Adhyaya 40

Verse 1

अर्जुन उवाच । महाकालस्त्वसौ कश्च कथं सिद्धिमुपागतः । अस्मिंस्तीर्थे मुनिश्रेष्ठ महदाश्चर्य मत्र मे

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಮಹಾಕಾಲನು ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು? ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿದೆ।

Verse 2

सर्वमेतत्समाख्याहि श्रद्दधानाय पृच्छते

ನಾನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳಿರಿ।

Verse 3

नारद उवाच । नमस्कृत्य महाकालं वरदं स्थाणुमव्ययम् । शक्तितश्चरितं तस्य वक्ष्ये पांडुकुलोद्वह

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ವರದ, ಸ್ಥಾಣು, ಅವ್ಯಯ ಮಹಾಕಾಲನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಓ ಪಾಂಡುಕುಲೋದ್ವಹ, ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಷ್ಟು ಅವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು।

Verse 4

वाराणस्यां पुरि पुरा बभूव जपतां वरः । रुद्रजापी महाभागो मांटिर्नाम महायशाः

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರಾಣಸೀ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜಪಕರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ರುದ್ರಜಪದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ‘ಮಾಂಟಿ’ ಎಂಬ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ಇದ್ದನು।

Verse 5

तस्यापुत्रस्य पुत्रार्थे रुद्रान्संजपतः किल । गतं वर्षशतं तुष्टस्ततस्तं प्राह शंकरः

ಅವನು ಅಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ; ಪುತ್ರಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ರುದ್ರಜಪವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನೂರು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾದ ಶಂಕರನು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 6

मांटे तव सुतो धीमान्मत्प्रभावपराक्रमः । वंशस्य तव सर्वस्य समुद्धर्ता भविष्यति

ಓ ಮಾಂಟಿ, ನಿನಗೆ ಒಬ್ಬ ಧೀಮಂತ ಪುತ್ರನು ಹುಟ್ಟುವನು; ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವನು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗುವನು; ನಿನ್ನ ಸಮಸ್ತ ವಂಶದ ಉದ್ಧಾರಕನಾಗಿ ಅವನು ಭವಿಷ್ಯತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು।

Verse 7

इति श्रुत्वा रुद्रवचो मांटिर्हर्षं परं गतः । ततः काले कियन्मात्रे पत्नी मांटेर्महात्मनः

ರುದ್ರನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಾಂಟಿ ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ನಂತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಮಾಂಟಿಯ ಪತ್ನಿ…

Verse 8

दधार गर्भं चटिका तपोमूर्तिधरा यथा । तस्य गर्भस्य वर्षाणि चत्वारि किल संययुः

ಚಟಿಕಾ ತಪಸ್ಸಿನ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನೇ ಧರಿಸಿದಂತೆ ಗರ್ಭವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು. ಆ ಗರ್ಭಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 9

न पुनर्मातुरुदरंत्यक्त्वा निर्गच्छते बहिः । ततो मांटिरुपामंत्र्य सामभिस्तमवोचत

ಆದರೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಅವನು ಹೊರಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಮಾಂಟಿ ಸಾಮಗಾನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 10

वत्स सामान्यपुत्रोऽपि पित्रोः सुखकरः सदा । शुद्धायां मातरी भवोमत्तः किं पीडयस्यलम्

ವತ್ಸ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುತ್ರನೂ ಪಿತೃಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಸುಖಕರನು. ತಾಯಿ ಶುದ್ಧಳಾಗಿರುವಾಗ ನೀನು ಒಳಗಿಂದಲೇ ಅವಳನ್ನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಕಾಡುತ್ತೀ?

Verse 11

वत्स मानुष्यवासस्य स्पृहा तुभ्यं कथं न हि । यत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्यापि च संततिः

ವತ್ಸ, ಮಾನವಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆಸೆ ನಿನಗೆ ಹೇಗೆ ಇರದಿರಬಹುದು? ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಹ ಸಿದ್ಧವಾಗಬಹುದು.

Verse 12

कदामनुष्या जायेम पूजा यत्र महाफला । पितॄणां देवतानां च नानाधर्माश्च यत्र हि

ಪೂಜೆ ಮಹಾಫಲ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ—ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ತರ್ಪಣ, ನಾನಾವಿಧ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಲ್ಲಿ—ನಾವು ಯಾವಾಗ ಮಾನವಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವೆವು?

Verse 13

इति भूतानि शोचंति नानायोनिगतान्यपि । तत्त्वं मानुष्यमतुलं स्पृहणीयं दिवौकसाम् । अनादृत्य कथं ब्रूहि स्थितश्चोदर एव च

ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಭೂತಗಳೂ ಅಳಲುತ್ತವೆ—‘ತತ್ತ್ವತಃ ಮಾನವಜೀವನ ಅತುಲ; ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅದು ಸ್ಪೃಹಣೀಯ. ಆದರೂ ನೀನು ಅದನ್ನು ಅನಾದರಿಸುತ್ತೀಯ—ಹೇಳು, ನೀನು ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೇ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀಯ?’

Verse 14

गर्भ उवाच । तात जानाम्यहं सर्वमेतत्परम दुर्लभम् । किं तु बिभेमि चातिमात्रं कालमार्गस्य नित्यशः

ಗರ್ಭನು ಹೇಳಿದನು—‘ತಾತ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ಇದು ಪರಮ ದುರ್ಲಭ. ಆದರೆ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅತಿಮಾತ್ರವಾಗಿ ಭಯಪಡುತ್ತೇನೆ.’

Verse 15

द्वौ मार्गौ किल वेदेषु प्रोक्तौ कालोऽर्चिरेव च । अर्चिषा मोक्षमायांति कालमार्गेण कर्मणि

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಕಾಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಿ (ಪ್ರಕಾಶ) ಮಾರ್ಗ. ಅರ್ಚಿ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಕಾಲಮಾರ್ಗದಿಂದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 16

स्वर्गे वा नरके वापि कालमार्गगतो ह्ययम् । न शर्म लभते क्वापि व्याधविद्धमृगो यथा

ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರಲಿ ನರಕದಲ್ಲಿರಲಿ, ಕಾಲಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತಿ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಬೇಟೆಗಾರನ ಬಾಣದಿಂದ ತಿವಿದ ಜಿಂಕೆಯಂತೆ.

Verse 17

तस्यैव हेतोः प्रयतेत्कोविदो यन्न दुःखवित् । कालेन घोररुपेण गंभीरेण समाहितः

ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ದುಃಖವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗದಿರಲು ಬಯಸುವ ಜ್ಞಾನಿ, ಭೀಕರವೂ ಅತಿಗಂಭೀರವೂ ಆದ ಕಾಲಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು।

Verse 18

तच्चेन्मम मनस्तात नानादोषैर्न मोह्यते । ततोऽहं दुर्लभं जन्म मानुष्यं शीघ्रमाप्नुयाम्

ಓ ತಾತಾ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಾನಾ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮೋಹಿತವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ನಾನು ಶೀಘ್ರವೇ ದುರ್ಲಭವಾದ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ।

Verse 19

ततस्तस्य पिता पार्थ कांदिशीको महेश्वरम् । जगाम शरणं देवं त्राहित्राहि महेश्वर

ಆಮೇಲೆ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಅವನ ತಂದೆ ಕಾಂಡಿಶೀಕನು ದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಗಿ—“ತ್ರಾಹಿ ತ್ರಾಹಿ, ಮಹೇಶ್ವರ!” ಎಂದು ಆర్తವಾಗಿ ಕೂಗಿದನು।

Verse 20

त्वां विना कोऽपरो देव पुत्रस्याभीष्टदोऽस्ति मे । त्वयैव दत्तस्त्वं चामुं जन्म प्रापय मे सुतम्

ಓ ದೇವಾ, ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಮತ್ತಾರು? ಈ ಪುತ್ರನನ್ನು ನೀನೇ ದತ್ತನಾಗಿಸಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೇ ನನ್ನ ಸುತನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡು।

Verse 21

ततस्तस्यातिभक्त्यासौ प्राह तुष्टो महेश्वरः । विभूतीः स्वाधर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्यमेव च

ನಂತರ ಅವನ ಅತಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತೃಪ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿನಗೆ ವಿಭೂತಿಗಳು, ಸ್ವಧರ್ಮಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯಥಾರ್ಥ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ।”

Verse 22

विपरीतश्च शीघ्रं भो मांटिपुत्रः प्रबोध्यताम् । ततस्ता द्योतयंत्यश्च विभूत्यो गर्भमूचिंरे

“ಹೇ ಪ್ರಭು! ಮಾಂಟಿಯ ಪುತ್ರನು ಶೀಘ್ರ ಜಾಗೃತನಾಗಲಿ, ಈ ವಿಪರೀತ ಸ್ಥಿತಿ ತಿರುಗಲಿ.” ಆಗ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ವಿಭೂತಿಗಳು ಕಿರಣಿಸುತ್ತಾ ಗರ್ಭವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।

Verse 23

महामते मांडिपुत्र न धार्यं ते भयं हृदि । चत्वारस्त्वां हि धर्माद्या मनस्त्यक्ष्यामहे न ते

ಹೇ ಮಹಾಮತೇ ಮಾಂಡಿಪುತ್ರ! ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಭಯವನ್ನು ಧರಿಸಬೇಡ. ನಾವು ನಾಲ್ವರು—ಧರ್ಮಾದಿಗಳು—ನಿನ್ನ ಮನೋಧೈರ್ಯವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

ततोऽपरास्त्वधर्माद्याः प्रोचुर्नैव तथा वयम् । भविष्यामो मनस्तुभ्यमस्मत्तव भयं न हि

ನಂತರ ಅಧರ್ಮಾದಿ ಇತರರು ಹೇಳಿದರು—“ಅಲ್ಲ; ನಾವು ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡೇ ಇರುತ್ತೇವೆ. ನಮ್ಮಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.”

Verse 25

इत्युक्ते स विभूतीभिः शीघ्रमेव कुमारकः । निःससार बहिर्जातश्चकंपेतिरुरोद च

ವಿಭೂತಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಬಾಲಕನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಗೆ ಬಂದನು; ಹೊರಗೆ ಜನಿಸಿ ನಡುಗುತ್ತಾ ಅತ್ತನು.

Verse 26

ततो विभूतयः प्राहुर्मांटे तव सुतस्त्वसौ । अद्यापि कालमार्गस्य भीतः कम्पति रोदिति

ನಂತರ ವಿಭೂತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ಮಾಂಟಿ, ಇವನೇ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು. ಈಗಲೂ ಕಾಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಭಯಪಟ್ಟು ನಡುಗುತ್ತಾ ಅಳುತ್ತಾನೆ.”

