಕ್ಷತಗಳ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು—ಕೃತದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ, ತ್ರೇತೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ, ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾಚಾರ, ಕಲಿಯಲ್ಲಿ ದಾನ—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಕಲಿಯುಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುನರುತ್ಥಾನದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ.

276 verses

Adhyaya 41

Adhyāya 41 — Deva-tāratamya-vicāra, Pāpa-vibhāga, Śiva-pūjā-vidhi, and Ācāra-saṅgraha (Mahākāla’s Instruction)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಕರಣ್ಢಮನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಹಾಕಾಳನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಧರ್ಮೋಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವತಾರತಮ್ಯ ವಿಚಾರ—ಕೆಲವರು ಶಿವನನ್ನು, ಕೆಲವರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವೆಂದು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಮಹಾಕಾಳನು ಸರಳ ‘ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ’ ವಾದಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದ ಋಷಿಗಳು ತೀರ್ಪು ಬೇಡಿದ ಪೂರ್ವಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯರೂಪಗಳ ಗೌರವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಪಾಪವಿಭಾಗ—ಮಾನಸಿಕ, ವಾಚಿಕ, ಕಾಯಿಕ ದೋಷಗಳು; ಶಿವದ್ವೇಷವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಘೋರ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಮಹಾಪಾತಕ, ಉಪಪಾತಕ ಮತ್ತು ಮೋಸ, ಕ್ರೂರತೆ, ಶೋಷಣೆ, ನಿಂದೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ನೈತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳ ಹಂತಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದರೂ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಶಿವಪೂಜಾವಿಧಿ—ಪೂಜಾಕಾಲ, ಶುದ್ಧಿ (ಭಸ್ಮಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ), ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ-ಸ್ವಚ್ಛತೆ, ಜಲಪಾತ್ರ (ಗಡುಕ) ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಉಪಚಾರ-ಅರ್ಪಣೆ, ಧ್ಯಾನ, ಮಂತ್ರಪ್ರಯೋಗ (ಮೂಲಮಂತ್ರ ಸಹಿತ), ಅರ್ಘ್ಯ, ಧೂಪ-ದೀಪ-ನೈವೇದ್ಯ, ನೀರಾಜನ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತೋತ್ರ ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧಕ್ಷಮಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಬಳಿಕ ಗೃಹಸ್ಥಭಕ್ತನ ಆಚಾರಸಂಗ್ರಹ—ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆ, ವಾಕ್ಸಂಯಮ, ದೇಹಶುಚಿತ ನಿಯಮಗಳು, ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ತತ್ತ್ವಗಳ प्रति ಗೌರವ, ಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವ್ಯವಹಾರ ನಿಯಮಗಳು. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವಸಭೆ ಮಹಾಕಾಳನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ, ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

190 verses

Adhyaya 42

Aitareya-Māhātmya and Ekādaśī-Jāgara: Vāsudeva Installation, Bhāva-Śuddhi, and Liberation Theology

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮೂರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ತೀರ್ಥತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ವಾಸುದೇವನಿಲ್ಲದೆ ತೀರ್ಥ ಅಪೂರ್ಣ. ಅವರು ದೀರ್ಘ ಯೋಗಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಜಪದಿಂದ ಸರ್ವಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ‘ಕಲಾ’ಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ; ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಅನುಮತಿಸಿ ವಾಸುದೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ನಾಮ-ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿ-ಪ್ರಾಮಾಣ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿ ವ್ರತವಿಧಾನ—ನಿಯತ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆ, ಉಪವಾಸ, ರಾತ್ರಿಜಾಗರಣದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತನೆ/ಪಠಣ/ವಾದ್ಯ, ಕ್ರೋಧ-ಮಾನ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ದಾನ. ಭಕ್ತಿಯುತ ನೈತಿಕ ಗುಣಗಳ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಸಮ್ಯಕ್ ಜಾಗರಣ ಮಾಡಿದವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಾಂತ. ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾರದರು ಐತರೇಯನ ವಂಶ, ನಿರಂತರ ಮಂತ್ರಜಪದಿಂದ ಅವನ ಮೌನವತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐತರೇಯನು ದೇಹಧಾರಿತ್ವದ ವ್ಯಾಪಕ ದುಃಖ, ಬಾಹ್ಯ ಶುದ್ಧಿಯ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತತೆ ಮತ್ತು ಭಾವಶುದ್ಧಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ನಿರ್ವೇದ→ವೈರಾಗ್ಯ→ಜ್ಞಾನ→ವಿಷ್ಣು-ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ→ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಷ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅದರ ‘ಅಘಾ-ನಾಶನ’ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಹರಿಮೇಧಸ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಐತರೇಯನು ವಾಸುದೇವಾನುಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

252 verses

Adhyaya 43

Bhattāditya-pratiṣṭhā, Sūrya-stuti (aṣṭottara-śata-nāma), and Arghya-vidhi at Kāmarūpa

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂಭಾಷಣಾರೂಪದಲ್ಲಿದೆ; ನಾರದರು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಸೂರ್ಯಭಕ್ತಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಜಗದ್ಧಾರಕ, ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೋಷಕ, ವಿಶ್ವನಿಯಂತ ಎಂದು ತತ್ತ್ವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ಸ್ಮರಣೆ–ಸ್ತೋತ್ರ–ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ಲೌಕಿಕ ಸಿದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ಎರಡೂ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ನಾರದನ ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸಿನ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಫಲವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನು ಸాక్షಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ತನ್ನ ‘ಕಾಮರೂಪ-ಕಲಾ’ ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ನಾರದರು ‘ಭಟ್ಟಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಷ್ಟೋತ್ತರ-ಶತನಾಮ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಸೂರ್ಯಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಜಗನ್ನಿಯಂತ, ವೈದ್ಯ, ಧರ್ಮಾಧಾರ, ದುಃಖ-ರೋಗ-ನಾಶಕ ಎಂದು ಅನೇಕ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ವಿನಂತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅರ್ಘ್ಯವಿಧಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಿರ್ದೇಶನ—ಪ್ರಾತಃಶುದ್ಧಿ, ಮಂಡಲ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅರ್ಘ್ಯಪಾತ್ರದ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ದ್ವಾದಶರೂಪ ಸೂರ್ಯಧ್ಯಾನ, ಆವಾಹನಮಂತ್ರಗಳು, ಪಾದ್ಯ, ಸ್ನಾನ, ವಸ್ತ್ರ, ಯಜ್ಞೋಪವೀತ, ಆಭರಣ, ಗಂಧ, ಪುಷ್ಪ, ಧೂಪ, ನೈವೇದ್ಯಾದಿ ಉಪಚಾರಗಳು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವಾಗಿ ವನಕುಂಡ, ಮಾಘ ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿಯ ಸ್ನಾನ, ರಥಪೂಜೆ-ರಥಯಾತ್ರೆ, ಮಹಾತೀರ್ಥಸಮಾನ ಫಲಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟು, ಭಟ್ಟಾದಿತ್ಯನ ನಿತ್ಯಸನ್ನಿಧಿ ಪಾಪನಾಶಕ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮವರ್ಧಕವೆಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

78 verses

Adhyaya 44

दिव्य-शपथ-प्रकरणम् (Divya Ordeals and Oath-Procedure Discourse)

ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಿವಾದಗಳು ಮುಂದುವರಿದಾಗ ‘ದಿವ್ಯ’—ಅಂದರೆ ಸತ್ಯಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅರ್ಜುನನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು ಅಂಗೀಕೃತ ದಿವ್ಯಗಳನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಿ, ಶಪಥಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಕ್ರಮಗಳು ರಾಜಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ—ವಿವಾದ, ಆರೋಪ, ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ—ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮರುಮರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ: ಸುಳ್ಳು ಶಪಥವು ದೈವಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಹೃದಯ/ಅಂತರಾತ್ಮ, ಯಮ, ದಿನ-ರಾತ್ರಿ, ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು; ಕಪಟದಿಂದ ಅಥವಾ ತೂಕಡಿಸಿಯಾಗಿ ಶಪಥ ಮಾಡುವುದು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ನಂತರ ತುಲಾ/ಘಟ ಆಧಾರಿತ ತೂಕದ ದಿವ್ಯ, ವಿಷದ ದಿವ್ಯ, ಬಿಸಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಅಗ್ನಿದಿವ್ಯ, ತಪ್ತಮಾಷ/ಸುವರ್ಣಗ್ರಹಣ, ಫಾಲ/ಜಿಹ್ವಾ ಪರೀಕ್ಷೆ, ತಂಡುಲ ವಿಧಾನ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಳ್ಳತನ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ), ಜಲದಿವ್ಯ (ಮುಳುಗುವ ಅವಧಿ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಹಂತ ಹಂತದ ನಿಯಮಗಳು, ಸಾಮಗ್ರಿ, ಅಳತೆ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತೀರ್ಣ-ಅನುತ್ತೀರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಇವು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಾಧನಗಳು; ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ, ನಿಪುಣ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮೋಸ ತಡೆಯುವ ರಕ್ಷಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತದೆ.

83 verses

Adhyaya 45

बहूदकतīर्थे नन्दभद्र-सत्यव्रतसंवादः (Nandabhadra–Satyavrata Dialogue at Bahūdaka Tīrtha)

ಅಧ್ಯಾಯ 45ರಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಕಾಮರೂಪದ ಬಹೂದಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂವಾದದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೀರ್ಥದ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಕಪಿಲ ಮುನಿಯ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ನಂದಭದ್ರನು ನೀತಿವಂತ ಆದರ್ಶನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಮನ, ವಾಣಿ, ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯಮ, ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆ, ಮತ್ತು ಮೋಸವಿಲ್ಲದ ನ್ಯಾಯವಾದ ಜೀವನೋಪಾಯ (ಕಡಿಮೆ ಲಾಭವಾದರೂ ಸತ್ಯವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ). ಯಜ್ಞ, ಸನ್ಯಾಸ, ಕೃಷಿ, ಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧತೆ-ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೇವಲ ಹೊಗಳುವುದನ್ನು ಅವನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ನಿಷ್ಕಪಟ ಭಕ್ತಿಯೇ ನಿಜ ಯಜ್ಞ, ಪಾಪನಿವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಕ್ಕದ ಸಂಶಯವಾದಿ ಸತ್ಯವ್ರತನು ನಂದಭದ್ರನಲ್ಲಿ ದೋಷ ಹುಡುಕಿ, ಪುತ್ರ-ಪತ್ನಿ ವಿಯೋಗದ ದುಃಖವನ್ನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಪೂಜೆಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ವಾಕ್ಗುಣ-ವಾಕ್ದೋಷಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ದೈವಕಾರಣವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ‘ಸ್ವಭಾವವಾದ’ವನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ನಂದಭದ್ರನು ಉತ್ತರವಾಗಿ—ಅಧರ್ಮಿಗಳಿಗೂ ದುಃಖ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ವೀರರು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಂದ ಲಿಂಗಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅಲಂಕಾರಯುಕ್ತ ಆದರೆ ಅಸಂಗತ ಮಾತಿನಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹೂದಕ-ಕುಂಡದ ಕಡೆ ಹೊರಟು, ವೇದ-ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಯುಕ್ತಿ ಎಂಬ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ ಧರ್ಮವೇ ಅಧಿಕಾರ ಎಂದು ಪುನಃ ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

133 verses

Adhyaya 46

Bahūdaka-kuṇḍa Māhātmya and the Instruction on Guṇas, Karma, and Detachment (बाहूदककुण्डमाहात्म्यं तथा गुणकर्मवैराग्योपदेशः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹೂದಕ-ಕುಂಡದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂದಭದ್ರನು ಸಂಸಾರದ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ನಿರ್ಲೇಪನಾದ ಭಗವಂತನು ದುಃಖ, ವಿರಹ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕದ ಅಸಮಾನ ಗತಿಗಳಿರುವ ಲೋಕವನ್ನು ಏಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು? ಆಗ ಏಳು ವರ್ಷದ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಬಾಲಕ ಬಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ದುಃಖಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿವೆ; ಮಾನಸಿಕ ವೇದನೆಯ ಮೂಲ ‘ಸ್ನೇಹ’ (ಆಸಕ್ತಿ), ಅದರಿಂದ ರಾಗ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ತೃಷ್ಣೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅಹಂಕಾರ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಂದಭದ್ರನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಾಲಕ ಪ್ರಕೃತಿ-ಪುರುಷ ತತ್ತ್ವ, ಗುಣಗಳ ಉದ್ಭವ, ಅಹಂಕಾರ, ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ—ರಜಸ್-ತಮಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಶೋಧಿಸುವುದೇ ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕೂಡ ದುಃಖ ಏಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ—ಪೂಜೆಯ ಶುದ್ಧಿ-ಅಶುದ್ಧಿ, ಕರ್ಮಫಲದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದೈವಕೃಪೆಯ ಪಾತ್ರ; ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕೆಲವರಿಗೆ ಫಲಭೋಗ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ—ಕಪಟ ಉಪದೇಶಕ ನರಕದಲ್ಲಿ ದಂಡಿತನಾಗಿ ಅನೇಕ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಿ, ನಂತರ ವ್ಯಾಸರ ಸಾರಸ್ವತ ಮಂತ್ರಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಉದ್ಧಾರ ಹೊಂದಿದನು. ಬಹೂದಕದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಏಳು ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಜಪ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಹನ, ಅಸ್ಥಿವಿಸರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ಬಹೂದಕದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ದಾನ, ತರ್ಪಣ, ಅನ್ನಸೇವೆ, ಸ್ತ್ರೀಯರ ಆತಿಥ್ಯ, ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಪುಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಾಭಿಮುಖ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

168 verses

Adhyaya 47

Śakti-vyāpti, Digdevī-sthāpana, Navadurgā-pratiṣṭhā, and Tīrtha-phalapradāna (Chapter 47)

ಅಧ್ಯಾಯ 47ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿನಿ—ಪರಮೇಶ್ವರನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪ್ತಿಯಂತೆ; ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮುಖತೆಯಿಂದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಿನಿ, ಅವಮಾನ ಮತ್ತು ವಿಮುಖತೆಯಿಂದ ಬಂಧಕಾರಿಣಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತನವನ್ನು ವಾರಾಣಸಿಯ ಪತಿತ ಯೋಗಿಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತದಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ: ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂಬಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಾರಾ (ಕೂರ್ಮ-ಪ್ರಸಂಗದೊಂದಿಗೆ, ವೇದಧರ್ಮರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ), ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಭಾಸ್ಕರಾ (ಸೂರ್ಯ-ನಕ್ಷತ್ರಾದಿಗಳಿಗೆ ತೇಜಸ್ಸು ನೀಡುವಳು), ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಯೋಗನಂದಿನಿ (ಯೋಗಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸನಕಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ). ಬಳಿಕ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನವದುರ್ಗೆಯರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ: ತ್ರಿಪುರಾ, ಕೊಲಂಬಾ (ರುದ್ರಾಣಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಬಾವಿ; ಮಾಘ ಅಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನವಿಶೇಷ; ಮಹಾತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಹೇಳಿಕೆ), ಕಪಾಲೇಶೀ, ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷೀ, ‘ಚರ್ಚಿತಾ’ ಎಂಬ ಮಹಾದುರ್ಗಾ (ಶೌರ್ಯಪ್ರದಾಯಿನಿ; ಬಂಧಿತ ವೀರನ ವಿಮೋಚನೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ದೃಷ್ಟಾಂತ), ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವಿಜಯಾ (ಸೋಮಲೋಕದಿಂದ), ಏಕವೀರಾ (ಪ್ರಳಯಶಕ್ತಿ), ಹರಸಿದ್ಧಿ (ರುದ್ರದೇಹಸಂಭವಾ; ಡಾಕಿನೀ ವಿಘ್ನನಾಶಿನಿ), ಮತ್ತು ಈಶಾನ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕಾ/ನವಮಿ (ಚಂಡ-ಮುಂಡ, ಅಂಧಕ, ರಕ್ತಬೀಜ ಯುದ್ಧಪ್ರಸಂಗಗಳು). ನವರಾತ್ರಿಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಿ, ಪೂಪ, ನೈವೇದ್ಯ, ಧೂಪ, ಗಂಧಾದಿ ಅರ್ಪಣೆಗಳ ವಿಧಿ ಹೇಳಿ, ಬೀದಿ-ಚೌಕಗಳಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ರಕ್ಷಣಾಫಲ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂತಮಾತಾ/ಗುಹಾಶಕ್ತಿ ಉಪದ್ರವಕಾರಿ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೆ ಮಿತಿ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ವೈಶಾಖ ದರ್ಶಾ ದಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ವರ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ತೀರ್ಥವು ಅನೇಕ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದೇವಿಯರ ನಿವಾಸವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಆರಾಧನೆಯೇ ಮುಖ್ಯೋಪಾಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।

