Adhyaya 17

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तयोः समायोगः सेनयोरुभयोरभूत् । युगांते समनुप्राप्ते यथा क्षुब्धसमुद्रयोः

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಖಾಮುಖಿ ಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಯುಗಾಂತ ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಎರಡು ಸಮುದ್ರಗಳು ಕುದಿದು ಮಥನಗೊಳ್ಳುವಂತೆ।

Verse 2

सुरासुराणां संमर्दे तस्मिन्परमदारुणे । तुमुलं सुमहत्क्रांते सेनयोरुभयोरपि

ದೇವಾಸುರರ ಆ ಪರಮ ಭಯಾನಕ ಸಂಮರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳು ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಯುದ್ಧವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿ, ತೂಮುಲ ಗದ್ದಲದಿಂದ ತುಂಬಿತು।

Verse 3

गर्जतां देवदैत्यानां शंखभेरीरवेण च । तूर्याणां चैव निर्घोषैर्मातंगानां च बृंहितैः

ದೇವದೈತ್ಯರ ಗರ್ಜನೆಯಿಂದ, ಶಂಖ-ಭೇರಿಯ ನಾದದಿಂದ, ಯುದ್ಧವಾದ್ಯಗಳ ಘನಘೋಷದಿಂದ ಮತ್ತು ಆನೆಗಳ ಬೃಂಹಿತದಿಂದ ರಣಭೂಮಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು।

Verse 4

हेषितैर्हयवृंदानां रथनेमिस्वनेन च । घोषेण चैव तूर्याणां युगांत इव चाभवत्

ಕುದುರೆಗುಂಪಿನ ಹೇಷಾರವ, ರಥಚಕ್ರಗಳ ಗರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ತೂರ್ಯಗಳ ಮಹಾಘೋಷದಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯುಗಾಂತಪ್ರಳಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು।

Verse 5

रोषेणाबिपरीतांगास्त्यक्तजीवितचेतसः । समसज्जन्त तेन्योन्यं प्रक्रमेणातिलोहिताः

ಕೋಪದಿಂದ ವಿಕೃತವಾದ ಅಂಗಗಳು, ಜೀವಚಿಂತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು—ಅತಿರಕ್ತವರ್ಣವಾಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದು ಪರಸ್ಪರದ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು।

Verse 6

रथा रथैः समासक्ता गजाश्चापि महागजैः । पत्तयः पत्तिभिश्चैव हयाश्चापि महाहयैः

ರಥಗಳು ರಥಗಳೊಡನೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡವು, ಗಜಗಳು ಮಹಾಗಜಗಳೊಡನೆ; ಪಾದಾತಿಗಳು ಪಾದಾತಿಗಳೊಡನೆ, ಕುದುರೆಗಳು ಮಹಾಕುದುರೆಗಳೊಡನೆ—ಸಮಾನಬಲ ಸಮಾನಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಪಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು।

Verse 7

ततः प्रासाशनिगदाभिंडिपालपरश्वधैः । शक्तिभिः पट्टिशैः शूलैर्मुद्गरैः कणयैर्गुडैः

ನಂತರ ಪ್ರಾಸಗಳು, ಖಡ್ಗಗಳು, ಗದೆಗಳು, ಭಿಂಡಿಪಾಲಗಳು, ಪರಶ್ವಧಗಳು, ಶಕ್ತಿಗಳು, ಪಟ್ಟಿಶಗಳು, ಶೂಲಗಳು, ಮುದ್ಗರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಕ್ಷೇಪಣಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅವರು ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಡೆದರು।

Verse 8

चक्रैश्च शक्तिभिश्चैव तोमरैरंकुशैरपि । कर्णिनालीकनाराचवत्सदंतार्द्धचंद्रकैः

ಚಕ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಶಕ್ತಿಗಳು, ತೋಮರಗಳು, ಅಂಕುಶಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಣಿ, ನಾಳೀಕ, ನಾರಾಚ, ವತ್ಸದಂತ, ಅರ್ಧಚಂದ್ರಮುಖ ಬಾಣಗಳ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮರಭೂಮಿ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು।