Verse 27

कालभीतिरिति ख्यातस्तस्मादेष भविष्यति । इति दत्त्वा वरं ताश्च महादेवांतिकं ययुः

ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ‘ಕಾಲಭೀತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗುವನು. ಹೀಗೆ ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ಅವರು ಮಹಾದೇವನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದರು.

Verse 28

सोऽपि बालः प्रववृधे शुक्लपक्ष इवोडुपः । संस्कृतः स च संस्कारैर्धीमान्पशुपतिव्रती

ಆ ಬಾಲಕನು ಕೂಡ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕ್ರಮೇಣ ವೃದ್ಧಿಯಾದನು. ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಯಥಾವಿಧಿ ಸಂಸ್ಕೃತನಾಗಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿ, ಪಾಶುಪತ ವ್ರತಾನುಯಾಯಿಯಾದನು.

Verse 29

पंचमंत्राञ्जपञ्छुद्धस्तीर्थयात्रापरोऽभवत् । रुद्रक्षेत्रेषु सस्नौ स जपन्मन्त्रांश्च भारत

ಪಂಚಮಂತ್ರ ಜಪದಿಂದ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ಅವನು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಪರನಾದನು. ಹೇ ಭಾರತ, ಅವನು ರುದ್ರಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 30

कालभीतिगुप्तक्षेत्रगुणाञ्छ्रुत्वाभ्युपाययौ । स्नात्वा ततो महीतोये जप्त्वा मन्त्रांश्च कोटिशः

ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಕಾಲಭೀತಿ ಅತ್ತ ಕಡೆಗೆ ತೆರಳಿದನು. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಕೋಟಿಕೋಟಿಯಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು.

Verse 31

निवृत्तो नातिदूरेथ बिल्ववृक्षं ददर्श सः । दृष्ट्वा तं तस्य चाधस्तल्लक्षमेकं जजाप सः

ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾ ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನವೇ ಒಂದು ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷವನ್ನು ಕಂಡನು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಕುಳಿತು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಜಪವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 32

जपतस्तस्य विप्रस्य इंद्रियाणि लयं ययुः । केवलं परमानंदस्वरूपोऽसावभूत्क्षणात्

ಆ ವಿಪ್ರನು ಜಪ ಮಾಡುತ್ತಿರಲು ಅವನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಲಯಗೊಂಡು ನಿಶ್ಚಲವಾದವು. ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಪರಮಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾಗಿಬಿಟ್ಟನು.

Verse 33

तस्यानंदस्य नौपम्यं स्वर्गादीनां भवेत्क्वचित् । गंगोदकस्येव मानं केवलं सोऽप्यसावपि

ಆ ಪರಮಾನಂದಕ್ಕೆ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಜವಾದ ಉಪಮೆ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ‘ಪ್ರಮಾಣ’ ಅದು ತಾನೇ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲದು—ಗಂಗಾಜಲದ ನಿಜ ಮಾನ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದಲೇ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವಂತೆ.

Verse 34

तत्र लीनो मुहुर्तेन पुनश्चाभूद्यथा पुरा । ततो विसिष्मिये पार्थ कालभीतिरुवाच ह

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಲೀನನಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಯಥಾಪೂರ್ವನಾದನು. ಆಗ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡ ಕಾಲಭೀತಿ—ಓ ಪಾರ್ಥ—ಎಂದು ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 35

नायं मम महानन्दो वाराणस्यां न नमिषे । न प्रभासे न केदारे न चाप्यमरकण्टके

ನನ್ನ ಈ ಮಹಾನಂದವು ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ, ನೈಮಿಷದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರಭಾಸದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಕೇದಾರದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅಮರಕಂಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 36

श्रीपर्वते न चान्यत्र यादृशोद्यप्रवर्त्तते । निर्विकाराणि स्वच्छानि गंगांबांसीवखानि मे

ಇಂದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸಿದ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಶ್ರೀಪರ್ವತದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ, ಬೇರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಂತಃಕರಣವೃತ್ತಿಗಳು ನಿರ್ವಿಕಾರವಾಗಿ, ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿ ಆಗಿವೆ—ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಾಲುವೆಗಳಂತೆ.

Verse 37

भूतेषु परमा प्रीतिस्त्रिजगद्द्योतते स्फुटम् । धर्ममेकं परं मह्यं चेतश्चाप्यवगच्छति

ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ನನ್ನೊಳಗೆ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ಉದಯಿಸಿದೆ; ತ್ರಿಲೋಕವೂ ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಏಕಮಾತ್ರ ಪರಮಧರ್ಮವನ್ನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 38

अहो स्थानप्रभावोऽयं स्फुटं चाप्यत्र प्रोच्यते । निर्दोषं यच्छुचि स्तान सर्वोपद्रववर्जितम्

ಅಹೋ! ಈ ಸ್ಥಳದ ಮಹಿಮೆಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಭಾವವು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿರ್ದೋಷ, ಶುದ್ಧ ಧಾಮ; ಸರ್ವ ಉಪದ್ರವ-ವಿಘ್ನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತ.

Verse 39

तत्र स्थितस्य धर्मार्थस्तद्वद्भूयात्सहस्रधा । तदस्माच्च प्रभावाद्धि जानामीतः स्वचेतसि

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವವನಿಗೆ ಧರ್ಮವೂ ಅರ್ಥವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸಹಸ್ರಗುಣವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ನಾನು ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ.

Verse 40

विशिष्टं काशिमुख्येभ्यस्तीर्थेभ्यः स्थानकं त्विदम् । तस्मादत्रैव संस्थोहं तपस्तप्स्यामि पुष्कलम्

ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವು ಕಾಶಿ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಮುಖ ತೀರ್ಥಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿ ಸಮೃದ್ಧ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು.

Verse 41

इदं चेदं तीर्थमिति सदा यस्तृषितश्चरेत् । न स सिद्धिमवाप्नोति क्लेशेनैव म्रियेत सः

ತೃಷ್ಣೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಸದಾ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ—‘ಇದು ತೀರ್ಥ, ಅದು ತೀರ್ಥ’ ಎಂದು ಹೇಳುವವನು—ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕೇವಲ ಕ್ಲೇಶದಲ್ಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

इति संचिंत्य बिल्वस्य वृक्षस्याधो व्यवस्थितः । जजाप मन्त्रान्रुद्रस्य अंगुष्ठाग्रेण धिष्ठितः

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಅವನು ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅಂಗುಷ್ಟಾಗ್ರವನ್ನು ಆಧಾರಮಾಡಿ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ರುದ್ರಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು.

Verse 43

गृहीत्वा नियमं तोयबिंदुं वर्षशतेऽग्निवत् । ततो वर्षशते याते जपतस्तस्य भारत

ನೀರಿನ ಒಂದೇ ಹನಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವನು ಕಠೋರ ನಿಯಮವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾಗಿ ಶತವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು, ಹೇ ಭಾರತ।

Verse 44

कश्चित्तो यभृतं कुम्भं गृहीत्वा नर आव्रजत् । सतं प्रणम्य प्राहेदं कालभीतिं प्रहर्षतः

ನಂತರ ಒಬ್ಬನು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಭವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಬಂದನು. ಆ ಸತ್ಪುರುಷ ತಪಸ್ವಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಕಾಲಭೀತಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 45

अद्य ते नियमः पूर्णस्तोयमेतन्महामते । गृहाण सफलं मह्यं श्रमं कर्तुमिहार्हसि

ಇಂದು ನಿನ್ನ ನಿಯಮ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು, ಹೇ ಮಹಾಮತೇ; ಈ ನೀರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಶ್ರಮ ಸಫಲವಾಗುವುದು.

Verse 46

कालभीतिरुवाच । को भवान्वर्णतो ब्रूहि किमाचारश्च तत्त्वतः । जन्माचारौ विदित्वा ते ग्रहीष्याम्यन्यथा न हि

ಕಾಲಭೀತಿ ಹೇಳಿದರು—ನೀನು ಯಾರು? ನಿನ್ನ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೇಳು; ತತ್ತ್ವತಃ ನಿನ್ನ ಆಚರಣೆ ಏನು? ನಿನ್ನ ಜನ್ಮವೂ ಆಚರಣೆಯೂ ತಿಳಿದ ಬಳಿಕವೇ ನಾನು ಇದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲ.

Verse 47

नर उवाच । न जाने पितरौ स्वीयौ नष्टौ वा सर्वथा न हि । एवमेवापि पश्यामि सर्वदाऽहं स एव च

ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿಯೆನು; ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಷ್ಟರಾದರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಅದೂ ತಿಳಿಯದು. ನಾನು ಸದಾ ಹೀಗೆಯೇ ನೋಡುತ್ತೇನೆ—ನಾನು ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದೇನೆ, ಅವನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದಾನೆ.

Verse 48

आचारैश्चापि धर्मैश्च न कार्यं मम किंचन । तस्माद्वक्ष्यामि नाप्येतन्न चाप्यस्मि समाचरे

ಆಚಾರಗಳೂ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳೂ—ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನನಗೆ ಯಾವುದೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಆ ಅರ್ಹತೆಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಸಮ್ಯಕಾಚಾರವನ್ನೂ ನಾನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 49

कालभीतिरुवाच । यद्येवं नोदकं तुभ्यं ग्रहीष्याम्यस्मि कर्हिचित् । श्रृणुष्वात्र वचो यन्मे गुरुराह श्रुतीरितम्

ಕಾಲಭೀತಿ ಹೇಳಿದಳು—ಹಾಗಿದ್ದರೆ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ನೀರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು—ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿತವಾದಂತೆ ನನ್ನ ಗುರುವು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ವಚನವನ್ನು.

Verse 50

न ज्ञायते कुलं यस्य बीजशुद्धिं विना ततः । तस्य खादन्पिबन्वापि साधुः सीदति तत्क्षणात्

ಬೀಜಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸದೆ ಯಾರ ಕುಲ ತಿಳಿಯದೆಯೋ, ಅವನ ಅನ್ನವನ್ನಾಗಲಿ ನೀರನ್ನಾಗಲಿ ತಿಂದರೂ ಕುಡಿದರೂ ಸಜ್ಜನನೂ ತಕ್ಷಣವೇ ದುರ್ಗತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 51

यश्च रुद्रं न जानाति रुद्रभक्तश्च यो नहि । अन्नोदकं तस्य भुञ्जन्पातकी स्यान्न संशयः

ರುದ್ರನನ್ನು ತಿಳಿಯದವನು, ರುದ್ರಭಕ್ತನಲ್ಲದವನು—ಅವನ ಅನ್ನನೀರನ್ನು ಸೇವಿಸುವವನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಾಪಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 52

अज्ञात्वा यः शिवं भुक्ते कथ्यते सोऽत्र ब्रह्महा । मार्ष्टि च ब्रह्महान्नादे तस्मात्तस्य न भक्षयेत्

ಶಿವನನ್ನು ಅರಿಯದೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸುವವನು ಇಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಹಾ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಹನ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು ಕೂಡ ಮಲಿನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಅನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಬಾರದು.

