Adhyaya 23

Verse 1

नारद उवाच । ततश्च शैलजा देवी चिक्रीड सुभगा तदा । देवगंधर्वकन्याभिर्नगकिंनरसंभवाः । मुनीनां चापि याः कन्यास्ताभिः सार्धं च शोभना

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಅನಂತರ ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿಯಾದ ಶೈಲಜಾ ದೇವಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸಿದರು; ದೇವ-ಗಂಧರ್ವರ ಕನ್ಯೆಯರೊಂದಿಗೆ, ಪರ್ವತಜನ್ಯ ಕಿನ್ನರಿಯರೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುನಿಗಳ ಕನ್ಯೆಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹ—ಅವರ ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಾಯಮಾನರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 2

कदाचिदथ मेरुस्थो वासवः पांडुनंदन । सस्मारा मां ययौ चाहं संस्मृतो वासवं तदा

ಒಮ್ಮೆ ಮೇರೂಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದ ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ), ಹೇ ಪಾಂಡುನಂದನ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು; ಅವನ ಸ್ಮರಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ನಾನು ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆನು।

Verse 3

मां दृष्ट्वा च सहस्राक्षः समुत्थायातिहर्षितः । पूजयामास तां पूजां प्रतिगृह्याहमब्रुवम्

ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ (ಇಂದ್ರ) ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತನು. ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದನು; ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು।

Verse 4

महासुर महोन्मादकालानल दिवस्पते । कुशलं विद्यते कच्चिच्च नंदसि

ಹೇ ದಿನಪತೇ ಇಂದ್ರ, ಮಹಾಸುರನಿಗ್ರಹಕ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಗ್ರ ಕಾಲಾಗ್ನಿಯಂತೆ—ಎಲ್ಲವೂ ಕುಶಲವೇ? ಮತ್ತು ನೀನು ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೀಯಾ?

Verse 5

पृष्टस्त्वेवं मया शक्रः प्रोवाच वचनं स्मयन् । कुशलस्यांकुरस्तावत्संभूतो भुवनत्रये

ನಾನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಶಕ್ರನು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದನು—“ತ್ರಿಭುವನದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕುಶಲತೆಯ ಮೊದಲ ಮೊಳಕೆ ಈಗ ಉದಯಿಸಿದೆ.”

Verse 6

तत्फलोदयसंपत्तौ तद्भवान्संस्मृतो मुने । वेत्सि सर्वमतं त्वं वै तथापि परिनोदकः

ಆ ಫಲಪ್ರದ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಉದಯದಲ್ಲಿ, ಹೇ ಮುನೇ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದೆನು. ನೀನು ಎಲ್ಲರ ಮತವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೀಯೆ; ಆದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ।

Verse 7

निर्वृतिं परमां याति निवेद्यार्थं सुहृज्जने

ನಿಜವಾದ ಸುಹೃದರ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿದವನು ಪರಮ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 8

तद्भवाञ्छैलजां देवीं शैलंद्रं शैलवल्लभाम् । हरं संभावय वरं यन्नान्यं रोचयंति ते

ಆದುದರಿಂದ ಶೈಲೆಂದ್ರಪ್ರಿಯ ಶೈಲಜಾ ದೇವಿಗೆ ಈ ವರಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ನೆರವೇರಿಸು; ಅವಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರನಾಗಿ ಕೇವಲ ಹರ (ಶಿವ)ನನ್ನೇ ವರಣಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ, ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅವಳಿಗೆ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 9

ततस्तद्वाक्यमाकर्ण्य गतोऽहं शैलसत्तमम् । ओषधिप्रस्थनिलयं साक्षादिव दिवस्पतिम्

ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದೆ—ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ—ಅಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ದಿನಪತಿ (ಸೂರ್ಯ) ಇರುವಂತೆ ತೋಚಿತು।

Verse 10

तत्र हैमे स्वयं तेन महाभक्त्या निवेदिते । महासने पूजितोहमुपविष्टो महासुखम्

ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಮಹಾಸನದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ, ನಾನು ಮಹಾಸುಖದಿಂದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೆ।

Verse 11

गृहीतार्घ्यं ततो मां च पप्रच्छ श्लक्ष्णया गिरा । कुशलं तपसः शैलः शनैः फुल्लाननांबुजः

ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವನು ಮೃದು ವಾಣಿಯಿಂದ ನನ್ನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ಆ ಶೈಲನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಅವನ ಕಮಲಸಮಾನ ಮುಖವು ಅರಳಿತು।

Verse 12

अहमप्यस्य तत्प्रोच्य प्रत्यवोचं गिरीश्वरम् । त्वया शैलेंद्र पूर्वां वाप्यपरां च दिशं तथा

ಅವನ ವಚನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಚನ ನೀಡಿ ನಾನೂ ಗಿರೀಶ್ವರನಿಗೆ ಹೇಳಿದೆನು—“ಹೇ ಶೈಲೆಂದ್ರ! ನಿನ್ನಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕೂ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸೇವಿತವೂ ಧಾರಿತವೂ ಆಗಿವೆ.”

Verse 13

अवगाह्य स्थितवता क्रियते प्राणिपालना । अहो धन्योसि विप्रेंद्राः साहाय्येन तवाचल

ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸುವವರಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲನೆ-ರಕ್ಷಣೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಹೋ! ಹೇ ಅಚಲ, ನೀ ಧನ್ಯನು; ನಿನ್ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠರೂ ಸಹ ಪೋಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 14

तपोजपव्रतस्नानौः साध्यंत्यात्मनः परम् । यज्ञांगसाधनैः कांश्चित्कंदादिफलदानतः

ತಪಸ್ಸು, ಜಪ, ವ್ರತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನಗಳಿಂದ ಆತ್ಮನ ಪರಮ ಹಿತ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಜ್ಞದ ಅಂಗಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಕಂದ-ಮೂಲ, ಫಲಾದಿಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವುದರಿಂದಲೂ ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 15

त्वं समुद्धरसि विप्रान्किमतः प्रोच्यते तव । अन्येऽपि जीव बहुधात्वामुपाश्रित्य भूधर

ನೀನು ವಿಪ್ರರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತೀಯೆ—ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು? ಹೇ ಭೂಧರ, ಇತರ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳೂ ನಾನಾವಿಧವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ.

Verse 16

मुदिताः प्रतिवर्तंते गृहस्थमिव प्राणिनः । शीतमातपवर्षांश्च क्लेशान्नानाविधान्सहन्

ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ ಮೊದಲಾದ ನಾನಾವಿಧ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು (ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ) ಗೃಹಸ್ಥನ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತವೆ.

Verse 17

उपाकरोषि जंतूनामेवंरूपा हि साधवः । किमतः प्रोच्यते तुभ्यं धन्यस्त्वं पृथिवीधर

ನೀನು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ—ಇದೇ ಸಜ್ಜನರ ಸ್ವಭಾವ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ? ಹೇ ಪೃಥ್ವೀಧರ ಪರ್ವತ, ನೀನು ಧನ್ಯನು।

Verse 18

कंदरं यस्य चाध्यास्ते स्वयं तव महेश्वरः । इत्युक्तवति वाक्यं च यथार्थं मयिफाल्गुन

ಯಾರ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಮಹೇಶ್ವರನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ನಿನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪವಿತ್ರ ಧಾಮ—ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. ಹೇ ಫಾಲ್ಗುಣ, ಅವಳ ವಾಕ್ಯ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಯಿತು।

Verse 19

हिमशैलस्य महिषी मेना आगाद्दिदृक्षया । अनुयाता दुहित्रा च स्वल्पाश्च परिचारिकाः

ಹಿಮಶೈಲದ ಮಹಿಷಿ ಮೇನಾ ದರ್ಶನಾಭಿಲಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಳು. ಅವಳು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದಳು; ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಾತ್ರ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯರು ಇದ್ದರು।

Verse 20

लज्जयानतसर्वांगी प्रविवेश सदो महत् । ततो मां शैलमहिषी ववंदे प्रणिपत्य सा

ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಸರ್ವಾಂಗವನ್ನು ವಂಗಿಸಿ ಅವಳು ಆ ಮಹಾಸಭಾಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಶೈಲಮಹಿಷಿ ನನಗೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ವಂದಿಸಿದಳು।