103 verses

Adhyaya 48

स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तान्तवर्णनम् (Somanātha Account within the Glory of Stambha-tīrtha)

ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾರದರು, ಸ್ಥಂಭತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಮನಾಥನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವೆನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಪಠಣ ಪಾಪಮೋಚನಕ್ಕೆ ಸಾಧನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಊರ್ಜಯಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಲೇಯ ಎಂಬ ತೇಜಸ್ವಿ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಪ್ರಭಾಸ ಮತ್ತು ಅದರ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೇಳಿ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಡುಗಳು, ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನರ್ಮದೆಯನ್ನೂ ದಾಟುತ್ತಾ, ಭೂಮಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ; ದಣಿವು, ಹಸಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ ಯಾತ್ರಾಧರ್ಮದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದ ಬಳಿ ಅವರು ಕುಸಿದು ಸಿದ್ಧನಾಥನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸೀಮಾಂತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ, ಆಕಾಶವಾಣಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯ ವರ್ಣನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಪ್ರಾಲೇಯನಿಗೆ ಸೋಮನಾಥ ಸಮಾನ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಲಿಂಗದ ಸೂಚನೆ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ಪ್ರಭಾಸದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಯಾತ್ರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ‘ದ್ವೈತ ಸೋಮನಾಥ’ ಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಪ್ರಸಂಗ—ಬ್ರಹ್ಮನು ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಶಿವನ ವಿಶ್ವರೂಪಗಳನ್ನು (ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ-ಸಂಬಂಧಿತ—ಸೂರ್ಯ/ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ-ಶಬ್ದ ಇತ್ಯಾದಿ) ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ತೋತ್ರದ ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ ಮತ್ತು ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಸ್ಮರಣದಿಂದ ಅಷ್ಟವಿಧ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಾಯುಜ್ಯ/ಸಾನ್ನಿಧ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ ಇದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

30 verses

Adhyaya 49

Jayāditya-Māhātmya and the Discourse on Karma, Rebirth, and the ‘Twofold Food’

ಅರ್ಜುನನು ಮಹೀನಗರಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿ ಜಯಾದಿತ್ಯ (ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪ)ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅವನ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ರೋಗಶಮನ ಮತ್ತು ಹೃದಯಾಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅವನ ದರ್ಶನವೂ ಮಹಾಮಂಗಳಕರವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ನಾರದನು ಪೂರ್ವವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಅವನು ಸೂರ್ಯಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಭಾಸ್ಕರನು, ನಾರದನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೇಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರದನು ಸ್ತುತಿ‑ನಿಂದೆಗಳ ನೈತಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ದೇವನೇ ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಭಾಸ್ಕರನು ವೃದ್ಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ತೀರಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಹಾರೀತನ ನೇತೃತ್ವದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅತಿಥಿ ‘ಪರಮ‑ಭೋಜನ’ವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಹಾರೀತನ ಪುತ್ರ ಕಮಠನು ಭೋಜನ ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇಹವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರ, ಮತ್ತು ಧರ್ಮೋಪದೇಶದ ಶ್ರವಣ‑ಬೋಧನೆ ಎಂಬ ‘ಪರಮ ಆಹಾರ’, ಅದು ಆತ್ಮ/ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಜನನ‑ಲಯ ಮತ್ತು ಭಸ್ಮವಾದ ಬಳಿಕ ಜೀವಿಯ ಗತಿ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಕಮಠನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ‑ತಾಮಸ‑ಮಿಶ್ರ ಕರ್ಮಭೇದದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ, ನರಕ, ತಿರ್ಯಕ್ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಯೋನಿಗಳ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿ, ಗರ್ಭಸ್ಥ ದುಃಖಗಳ ವರ್ಣನೆಯೊಂದಿಗೆ, ದೇಹವು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನ ‘ಗೃಹ’ವೆಂದು ಹೇಳಿ, ಕರ್ಮ‑ಜ್ಞಾನಗಳಿಂದಲೇ ಮೋಕ್ಷ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ನರಕ ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

69 verses

Adhyaya 50

Śarīra–Brahmāṇḍa-sāmya, Dhātu–Nāḍī-vyavasthā, and Karma–Preta-yātrā (Body–Cosmos Correspondence and Post-mortem Ethics)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಧರ್ಮ-ತತ್ತ್ವ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅತಿಥಿ ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಕಮಠನು—ದೇಹವೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿರೂಪ; ಪಾತಾಳದಿಂದ ಸತ್ಯಲೋಕದವರೆಗೆ ಲೋಕಸ್ತರಗಳು ದೇಹದಲ್ಲೇ ನಕ್ಷೆಯಂತೆ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಏಳು ಧಾತುಗಳು (ತ್ವಚೆ, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮೇದ, ಅಸ್ಥಿ, ಮಜ್ಜೆ, ಶುಕ್ರ), ಅಸ್ಥಿ-ನಾಡಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಅವಯವಗಳ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ದೇಹವಿಜ್ಞಾನ—ಮುಖ್ಯ ನಾಡಿಗಳು (ಸುಷುಮ್ನಾ, ಇಡಾ, ಪಿಂಗಲಾ), ಪಂಚವಾಯುಗಳು (ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಸಮಾನ, ಉದಾನ, ವ್ಯಾನ) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕರ್ಮಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಐದು ಭೇದಗಳು (ಪಾಚಕ ಇತ್ಯಾದಿ) ಹಾಗೂ ಕಫ/ಸೋಮದ ಅಂಶಗಳು (ಕ್ಲೇದಕ, ಬೋಧಕ, ತರ್ಪಣ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಕ, ಆಲಂಬಕ ಇತ್ಯಾದಿ) ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ರಸವಾಗಿ, ನಂತರ ಕ್ರಮೇಣ ರಕ್ತಾದಿ ಧಾತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಮಲಗಳು ಹನ್ನೆರಡು ಮಲಾಶ್ರಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ನಂತರ ನೀತಿಬೋಧ—ದೇಹವನ್ನು ಪುಣ್ಯಸಾಧನೆಗೆ ಉಪಕರಣವೆಂದು ಕಾಪಾಡಬೇಕು; ದೇಶ-ಕಾಲ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕರ್ಮಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮರಣೋತ್ತರ ಗತಿ—ಜೀವನು ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ದೇಹದ ರಂಧ್ರಗಳಿಂದ ಹೊರಟು ‘ಅತಿವಾಹಿಕ’ ರೂಪ ಧರಿಸಿ ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ವೈತರಣಿ ಪ್ರಸಂಗ ಮತ್ತು ಪ್ರೇತಲೋಕದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ವರ್ಣಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ-ಉಪಹಾರ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಸಪಿಂಡೀಕರಣ ಪ್ರೇತತ್ವ ಶಮನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕ; ಮಿಶ್ರ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಪ್ರಮಾಣದಂತೆ ಸ್ವರ್ಗ-ನರಕ ಮಿಶ್ರ ಗತಿ ಎಂಬುದು ಉಪಸಂಹಾರ.