Verse 53

गंगोदकुम्भः स्याद्यद्वत्तन्मध्ये मद्य बिंदुना । अशिवज्ञस्य यो भुंक्ते शिवज्ञोऽपि तथैव सः

ಗಂಗಾಜಲದ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಮದ್ಯಬಿಂದು ಬಿದ್ದರೆ ಅದು ದೂಷಿತವಾಗುವಂತೆ, ಶಿವನನ್ನು ಅರಿಯದವನ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು ಶಿವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 54

हीनवर्णश्च यः स्याद्धि शिवभक्तोऽपि नैव सः । प्रतिगृह्यौ गुणौ तस्माद्विलोक्यौ द्वौ प्रतिग्रहे

ಹೀನಾಚಾರ/ಸ್ಥಿತಿಯವನು ಶಿವಭಕ್ತನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೂ ನಿಜವಾದ ಶಿವಭಕ್ತನಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಗ್ರಹ (ದಾನ/ಆತಿಥ್ಯ ಸ್ವೀಕಾರ)ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

Verse 55

नर उवाच । एतेन तव वाक्येन हास्यं संजायते मम । अहो मुग्धोऽसि मिथ्या त्वमपस्मारी जडोऽपि च

ನರನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ನನಗೆ ನಗು ಬರುತ್ತದೆ. ಅಹೋ, ನೀನು ಮೋಹಿತನು; ನೀನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತೀ—ನೀನು ಅಪಸ್ಮಾರರೋಗಿ ಮತ್ತು ಜಡನೂ ಹೌದು.

Verse 56

सदा सर्वेषु भूतेषु शिवो वसति नित्यशः । साध्वसाधु ततो वाक्यं नैव निन्दा शिवस्य सा

ಶಿವನು ಸದಾ ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸದು-ಅಸದು ಕುರಿತು ಹೇಳುವ ಮಾತು ನಿಜವಾಗಿ ಶಿವನಿಂದೆಯಲ್ಲ.

Verse 57

आत्मनश्च परस्यापि यः करोत्यंतरो हरम् । तस्य भिन्नदृशो मृत्युर्विदधे भयमुल्बणम्

ತನ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಪರನಲ್ಲಿಯೂ ಹರ (ಶಿವ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡುವವನಿಗೆ, ಭಿನ್ನದೃಷ್ಟಿಯವನಿಗೆ, ಮೃತ್ಯು ಭಯಾನಕ ಭೀತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ।

Verse 58

अथवा का हि पानीये भवेदशुचिता वद । मृत्तिकोद्भवकुम्भोऽयं पावकेनापि पाचितः

ಅಥವಾ ಹೇಳು—ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಶುಚಿತ್ವ ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು? ಈ ಕುಂಭ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೂ ಬೇಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ।

Verse 59

पूर्णश्च पयसा कस्मिन्नेषामसुचिता कुतः

ಇದು ಹಾಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವಾಗ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಶುಚಿತ್ವ ಎಲ್ಲಿಿಂದ—ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ?

Verse 60

अथ चेन्मम संसर्गादशुचित्वं च मीयते । तदस्यां संस्थितः पृथ्व्यामहंत्वं च कुतो वद

ನನ್ನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅಶುಚಿತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಣಿಸಿದರೆ, ಹೇಳು—ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾದವನಿಗೆ ‘ಅಹಂಕಾರ’ ಎಲ್ಲಿಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ?

Verse 61

कुतः पृथिव्यां चरसि खे त्वं नैव चरस्युत । एवं विचार्यमाणे ते भाषितं मुग्धवद्भवेत्

ನೀನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತೀ, ಆದರೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ—ಹೇಗೆ? ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ನಿನ್ನ ಮಾತು ಮೂಢನ ಮಾತಿನಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ।

Verse 62

कालभीतिरुवाच । सर्वभूतेषु चेदेवं शिव एवेति चोच्यते । नास्तिकां मृत्तिका कस्माद्भक्षयंति नभस्यके

ಕಾಲಭೀತಿ ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ‘ಶಿವನೇ ಮಾತ್ರ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ, ನಭಸ್ಯ (ಭಾದ್ರಪದ) ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣೆಂದರೆ ಮೃತ್ತಿಕಾ ನಾಸ್ತಿಕನನ್ನು ಏಕೆ ‘ಭಕ್ಷಿಸುವಂತೆ’ ಕಾಡುತ್ತದೆ?

Verse 63

शुद्ध्यर्थं तेन विश्वस्य स्थापिता संस्थितिर्यथा । फलेन पालिता सा च नान्यथा तां श्रृणुष्व च

ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಯಥಾವತ್ತಾದ ಸ್ಥಿತಿ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಅದು ಫಲದಿಂದಲೇ (ಕರ್ಮಫಲದಿಂದಲೇ) ಪಾಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲ—ಇದನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 64

ससर्जेति पुरा धाता रूपात्मकमिदं जगत् । तच्च नामप्रपञ्चेन बद्धं दाम्ना च गौर्यथा

ಪುರಾತನದಲ್ಲಿ ಧಾತೃನು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ರೂಪಮಯವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು; ಅದು ನಾಮಪ್ರಪಂಚವೆಂಬ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಹಸುವಿನಂತೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 65

स च नामप्रपञ्चस्तु चतुर्द्धा भिद्यते किल । ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्यास्पदचतुष्टयम्

ಆ ನಾಮಪ್ರಪಂಚವು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ—ಧ್ವನಿ, ವರ್ಣಗಳು, ಪದ, ವಾಕ್ಯ; ಇವೇ ನಾಲ್ಕು ಆಧಾರಗಳು.

Verse 66

तत्र ध्वनिर्नादमयो वर्णाश्चाकारपूर्वकाः । पदं शा वमि ति प्रोक्तं वाक्यं चेति शिवं भजेत्

ಅಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನಾದಮಯ; ವರ್ಣಗಳು ‘ಅ’ಕಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಶಾ–ವ–ಮಿ’ ಎಂದು ಪದವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ವಾಕ್ಯವೂ ಹಾಗೆಯೇ—ಇಂತೆ ತಿಳಿದು ಶಿವನನ್ನು ಭಜಿಸಬೇಕು.

Verse 67

तच्चापि वाक्यं त्रिविधं भवेदिति श्रुतेर्मतम् । प्रभुसम्मतमेकं च सुहृत्संमतमेव च

ಶ್ರುತಿಮತದಂತೆ ಆ ವಾಕ್ಯವೂ ತ್ರಿವಿಧ—ಒಂದು ಪ್ರಭು/ಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸಂಮತವಾದುದು, ಮತ್ತೊಂದು ಸುಹೃದ್ (ಹಿತೈಷಿ ಮಿತ್ರ) ಸಂಮತವಾದುದು।

Verse 68

कांतासंमतमेवापि वाक्यं हि त्रिविधं विदुः । प्रभुः स्वामी यथा भृत्यमादिशत्येतदाचर

ಕಾಂತಾ (ಪ್ರಿಯೆ) ಸಂಮತವಾದ ವಾಕ್ಯವೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ—ಹೀಗಾಗಿ ವಾಕ್ಯ ತ್ರಿವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿ ಸೇವಕನಿಗೆ ‘ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸು’ ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವಂತೆ, ಅಂಥದು ಪ್ರಭುಸಂಮತ ವಾಕ್ಯ.

Verse 69

तथा श्रुतिस्मृती चोभे प्राहतुः प्रभुसंमतम् । इतिहासपुराणादि सुहृत्संमतमुच्यते

ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ—ಎರಡೂ—‘ಪ್ರಭುಸಂಮತ’ ವಚನವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಾದಿಗಳು ‘ಸುಹೃದ್ಸಂಮತ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 70

सुहृद्वत्प्रतिबोध्यैनं प्रवर्तयति तत्त्वतः । काव्यालापादिकं यच्च कांतासंमतमुच्यते

ನಿಜವಾದ ಸುಹೃದನಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ ತತ್ತ್ವಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕಾವ್ಯಾಲಾಪಾದಿ ಯಾವುದಾದರೂ (ಕಾಂತಾ/ಪ್ರಿಯೆ) ಸಂಮತವಾದರೆ ಅದನ್ನು ‘ಕಾಂತಾಸಂಮತ’ವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 71

प्रभुवाक्यं स्मृतं यच्च सबाह्याभ्यंतरं शुचि । सुहृद्वाक्यं तथा शौचं पालयेत्स्वर्गकांक्षया

ಸ್ವಾಮಿಯ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಬಾಹ್ಯ-ಆಂತರ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಸುಹೃದನ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಶೌಚವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 72

तदेतत्पालनीयं स्याद्भूमिजानां श्रुतिर्वदेत् । त्वया नास्तिक्यवाक्येन चेदेतदभिधीयते

ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದದ್ದು—ಎಂದು ಭೂಮಿಜರ ಪರಂಪರಾಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನೀನು ನಾಸ್ತಿಕ್ಯವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ, ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಗ್ರಾಹ್ಯವಲ್ಲ.

Verse 73

एतेन श्रुतिशास्त्राणि पुराणं च वृतैव किम् । अग्रे सप्तर्षिपूर्वा ये ब्राह्मणाः क्षत्रिया भवन्

ಹಾಗಾದರೆ ವೇದಶ್ರುತಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳೇನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ನಂತರ ಕರ್ಮಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಾದರು.

Verse 74

मुग्धाः सर्वेऽभवन्दक्षा ये हि वेदं गता ह्यनु । तथा वेदांतवचनं सत्त्वस्था ह्यूर्ध्वगामिनः

ವೇದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವರು ಎಲ್ಲರೂ, ಮೊದಲು ಮುಗ್ಧರಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ದಕ್ಷರೂ ಪರಿಷ್ಕೃತರೂ ಆದರು. ಹಾಗೆಯೇ ವೇದಾಂತವಚನ—ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾದವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಊರ್ಧ್ವಗಾಮಿಗಳು.