Verse 21

वस्त्रनिर्गूढवदना पाणिपद्मकृतांजलिः । तामहं सत्यरूपाभिराशीर्भिः समवर्धयम्

ವಸ್ತ್ರದಿಂದ ಮುಖವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಪದ್ಮಹಸ್ತಗಳಿಂದ ಅಂಜಲಿ ಮಾಡಿದ ಅವಳನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪ ಆಶೀರ್ವಚನಗಳಿಂದ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆನು।

Verse 22

पतिव्रता शुभाचारा सुबगा वीरसूः शुभे । सदा वीरवती चापि भव वंशोन्नतिप्रद

ಹೇ ಶುಭೆ! ನೀ ಪತಿವ್ರತೆ, ಶುಭಾಚಾರಿಣಿ, ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ ಹಾಗೂ ವೀರಸಂತಾನದ ಜನನಿಯಾಗಿರು. ಸದಾ ವೀರಸಂತಾನದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ವಂಶೋನ್ನತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವಳಾಗಿರು.

Verse 23

ततोऽहं विस्मिताक्षीं च हिमवद्गिरिपुत्रिकाम् । मृदुवाण्या प्रत्यवोचमेहि बाले ममांतिकम्

ಆಮೇಲೆ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾನು ಮೃದು ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದೆ—“ಬಾಲೆ, ನನ್ನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಾ.”

Verse 24

ततो देवी जगन्माता बालबावं स्वकं मयि । दर्शयंती स्वपितरं कंठे गृह्यांकमावि शत्

ಆಮೇಲೆ ಜಗನ್ಮಾತಾ ದೇವಿಯು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಬಾಲಸಹಜ ಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಂಠವನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಅವರ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು.

Verse 25

उवाच वाचं तां मंदं मुनिं वंदय पुत्रिके । मुनेः प्रसादतोऽवश्यं पतिमाप्स्यसि संमतम्

ಅವನು ಮೃದುವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಪುತ್ರಿಕೆ, ಮುನಿಯನ್ನು ವಂದಿಸು. ಮುನಿಯ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಸಂಮತವಾದ ಪತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.”

Verse 26

इत्युक्ता सा ततो बाला वस्त्रांतपि हितानना । किंचित्सहुंकृतोत्कंपं प्रोच्य नोवाच किंचन

ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಬಾಲೆ ವಸ್ತ್ರಾಂತದಿಂದ ಮುಖವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಂಪಿಸುವ ಧ್ವನಿಯೊಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಡಿಸಿ, ಮತ್ತೇನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

Verse 27

ततो विस्मितचित्तोहमुपचारविदांवरः । प्रत्यवोचं पुनर्देवीमेहि दास्यामि ते शुभे

ಆಗ ನಾನು ವಿಸ್ಮಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಶಿಷ್ಟೋಪಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ, ದೇವಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದೆನು— “ಬಾ ಶುಭೆ, ಅದನ್ನು ನಿನಗೆ ನೀಡುವೆನು।”

Verse 28

रत्नक्रीडनकं रम्यं स्तापितं सुचिरं मया । इत्युक्ता सा तदोत्थाय पितुरंकात्सवेगतः

“ರಮ್ಯವಾದ ರತ್ನಕ್ರೀಡನಕವನ್ನು ನಾನು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ”—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅವಳು ತಂದೆಯ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇಗವಾಗಿ ಎದ್ದಳು।

Verse 29

वंदमाना च मे पादौ मया नीतांक मात्मनः । मन्यता तां जगत्पूज्यामुक्तं बाले तवोचितम्

ಅವಳು ನನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ನಾನು ಅವಳನ್ನು ನನ್ನ ಮಡಿಲಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡೆ; ಜಗತ್ಪೂಜ್ಯಳೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಹೇಳಿದೆನು— “ಬಾಲೆ, ಇದು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯ।”

Verse 30

न तत्पश्यामि यत्तुभ्यं दद्म्याशीः का तवोचिता । इत्युक्ते मातृवात्सल्याच्छैलेन्द्र महिषी तदा

ನಾನು ಹೇಳಿದೆನು— “ನಿನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಯಾವ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ನಾನು ನೀಡಲಿ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।” ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಾತೃವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಶೈಲೆಂದ್ರನ ಮಹಿಷಿ ಆಗ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು।