Verse 9

भल्लैर्वेतसपत्रैश्च शुकतुंडैश्च निर्मलैः । वृष्टिभिश्चाद्भुताकारैर्गगनं समपद्यत

ಭಲ್ಲಬಾಣಗಳು, ವೇತಸಪತ್ರಶರಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಲ ‘ಶುಕತುಂಡ’ ಬಾಣಗಳು ಅద్భುತಾಕಾರವಾಗಿ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿದು, ಆಕಾಶವೆಲ್ಲ ತುಂಬಿ ಆವರಿತವಾದಂತೆ ಆಯಿತು।

Verse 10

संप्रच्छाद्य दिशः सर्वास्तमोमयमिवाभवत् । प्राज्ञायंत न तेऽन्योन्यं तस्मिंस्तमसि संकुले

ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಅದು ತಮೋಮಯವಾದಂತೆ ಆಯಿತು; ಆ ಗೊಂದಲದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರಿದರು।

Verse 11

अदृश्यभूतास्तमसि न्यकृंतंत परस्परम् । ततो भुजैर्ध्वजैश्छत्रैः शिरोभिश्च सकुंडलैः

ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣದವರಾಗಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬೀಳಿಸಿದರು; ನಂತರ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ಭುಜಗಳು, ಧ್ವಜಗಳು, ಛತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಂಡಲಧಾರಿಯಾದ ಶಿರಸ್ಸುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತು।

Verse 12

गजैस्तुरंगैः पादातैः पतद्भिः पतितैरपि । आकाशशिरसो भ्रष्टैः पंकजैरिव भूश्चिता

ಆನೆಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಪಾದಾತಿಗಳು—ಕೆಲವರು ಬೀಳುತ್ತ, ಕೆಲವರು ಬಿದ್ದೇ—ಇವರಿಂದ ಭೂಮಿ ತುಂಬಿತು; ಆಕಾಶಶಿರದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಕಮಲಗಳಿಂದ ನೆಲ ಹಾಸಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು।

Verse 13

भग्नदंता भिन्नकुंभाश्छिन्नदीर्घमहाकराः । गजाः शैलनिभाः पेतुर्धरण्यां रुधिरस्रवाः

ಪರ್ವತನಿಭ ಆನೆಗಳು—ದಂತಗಳು ಮುರಿದು, ಕುಂಭಸ್ಥಲಗಳು ಚೀರಿ, ದೀರ್ಘ ಮಹಾಕರಗಳು ಕತ್ತರಿಸಿ—ರಕ್ತ ಸುರಿಸುತ್ತ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು।

Verse 14

भग्नैषाश्च रथाः पेतुर्भग्नाक्षाः शकलीकृताः । पत्तयः कोटिशः पेतुस्तुरंगाश्च सहस्रशः

ಧ್ವಜದಂಡಗಳು ಮುರಿದ ರಥಗಳು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದವು; ಅಕ್ಷಗಳು ಮುರಿದು ತುಂಡುತುಂಡಾದವು. ಪಾದಾತಿಗಳು ಕೋಟಿಶಃ ಬಿದ್ದರು, ಅಶ್ವಗಳು ಸಹಸ್ರಶಃ ಧರಾಶಾಯಿಯಾದವು.

Verse 15

ततः शोणितनद्यश्च हर्षदाः पिशिताशिनाम् । वैतालानंददायिन्यो व्यजायंत सहस३शः

ನಂತರ ಸಹಸ್ರಶಃ ರಕ್ತನದಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು—ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹರ್ಷದಾಯಕವಾಗಿಯೂ, ವೈತಾಳರಿಗೆ ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿಯೂ.

Verse 16

तस्मिंस्तथाविधे युद्धे सेनानीर्ग्रसनोऽरिहा । बाणवर्षेण महता देवसैन्यमकंपयत्

ಅಂತಹ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುನಾಶಕ ಸೇನಾನಿ ಗ್ರಸನನು ಮಹಾ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಂಪಿಸಿದನು.

Verse 17

ततो ग्रसनमालोक्य यमः क्रोधविमूर्छितः । ववर्ष शरवर्षेण विशेषादग्निवर्चसा

ನಂತರ ಗ್ರಸನನನ್ನು ನೋಡಿ ಯಮನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಗ್ನಿವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವ ಶರವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದನು.

Verse 18

स विद्धो बहुभिर्षाणैर्ग्रसनोऽतिपराक्रमः । कृतप्रतिकृताकांक्षी धनुरानम्य भैरवम्

ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದ್ಧನಾದರೂ ಅತಿಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಗ್ರಸನನು ಪ್ರತಿಕಾರದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ಭೈರವ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ವಾಲಿಸಿ ಎಳೆದನು.

Verse 19

शरैः सहस्रैश्च पञ्चलक्षैश्चैव व्यताडयत् । ग्रसनेन विमुक्तांस्ताञ्छरान्सोपि निवार्य च

ಅವನು ಸಾವಿರಾರು, ಇನ್ನೂ ಐದು ಲಕ್ಷ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು; ಗ್ರಸನನು ಬಿಡಿಸಿದ ಆ ಬಾಣಗಳನ್ನೂ ಅವನು ತಡೆದು ನಿವಾರಿಸಿದನು।

Verse 20

बाणवृष्टिभिरुग्राभिर्यमो ग्रसनमर्दयत् । कृतांतशरवृष्टीनां संततीः प्रतिसर्पतीः । चिच्छेद शरवर्षेण ग्रसनो दानवेश्वरः

ಉಗ್ರ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಯಮನು ಗ್ರಸನನನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದನು. ಆದರೆ ದಾನವೇಶ್ವರ ಗ್ರಸನನು ತನ್ನ ಶರವರ್ಷದಿಂದ ಕೃತಾಂತನ ಬಾಣಗಳ ಮುಂದುವರಿಯುವ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸಿದನು।

Verse 21

विफलां तां समालोक्य यमः स्वशरसंततिम्

ತನ್ನದೇ ನಿರಂತರ ಬಾಣಸಂತತಿ ವ್ಯರ್ಥವಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಯಮನು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಉಪಾಯಕ್ಕೆ ಉದ್ಯತನಾದನು।

Verse 22

प्राहिणोन्मुद्गरं दीप्तं ग्रसनस्य रथं प्रति । स तं मुद्गरमायांतमुत्पत्य रथसत्तमात्

ಅವನು ಗ್ರಸನನ ರಥದ ಕಡೆಗೆ ದೀಪ್ತವಾದ ಮುದ್ಗರವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಅದು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಗ್ರಸನನು ತನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಿಂದ ಜಿಗಿದು ಮೇಲೇಳಿದನು।

Verse 23

जग्राह वामहस्तेन लीलया ग्रसनोऽरिहा । तेनैव मुद्गरेणाथ यमस्य महिषं रुषा

ಶತ್ರುನಾಶಕ ಗ್ರಸನನು ಅದನ್ನು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಾಗಿ ಹಿಡಿದನು; ಮತ್ತು ಅದೇ ಮುದ್ಗರದಿಂದ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಯಮನ ಮಹಿಷದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು।

Verse 24

ताडयामास वेगेन स पपात महीतले । उत्पत्याथ यमस्तस्मान्महिषान्निपतिष्यतः

ಅವನು ವೇಗದಿಂದ ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತು ಅದು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಆಗ ಯಮನು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಹಿಷನಿಂದ ಜಿಗಿದು ಮೇಲಕ್ಕೆದ್ದನು.

Verse 25

प्रासेन ताडयामास ग्रसनं वदने दृढम् । स तु प्राप्तप्रहारेण मूर्छितो न्यपतद्भुवि

ಅವನು ಪ್ರಾಸಾಯುಧದಿಂದ ಗ್ರಸನನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು. ಆ ಏಟಿನಿಂದ ಮೂರ್ಛೆಗೊಂಡು ಅವನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು.