Verse 75

तिष्ठंति राजसा मध्ये ह्यधो गच्छंति तामसाः । सत्त्वाहारैः सत्त्ववृत्त्या स्वर्गगामी भवेत्ततः

ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದವರು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾರೆ; ತಮೋಗುಣಾಧೀನರು ಅಧೋಗತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾತ್ತ್ವಿಕ ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಗಾಮಿ ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 76

न चैतदप्य सूयामो यद्भूतेषु शिवो न हि । अस्त्येव सर्वभूतेषु श्रृण्वत्राप्युपमानकम्

ಇದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷ ಮಾಡಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾನೆ—ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪಮಾನವನ್ನೂ ಕೇಳು.

Verse 77

यथा सुवर्णजातानि भूषणानि बहूनि च । कानिचिच्छ्रद्धरूपाणि हीनरूपाणि कानिचित्

ಬಂಗಾರದಿಂದ ಅನೇಕ ಆಭರಣಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವಂತೆ—ಕೆಲವು ಶ್ರದ್ಧಾಮಯವಾದ ಸುಂದರ ರೂಪವುಳ್ಳವು, ಕೆಲವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೀನವಾಗಿವೆ।

Verse 78

स्वर्णं सर्वेषु चास्त्येव तथैव स सदाशिवः । हीनरूपं शोधितं सच्छुद्धिमेति न चैकताम्

ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಗಾರ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಸದಾಶಿವನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ। ಹೀನರೂಪವು ಶೋಧಿತವಾದಾಗ ಸತ್ಯಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಏಕರೂಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 79

तथेदं शोधितं देहं शुद्धं दिवि व्रजेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना हीनान्न ग्राह्यं बत धीमता

ಹಾಗೆಯೇ ಈ ದೇಹವು ಶೋಧಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ। ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೀನವಾದುದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು।

Verse 80

चेदिदं शोधयेद्देहं नैव ग्राह्यं समंततः । सर्वतो यः प्रति ग्राही निहाराहारयोर्न च

ಈ ದೇಹವನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದರೂ ಸಹ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅದು ಗ್ರಾಹ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ವಿವೇಕವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವವನು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಶುದ್ಧನಲ್ಲ।

Verse 81

शुचिः स्यादल्पदिवसात्पाषाणोऽसौ भवेत्स्फुटम् । तस्मात्सर्वात्मना नैव ग्रहीष्येहं जलं स्फुटम्

ಅವನು ಕೆಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಶುಚಿ’ಯಾದರೂ ಅವನ ಕಲ್ಲಿನಂತ ಸ್ವಭಾವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ। ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ನೀರನ್ನು ಖಂಡಿತ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 82

साधुवाप्यथवाऽसाधु प्रमाणं नः श्रुतिः परा । एवमुक्ते स च नरः प्रहसन्दक्षिणेन च

ಅದು ಸಾಧುವಾಗಲಿ ಅಸಾಧುವಾಗಲಿ, ನಮಗೆ ಪರಮ ಪ್ರಮಾಣ ಶ್ರುತಿಯೇ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಮನುಷ್ಯನು ನಕ್ಕು, ಬಲಗೈಯಿಂದಲೂ ಸಂಕೇತ ಮಾಡಿದನು.

Verse 83

अंगुष्ठेन लिखन्भूमिं चक्रे गर्तं महोत्तमम् । तत्र चिक्षेप तत्तोयं तेन गर्तः स्म पूरितः

ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಗೀರಿ ಅವನು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿದಾಗ ಆ ಗುಂಡಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿತು.

Verse 84

अत्यरिच्यत तोयं च चक्रे पादेन संलिखन् । चक्रे सरः पूरितं चाप्यतिरिक्तजलेन तत्

ನೀರು ತುಂಬಿ ಉಕ್ಕಿತು; ಆಗ ಅವನು ಪಾದದಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಗೀರಿ ಒಂದು ಸರೋವರವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆ ಸರೋವರವೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿತು.

Verse 85

तदद्भुतं महद्दृष्ट्वा नैव विप्रो विसिष्मिये । यतो बहुविधं चित्रं भवेद्भूताद्युपासिषु

ಆ ಮಹದದ್ಭುತವನ್ನು ಕಂಡರೂ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಏನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಡಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಭೂತಾದಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ವಿಚಿತ್ರ ಚಮತ್ಕಾರಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 86

तच्चित्रेण न जह्याच्च श्रुतिमार्गं सनातनम्

ಇಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ಚಮತ್ಕಾರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಶ್ರುತಿ ಬೋಧಿಸಿದ ಸನಾತನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು.

Verse 87

नर उवाच । अतिमूर्खोसि विप्रत्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे । किं न श्रुतस्त्वया श्लोकः पुराविद्भिरुदीरितः । कूपोन्यस्य घटोऽन्यस्य रज्जुरन्यस्य भारत

ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ನೀನು ಅತಿಮೂಢನು; ಆದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತ್ವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತೀಯ. ಪುರಾತನ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ—‘ಬಾವಿ ಒಬ್ಬನದು, ಘಟ ಮತ್ತೊಬ್ಬನದು, ಹಗ್ಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬನದು, ಓ ಭಾರತ’॥

Verse 88

पायंत्यन्ये पिबंत्यन्ये सर्वे ते समभागिनः । तज्जलं मम कस्मात्त्वं धर्मज्ञो न पिबस्यसि

ಕೆಲವರು ಇತರರಿಗೆ ಕುಡಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ತಾವೇ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ—ಆದರೂ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಭಾಗಿಗಳು. ಆ ನೀರು ನನ್ನದು; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮಜ್ಞನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ನೀನು ಏಕೆ ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 89

नारद उवाच । ततो विममृशे श्लोको बहुधा समभागिनाम् । अनिश्चयाद्विचार्यासौ घटाद्यैः समभागिता

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಅವನು ‘ಸಮಭಾಗಿಗಳು’ ಎಂಬ ಆ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗದೆ, ಘಟಾದಿ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸಮಭಾಗಿತ್ವವಿದೆಯೇ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದನು.

Verse 90

बहुपोतद्रव्यक्षेपः सर्वैः सा समभागिता । एवं कर्तुः फलैः सर्वैः समं स्याच्च पुनःपुनः

ಅನೇಕ ದೋಣಿಗಳಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿಸಿ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಆ ಕಾರ್ಯದ ಪುಣ್ಯವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ತನಿಗೆ ದೊರೆಯುವ ಫಲವೂ ಪುನಃಪುನಃ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮವಾಗಿ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 91

यः शुचिश्च शिवं ध्यायन्प्रासादकूपकर्तरि । जलप्रतिग्रहाभावात्पिबतोऽस्य समं फलम्

ಯಾವನು ಶುದ್ಧಚಿತ್ತನಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರಾಸಾದ ಮತ್ತು ಬಾವಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದವನ ಬಾವಿಯ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೋ—ನೀರಿನಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರತಿಗ್ರಹ’ (ದಾನಸ್ವೀಕಾರ) ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ—ಅವನು ಆ ನಿರ್ಮಾತನಿಗೆ ಸಮಾನ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 92

इति निश्चित्य प्रोवाच कालभीतिर्नरं च तम् । सत्यमेत्किं तु कुंभपयसा गर्तपूरणे

ಹೀಗೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕಾಲಭೀತಿಯು ಆ ನರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಇದು ಸತ್ಯ; ಆದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕುಂಭ ನೀರಿನಿಂದ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತುಂಬುವುದು?”

Verse 93

दृष्ट्वा प्रत्यक्षतो मादृक्कथं पिबति भो वद । साधु वाप्यथवाऽसाधु न पिबेयं कथंचन

“ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಪ್ರತ്യക്ഷವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವಾಗ ನನ್ನಂತಹವನು ಹೇಗೆ ಕುಡಿಯಲಿ? ಹೇಳು. ಅದು ಸಾಧುವೋ ಅಸಾಧುವೋ, ನಾನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಕುಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ.”

Verse 94

एवं विनिश्चयं दृष्ट्वास्य स्थिरं कुरुनंदन । पुरुषोऽसौ प्रहस्यैव क्षणादंतर्दधे ततः

ಅವನ ದೃಢನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಕಂಡು, ಓ ಕರುನಂದನ, ಆ ಪುರುಷನು ನಗುತ್ತಲೇ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಯಿತು.

Verse 95

कालभीतिश्च परमं विस्मयं समुपागतः । वृत्तांतः कोयमित्येव चिंतयामास भूयसा

ಕಾಲಭೀತಿ ಪರಮ ವಿಸ್ಮಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಇದು ಯಾವ ವೃತ್ತಾಂತ? ಇದು ಏನು?”

Verse 96

ततश्चिंतयतस्तस्य बिल्वाधस्तात्सुशोभनम् । उच्छ्रितं सुमहालिंगं पृथिव्या द्योतयद्दिशः

ಅವನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಬಿಲ್ವವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನವಾದ, ಎತ್ತರದ ಮಹಾಲಿಂಗವು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿ, ಭೂಮಿಯ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನಗೊಳಿಸಿತು.

Verse 97

प्रादुर्भावे ततस्तस्य महालिंगस्य भारत । ननर्त खेप्सरोवृंदं गधर्वा ललितं जगुः

ಆ ಮಹಾಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಭಾರತ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರಾವೃಂದವು ನೃತ್ಯಮಾಡಿತು; ಗಂಧರ್ವರು ಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು।

Verse 98

पारिजातमयीं पुष्पवृष्टिमिंद्रो मुमोच ह । जयेति देवा मुनयस्तुष्टुवुर्विविधैः स्तवैः

ಇಂದ್ರನು ಪಾರಿಜಾತ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು; ದೇವರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳು ‘ಜಯ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಸ್ತವಗಳಿಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು।

Verse 99

तस्मिन्महति कौरव्य वर्तमाने महोत्सवे । कालभीतिः प्रमुदितः प्रणम्य स्तोत्रमैरयत्

ಆ ಮಹಾಮಹೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಹೇ ಕೌರವ್ಯ, ಹರ್ಷಭರಿತನಾದ ಕಾಲಭೀತಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 100

पापस्य कालं भवपंककालं कलाकलं कालमार्गस्य कालम् । देवं महाकालमहं प्रपद्ये श्रीकालकंठं भवकालरूपम्

ಪಾಪಕ್ಕೆ ಕಾಲನಾದವನೇ, ಭವಪಂಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನೇ, ಕಲಕಲ ನಾದಸ್ವರೂಪನೇ, ಕಾಲಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಕಾಲನಾದ ದೇವ ಮಹಾಕಾಲನೇ—ಶ್ರೀ ಕಾಲಕಂಠ, ಭವಚಕ್ರಾಂತಕ ಕಾಲರೂಪ, ನಿನ್ನ ಶರಣು ಹೊಂದುತ್ತೇನೆ।

Verse 101

ईशानवक्त्रं प्रणमामि त्वाहं स्तौति श्रुतिः सर्वविद्येश्वरस्त्वम् । भूतेश्वरस्त्वं प्रपितामहस्त्वं तस्मै नमस्तेस्तु महेश्वराय

ನಾನು ನಿನ್ನ ಈಶಾನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಶ್ರುತಿ—ವೇದವೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ; ನೀನು ಸರ್ವವಿದ್ಯೆಗಳ ಈಶ್ವರ, ಭೂತೇಶ್ವರ, ಆದ್ಯ ಪಿತಾಮಹ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರ, ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಲಿ.

