Adhyaya 56
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಥೆಗಳು, ಲಿಂಗಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆಚರಣಾವಿಧಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಸಹಸ್ರ ವರ್ಷ ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಾಗ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ನಗರದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾಪಾಪನಾಶಕ ಬ್ರಹ್ಮಸರಸ್ಸನ್ನು ತೋಡಿಸಿ, ಶಂಕರನು ಸాక్షಾತ್ ಇರುವನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವ ಅದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ, ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ, ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಪೂಜೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ—ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿಧಿಸಿ, ಪುಷ್ಕರ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ, ಗಂಗಾತೀರ್ಥಗಳ ಸಮಫಲವೆಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಮೋಕ್ಷಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ—ಮೋಕ್ಷೇಶ್ವರ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗದ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ದರ್ಭಾಗ್ರದಿಂದ ತೋಡಿದ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಕಮಂಡಲುವಿನಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ತಂದು ಜೀವಿಗಳ ಮೋಕ್ಷಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಥೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಆ ಕೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಎಳ್ಳಿನ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ‘ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥ’ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ವಂಶದಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಫಲಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಜಯಾದಿತ್ಯಕೂಪ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭೇಶ್ವರಾರಾಧನೆಯಿಂದ ಪುನಃಪುನಃ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದೂ ಪಾವನ ಹಾಗೂ ಫಲಪ್ರದವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मेशं लिंगमुत्तमम् । यस्य स्मरणमात्रेण वाजपेयफलं भवेत्
ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ ಎಂಬ ಪರಮೋತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದರ ಸ್ಮರಣಮಾತ್ರದಿಂದ ವಾಜಪೇಯ ಯಜ್ಞಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 2
एकदा तु पुरा पार्थ सृष्टि कामेन ब्रह्मणा । तपः सुचरितं घोरं सार्धवर्षसहस्रकम्
ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು, ಸಾವಿರ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಘೋರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು.
Verse 3
तपसा तेन सन्तुष्टः पार्वतीपतिशंकरः । वरमस्मै ततः प्रादाल्लोककर्त्रे स्ववांछितम्
ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟನಾದ ಪಾರ್ವತೀಪತಿ ಶಂಕರನು ಲೋಕಕರ್ತನಾದ ಅವನಿಗೆ ಅವನು ಬಯಸಿದ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು।
Verse 4
ततो हृष्टः प्रमुदितः कृतकृत्यः पितामहः । ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं स्वयं लिंगं चकार ह
ನಂತರ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ, ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗಿ, ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಸ್ವತಃ ಲಿಂಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು।
Verse 5
चखान च सरः पुण्यं नाम्ना ब्रह्मसरः शुभम । महीनगरकात्पूर्वे महापातकनाशनम्
ಅವನು ಮಹೀನಗರಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಸರಃ’ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಶುಭ ಸರೋವರವನ್ನು ತೋಡಿಸಿದನು; ಅದು ಮಹಾಪಾತಕನಾಶಕ.