Verse 26

ग्रसनं पतित दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । यमस्य भिंडिपालेन प्रहारमकरोद्धृदि

ಗ್ರಸನನು ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಭಯಂಕರ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಜಂಭನು ಯಮನ ಎದೆಗೆ ಭಿಂಡಿಪಾಲದಿಂದ ಹೊಡೆದನು.

Verse 27

यमस्तेन प्रहारेण सुस्राव रुधिरं मुखात् । अतिगाढ प्रहारार्त्तः कृतांतोमूर्छितोऽभवत्

ಆ ಏಟಿನಿಂದ ಯಮನ ಬಾಯಿಯಿಂದ ರಕ್ತ ಸುರಿಯಿತು. ಅತಿ ಬಲವಾದ ಹೊಡೆತದಿಂದ ನೊಂದ ಕೃತಾಂತನು (ಯಮನು) ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು.

Verse 28

कृतांतमर्दितं दृष्ट्वा गदापाणिर्धनादिपः । वृतो यक्षायुतगणैर्जंभं प्रत्युद्ययौ रुषआ

ಕೃತಾಂತನು ಪೆಟ್ಟುತಿಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಗದಾಪಾಣಿಯಾದ ಧನಾಧಿಪನು (ಕುಬೇರನು) ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯಕ್ಷರೊಡಗೂಡಿ ಕೋಪದಿಂದ ಜಂಭನ ಮೇಲೆ ಎರಗಿದನು.

Verse 29

जंभो रुषा तमायांतं दानवा नीकसंवृतः । जग्राह वाक्यं राज्ञस्तु यता स्निग्धेन भाषितम्

ದಾನವಸೈನ್ಯದಿಂದ ಆವರಿತನಾದ ಕ್ರೋಧಿತ ಜಂಭನು ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು; ಆದರೂ ರಾಜನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು।

Verse 30

ग्रसनो लब्धसंज्ञोऽथ यमस्य प्राहिणोद्गदाम् । मणिहेमपरिष्कारां गुर्वी परिघमर्दिनीम्

ಆಮೇಲೆ ಗ್ರಸನನು ಸಂಜ್ಞೆ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ಯಮನ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಭಾರವಾದ ಗದೆಯನ್ನು ಎಸೆದನು—ಮಣಿ-ಹೇಮ ಅಲಂಕಾರದಿಂದ ಶೋಭಿತ—ಇರಿದಂಡವನ್ನೂ ನುಚ್ಚುಮರೆಯುವಂತಹದು।

Verse 31

तामापतंतीं संप्रेक्ष्य गदां महिषवाहनः । गदायाः प्रतिघातार्थं जगज्ज्वलनभैरवम्

ಆ ಗದೆ ತನ್ನತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಿಷವಾಹನ ಯಮನು ಅದರ ಪ್ರತಿಘಾತಕ್ಕಾಗಿ ಜಗತ್ತು ಹೊತ್ತಿ ಉರಿಯುವಂತೆ ಭಯಂಕರ ಜ್ವಾಲಾತೇಜವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು।

Verse 32

दंडं मुमोच कोपेन ज्वालामालासमाकुलम् । स गदां वियति प्राप्य ररासांबुधरोद्धतम्

ಕೋಪದಿಂದ ಅವನು ಜ್ವಾಲಾಮಾಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿತ ದಂಡವನ್ನು ಎಸೆದನು. ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗದೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಉಗ್ರ ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತೆ ಘೋಷಿಸಿತು।

Verse 33

संवट्टश्चाभवत्ताभ्यां शैलाभ्यामिव दुःसहः । ताभ्यां निष्पेषनिर्ह्राद जडीकृतदिगंतरम्

ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪರ್ವತಗಳು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ದುಸ್ಸಹವಾದ ಆಘಾತ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ನುಚ್ಚುಮರೆಯುವ ಘೋಷದಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಅಂತರವೂ ಜಡಗೊಂಡಂತಾಯಿತು।

Verse 34

जगद्व्याकुलतां यातं प्रलयागमशंकया । क्षणात्प्रशांतनिर्ह्रादं ज्वलदुल्कासमाचितम्

ಪ್ರಳಯಾಗಮನದ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಜಗತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲವಾಯಿತು; ಆದರೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಗರ್ಜನೆ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಆಕಾಶವು ಜ್ವಲಿಸುವ ಉಲ್ಕಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತು।