Verse 102

यं स्तौति वेदस्तमहं प्रपद्ये तत्पुरुषसंज्ञं शरणं द्वितीयम् । त्वां विद्महे तच् नस्त्वं प्रदेहि श्रीरुद्र देवेश नमोनमस्ते

ವೇದಗಳು ಸ್ತುತಿಸುವ ಆ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನೇ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ—‘ತತ್ಪುರುಷ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಎರಡನೇ ಶರಣ. ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ; ಆ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೇ ನಮಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು. ಶ್ರೀರುದ್ರ ದೇವೇಶ್ವರಾ, ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 103

अघोरवक्त्रं त्रितयं प्रपद्ये अथर्वजुष्टं तव रूपकाणि । अघोरघोराणि च घोरघोराण्यहं सदानौमि भूतानि तुभ्यम्

ನಿನ್ನ ಮೂರನೇ ಮುಖವಾದ ‘ಅಘೋರ’ಕ್ಕೆ ನಾನು ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ; ಅಥರ್ವ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿತವಾದ ನಿನ್ನ ರೂಪಗಳು ಇವು. ಅವು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಭಯಂಕರವಾಗಿರಲಿ, ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತ-ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನಾನು ಸದಾ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 104

चतुर्थवक्त्रं च सदा प्रपद्ये सद्योभिजाताय नमोनमस्ते । भवेभवेनादिभवो भवस्व भवोद्भवो मां शिव तत्रतत्र

ನಾನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಮುಖವಾದ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗುತ್ತೇನೆ; ನಿನಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಜನ್ಮಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನೀನೇ ನನ್ನ ಆದಿಕಾರಣವಾಗಿರು; ಶಿವನೇ, ಭವವನ್ನು ಮೀರಿದವನೇ, ಅಲ್ಲಿ-ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸು.

Verse 105

नमोस्तु ते वामदेवाय ज्येष्ठरुद्राय कालाय कलाविकारिणे । बलंकरायापि बलप्रमाथिने भूतानि हंत्रे च मनोन्मनाय

ವಾಮದೇವ ರೂಪಕ್ಕೂ, ಜ್ಯೇಷ್ಠರುದ್ರ ರೂಪಕ್ಕೂ, ಕಾಲ ರೂಪಕ್ಕೂ—ಕಲೆಯ ಪರಿವರ್ತಕನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬಲವನ್ನು ನೀಡುವವನೇ, ಎಲ್ಲ ಬಲವನ್ನು ದಮನಿಸುವವನೇ, ದುರಿಷ್ಟ ಭೂತಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವವನೇ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀತನಾದ ‘ಮನೋನ್ಮನಾ’ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 106

त्रियंबकं त्वां च यजामहे वयं सुपुण्यगंधैः शिवपुष्टिवर्धनम् । उर्वारुकं पक्वमिवोग्रबंधनाद्रक्षस्व मां त्र्यंबक मृत्युमार्गात्

ನಾವು ತ್ರ್ಯಂಬಕ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯ ಸುಗಂಧಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ—ಶಿವಮಯ ಶುಭಪೋಷಣೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವವನು. ಪಕ್ವವಾದ ಉರ್ವಾರುಕ (ಸೌತೆಕಾಯಿ) ಕಠಿಣ ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುವಂತೆ, ಹೇ ತ್ರ್ಯಂಬಕ, ನನ್ನನ್ನು ಮರಣಮಾರ್ಗದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸು.

Verse 107

षडक्षरं मंत्रवरं तवेश जपंति ये मुनयो वीतरागाः । तेषां प्रसन्नोऽसि जपामहेतं त्वोंकारपूर्वं च नमः शिवाय

ಹೇ ಈಶ್ವರಾ! ವೈರಾಗ್ಯಯುತ ಮುನಿಗಳು ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಷಡಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತೀ. ನಾವೂ ಅದೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತೇವೆ—ಓಂಕಾರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ‘ನಮಃ ಶಿವಾಯ’।

Verse 108

एवं स्तुतो महादेवो लिंगान्निःसृत्य भारत । त्रिजगद्द्योतयन्मभासा प्रत्यक्षः प्राह च द्विजम्

ಹೇ ಭಾರತ! ಹೀಗೆ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾದೇವನು ಲಿಂಗದಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ತನ್ನ ಮಹಾಪ್ರಭೆಯಿಂದ ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ದ್ವಿಜನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 109

यत्त्वयात्र महातीर्थे भृशमाराधितो द्विज । तेनाति तुष्टस्ते वत्स नेशः कालः कथंचन

ಹೇ ದ್ವಿಜಾ! ಈ ಮಹಾತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದ್ದೀ; ಅದರಿಂದ, ವತ್ಸಾ, ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಾಲನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ಸಾಧಿಸಲಾರನು.

Verse 110

अहं च नररूपी यो दृष्ट्वा ते धर्मसंस्थितिम् । धन्यस्तद्धर्ममार्गोऽयं पाल्यते यद्भवद्विधैः

ನಾನೂ—ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದರೂ—ನಿನ್ನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಧನ್ಯವಾದ ಈ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನಂತಹ ಸಜ್ಜನರು ಇದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 111

सर्वतीर्थोदकैर्गरतः पूरितो मे सरस्तथा । जलमेतन्महापुण्यं त्वदर्थं मे समाहृतम्

ನನ್ನ ಸರೋವರವೂ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಿಂದ ತರಿಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲವು ಮಹಾಪುಣ್ಯಕರ; ನಿನ್ನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಇದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 112

सप्तमंत्ररहस्यं च यत्कृतं स्तवनं मम । अनेन पठ्यमानेन सप्तमंत्रफलं भवेत्

ಸಪ್ತಮಂತ್ರಗಳ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವು ನನ್ನ ಈ ಸ್ತವನದಲ್ಲಿ ನಿಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿದರೆ ಸಪ್ತಮಂತ್ರಸಾಧನೆಯ ಫಲವೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 113

अभीष्टं च वरं मत्तो वृणीष्व मनसेप्सितम् । त्वयातितोषितो ह्यस्मिनादेयं विद्यते तव

ನನ್ನಿಂದ ನಿನಗೆ ಅಭೀಷ್ಟವಾದ, ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು. ನೀನು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದ್ದೀ; ಇಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕಾದುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 114

कालभीतिरुवाच । धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि यत्त्वं तुष्टोऽसि शंकर । त्वत्तोषात्सफला धर्माः श्रमायैवान्यतामताः

ಕಾಲಭೀತಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಧನ್ಯನು, ಅನುಗ್ರಹಿತನು, ಹೇ ಶಂಕರ, ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿರುವುದರಿಂದ. ನಿನ್ನ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳು ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವು ಶ್ರಮಮಾತ್ರವೆಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 115

यदि तुष्टोऽसि सांनिद्यं लिंगेऽत्र क्रियतां सदा । अक्षयं तत्कृतं चास्तु यल्लिंगे क्रियतेऽत्र च

ನೀನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವು ಸದಾ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿ. ಈ ಲಿಂಗಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವೂ ಅಕ್ಷಯ ಫಲದಾಯಕವಾಗಲಿ.

Verse 116

जपतो यत्फलं देवपंचमंत्रायुतेन च । तत्फलं जायतां नणामस्य लिंगस्य दर्शने

ದೇವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಜಪಿಸಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ಯಾವದೋ, ಅದೇ ಫಲವು ಈ ಲಿಂಗದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ನಮಸ್ಕಾರದಿಂದಲೇ ಲಭಿಸಲಿ.

Verse 117

कालमार्गादहं यस्मान्मोचितोऽहं महेश्वर । महाकालमिति ख्यातं लिंगं तस्माद्भवत्विदम्

ಹೇ ಮಹೇಶ್ವರಾ! ನಾನು ಕಾಲಮಾರ್ಗ (ಮೃತ್ಯುಪಥ)ದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದುದರಿಂದ, ಈ ಲಿಂಗವು ‘ಮಹಾಕಾಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಲಿ.

Verse 118

अस्मिंश्च कूपे यो मर्त्यः स्नात्वा तर्पयते पितॄन् । सर्वतीर्थफलं चास्तु पितॄणामक्षया गतिः

ಮತ್ತೆ ಯಾರು ಈ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುವನೋ—ಅವನಿಗೆ ಸರ್ವತೀರ್ಥಫಲ ದೊರಕಲಿ; ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯಗತಿ ಲಭಿಸಲಿ.

Verse 119

इति तस्यवचः श्रुत्वा प्रीतस्तं शंकरोऽब्रवीत् । स्वायंभुवं यत्र लिंगं तत्र नित्यं वसाम्यहम्

ಅವನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಶಂಕರನು ಹೇಳಿದನು: ಎಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ ಲಿಂಗವಿದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿತ್ಯವೂ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 120

स्वयंभुबाणरत्नोत्थदातुपाषाणलोहजम् । लिंगं क्रमेण फलदमंत्यात्पूर्वं दशोत्तरम्

ಸ್ವಯಂಭೂ, ಬಾಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ, ರತ್ನೋದ್ಭವ, ಧಾತು/ಕಲ್ಲು/ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ—ಇಂತಹ ಲಿಂಗಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಫಲ ನೀಡುತ್ತವೆ; ಮುಂಚಿನವುಗಳು ನಂತರದವುಗಳಿಗಿಂತ ದಶಗುಣ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 121

आकाशे तारकालिंगं पाताले हाटकेश्वरम् । स्वायंभुवं धारपृष्ठे तदेतत्त्रितयं समम्

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಾರಕಾ-ಲಿಂಗ, ಪಾತಾಳದಲ್ಲಿ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ, ಧಾರಾಪೃಷ್ಠದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭೂ (ಲಿಂಗ)—ಈ ತ್ರಯವೂ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

Verse 122

विशेषात्प्रार्थितं यच्च तच्च भविष्यति । अत्र पुष्पं फलं पूजा नैवेद्यं स्तवनक्रिया

ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುವುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಪ-ಫಲ ಅರ್ಪಣೆ, ಪೂಜೆ, ನೈವೇದ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ತೋತ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಫಲಪ್ರದವಾಗಿವೆ.