Verse 6
अस्य तीरे महालिंगं स्थापयामास वै विभुः । तत्र देवः स्वयं साक्षाद्विद्यते किल शंकरः
ಆ ಸರೋವರದ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಭುವು ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅಲ್ಲಿ ದೇವ ಶಂಕರನು ಸ್ವಯಂ ಸాక్షಾತ್ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।
Verse 7
पुष्करादधिकं तीर्थं ब्रह्मेशंनाम फाल्गुन । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या पिण्डदानं समाचरेत्
ಓ ಫಾಲ್ಗುಣಾ! ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ’ ಎಂಬ ಈ ತೀರ್ಥವು ಪುಷ್ಕರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಅಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡಬೇಕು।
Verse 8
दानं चैव यथाशक्त्या कार्तिक्यां च विशेषतः । देवं प्रपूजयेद्भक्त्या ब्रह्मेशं हृष्टमानसः
ಮಾನವನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ—ಮತ್ತು ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮೇಶ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು।
Verse 9
पितरस्तस्य तुष्यंति यावदाभूतसंप्लवम् । पुष्करेषु च यत्पुण्यं कुरुक्षेत्रे रविग्रहे
ಅವನ ಪಿತೃಗಳು ಮಹಾಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ। ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪುಣ್ಯ, ಹಾಗೂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕಾಲದ ಪುಣ್ಯ—
Verse 10
गंगादिपुण्यतीर्थेषु यत्फलं प्राप्यते नरैः । तत्फलं समवाप्नोति तीर्थस्यास्यावगाहनात्
ಗಂಗಾದಿ ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಪಡೆಯುವ ಫಲ ಯಾವದೋ, ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅದೇ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 11
मोक्षलिंगस्य माहात्म्यं शृणु पार्थ महाद्भुतम् । मया स्थानहितार्थं च समाराध्य महेश्वरम्
ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಮೋಕ್ಷಲಿಂಗದ ಮಹಾ ಅದ್ಭುತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು। ಈ ಸ್ಥಳದ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ನಾನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದೆ।
Verse 12
स्थापितं प्रवरं लिंगं नाम्ना मोक्षेश्वरं हरम् । दर्भाग्रेण ततः पार्थ कूपं खनितवानहम्
ನಾನು ಹರ (ಶಿವ)ನ ‘ಮೋಕ್ಷೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ। ನಂತರ, ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ದರ್ಭದ ಅಗ್ರದಿಂದ ನಾನು ಒಂದು ಕೂಪವನ್ನು (ಬಾವಿಯನ್ನು) ತೋಡಿದೆ।
Verse 13
प्रसाद्य लोककर्तारं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । कमण्डलोर्ब्रह्मणश्च समानीता सरस्वती
ಲೋಕಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಕಮಂಡಲುವಿನಿಂದ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತು।
Verse 14
कूपेऽस्मिन्मोक्षनाथस्य लोकानां प्रेतमुक्तये । कार्तिकस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे चतुर्दशी
ಮೋಕ್ಷನಾಥನ ಈ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಪ್ರೇತಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಲು, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಚತುರ್ದಶಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುಣ್ಯದಿನವಾಗಿದೆ।
Verse 15
कूपे स्नात्वा नरस्तस्यां तिलपिण्डं समाचरेत् । प्रेतानुद्दिश्य नियतं मोक्षतीर्थफलं भवेत्
ಆ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಮನುಷ್ಯನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಎಳ್ಳಿನ ಪಿಂಡಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು, ಪ್ರೇತರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷತೀರ್ಥಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ।
Verse 16
कुले न जायते तस्य प्रेतः पार्थ न संशयः । प्रेता मोक्षं प्रगच्छन्ति तीर्थस्यास्य प्रभावतः
ಹೇ ಪಾರ್ಥ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಅವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇತನು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ತೀರ್ಥದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಪ್ರೇತರೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।
Verse 17
जयादित्यकूपवरे नरः स्नात्वा प्रयत्नतः । गर्भेश्वरं नमस्कृत्य न स गर्भेषु मज्जति
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜಯಾದಿತ್ಯ ಕূপದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಗರ್ಭೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದವನು ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ (ಪುನರ್ಜನ್ಮವಿಲ್ಲ)।
Verse 18
इदं मया पार्थ तव प्रणीतं गुप्तस्य क्षेत्रस्य समासयोगात् । माहात्म्यमेतत्सकलं शृणोति यः स्याद्विशुद्धः किमु वच्मि भूयः
ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ಗುಪ್ತ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಇದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆನು. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಶ್ರವಣಮಾಡುವರೋ ಅವರು ಶುದ್ಧರಾಗುವರು—ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ?
Verse 56
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखंडे कौमारिकाखंडे ब्रह्मेश्वरमोक्षेश्वर गर्भश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्पंचाशत्तमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಥಮ ಮಾಹೇಶ್ವರಖಂಡದ ಕೌಮಾರಿಕಾಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮೇಶ್ವರ-ಮೋಕ್ಷೇಶ್ವರ-ಗರ್ಭೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಐವತ್ತಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.