Verse 35

निष्पेषणं तयोर्भीमम भूद्गनगोचरम् । निहत्याथ गदां दण्डस्ततो ग्रसनमूर्धनि

ಅವರಿಬ್ಬರ ಭೀಕರ ನುಚ್ಚುನೂರಿಸುವ ಸಂಘರ್ಷ ಶಿವಗಣಗಳಿಗೂ ಗೋಚರವಾಯಿತು; ನಂತರ ದಂಡವು ಗದೆಯನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೆಡವಿ, ಆಮೇಲೆ ಗ್ರಸನನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿತು।

Verse 36

पपात पौरुषं हत्वा यथा दैवं पुरार्जितम् । सतु तेन प्रहारेण दृष्ट्वा सतिमिरादिशः

ಹಿಂದೆ ಸಂಚಿತ ದೈವವೇ ಹೊಡೆದಂತೆ ಅವನ ಪೌರುಷ ಕುಸಿದು ಬಿತ್ತು; ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅವನು ದಿಕ್ಕುಗಳು ಘೋರ ತಿಮಿರದಿಂದ ಆವೃತವಾದುದನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 37

पपात भूमौ निःसंज्ञो भूमिरेणुविभूषितः । ततो हाहारवो घोरः सेनयोरुभयोरभूत्

ಅವನು ಅಚೇತನನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು, ದೇಹವು ನೆಲದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಯಿತು; ಆಗ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ‘ಹಾಯ್ ಹಾಯ್’ ಕೂಗು ಎದ್ದಿತು।

Verse 38

ततो महूर्तमात्रेण ग्रसनः प्राप्य चेतनाम् । अपश्यत्स्वां तनुं ध्वस्तां विलोलाभरणांबराम्

ನಂತರ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೇ ಗ್ರಸನನು ಚೇತನೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ತನ್ನ ದೇಹವು ಧ್ವಸ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಆಭರಣಗಳೂ ವಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಸಡಿಲವಾಗಿ ತೂಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡನು।

Verse 39

स चापि चिंतयामास कृतप्रतिकृतक्रियाम् । धिगस्तु पौरुषं मह्यं प्रभोरग्रेसरः कथम्

ಅವನು ಮಾಡಿದ ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ— “ಧಿಕ್ಕಾರ ನನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ! ಪ್ರಭುವಿನ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನ ಮುಂದೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಲು ಧೈರ್ಯಪಟ್ಟೆ?” ಎಂದು ಮನದಲ್ಲಿ ಅಳಲಿದನು.

Verse 40

मय्याश्रितानि सैन्यानि जिते मयि जितानि च । असंभावितरूपो हि सज्जनो मोदते सुखम्

“ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಸೇನೆಗಳು— ನಾನು ಗೆದ್ದರೆ ಗೆಲ್ಲುತ್ತವೆ, ನಾನು ಸೋತರೆ ಸೋಲುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮಗರ್ವವಿಲ್ಲದ ಸ್ವಭಾವದ ಸಜ್ಜನನು ಸಂತೋಷಸুখದಲ್ಲೇ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ।”

Verse 41

संभावितस्त्वशक्तश्चेत्तस्य नायं परोऽपि वा । एवं संचिंत्य वेगेन समुत्तस्थौ महाबलः

“ಅಶಕ್ತನಾಗಿದ್ದರೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಈ ಲೋಕವೂ ಅಲ್ಲ, ಪರಲೋಕವೂ ಅಲ್ಲ.” ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ ಆ ಮಹಾಬಲನು ವೇಗವಾಗಿ ಎದ್ದನು.

Verse 42

मुद्गरं कालदण्डाभं गृहीत्वा गिरिसंनिभम् । ग्रसनो घोरसंकल्पः संदष्टौष्ठपुटच्छदः

ಘೋರ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಗ್ರಸನನು ಕಾಲದಂಡದಂತೆ, ಪರ್ವತಸಮಾನವಾದ ಭಾರೀ ಮುದುಗರವನ್ನು ಹಿಡಿದನು. ತುಟಿಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಭಯಂಕರ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.