97 verses

Adhyaya 51

Jayāditya-pratiṣṭhā, Karma-phala Lakṣaṇa, and Sūrya-stuti (जयादित्यप्रतिष्ठा—कर्मफललक्षण—सूर्यस्तुति)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಪರಲೋಕ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಫಲ ಕುರಿತು ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕಾಮಠನು ‘ಕರ್ಮ-ಫಲ-ಲಕ್ಷಣ’ಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿಂಸೆ, ಕಳ್ಳತನ, ಮೋಸ, ವ್ಯಭಿಚಾರ, ಗುರುನಿಂದೆ, ಹಾಗೂ ಗೋ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಗ, ಅಂಗವೈಕಲ್ಯ, ದಾರಿದ್ರ್ಯ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಫಲವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಉಪದೇಶರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಧರ್ಮಸಾರವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಧರ್ಮದಿಂದ ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖ, ಅಧರ್ಮದಿಂದ ದುಃಖ; ಶುದ್ಧಕರ್ಮಯುಕ್ತ ಸ್ವಲ್ಪಾಯುಷ್ಯವೂ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿಯಾದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಾರದ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಾಮಠನ ವಚನಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯದೇವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶಾಶ್ವತ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ಬೇಡಿದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ‘ಜಯಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿ ಭಕ್ತರ ದಾರಿದ್ರ್ಯ-ರೋಗ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮಠನು ಸ್ತೋತ್ರ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯನು ಭಾನುವಾರಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನ, ಪೂಜಾ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾಲನಿಯಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಫಲವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತೀರ್ಥಫಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಪುಣ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ.

90 verses

Adhyaya 52

कोटितीर्थमाहात्म्यवर्णनम् (Koti-tīrtha Māhātmya: The Glory and Ritual Efficacy of Koti Tirtha)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ನಾರದರನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕೋಟಿತೀರ್ಥ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು, ಯಾರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದರ ಫಲವನ್ನು ಏಕೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ? ನಾರದರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಕರೆತಂದಾಗ, ಅವನು ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಗ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಲಿಂಗಗಳೊಡನೆ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು. ಸ್ನಾನ-ಪೂಜೆಗಳ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಂದು ಸರೋವರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ—ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಲಿಂಗದ ಪೂಜೆ ಸಮಸ್ತ ಲಿಂಗಪೂಜೆಗೆ ಸಮಾನವೆಂದು ವಿಧಿಸಿದನು. ಫಲಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಕೋಟಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರೆ ಗಂಗೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ನದೀ-ತೀರ್ಥಗಳ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಶ್ರಾದ್ಧ ಮತ್ತು ಪಿಂಡದಾನದಿಂದ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ತೃಪ್ತಿ; ಕೋಟೀಶ್ವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕೋಟಿ-ಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯ ಪುಣ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಋಷಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಅತ್ರಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ರೀಶ್ವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಭರದ್ವಾಜನು ಭರದ್ವಾಜೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿ ತಪಸ್ಸು-ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗೌತಮನು ಅಹಲ್ಯೆಯಿಗಾಗಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಹಲ್ಯ ‘ಅಹಲ್ಯಾ-ಸರಸ್’ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ದಾನಧರ್ಮದ ನಿಯಮಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ: ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡಿದರೂ ‘ಕೋಟಿ’ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ದಾನ ಬಹುಗುಣ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದಾನ ಮಾಡುವೆನೆಂದು ಮಾತು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡದಿದ್ದರೆ ಭಾರೀ ದೋಷ. ಮಾಘ, ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಕನ್ಯಾ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕದಲ್ಲಿ ಫಲ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಕೋಟಿ ಯಜ್ಞ ಸಮ ಪುಣ್ಯವೆಂದು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮರಣ, ದಹನ, ಅಸ್ಥಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮಹಿಮೆ ವಾಕ್ಯಾತೀತವೆಂದು ಕೋಟಿತೀರ್ಥದ ಅಪೂರ್ವತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ।

48 verses

Adhyaya 53

त्रिपुरुषशालामाहात्म्य–नारदीयसरोमाहात्म्य–द्वारदेवीपूजाफलवर्णनम् (Chapter 53: Glory of the Trīpuruṣa Śālā, Nārādīya Pond, and Gate-Goddess Worship Results)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನ ವಚನದ ಮೂಲಕ ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾವಿಧಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಆದರೆ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ ಅಳಿದುಹೋಗುವ ಭಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾರದನು ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶ್ವರ ಎಂಬ ತ್ರಿದೇವರನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳವು ಲೋಪವಾಗದೆ ಶಾಶ್ವತ ಕೀರ್ತಿಯು ಉಳಿಯಲಿ ಎಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ತ್ರಿದೇವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಂಶಸನ್ನಿಧಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಧರ್ಮ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಪಂಡಿತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೇದಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕು (ಪೂರ್ವಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಋಕ್, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಯಜುಃ, ತೃತೀಯ ಯಾಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮ) ಮತ್ತು ಉಪದ್ರವ ಬಂದರೆ ಶಾಲೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾಪವಾಕ್ಯ ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಶತ್ರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವಾಗುವನೆಂದು ಘೋಷಿಸಬೇಕು—ಇದು ಹಿಂದಿನ ರಕ್ಷಣಾವ್ರತದ ಅನುಷ್ಠಾನವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ನಾರದೀಯ ಸರಸ್ಸಿನ ಮಹಿಮೆ: ನಾರದನು ಸರೋವರವನ್ನು ತೋಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ತಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದ ಭಾನುವಾರ—ಪಿತೃಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ದಾನವನ್ನು ‘ಅಕ್ಷಯ’ ಫಲದಾಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕದ್ರೂ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ನಾಗರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಂತರ ನಾಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೂ ವರ್ಣಿತ; ಅಲ್ಲಿ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಮಹಾಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಭಯಶಮನ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಿಯರು—‘ಅಪರದ್ವಾರಕಾ’ ಹಾಗೂ ನಗರಗೇಟ್‌ನ ದ್ವಾರವಾಸಿನಿ—ಇವರ ಪೂಜೆ: ಕುಂಡಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಚೈತ್ರ ಕೃಷ್ಣ ನವಮಿ, ಆಶ್ವಿನ ನವರಾತ್ರಿ ಮುಂತಾದ ತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ವಿಘ್ನನಾಶ, ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಲಾಭ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