Verse 123

दानं वान्यश्च यत्किंचिदक्षयं तद्भविष्यति । माघासितचतुर्दश्यां शिवयोगे च पुत्रक

ದಾನವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮವಾಗಲಿ—ಅದರ ಫಲ ಅಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಘ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿಯಲ್ಲಿ, ಶಿವಯೋಗವಿರುವಾಗ, ಮಗನೇ.

Verse 124

लिंगाच्च पूर्वतः कूपेस्नात्वा यस्तर्पयेत्पितॄन् । सर्वतीर्थफलावाप्तिः पितॄणां चाक्षया गतिः

ಲಿಂಗದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಯಾರು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತರ್ಪಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಅಕ್ಷಯ ಗತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 125

तस्यां रात्रौ महाकालं यामेयामे प्रपूजयेत् । यः क्षिपेत्सर्वलिंगेषु स जागरफलं लभेत्

ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಾಮದಲ್ಲೂ ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಯಾರು ಎಲ್ಲಾ ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಜಾಗರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 126

जितेंद्रियश्च यो नित्यं मां लिंगेत्र प्रपूजयेत् । भुक्तिमुक्ती न दूरस्थे तस्य नित्यं द्विजोत्तम

ಹೇ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ! ಇಂದ್ರಿಯಜಯ ಹೊಂದಿದ ಭಕ್ತನು ಈ ಲಿಂಗಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ದೂರವಲ್ಲ—ಎಂದಿಗೂ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ.

Verse 127

माघे चतुर्दश्यष्टम्यां सोमवारे च पर्वणि । स्नात्वा सरसि योऽभ्यर्च्य लिंगमेतच्छिवं व्रजेत्

ಮಾಘಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ದಶಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟಮಿಯಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ಪರ್ವದಿನದ ಸೋಮವಾರ, ಯಾರು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಈ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 128

दानं तपो रुद्रजापः सर्वमक्षयमेव च । त्वं च नन्दी द्वितीयो मे प्रतीहारो भविष्यसि

ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ರುದ್ರನಾಮಜಪ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅಕ್ಷಯಫಲವಾಗುತ್ತವೆ। ಮತ್ತು ನಂದೀ, ನೀನು ನನ್ನ ಎರಡನೇ ದ್ವಾರಪಾಲನಾಗುವೆ।

Verse 129

कालमार्गजयाद्वत्स महाकाला भिधश्चिरम् । करंधमोऽत्र राजर्षिरचिरादागमिष्यति

ವತ್ಸ, ಕಾಲಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ‘ಮಹಾಕಾಲ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕರಂಧಮ ಎಂಬ ರಾಜರ್ಷಿಯೂ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಆಗಮಿಸುವನು।

Verse 130

तस्य प्रोच्य भवान्धर्मांस्ततो मल्लोकमाव्रज । इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रो लिंगमध्ये न्यलीयत

ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು—“ನಂತರ ನನ್ನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಬಾ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪ್ರಭು ಆ ಲಿಂಗಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಲೀನನಾದನು।

Verse 131

महाकालोऽपि मुदितस्तत्र तेपे महत्तपः

ಮಹಾಕಾಲನೂ ಅಲ್ಲೇ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಮಹತ್ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು।

Verse 132

इति महाकालप्रादुर्भावः । नारद उवाच । अथ केनापि कालेन पार्थ राजा करंधमः । विशेषमिच्छुर्धर्मेषु श्रुत्वा तीर्थमहागुणान्

ಇಂತೆ ಮಹಾಕಾಲನ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವ. ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥ ರಾಜ ಕರಂಧಮನು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ತೀರ್ಥಗಳ ಮಹಾಗುಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 133

महाकालचरित्रं च तत्रैव समुपाययौ । महीसागर तोयेऽसौ स्नात्वा लिंगान्यथार्चयत्

ಅವನು ಮಹಾಕಾಲಚರಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದನು. ಭೂಮಿಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ನಂತರ ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು.

Verse 134

महाकालमनुप्राप्य परमां प्रीतिमागतः । स पश्यन्सुमहालिंगं नातृप्यत जनेस्वरः

ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಪಡೆದು ಅವನು ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದನು. ಅತಿಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಜನೇಶ್ವರನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 135

यथा दरिद्रः कृपणो निधिकुम्भमवाप्य च । सफलं जीवितं मेने महाकालं निरीक्ष्य सः

ಯಥಾ ದರಿದ್ರನಾದ ಕೃಪಣನು ನಿಧಿಕುಂಭವನ್ನು ಪಡೆದು ಜೀವನ ಸಫಲವೆಂದು ಮನ್ಯತೆ, ತಥಾ ಮಹಾಕಾಲನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಕೃತಾರ್ಥವೆಂದು ತಿಳಿದನು.

Verse 136

पंचमंत्रायुतजपफलं यस्येह दर्शनात् । ततः सपर्ययाक्ष्यर्च्य महत्यासौ प्रणम्य च

ಇಲ್ಲಿ ಅವನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಪಂಚಮಂತ್ರದ ದಶಸಹಸ್ರ ಜಪಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಯಥಾವಿಧಿ ಉಪಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಚನೆ ಮಾಡಿ, ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು.

Verse 137

श्रुत्वा च लिंगप्रवरं महाकालमुपासदत् । ततो रुद्रवचः स्मृत्वा महाकालः स्मयन्निव

ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಮಹಾಕಾಲನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಪೂಜೆಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿದನು. ಆಗ ರುದ್ರನ ವಚನವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಮಹಾಕಾಲನು যেন ಮಂದವಾಗಿ ನಗಿದಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 138

प्रत्युद्गम्य नृपं पूजामर्घं च प्रत्यपादयत् । ततः कुशलप्रश्रादि कृत्वा शांतमुखं नृपः

ರಾಜನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆ ಮೊದಲಾದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ರಾಜನ ಮುಖ ಶಾಂತವಾಯಿತು.

Verse 139

महाकालमुपामंत्र्य कथांते वाक्यमब्रवीत् । भगवन्संशयो मह्यं सदाऽयं परिवर्तते

ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಕಾಲನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್, ನನ್ನೊಳಗಿನ ಈ ಸಂಶಯ ಸದಾ ಮರುಮರು ತಿರುಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ.”

Verse 140

यदिदं तर्पणंनाम पितॄणां क्रियते नृभिः । जलमध्ये जलं याति कथं तृप्यंति पूर्वजाः

ಮಾನವರು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ‘ತರ್ಪಣ’ವೆಂದು ಮಾಡುವ ನೀರು ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಪೂರ್ವಜರು ಹೇಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ?

Verse 141

एवं पिंडादिपूजा च सर्वमत्रैव दृश्यते । कथमेवं स्म मन्यामः पित्राद्यैरुपभुज्यते

ಹಾಗೆಯೇ ಪಿಂಡಾದಿ ಪೂಜೆಯೂ ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಪಿತೃಗಳು ಮೊದಲಾದವರು ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಉಪಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು?

Verse 142

न चैतदस्ति यत्तेषां नोपतिष्ठति किंचन । स्वप्ने यथाक्रम्य नरं दृश्यंते याचकाश्च ते

ಅವರಿಗೆ ಏನೂ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಅಲ್ಲ; ಅವರು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ದಾನ ಬೇಡುವ ಯಾಚಕರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ।

Verse 143

देवानां चापि दृश्यंते प्रत्यक्षाः प्रत्ययाः सदा । तत्कथं प्रतिगृह्णन्ति मनो मेऽत्र प्रमुह्यति

ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸದಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಅವರು ಈ ಅರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ‘ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ’? ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 144

महाकाल उवाच । योनिरेवंविदा तेषां पितॄणां च दिवौकसाम् । दूरोक्तं दूरपूजा च दूरस्तुतिरथापि यत्

ಮಹಾಕಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಇಂತಹದೇ ಸ್ಥಿತಿ; ದೂರದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಮಾತು, ದೂರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದೂರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ತುತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ।

Verse 145

भव्यं भूतं भविष्यच्च सर्वं जानंति यांति च । पंचतन्मात्ररूपं च मनोबुद्धिरहंजडाः

ಅವರು ಭೂತ, ವರ್ತಮಾನ, ಭವಿಷ್ಯ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದು (ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ) ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ರೂಪ ಪಂಚ ತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ತತ್ತ್ವಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ।

Verse 146

नवतत्तवमयं देहं दशमः पुरुषो मतः । तस्माद्गंधेन तृप्यंति रसतत्त्वेन ते तथा

ದೇಹವು ಒಂಬತ್ತು ತತ್ತ್ವಮಯವೆಂದು, ಪುರುಷನು ಹತ್ತನೆಯವನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಗಂಧದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ರಸತತ್ತ್ವದಿಂದ (ರುಚಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಾರದಿಂದ) ಕೂಡ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 147

शब्दतत्त्वेन तुष्यंति स्पर्शतत्त्वं च गृह्णते । शुचि दृष्ट्वा त तुष्यंति नात्र राजन्भवेन्मृषा

ಅವರು ಶಬ್ದತತ್ತ್ವದಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ—ಹೇ ರಾಜನ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಥ್ಯೆಯಿಲ್ಲ.

Verse 148

यता तृणं पशूनां च नराणामन्नमुच्यते । एवं दैवतयोनीनामन्नसारस्य भोजनम्

ಹೇಗೆ ಪಶುಗಳಿಗೆ ತೃಣವೇ ಆಹಾರವೆಂದು, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ನವೇ ಆಹಾರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ದೈವಯೋನಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಅನ್ನಸಾರವೇ ಭೋಜನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 149

शक्तयः सर्वभावानामचिंत्या ज्ञानगोचराः । तस्मात्तत्त्वं प्रगृह्णन्ति शेषमत्रैवदृश्यते

ಎಲ್ಲ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿಗಳು ಅಚಿಂತ್ಯವಾದವು, ಆದರೂ ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಗೆ ಗೋಚರ. ಆದಕಾರಣ ಅವರು ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಉಳಿದುದು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 150

करंधम उवाच । पितृभ्यो दीयते श्राद्धं स्वकर्मवशगाश्च ते । स्वर्गस्था नरकस्था वा कथं तैरुपभुज्यते

ಕರಂಧಮನು ಹೇಳಿದನು—ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅವರು ಸ್ವಕರ್ಮವಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರಲಿ ನರಕದಲ್ಲಿರಲಿ—ನಾವು ನೀಡಿದುದನ್ನು ಅವರು ಹೇಗೆ ಉಪಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ?