Verse 43

रथेन त्वरितोऽगच्छदाससादांतकं रणे । समासाद्य यमं युद्धे ग्रसनो भ्राम्य मुद्गरम्

ಅವನು ರಥವನ್ನು ಏರಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋಗಿ ರಣದಲ್ಲಿ ಅಂತಕನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಮನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದು ಗ್ರಸನನು ತನ್ನ ಮುದುಗರವನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾ ಹೋದನು.

Verse 44

वेगेन महता रौद्रं चिक्षेप यममूर्धनि । विलोक्य मुद्गरं दीप्तं यमः संभ्रांतलोचनः

ಮಹಾವೇಗದಿಂದೂ ಉಗ್ರ ರೌದ್ರದಿಂದೂ ಅವನು ಗದೆಯನ್ನು ಯಮನ ಶಿರಸ್ಸಿನತ್ತ ಎಸೆದನು. ದೀಪ್ತವಾಗಿ ಹೊತ್ತ ಗದೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಯಮನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಭಯದಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು.

Verse 45

वंचयामास दुर्द्धर्षं मुद्गरं तं महाबलः । तस्मिन्नपसृते दूरं चंडानां भीमकर्मणाम्

ಆ ಮಹಾಬಲನು ಆ ದುರ್ಧರ್ಷ ಗದಾಪ್ರಹಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅದು ದೂರ ಸರಿದ ತಕ್ಷಣ ಭೀಮಕರ್ಮಿಗಳಾದ ಚಂಡ ಯೋಧರು ಮುನ್ನೆಗ್ಗಿದರು.

Verse 46

याम्यानां किंकराणां च अयुतं निष्पिपेष ह । ततस्तदयुतं दृष्ट्वा हतं किंकरवाहिनी

ಅವನು ಯಮನ ಕಿಂಕರರ ದಶಸಹಸ್ರರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು. ಆ ದಶಸಹಸ್ರರು ಹತರಾದುದನ್ನು ಕಂಡ ಕಿಂಕರವಾಹಿನಿ ಕುಗ್ಗಿತು.

Verse 47

दशार्बुदमिता क्रुद्धा ग्रसनायान्वधावत । ग्रसनस्तु समालोक्य तां किंकरमयां शुभाम्

ದಶಾರ್ಬುದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆ ಸೇನೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಗ್ರಸನನನ್ನು ನುಂಗಲು ಧಾವಿಸಿತು. ಆದರೆ ಗ್ರಸನು ಆ ಕಿಂಕರಮಯವಾದ ಶುಭ ಸೇನೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು.

Verse 48

मेने यमसहस्राणि तादृग्रूपबला हि सा । विगाह्य ग्रसनं सेना ववर्ष शरवृष्टिभिः

ಆ ಸೇನೆಯ ರೂಪಬಲ ಅಂಥದ್ದಾಗಿತ್ತು; ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಯಮರಂತೆ ತೋಚಿತು. ಗ್ರಸನನೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸುರಿಸಿತು.

Verse 49

कल्पांतघोरसंकाशो बभूव स महारणः । केचिच्छैलेन बिभिदुः केचिद्बाणैरजिह्यगैः

ಆ ಮಹಾರಣವು ಕಲ್ಪಾಂತದ ಭೀಕರತೆಯಂತೆ ಅತಿಘೋರವಾಯಿತು. ಕೆಲವರು ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ಹೊಡೆದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತಪ್ಪದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದರು.

Verse 50

पिपिषुर्गदया केचित्कोचिन्मुद्गरवृष्टिभिः । केचित्प्रासप्रहारैश्च ताडयामासुरुद्धताः

ಕೆಲವರು ಗದೆಯಿಂದ ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದರು; ಕೆಲವರು ಮುದ್ಗರಗಳ ಮಳೆಯಂತೆ ಹೊಡೆದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಉದ್ದತರಾಗಿ ಪ್ರಾಸಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿದರು.