39 verses

Adhyaya 54

Nārada’s Wandering, Dakṣa’s Curse, and the Kārttika Prabodhinī Rite at Nārada-kūpa (नारदचापल्य-शापकथा तथा प्रबोधिनी-विधिः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣೀಯ ಸಂವಾದ-ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಕ ಕಥೆ ಪದರಪದರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಪ್ರಬೋಧಿನೀ ತಿಥಿಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಇದರಿಂದ ಕಲಿಯುಗಜನ್ಯ ದೋಷಗಳು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಶಯ—ಸಮತ್ವಶೀಲ, ಸಂಯಮಿ, ಮೋಕ್ಷಪರಾಯಣನಾದ ನಾರದರು ಕಲಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಂತೆ ಚಂಚಲವಾಗಿ ಏಕೆ ನಿರಂತರ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ? ಸೂತನು ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿ ಹಾರೀತ ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಾಭ್ರವ್ಯನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ಕೇಳಿದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂತರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಸಮುದ್ರ-ಸಂಗಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಹಾಗೂ ಮಹಾದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಗುಹೇಶ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಲಿಂಗಗಳ ವಿಧಿವತ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಾರದರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಗ್ರಸೇನನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳುವುದು—ಸೃಷ್ಟಿಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ವಿಘ್ನ ತಂದನೆಂದು ದಕ್ಷನು ನಾರದರಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ಅವರ ನಿರಂತರ ಭ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ/ಉದ್ರೇಕಿಸುವ ಖ್ಯಾತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದರೂ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವರು ಕಲుషಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೃಷ್ಣನು ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾರದಗುಣಗಳನ್ನು (ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ನಿರ್ದಂಭತೆ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ, ಅದ್ವೇಷ) ಕೀರ್ತಿಸಿ, ನಿಯಮಿತ ಪಠಕರಿಗೆ ನಾರದಕೃಪೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ವಿಧಿ—ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ದ್ವಾದಶಿ (ಪ್ರಬೋಧಿನೀ) ದಿನ ನಾರದಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು; ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ಜಪ ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯಫಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. “ಇದಂ ವಿಷ್ಣು” ಮಂತ್ರದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪ್ರಬೋಧಿಸಿ, ನಂತರ ನಾರದರನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಬೋಧಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಛತ್ರ, ವಸ್ತ್ರ (ಧೋತರ) ಮತ್ತು ಕಮಂಡಲು ದಾನ ನೀಡಬೇಕು. ಫಲ—ಪಾಪಕ್ಷಯ, ಕಲಿಯ ಉಪದ್ರವಗಳ ಅನುದಯ ಮತ್ತು ಲೋಕಿಕ ದುಃಖಶಮನ.

57 verses

Adhyaya 55

गौतमेश्वरलिङ्गमाहात्म्यं तथा अष्टाङ्गयोगोपदेशः (Gautameśvara Liṅga Māhātmya and Instruction on Aṣṭāṅga Yoga)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರದ ಪೂರ್ವಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಜಿಜ್ಞಾಸು ನಾರದರನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರು ಮೊದಲು ಗೌತಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಗೌತಮ ಋಷಿ (ಅಕ್ಷಪಾದ) ಗೋದಾವರಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅಹಲ್ಯಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನ, ಚಂದನಲೇಪನ, ಪುಷ್ಪಾರ್ಚನೆ, ಗುಗ್ಗುಲು ಧೂಪ ಇತ್ಯಾದಿ ಪೂಜೆ ಪಾಪಶೋಧಕವೆಂದು, ಮರಣಾನಂತರ ರುದ್ರಲೋಕಾದಿ ಉನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅರ್ಜುನನ ಯೋಗಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಾರದರು ಯೋಗವನ್ನು ‘ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧ’ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿ ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಯಮಗಳು (ಅಹಿಂಸೆ, ಸತ್ಯ, ಅಸ್ತೇಯ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ, ಅಪರಿಗ್ರಹ) ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು (ಶೌಚ, ತುಷ್ಟಿ/ಸಂತೋಷ, ತಪ, ಜಪ/ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಗುರುಭಕ್ತಿ). ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ವಿಧಗಳು, ಪ್ರಮಾಣ, ಫಲ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು; ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ಧಾರಣೆ (ಪ್ರಾಣದ ಒಳಚಲನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರೀಕರಣ), ಶಿವಕೇಂದ್ರಿತ ಧ್ಯಾನ, ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಇವುಗಳ ವಿವರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಧನೆಯ ವಿಘ್ನ-ಉಪಸರ್ಗಗಳು, ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ, ಸ್ವಪ್ನ ಹಾಗೂ ದೇಹಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮರಣಸೂಚಕ ನಿಮಿತ್ತಗಳ ತಿಳಿವು, ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿಗಳ ವಿಶಾಲ ವರ್ಗೀಕರಣ—ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಣಿಮಾದಿ ಅಷ್ಟ ಮಹಾಸಿದ್ಧಿಗಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಿದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿ, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆತ್ಮತಾದಾತ್ಮ್ಯವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶ್ವಿನ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಗೆ ಅಹಲ್ಯಾ ಸರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಲಿಂಗಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ‘ಅಕ್ಷಯ’ ಸ್ಥಿತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.

146 verses

Adhyaya 56

ब्रह्मेश्वर–मोक्षेश्वर–गर्भेश्वरमाहात्म्यवर्णनम् (Brahmeśvara, Mokṣeśvara, and Garbheśvara: A Māhātmya of Sacred Liṅgas and Tīrthas)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಗಳು, ಲಿಂಗಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಚರಣಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಗರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್ಸನ್ನು ತೋಡಿಸಿ, ಶಂಕರನು ಸాక్షಾತ್ ಇರುವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂಜೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ—ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಿ, ಪುಷ್ಕರ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಗಂಗಾತೀರ್ಥಗಳ ಸಮಫಲವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಮೋಕ್ಷಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ—ಮೋಕ್ಷೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ದರ್ಭಾಗ್ರದಿಂದ ತೋಡಿದ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಕಮಂಡಲುವಿನಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ತಂದು ಜೀವಿಗಳ ಮೋಕ್ಷಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಎಳ್ಳಿನ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ‘ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥ’ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜಯಾದಿತ್ಯಕೂಪ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭೇಶ್ವರಾರಾಧನೆಯಿಂದ ಪುನಃಪುನಃ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದೂ ಪಾವನ ಹಾಗೂ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

19 verses

Adhyaya 57

नीलकण्ठमाहात्म्यवर्णनम् | Nīlakaṇṭha Māhātmya (Glorification of Nīlakaṇṭha)

ಅಧ್ಯಾಯವು ನಾರದನ ವಚನದಿಂದ ಸಂವಾದರೂಪವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರದನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥ ಪವಿತ್ರ ಮಹೀನಗರಕದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ರೀಶನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೇದಾರ-ಲಿಂಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅದು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿಕ್ರಮ—ಅತ್ರಿಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಶ್ರಾದ್ಧ, ಅತ್ರೀಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ನಂತರ ಕೇದಾರದರ್ಶನ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದವನು ‘ಮುಕ್ತಿ-ಭಾಗಿ’ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಕೋಟಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ನೀಲಕಂಠ ರುದ್ರದರ್ಶನ, ಬಳಿಕ ಜಯಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ ರುದ್ರಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ. ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮಹಾಜನರು ಜಯಾದಿತ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಂಶ ನಾಶವಾಗದು ಎಂಬ ರಕ್ಷಣಾವಚನವೂ ಇದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಫಲಶ್ರುತಿ—ಮಹೀನಗರಕದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

9 verses

Adhyaya 58

स्तम्भतीर्थ-गुप्तक्षेत्र-कारणकथनम् (The Origin of the Hidden Sacred Field and the Rise of Stambha-tīrtha)

ಅರ್ಜುನನು ನಾರದನನ್ನು ಕೇಳಿದನು—ಅತಿಮಹಾಪ್ರಭಾವವಿದ್ದರೂ ಒಂದು ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು “ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರ” ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ನಾರದನು ಪುರಾತನ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಅಸಂಖ್ಯ ತೀರ್ಥದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಸಭೆಗೆ ಬಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೂ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ “ಮಹೀ-ಸಾಗರ-ಸಂಗಮ” ಎಂಬ ಸಂಯುಕ್ತ ತೀರ್ಥವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಹೇಳುತ್ತದೆ—ಗುಹಾ/ಸ್ಕಂದನ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಂಬಂಧ, ನಾರದನ ಮಾನ್ಯತೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಧರ್ಮದೇವನು ಸ್ವಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ—ನಿಜ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಸಜ್ಜನರು ತಾವೇ ಅವನ್ನು ಘೋಷಿಸಬಾರದು—ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಆ ಸ್ಥಳ “ಅಪ್ರಸಿದ್ಧ”ವಾಗುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಸ್ತಂಭ (ಅಹಂಕಾರ/ಹಠ)ದಿಂದ “ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥ” ಎಂಬ ಹೆಸರು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗುಹಾ ಶಾಪದ ಕಠೋರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರೂ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ—ಕೆಲಕಾಲ ಕ್ಷೇತ್ರ ಗುಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ತೀರ್ಥಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶನಿವಾರ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ ವ್ರತಾದಿಗಳ ಫಲತೂಲನೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ; ಅದು ಅನೇಕ ಮಹಾತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗಳ ಸಮಫಲವೆಂದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ತೀರ್ಥದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಪಾಪಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾರದನು ಉಪಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ.