Verse 151

अथ स्वर्गेऽथ नरेक स्थिताः कर्माभियंत्रिताः । शक्नुवंति वरानेतान्दातुं ते चेश्वराः कथम्

ಅವರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಾಗಲಿ ನರಕದಲ್ಲಾಗಲಿ ಇದ್ದು ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತರಾಗಿದ್ದರೆ—‘ಈಶ್ವರರು’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವವರು ಇಂತಹ ವರಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲರು?

Verse 152

आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुकानि च । प्रयच्छन्तु तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः

ಮನುಷ್ಯರ ಪಿತಾಮಹರು ಪ್ರಸನ್ನರಾದಾಗ ದೀರ್ಘಾಯು, ಸಂತಾನ, ಧನ, ವಿದ್ಯೆ, ಸ್ವರ್ಗ, ಮೋಕ್ಷ, ಸುಖಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸಲಿ।

Verse 153

महाकाल उवाच । सत्यमेततस्वकर्मस्थाः पितरो यन्नृपोत्तम । किं तु देवासुराणां च यक्षादीनाममूर्तकाः

ಮಹಾಕಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನೃಪೋತ್ತಮ, ಇದು ಸತ್ಯ; ಪಿತೃಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ಮಾನುಸಾರ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ದೇವ, ಅಸುರ, ಯಕ್ಷಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಮೂರ್ತ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ) ಸತ್ತ್ವಗಳು ಇವೆ।

Verse 154

मूर्ताश्चतुर्णां वर्णानां पितरः सप्तधा स्मृताः । ते हि सर्वे प्रयच्छंति दातुं सर्वं यतोप्सितम्

ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಪಿತೃಗಳು ಮೂರ್ತರೂಪಿಗಳಾಗಿ ಏಳು ವಿಧಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ಬಯಸಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ದಾನಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥರು।

Verse 155

एकत्रिंशद्गणा येषां पितॄणां प्रबला नृप । कृतं च तदिदं श्राद्धं तर्पयेत्तान्परान्पितॄन्

ಓ ನೃಪ, ಪಿತೃಗಳ ಗಣಗಳು ಏಕತ್ರಿಂಶತ್ (ಮೂವತ್ತೊಂದು) ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿವೆ; ಈ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಶ್ರಾದ್ಧವು ಆ ಪರಮ ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತರ್ಪಿಸಲಿ।

Verse 156

ते तृप्तास्तर्पयन्त्यस्य पूर्वजान्यत्र संस्थितान् । एवं स्वानां चोपतिष्ठेच्छ्राद्धं यच्छंति ते वरान्

ಅವರು ತೃಪ್ತರಾದಾಗ, ಅವನ ಪೂರ್ವಜರು ಯಾವ ಯಾವ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದಾರೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೂ ತರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ವಂಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು—ಅಾಗ ಅವರು ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 157

राजोवाच । भूतादिभ्यो यथा विप्र नाम्ना वोद्दिश्य दीयते । सुरादीनां कथं चैव संक्षेपेण न दीयते

ರಾಜನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಭೂತಾದಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬಲಿ/ಅರ್ಪಣ ನೀಡುವಂತೆ, ದೇವತಾದಿಗಳಿಗೆ ಸಹ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನಾಮೋದ್ದೇಶದಿಂದ ಏಕೆ ಅರ್ಪಣೆ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 158

इदं पितृभ्यो देवेभ्यो द्विजेभ्यः पावकाय च । एवं कस्माद्विस्तराः स्युर्मनः कायादिकष्टदाः

‘ಇದು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ, ಇದು ದೇವರಿಗೆ, ಇದು ದ್ವಿಜರಿಗೆ, ಇದು ಅಗ್ನಿಗೆ’—ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಮನಸ್ಸು-ದೇಹಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವ ವಿಸ್ತೃತ ವಿಧಿಗಳು ಏಕೆ?

Verse 159

महाकाल उवाच । उचिता प्रतिपत्तिश्च कार्या सर्वेषु नित्यशः । प्रतिपत्तिं चोचितां ते विना गृह्णन्ति नैव च

ಮಹಾಕಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಯಥೋಚಿತ ವಿಧಾನ-ಆಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಯೋಗ್ಯ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಅವರು (ದೇವಾದಿಗಳು) ಅರ್ಪಣವನ್ನು ಏನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 160

यथा श्वा गृहद्वारस्थोबलिं गृह्णाति किं तथा । प्रधानपुरुषो राजन्गृह्णाति च शुना समः

ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನಾಯಿ ಇಟ್ಟ ಬಲಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಂತೆ, ಓ ರಾಜನೇ, ಅಯೋಗ್ಯ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ‘ಪ್ರಧಾನ ಪುರುಷ’ನೂ ನಾಯಿಗೆ ಸಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 161

एवं ते भूतवद्देवा न हि गृह्णन्ति कर्हिचित् । शुचि कामं जुषंते न हविरश्रद्दधानतः

ಹೀಗೆ ದೇವರುಗಳು ಅದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಭೂತಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಪಣೆ ಶುದ್ಧವಾದರೂ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಯನ್ನು ಅವರು ಭುಂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 162

विना मंत्रैश्च यद्दत्तं न तद्गृह्णन्ति तेऽमलाः । श्रुतिरप्यत्र प्राहेदं मंत्राणां विषये नृप

ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ನೀಡಿದ ದಾನವನ್ನು ಆ ನಿರ್ಮಲರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಓ ನೃಪನೇ! ಮಂತ್ರವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರುತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹೇಳುತ್ತದೆ.

Verse 163

मंत्रा दैवता यद्यद्विद्वान्मन्त्रवत्करोति देवताभिरेव तत्करोति यद्ददानि देवतभिरेव तद्ददाति यत्प्रतिगृह्णाति देवताभिरेव तत्प्रतिगृह्णाति तस्मान्नामन्त्रवत्प्रतिगृह्णीयात् नामन्त्रवत्प्रतिपद्यते इति

ಮಂತ್ರಗಳೇ ದೇವತೆಗಳು. ಪಂಡಿತನು ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಏನು ನೀಡುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಏನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ದೇವತೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು; ಮಂತ್ರವಿಲ್ಲದೆ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಾರದು—ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 164

तस्मान्मंत्रैः सदा देयं पौराणैर्वैदिकैरपि । अन्यथा ते न गृह्णन्ति भूतानामुपतिष्ठति

ಆದ್ದರಿಂದ ದಾನವನ್ನು ಸದಾ ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು—ಪೌರಾಣಿಕವಾಗಲಿ ವೈದಿಕವಾಗಲಿ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆ ಅರ್ಪಣೆ ಭೂತಗಣಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

Verse 165

राजोवाच । दर्भांस्तिलानक्षतांश्च तोयं चैतैः सुसंयुतम् । कस्मात्प्रदीयते दानं ज्ञातुमिच्छामि कारणम्

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ದರ್ಭೆ, ಎಳ್ಳು, ಅಕ್ಷತ ಮತ್ತು ನೀರು—ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ದಾನವನ್ನು ಏಕೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ? ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 166

महाकाल उवाच । पुरा किल प्रदत्तानि भूमेर्दानानि भूरिशः । प्रत्यगृह्णन्त दैत्याश्च प्रविश्याभ्यंतरं बलात्

ಮಹಾಕಾಲನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಹಾಬಾಹು ರಾಜನೇ! ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿದಾನಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಆದರೆ ದೈತ್ಯರು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 167

ततो देवाश्च पितरः प्रत्यूचुः पद्मसंभवम्

ಆಗ ದೇವರೂ ಪಿತೃಗಳೂ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರವಾಗಿ ಪದ್ಮಸಂಭವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿದರು।

Verse 168

स्वामिन्नः पश्यतामेव सर्वं दैत्यैः प्रगृह्यते । विधेहि रक्षां तेषां त्वं न नष्टः स्मो यथा वयम्

ಸ್ವಾಮೀ! ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೈತ್ಯರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ, ನಾವು ನಾಶವಾಗದಂತೆ।

Verse 169

ततो विमृश्यैव विधी रक्षो पायमचीकरत् । तिलैर्युक्तं पितॄणां च देवानामक्षतैः सह

ನಂತರ ವಿಧಾತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಮ್ಯಕ್ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ರಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು—ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ತಿಲಯುಕ್ತ ವಿಧಿ, ದೇವರಿಗೆ ಅಕ್ಷತಗಳೊಂದಿಗೆ।

Verse 170

तोयं दर्भांश्च सर्वत्र एवं गृह्णन्ति नासुराः । एतान्विना प्रदत्तं यत्फलं दैत्यैः प्रगृह्यते

ನೀರು ಮತ್ತು ದರ್ಭೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಈ ರೀತಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಅಸುರರು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ. ಇವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಫಲ (ಪುಣ್ಯ) ದೈತ್ಯರು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 171

निःश्वस्य पितरो देवा यांति दातुः फलं न हि । तस्माद्युगेषु सर्वेषु दानमेव प्रदीयते

ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತ ಪಿತೃಗಳೂ ದೇವರೂ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ದಾತನಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಫಲ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಯುಗಗಳಲ್ಲೂ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ದಾನವೇ ನೀಡಬೇಕು।

Verse 172

करंधम उवाच । चतुर्युगव्यवस्थानं श्रोतुमिच्छमि तत्त्वतः । महतीयं विवित्सा मे सदैव परिवर्तते

ಕರಂಧಮನು ಹೇಳಿದರು—ಚತುರುಗಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ಕೇಳಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಮಹಾ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 173

महाकाल उवाच । आद्यं कृतयुगं विद्धिततस्त्रेतायुगं स्मृतम् । द्वापरं च कलिश्चेति चत्वारश्च समासतः

ಮಹಾಕಾಲನು ಹೇಳಿದರು—ಮೊದಲನೆಯದು ಕೃತಯುಗವೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದರ ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಳಿಕ ದ್ವಾಪರ ಮತ್ತು ಕಲಿ—ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಈ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳು.