Verse 51

अपरे किंकरास्तस्य ललंबुर्बाहुमंडले । शिलाभिरपरे जघ्नुर्द्रुमैरन्ये महोच्छ्रयैः

ಅವನ ಕೆಲವು ಕಿಂಕರರು ಅವನ ಬಾಹುಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ತೂಗಿದರು. ಕೆಲವರು ಶಿಲೆಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಎತ್ತರದ ಮರಗಳಿಂದ ಪ್ರಹರಿಸಿದರು.

Verse 52

तस्यापरे च गात्रेषु दशनांश्चन्यपातयन् । अपरे मुष्टिभिः पृष्ठं किंकरास्ताडयंति च

ಕೆಲವರು ಅವನ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದು ಅವನ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸಿದರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ಕಿಂಕರರು ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಅವನ ಬೆನ್ನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಾಡಿಸಿದರು.

Verse 53

एवं चाभिद्रुतस्तैः स ग्रसनः क्रोधमूर्छितः । उत्साद्य गात्रं भूपृष्ठे निष्पिपेष सहस्रशः

ಈ ರೀತಿ ಅವರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಗ್ರಸನನು ಕ್ರೋಧಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು. ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀಸಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು.

Verse 54

कांश्चिदुत्थाय जघ्नेऽसौ मुष्टिभिः किंकरान्रणे । कांश्चित्पादप्रहारेण धावन्नन्यानचूर्णयत्

ಎದ್ದು ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಮನ ಕೆಲವು ಕಿಂಕರರನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಘಾತಗಳಿಂದ ಸಂಹರಿಸಿದನು; ಮತ್ತವರನ್ನು ಓಡುತ್ತಾ ಪಾದಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಚೂರ್ನಮಾಡಿದನು।

Verse 55

क्षणैकेन स तान्निन्ये यमलोकायभारत । स च किंकरयुद्धेन ववृधेऽग्निरिवैधसा

ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಹೇ ಭಾರತ, ಅವನು ಅವರನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಕಿಂಕರರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಿಸುತ್ತಾ ಇಂಧನದಿಂದ ಪೋಷಿತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯಾದನು।

Verse 56

तमालोक्य यमोऽश्रांतं श्रांतंस्तांश्च हतान्स्वकान् । आजगाम समुद्यम्य दंडं महिषवाहनः

ಅವನನ್ನು ಅಶ್ರಾಂತನಾಗಿ ಕಂಡು, ತನ್ನ ಕಿಂಕರರು ಶ್ರಾಂತರೂ ಹತರೂ ಆಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಮಹಿಷವಾಹನ ಯಮನು ದಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಎದುರಿಗೆ ಬಂದನು।

Verse 57

ग्रसनस्तु तमायांतमाजघ्ने गदयोरसि । अचिंतयित्वा तत्कर्म ग्रसनस्यांतकोऽरिहा

ಆಗ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯಮನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಗ್ರಸನನು ಗದೆಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು; ಆ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರದೆ ಅರಿಹಾ ಅಂತಕ (ಯಮ)ನು ಗ್ರಸನನ ಕಡೆ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗಿಸಿದನು।

Verse 58

व्याघ्रान्दंडेन संजघ्ने स रथान्न्य पतद्भुवि । ततः क्षणेन चोत्थाय संचिंत्यात्मानमुद्धतः

ಅವನು ದಂಡದಿಂದ ಉಗ್ರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು, ರಥಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯವು; ನಂತರ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆ ಗರ್ವಿತನು ಎದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು।

Verse 59

वायुवेगेन सहसा ययौ यमरथं प्रति । पदातिः स रथं तं च समारुह्य यमं तदा

ಅವನು ವಾಯುವೇಗದಿಂದ ಸಹಸಾ ಯಮನ ರಥದ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಪಾದಾತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಆ ರಥವನ್ನು ಏರಿ ತಕ್ಷಣ ಯಮನನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದನು.