70 verses

Adhyaya 59

Ghaṭotkaca’s Mission and the Kāmākhya-Ordained Marriage Alliance (घटोत्कचप्रेषणम्—कामाख्यावाक्येन मौर्वीविवाहनिश्चयः)

ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾದ ಅದ್ಭುತ ಪಾವಿತ್ರ್ಯವೇನು, ‘ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ’ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸಂಬಂಧಿತರು, ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಏನು, ಮತ್ತು ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಿ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಸೂತ (ಉಗ್ರಶ್ರವ) ದ್ವೈಪಾಯನ ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಕೇಳಿದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವೆನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕಥೆ ಮಹಾಭಾರತದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ—ಪಾಂಡವರು ಇಂದ್ರಪ್ರಸ್ಥದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಮೇಲೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ವಾಸುದೇವನು ಅವನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅವನ ಕ್ಷೇಮ, ರಾಜ್ಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಶಾಂತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ತಾಯಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಪಿತೃಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕುಲಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಘಟೋತ್ಕಚನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ವಿವಾಹದ ಕುರಿತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಲಹೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕೃಷ್ಣನು ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿನಿ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೈತ್ಯ ಮುರ (ನರಕಸಂಬಂಧಿ) ಯ ಪುತ್ರಿ. ಹಿಂದಿನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಕಾಮಾಖ್ಯ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ ಅವಳನ್ನು ವಧಿಸಬಾರದೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ಯುದ್ಧವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಅವಳು ಘಟೋತ್ಕಚನ ಪತ್ನಿಯಾಗುವದು ವಿಧಿಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕನ್ಯೆಯ ನಿಯಮ—ಯಾರು ನನಗೆ ಸವಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜಯಿಸುವರೋ ಅವರನ್ನೇ ವರಿಸುವೆ; ಅನೇಕ ವರರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಮೃತರಾದರು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಅಪಾಯದ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಭೀಮನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಧರ್ಮದಂತೆ ದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲೇಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಅರ್ಜುನನು ದೈವವಾಣಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೃಷ್ಣನು ತ್ವರಿತ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟೋತ್ಕಚನು ವಿನಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪಿತೃಕುಲದ ಮಾನ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಕೃಷ್ಣನು ಆಶೀರ್ವಾದ ಹಾಗೂ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಘಟೋತ್ಕಚನು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷದತ್ತ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.

84 verses

Adhyaya 60

घटोत्कच–मौर्वी संवादः (Ghaṭotkaca and Maurvī: Contest of Power, Question, and Marriage Settlement)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ರಾಜಸಭಾ-ವೀರರಸಪೂರ್ಣ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಘಟೋತ್ಕಚನು ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಷದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪರಿಚಾರಕರಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ಬಹುಮಹಡಿ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಮಹಾಲಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಪ್ರಾವರಣಾ ಎಂಬ ದ್ವಾರಪಾಲಕಿ ಅವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ—ಮುರೆಯ ಪುತ್ರಿ ಮೌರ್ವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಿಂದೆಯೇ ಅನೇಕ ವರರು ನಾಶರಾದರು; ಅವನಿಗೆ ಭೋಗಸೌಖ್ಯ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯನ್ನೂ ಆಫರ್ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ‘ಅತಿಥಿ’ಯಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಮೌರ್ವಿ ಅವನನ್ನು ಒಳಗೆ ಕರೆದು, ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡ ಗೃಹಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಂಶ-ಬಂಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ—‘ಮೊಮ್ಮಗಳು’ ಅಥವಾ ‘ಮಗಳು’ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು? ಉತ್ತರ ಸಿಗದಾಗ ಅವಳು ಭಯಾನಕ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಘಟೋತ್ಕಚನು ಅವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿ ಮೌರ್ವಿಯನ್ನು ಬಲದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ದಂಡಿಸಲು ಮುಂದಾಗುವಾಗ, ಮೌರ್ವಿ ಪರಾಜಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಘಟೋತ್ಕಚನು ಗುಪ್ತ/ಅನಿಯಮಿತ ಸಂಯೋಗ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತವಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮೌರ್ವಿಯ ಬಂಧುಗಳಾದ ಭಗದತ್ತನಿಂದ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳನ್ನು ಶಕ್ರಪ್ರಸ್ಥಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಅನುಮೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ, ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ; ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಬರ್ಬರೀಕನು ಜನಿಸಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಪರಿಪಕ್ವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ದ್ವಾರಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಸೂಚಿಸಿ ವಂಶ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಥಾಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

68 verses

Adhyaya 61

महाविद्यासाधने गाणेश्वरकल्पवर्णनम् | Mahāvidyā-Sādhana and the Gaṇeśvara Ritual Protocol

ಅಧ್ಯಾಯ 61ರಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕೆಯ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ-ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸಂವಾದದ ಬಳಿಕ ಸಾಧನೆಯ ವಿಧಿಗಳು ವಿವರವಾಗುತ್ತವೆ. ಘಟೋತ್ಕಚನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಬರ್ಬರೀಕನೊಂದಿಗೆ ದ್ವಾರಕೆಗೆ ಬಂದಾಗ ನಗರರಕ್ಷಕರು ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ಶತ್ರು ರಾಕ್ಷಸನೆಂದು ಶಂಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಅವನು ಭಕ್ತನೂ ದರ್ಶನಾರ್ಥಿಯೂ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬರ್ಬರೀಕನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು—ಧರ್ಮ, ತಪಸ್ಸು, ಧನ, ತ್ಯಾಗ, ಭೋಗ, ಮೋಕ್ಷ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ನಿಜವಾದ ‘ಶ್ರೇಯಸ್’ ಯಾವುದು? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವರ್ಣಾನುಸಾರ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ಸಂಯಮ, ತಪ; ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಬಲವರ್ಧನೆ, ದುಷ್ಟನಿಗ್ರಹ, ಸಜ್ಜನರಕ್ಷಣೆ; ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಗೋಪಾಲನ-ಕೃಷಿ-ವಾಣಿಜ್ಯಜ್ಞಾನ; ಶೂದ್ರರಿಗೆ ದ್ವಿಜಸೇವೆ, ಶಿಲ್ಪಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಭಕ್ತಿಕರ್ತವ್ಯಗಳು। ಬರ್ಬರೀಕನು ಕ್ಷತ್ರಿಯಜನ್ಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲು ದೇವೀ-ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಅಪೂರ್ವ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿಗ್ದೇವಿಯರು ಹಾಗೂ ದುರ್ಗೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಅರ್ಪಣೆ-ಸ್ತೋತ್ರ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವಿಯರು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿ ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಕುಲಕ್ಷೇಮ, ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವನಿಗೆ ‘ಸುಹೃದಯ’ ಎಂಬ ನಾಮ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ; ತ್ರಿಕಾಲ ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ದೇವಿಯರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ವಿಜಯಸಂಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ। ನಂತರ ವಿಜಯ ಎಂಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಿದ್ಯಾಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಸ್ವಪ್ನಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೇವಿಯರು ಸುಹೃದಯನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ರಾತ್ರಿವಿಧಿಯ ಕ್ರಮ—ಉಪವಾಸ, ದೇವಾಲಯಪೂಜೆ, ಮಂಡಲರಚನೆ, ರಕ್ಷಾಕೀಲ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಆಯುಧಸಂಸ್ಕಾರ, ಹಾಗೂ ವಿಘ್ನನಾಶ ಮತ್ತು ಅಭೀಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಗಣಪತಿಮಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತಿಲಕ-ಪೂಜೆ-ಹೋಮದ ವಿವರವಾದ ವಿಧಾನ—ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಾಯಕೋಲೊಫನದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