Verse 174

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः । कलिस्तमस्तु विज्ञेयं युगवृत्तं युगेषु च

ಕೃತಯುಗ ಸತ್ತ್ವಮಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ತ್ರೇತಾ ರಜೋಗುಣಪ್ರಧಾನ. ದ್ವಾಪರ ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಮಿಶ್ರ; ಕಲಿ ತಮಸ್ಸೇ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ಸ್ವಭಾವ ಇದೇ.

Verse 175

ध्यानं परं कृकयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते । वृत्तं च द्वापरे सत्यं दानमेव कलौ युगे

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಧ್ಯಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ದ್ವಾಪರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವೃತ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ; ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದಾನವೇ ಪರಮ ಸಾಧನ.

Verse 176

कृते तु मानसी सृष्टिर्वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा । तेजोमय्यः प्रजास्तृप्ताः सदानंदाश्च भोगिनः

ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಜನಿಸಿದಂತಿತ್ತು; ಜೀವನವೃತ್ತಿ ಸాక్షಾತ್ ರಸದಿಂದ ಉಲ್ಲಾಸವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಜೆಗಳು ತೇಜೋಮಯರು, ತೃಪ್ತರು, ಸದಾ ಆನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೋಗಸಮರ್ಥರು ಆಗಿದ್ದರು.

Verse 177

अधमोत्तमो न तासां ता निर्विशेषाः प्रजाः शुभाः । तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे

ಅವರಲ್ಲಿ ‘ಅಧಮ’ನೂ ಇಲ್ಲ, ‘ಉತ್ತಮ’ನೂ ಇಲ್ಲ; ಆ ಶುಭ ಪ್ರಜೆಗಳು ಭೇದರಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಆಯು, ಸುಖ ಮತ್ತು ರೂಪ ಸಮಾನವಾಗಿತ್ತು.

Verse 178

न चाप्रीतिर्न च द्वंद्वो न द्वेषो नापि च क्लमः । पर्वतोदधिवासिन्यो ह्यनुक्रोशप्रियास्तु ताः

ಅಸಮಾಧಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ವಂದ್ವವೂ ಇಲ್ಲ; ದ್ವೇಷವೂ ಇಲ್ಲ, ಕ್ಲಾಂತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲೂ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸಿದ ಅವರು ಕರುಣಾಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 179

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न हि संकरः । एकमन्यं न ध्यायंति परमं ते सदा शिवम्

ಆಗ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತು; ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಲಿಲ್ಲ; ಸದಾ ಪರಮ ಶಿವನನ್ನೇ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರು.

Verse 180

चतुर्थे च ततः पादे नष्ट साऽभूद्रसोल्लसा । प्रादुरासंस्ततस्तासां वृक्षाश्वगृहसंज्ञिताः

ನಂತರ ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ರಸೋಲ್ಲಾಸ ನಾಶವಾಯಿತು. ಆಗ ಅವರಿಗಾಗಿ ‘ವೃಕ್ಷ’, ‘ಅಶ್ವ’, ‘ಗೃಹ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 181

वस्त्राणि च प्रसूयंते फलान्याभरणानि च । तेष्वेव जायते तासां गंधवर्णरसान्वितम्

ವಸ್ತ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು, ಫಲಗಳೂ, ಆಭರಣಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಸುಗಂಧ, ವರ್ಣ ಮತ್ತು ರಸಯುಕ್ತತೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 182

सुमाक्षिकं महावीर्यं पुटके पुटके मधु । तेन ता वर्तयंति स्म कृतस्यांते प्रजास्तदा

ಕುಡಿಕೆ ಕುಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಧು ಇತ್ತು—ಜೇನುನೊಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು, ಮಹಾವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನ. ಅದರಿಂದ ಕೃತಯುಗಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಜೀವನವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

Verse 183

हृष्टपुष्टास्तथा वृद्धाः प्रजा वै विगतज्वराः । ततः कालेन केनापि तासां वृद्धे रसेंद्रिये

ಪ್ರಜೆಗಳು ಹರ್ಷಿತರು, ಪುಷ್ಟರು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯರು—ನಿಜಕ್ಕೂ ಜ್ವರರಹಿತರು. ನಂತರ ಕೆಲ ಕಾಲ ಕಳೆದಾಗ ಅವರ ರಸೇಂದ್ರಿಯ, ಅಂದರೆ ರುಚಿಯ ಆಸಕ್ತಿ, ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.

Verse 184

युगभावात्तथा ध्याने स्वल्पीभूते शिवस्य च । वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्

ಯುಗಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೂ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನಪ್ರಭಾವ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅವರು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಆ ಮರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಜೇನುನೊಣಗಳ ಮಧುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

Verse 185

तासां तेनोपचारेण लोभदोषकृतेन वै । प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित्

ಅವರ ಆ ವರ್ತನೆ ಲೋಭದೋಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು; ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಗಳು ಮಧುವಿನೊಡನೆ ನಾಶವಾದವು.

Verse 186

तस्यां चाप्यल्पशिष्टायां द्वंद्वान्यभ्युत्थितानि वै । शीतातपैर्मनोदुःखैस्ततस्ता दुःखिता भृशम्

ಆ ಸಮೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉಳಿದಾಗ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಶೀತ-ಆತಪ ಹಾಗೂ ಮನೋದಃಖಗಳಿಂದ ಅವರು ಬಹಳವಾಗಿ ದುಃಖಿತರಾದರು.

Verse 187

चक्रुरावरणार्थं हि केतनानि ततस्ततः । ततः प्रदुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ನಂತರ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೀವಿಕೋಪಾಯವೂ ಸಿದ್ಧಿಯೂ ಪುನಃ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

Verse 188

वृष्ट्या बभूवुरौषध्यो ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश । अकृष्टपच्यानूप्तास्तोयभूमिसमागमात्

ಮಳೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮ್ಯವೂ ಅರಣ್ಯಜನ್ಯವೂ ಆದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಔಷಧಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಜಲ-ಭೂಮಿ ಸಂಗಮದಿಂದ ಅವು ಉಳುಮೆಯಿಲ್ಲದೆ, ಬಿತ್ತನೆಯಿಲ್ಲದೆ ತಾನೇ ಪಕ್ವವಾದವು.

Verse 189

ऋतु पुष्पफलैश्चैव वृक्षगुल्माश्च जज्ञिरे । तैश्च वृत्तिरभूत्तासां धान्यैः पुष्पैः फलैस्तथा

ಋತುವಿನ ಪುಷ್ಪ-ಫಲಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ, ಮರಗಳೂ ಪೊದೆಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ಅವರ ಜೀವನವೃತ್ತಿ ನಡೆಯಿತು—ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದಲೂ.

Verse 190

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश्च सर्वतः । कालवीर्येण वा गृह्य नदीक्षेत्राणि पर्वतान्

ನಂತರ ಅವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ರಾಗವೂ ಲೋಭವೂ ಉದಯವಾಯಿತು. ಕಾಲಬಲದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಅವರು ನದಿಗಳನ್ನೂ ತೀರ್ಥಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನೂ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

Verse 191

वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्याशु यथाबलम् । विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टाश्च चतुर्दश

ಮರಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳು ತಮತಮ ಬಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ದಮನಗೊಂಡವು. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಪರೀತ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಔಷಧಿಗಳು ನಾಶವಾದವು.

Verse 192

नत्वा धरां प्रविष्टास्ता ओषध्यः पीडिताः प्रजाः । दुदोह गां पृथुर्वैन्यः सर्वभूतहिताय वै

ಭೂಮಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಆ ಔಷಧಿಗಳು ಅವಳೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು; ಪ್ರಜೆಗಳು ಪೀಡಿತರಾದರು. ಆಗ ಪೃಥು ವೈನ್ಯನು ಸರ್ವಭೂತಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ‘ದೋಹನ’ ಮಾಡಿದನು.

Verse 193

तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टाः प्रजास्ततः । वार्त्तया वर्तयंति स्म पाल्यमानाश्च क्षत्रियैः

ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಹಾಲಿನಿಂದ (ನಂಗಲಿನಿಂದ) ಕರ್ಷಿತ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದವು; ನಂತರ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕೃಷಿ-ವಾಣಿಜ್ಯದಿಂದ ಬದುಕಿದರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ.

Verse 194

वर्णाश्रमप्रतिष्ठा च यज्ञस्त्रेतासु चोच्यते । सदाशिवध्यानमयं त्यक्त्वा मोक्षमचेतनाः

ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಕರ್ಮಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಸದಾಶಿವಧ್ಯಾನಮಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅವಿವೇಕಿಗಳು ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 195

पुष्पितां वाचमाश्रित्य रागात्स्वर्गमसाधयन् । द्वापरे च प्रवर्तंते मतिभेदास्ततो नृणाम्

ಪುಷ್ಪಿತವಾದ ಅಲಂಕೃತ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮತಭೇದಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 196

मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति । लोभोऽधृतिः शिवं त्यक्त्वा धर्माणां संकरस्तथा

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ಕರ್ಮದಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕಷ್ಟದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಭ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಲೋಪ—ಶಿವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ—ಧರ್ಮಗಳ ಸಂಕರ ಹಾಗೂ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

Verse 197

वर्णाश्रमपरिध्वंसाः प्रवर्तंते च द्वापरे । तदा व्यासैश्चतुर्द्धा च व्यस्यते द्वापरात्ततः

ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಧರ್ಮದ ಪರಿಧ್ವಂಸವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ವ್ಯಾಸರು ಆ ಏಕವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ—ದ್ವಾಪರದಿಂದ ಮುಂದೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 198

एको वेदश्चतुष्पादैः क्रियते द्विजहेतवे । इतिहासपुराणानि भिद्यंते लोकगौरवात्

ದ್ವಿಜರ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಏಕವೇದವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಾಗಿ (ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗೌರವ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ-ಪುರಾಣಗಳೂ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

Verse 199

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा । तथान्यन्नारदीय च मार्कंडेयं च सप्तमम

ಬ್ರಾಹ್ಮ, ಪಾದ್ಮ, ವೈಷ್ಣವ, ಶೈವ ಹಾಗೂ ಭಾಗವತ—ಇವು (ಪುರಾಣಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇನ್ನೂ ನಾರದೀಯ ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪುರಾಣ.

Verse 200

आग्नेयमष्टमं प्रोक्तं भविष्यं नवमं स्मृतम् । दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैंगमेकादशं तथा

ಆಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಎಂಟನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಭವಿಷ್ಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಒಂಬತ್ತನೆಯದು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತನೆಯದು ಬ್ರಹ್ಮವೈವರ್ತ, ಹಾಗೆಯೇ ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಲೈಂಗ (ಲಿಂಗ) ಪುರಾಣ.