Verse 60

योधयामास बाहुभ्यामाकृष्य बलिनां वरः । यमोऽपि शस्त्राण्युत्सृज्च बाहुयुद्धे प्रवर्तते

ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಭುಜಬಲದಿಂದ ಯಮನನ್ನು ಎಳೆದು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತಂದು ಯುದ್ಧಮಾಡಿದನು. ಯಮನೂ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಭುಜಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 61

ग्रसनं कटिवस्त्रे तु यमं गृह्य बलोत्कटः । भ्रामयामास वेगेन संभ्रमाविष्टचेतसम्

ನಂತರ ಬಲೋನ್ಮತ್ತನಾದ ಗ್ರಸನನು ಯಮನನ್ನು ಕಟಿವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತಿಸಿದನು; ಇದರಿಂದ ಯಮನ ಮನಸ್ಸು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿತು.

Verse 62

विमोच्याथ यमः कष्टात्कंठेऽवष्टभ्य चासुरम् । बाहुभ्यां भ्रामयामास सोऽप्यात्मानममोचयत्

ನಂತರ ಯಮನು ಕಷ್ಟದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಆ ಅಸುರನ ಕಂಠವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿಸಿದನು; ಆದರೂ ಆ ದೈತ್ಯನು ಕೂಡ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 63

ततो जघ्नतुरन्योन्यं मुष्टिभिर्निर्दयौ च तौ । दैत्येंद्रस्यातिवीर्यत्वात्परिश्रांततरो यमः

ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರಗಳಿಂದ ಪರಸ್ಪರವನ್ನು ಹೊಡೆದರು. ದೈತ್ಯೇಂದ್ರನ ಅತಿವೀರ್ಯದಿಂದ ಯಮನೇ ಹೆಚ್ಚು ದಣಿದನು.

Verse 64

स्कंधे निधाय दैत्यस्य मुखं विश्रांतिमैच्छत । तमा लक्ष्य ततो दैत्यः श्रांतमुत्पाट्य चौजसा

ದೈತ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟು ಯಮನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬಯಸಿದನು. ಅವನು ಶ್ರಾಂತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ದೈತ್ಯನು ಬಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉಗ್ರ ವೇಗದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಳೆದು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದನು.

Verse 65

निष्पिपेष महीपृष्ठे विनिघ्नन्पार्ष्णिपाणिभिः । ततो यमस्य वदनात्सुस्राव रुधिरं बहु

ಅವನು ಯಮನನ್ನು ಭೂಮಿಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ಬೀಳಿಸಿ, ಮಡಿಲು ಮತ್ತು ಮುಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು. ಆಗ ಯಮನ ಬಾಯಿಂದ ಬಹಳ ರಕ್ತ ಹರಿದುಬಂತು.

Verse 66

निर्जीवमिति तं दृष्ट्वा ततः संत्यज्य दानवः । जयं प्राप्योद्धतं नादं मुक्त्वा संत्रास्य देवताः

ಅವನನ್ನು ನಿರ್ಜೀವನಂತೆ ಕಂಡ ದಾನವನು ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋದನು. ಜಯ ದೊರಕಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಉನ್ಮತ್ತ ಘರ್ಜನೆ ಹೊರಡಿಸಿದನು; ದೇವತೆಗಳು ಭೀತರಾದರು.

Verse 67

स्वकं सैन्यं समासाद्य तस्थौ गिरिरिवाचलः

ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಆ ದೈತ್ಯನು ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲನಾಗಿ ನಿಂತನು.

Verse 68

नादेन तस्य ग्रसनस्य संख्ये महायुधैश्चार्दितसर्वगात्राः । गते कृथांते वसुधां च निष्प्रभे चकंपिरे कांदिशिकाः सुरास्ते

ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗ್ರಸನನ ನಾದದಿಂದಲೂ ಮಹಾಯುಧಗಳ ಆಘಾತದಿಂದಲೂ ಸರ್ವಾಂಗಗಳು ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಕೃತಾಂತ (ಯಮ) ತೆರಳಿದಾಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ನಿಷ್ಪ್ರಭವಾದಾಗ, ಆ ದೇವತೆಗಳು ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ ನಡುಗುತ್ತಾ ಚದುರಿದರು.