61 verses

Adhyaya 62

Kṣetrapāla-sṛṣṭi, Kālīkā-prasāda, Vaṭayakṣiṇī-pūjā, and Aparājitā Mahāvidyā

ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ—ಗಣಪ/ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ (ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಕ್ಷಕ-ಸ್ವಾಮಿ) ಹೇಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿದನು? ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ದಾರುಕನೆಂಬ ಭಯಂಕರ ದೈತ್ಯನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು ಸೋತು ಸ್ಥಳಚ್ಯುತರಾಗಿ ಶಿವ-ದೇವಿಯ ಶರಣಾದರು; ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಇತರ ದೇವರುಗಳು ಅವನನ್ನು ಜಯಿಸಲಾರರು ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದರು. ಆಗ ಪಾರ್ವತಿ ಹರನ ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ‘ತಮಸ್ಸು’ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಹೆಸರು ನೀಡಿ ಶತ್ರುನಾಶಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಲಿಕೆಯ ಘೋರ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ ದಾರುಕನು ಸಪರಿವಾರ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಅಶಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ರುದ್ರನು ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಅಳುವ ಶಿಶುರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಾಲಿಕಾ ಅವನಿಗೆ ಸ್ತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಆ ಶಿಶು ಕ್ರೋಧಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಕುಡಿದಂತೆ ದೇವಿಯ ಉಗ್ರತೆ ಶಮನವಾಗಿ ಅವಳು ಸೌಮ್ಯಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ದೇವತೆಗಳ ಭಯ ಉಳಿದಾಗ ಶಿಶು-ಮಹೇಶ್ವರನು ಅವರಿಗೆ ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬಾಯಿಂದ ಅರವತ್ತನಾಲ್ಕು ಶಿಶುಸದೃಶ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಸ್ವರ್ಗ, ಪಾತಾಳ ಹಾಗೂ ಚತುರ್ದಶಭುವನಾತ್ಮಕ ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲ ಪೂಜೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿಧಾನ—ನವಾಕ್ಷರಿ ಮಂತ್ರ, ದೀಪ, ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಉದ್ದಿನಕಾಳು-ಅಕ್ಕಿ ಮಿಶ್ರ ನೈವೇದ್ಯ; ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಕರ್ಮಫಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳು ಫಲವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ, ಜಲ, ಗುಹೆ, ಚೌಕಟ್ಟು, ಪರ್ವತ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ರಕ್ಷಕರ ಹೆಸರು-ಸ್ಥಾನಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಮುಂದೆ ವಟಯಕ್ಷಿಣಿಯ ಕಥೆ—ವಿಧವೆ ಸುನಂದಾ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಪೂಜೆಯಿಂದ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಶಿವನು ನಿಯಮ ನೀಡುತ್ತಾನೆ: ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ವಟಯಕ್ಷಿಣಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸದವನ ಫಲ ಶೂನ್ಯ. ವಟಯಕ್ಷಿಣಿಗೆ ಸರಳ ಮಂತ್ರ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನು ‘ಪರಮ ವೈಷ್ಣವಿ’ ಅಪರಾಜಿತಾ ಮಹಾವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೀರ್ಘ ರಕ್ಷಾಮಂತ್ರವು ಅಗ್ನಿ-ಜಲ-ವಾಯು, ಕಳ್ಳರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಶತ್ರುಕೃತ್ಯ, ರೋಗಾದಿ ಭಯಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಜಯ ಮತ್ತು ವಿಘ್ನನಿವಾರಣವನ್ನು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತದೆ—ನಿತ್ಯಜಪದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ವಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದೆ ಕೂಡ ಅಡಚಣೆಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

62 verses

Adhyaya 63

Barbarīka’s Night Vigil, Defeat of Obstacle-Makers, and the Nāga-Established Mahāliṅga (Routes to Major Kṣetras)

ಸೂತನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನು ಬಲ‑ಅತಿಬಲ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಯಾಮಗಳಂತೆ ವಿಘ್ನಕಾರಕರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ—ಭಯಾನಕ ರಾಕ್ಷಸಿ ಮಹಾಜಿಹ್ವಾ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥ ಅಹಿಂಸಾವ್ರತ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಉಪಕಾರದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಪರ್ವತಸಮಾನ ರೇಪಾಲೇಂದ್ರ/ರೇಪಾಲ ಬರ್ಬರೀಕನ ಪ್ರಚಂಡ ಪ್ರತಿಘಾತಕ್ಕೆ ಸೋಲುತ್ತಾನೆ; ಶಾಕಿನೀ ನಾಯಕಿ ದುಹದ್ರುಹಾ ವಶವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ। ನಂತರ ತಪಸ್ವಿ ವೇಷಧಾರಿ ಒಬ್ಬನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಹಿಂಸೆ ಇದೆ ಎಂದು ದೋಷಾರೋಪ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಬರ್ಬರೀಕನು ಶಾಸ್ತ್ರಸಮ್ಮತ ಯಜ್ಞಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆಗ ಅವನು ದೈತ್ಯರೂಪ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ। ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಬಹುಪ್ರಭಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಮಹಾದೈತ್ಯಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ವಾಸುಕಿಯ ನೇತೃತ್ವದ ನಾಗರು ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ವಿಜಯನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಿಘ್ನವಾಗಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಲಿ। ಮುಂದೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ರತ್ನಮಯ ಮಹಾಲಿಂಗ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ; ನಾಗಕನ್ಯೆಗಳು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ। ಶೇಷನಾಗನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನೆಂದು, ಇಲ್ಲಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕಿನ ಮಾರ್ಗಗಳು—ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಪರ್ವತ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಶೂರ್ಪಾರಕ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾಸ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗುಪ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ—ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ। ವಿಜಯನು ಯುದ್ಧಭಸ್ಮದ ತಾಯಿತನ್ನು ನೀಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಬರ್ಬರೀಕನು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಅದು ಕೌರವರಿಗೆ ತಲುಪಿದರೆ ಅನರ್ಥವೆಂದು ದೇವವಾಣಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದಾಗ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ। ದೇವರುಗಳು ವಿಜಯನಿಗೆ “ಸಿದ್ಧಸೇನ” ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ವ್ರತಸಮಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ।

83 verses

Adhyaya 64

भीमेश्वरलिङ्गप्रतिष्ठा तथा तीर्थाचारोपदेशः (Bhimeshvara Liṅga स्थापना and Instruction on Tīrtha Conduct)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ದ್ಯೂತಪರಾಜಯದ ನಂತರ ವನವಾಸದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ದೇವೀ-ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ಧರ್ಮ–ಆಚಾರ ವಿವಾದವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ರೌಪದಿಯೊಂದಿಗೆ ಶ್ರಾಂತರಾದ ಪಾಂಡವರು ಚಂಡಿಕೆಯ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ದಾಹದಿಂದ ಭೀಮನು ಕುಂಡಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ನೀರು ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಮಾತ್ರ ತೀರ್ಥಾಚಾರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಸುಹೃದಯ ಎಂಬ ರಕ್ಷಕಸ್ವರೂಪನು ಭೀಮನನ್ನು ಗದರಿಸಿ—ಇದು ದೇವಸ್ನಾನಾರ್ಥ ಅರ್ಪಿತ ಜಲ; ಹೊರಗೆ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಬೇಕು, ಅಭಿಷಿಕ್ತ ಜಲವನ್ನು ಕಲుషಗೊಳಿಸಬಾರದು; ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಮಹಾಪಾಪಫಲ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರವಚನಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮನು ದೇಹಧರ್ಮ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿವಾದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ವಿವಾದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಬಲಶಾಲಿ ಬಾರ್ಬರೀಕ ಭೀಮನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲು ಮುಂದಾಗುವಾಗ, ರುದ್ರಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ರುದ್ರನು ಬಂಧುತ್ವದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಇದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಡೆದ ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಾರ್ಬರೀಕ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಆತ್ಮನಾಶಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ದೇವೀಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಿಯರು ಅನೈಚ್ಛಿಕ ದೋಷದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನವಾಗಿ ಪಾಂಡವರು ಪುನಃ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಭೀಮನು ಭೀಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಕೃಷ್ಣ ಚತುರ್ದಶಿಯ ವ್ರತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಜನ್ಮದೋಷಶುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪಾಪನಾಶ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಭೀಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವು ಇತರ ಮಹಾಲಿಂಗಗಳಿಗೆ ಸಮಫಲದಾಯಕ, ಪಾಪಹರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.

76 verses

Adhyaya 65

Devī-stuti, Bhīmasena’s Reversal, and the Prophetic Mapping of Kali-yuga Devī-Sthānas (Ekānaṃśā / Keleśvarī / Durgā / Vatseśvarī)

ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳು ವಾಸಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಪ್ರಾತಃ ಶೌಚ-ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ದೇವಿಯರನ್ನೂ ಲಿಂಗಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಯಾಣಕಾಲದ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಹಾಶಕ್ತಿಯಾದ ದೇವಿಯನ್ನು, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಏಕಾನಂಶಾ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಶ್ವರೂಪಿಣಿಯ ಶರಣಾಗತಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಭೀಮ (ವಾಯುಪುತ್ರ) ನೀತಿಪಾಠದಂತೆ ವಿರೋಧಿಸಿ—ಮೋಹಕಾರಿಣಿಯಾದ ‘ಪ್ರಕೃತಿ’ಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು ಯುಕ್ತವಲ್ಲ; ಪಂಡಿತನು ಮಹಾದೇವ, ವಾಸುದೇವ, ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಭೀಮನನ್ನೇ ಸ್ತುತಿಸಬೇಕು; ವ್ಯರ್ಥ ವಾಕ್ಯಗಳು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾನಿಕರವೆಂದು ದೂಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ—ದೇವಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ತಾಯಿ, ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಶಿವರಿಂದ ಪೂಜಿತಳು; ಅವಮಾನ ಮಾಡಬಾರದು. ತಕ್ಷಣ ಭೀಮನ ದೃಷ್ಟಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ—ಇದು ದೇವಿಯ ಅಪ್ರಸಾದವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ ಮಾಡಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮೀ, ವೈಷ್ಣವೀ, ಶಾಂಭವೀ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳು, ದಿಕ್ಕಿನ ಶಕ್ತಿಗಳು, ಗ್ರಹಸಂಬಂಧಗಳು, ಲೋಕ-ಪಾತಾಳವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ನೇತ್ರದರ್ಶನ ಮರಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ತೇಜೋಮಯಿಯಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಭೀಮನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಿ, ಪೂಜ್ಯರ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯಕಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ರಕ್ಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಕಲಿಯುಗದ ಭವಿಷ್ಯ ತೀರ್ಥ-ದೇವೀಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಲೋಹಾಣಾ, ಲೋಹಾಣಾಪುರ, ಮಹೀಸಾಗರ ಸಮೀಪ ಧರ್ಮಾರಣ್ಯ, ಅಟ್ಟಾಲಜ, ಗಯಾತ್ರಾಡ; ಭವಿಷ್ಯ ಭಕ್ತರು ಕೇಲೋ, ವೈಲಾಕ, ವತ್ಸರಾಜ; ಶುಕ್ಲ ಸಪ್ತಮಿ, ಶುಕ್ಲ ನವಮಿ ಮುಂತಾದ ತಿಥಿಗಳು; ಫಲಗಳು—ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ, ಸಂತಾನ, ಸ್ವರ್ಗ, ಮೋಕ್ಷ, ವಿಘ್ನನಾಶ, ರೋಗಶಮನ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಲಾಭ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟು ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಬರ್ಬರೀಕನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ.

129 verses

Adhyaya 66

बर्बरीक-शिरःपूजा, गुप्तक्षेत्र-माहात्म्य, कोटितीर्थ-फलश्रुति (Barbarīka’s Severed Head, Guptakṣetra Māhātmya, and Koṭitīrtha Phalaśruti)

ಅಧ್ಯಾಯ 66ರಲ್ಲಿ ಸೂತನ ವೃತ್ತಾಂತದ ಮೂಲಕ ಯುದ್ಧಶಿಬಿರದ ಸಂವಾದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು–ಕೌರವರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ; ವೀರರ ಎಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಜಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದವಿವಾದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿರಿಯರ ದೀರ್ಘ ಯುದ್ಧ-ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ತನ್ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ಭೀಮನ ಮೊಮ್ಮಗ ಬರ್ಬರೀಕ (ಸೂರ್ಯವರ್ಚಾ) ಬಂದು ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಸಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ವಿಶೇಷ ಬಾಣದಿಂದ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮ/ರಕ್ತಸಮಾನ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ತನ್ನ ತಂತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಕೆಲವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಧರ್ಮಶಪಥಬದ್ಧನಾಗಿ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬಲ್ಲೆನೆಂದಾಗ ಸಭೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಸುದರ್ಶನಚಕ್ರದಿಂದ ಬರ್ಬರೀಕನ ಶಿರಚ್ಛೇದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸಹಚರಿ ದೇವಿಯರು ಬಂದು—ಲೋಕಭಾರಹರಣದ ಪೂರ್ವಯೋಜನೆಯಂತೆ ಯುದ್ಧವು ವಿಧಿತ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಸಾಗಬೇಕಿತ್ತು; ಬ್ರಹ್ಮಶಾಪದಿಂದ ಬರ್ಬರೀಕನ ಮರಣ ಅನಿವಾರ್ಯ—ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬರ್ಬರೀಕನ ಶಿರ ಪುನರ್ಜೀವಿತವಾಗಿ ಪೂಜ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಯುದ್ಧದರ್ಶನದ ವರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಲಾಭಗಳ ಭರವಸೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದಾಗಿ ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರ, ಕೋಟಿತೀರ್ಥ, ಮಹೀನಗರಕಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ—ಸ್ನಾನ, ಶ್ರಾದ್ಧ, ದಾನ, ಶ್ರವಣ-ಪಠಣಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಮೋಕ್ಷ (ರುದ್ರಲೋಕ/ವಿಷ್ಣುಲೋಕ) ಲಭಿಸುತ್ತದೆ—ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಬರೀಕಸ್ತೋತ್ರ ಮತ್ತು ಫಲಶ್ರುತಿ ಅಧ್ಯಾಯಶ್ರವಣದ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

134 verses

FAQs about Kaumarika Khanda

What is the specific 'Sthala Mahatmya' (glory of place) emphasized here?

The section emphasizes a southern coastal tīrtha-cluster whose sanctity is described as exceptionally merit-yielding, yet pedagogically guarded by danger, highlighting that spiritual benefit is coupled with ethical resolve and right intention.

What are the primary pilgrimage merits (Punya) associated with this section?

Merit is associated with bathing and disciplined conduct at the five tīrthas, with narratives implying purification, restoration from curse-conditions, and alignment with higher lokas through devotional and ethical steadiness.

Which specific ancient legends are rooted in this geographical section?

Key legends include the account of Arjuna (Phālguna) approaching the five tīrthas, the grāha episode leading to an apsaras’ restoration, and Nārada’s role in directing afflicted beings toward the pilgrim-hero for release.