Verse 31

नोदयामास मां मंदमानशीःशंकिता तदा । भगवन्वेत्सि सर्वं त्वमतीतानागतं प्रभो

ಆಗ ಅವಳು ಸಂಕುಚಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಾಗೂ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡು ನನ್ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು— “ಭಗವನ್, ಪ್ರಭೋ, ನೀವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದೀರಿ—ಭೂತವೂ ಭವಿಷ್ಯವೂ।”

Verse 32

तदहं ज्ञातुमिच्छामि कीदृशोऽस्याः पतिर्भवेत् । श्रुत्वेति सस्मितमुखः प्रावोचं नर्मवल्लभः

“ಆದುದರಿಂದ ನಾನು ತಿಳಿಯಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ—ಅವಳ ಪತಿ ಎಂಥವನು ಆಗುವನು?” ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ನಾನು ನಗುನಗುತ್ತ, ವಿನೋದಮಿಶ್ರಿತ ಮೃದು ವಚನಗಳಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದೆನು।

Verse 33

न जातोऽस्याः पतिर्भद्रे वर्तते च कुलक्षणः । नग्नोऽतिनिर्धनः क्रोधीवृतः क्रूरैश्च सर्वदा

“ಭದ್ರೇ, ಅವಳ ಪತಿ ಇನ್ನೂ ಜನಿಸಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಕುಲಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಅವನು ನಿರ್ವಸ್ತ್ರ, ಅತಿದರಿದ್ರ, ಕ್ರೋಧಶೀಲ, ಮತ್ತು ಸದಾ ಕ್ರೂರ ಸಂಗಾತಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿರುವನು.”

Verse 34

श्रुत्वेति संभ्रमाविष्टो ध्वस्तवीर्यो हिमाचलः । मां तदा प्रत्युवाचेदं साश्रुकण्ठो महागिरिः

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮಾಚಲನು ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ, ಅವನ ಧೈರ್ಯವು ಕುಸಿದಂತಾಯಿತು. ಆಗ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಗಂಟಲು ತುಂಬಿದ ಮಹಾಗಿರಿಯು ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 35

अहो विचित्रः सं सारो दुर्वेद्यो महतामपि । प्रवरस्त्वपि शक्त्या यो नरेषु न कृपायते

“ಅಹೋ, ಈ ಸಂಸಾರ ಎಷ್ಟೋ ವಿಚಿತ್ರ—ಮಹಾತ್ಮರಿಗೂ ದುರ್ವೇದ್ಯ. ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದವನೂ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರದೆ ಇರಬಹುದು.”

Verse 36

यत्नेन महता तावत्पुण्यैर्बहुविधैरपि । साधयत्यात्मनो लोको मानुष्य मतिदुर्लभम्

“ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ—ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಪುಣ್ಯಗಳಿಂದಲೂ—ಜೀವಿಗಳು ತಮ್ಮಿಗಾಗಿ ಮಾನವಜನ್ಮವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ.”

Verse 37

अध्रुवं तद्ध्रवत्वे च कथंचित्परिकल्प्यते । तत्रापि दुर्लभानाम समानव्रतचारिणी

ಅಧ್ರುವವಾದುದನ್ನೂ ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ರುವವೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಆ ದುರ್ಲಭ ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನ ವ್ರತಾಚರಣೆ ಮಾಡುವ ಪತ್ನಿ ದೊರಕುವುದು ಕಷ್ಟ.

Verse 38

साध्वी महाकुलोत्पन्ना भार्याया स्यात्पतिव्रता । तत्रापि दुर्लभं यच्च तया धर्मनिषेवणम्

ಮಹಾಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸಾಧ್ವೀ ಪತ್ನಿ ಪತಿವ್ರತೆಯಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೂ ಅವಳು ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವುದು ದುರ್ಲಭ.

Verse 39

सह वेदपुराणोक्तं जगत्त्रयहितावहम् । एतत्सुदुर्लभं यच्च तस्यां चैव प्रजायते

ಮತ್ತು ವೇದಪುರಾಣೋಕ್ತವಾದ, ತ್ರಿಲೋಕಹಿತಕರ ಧರ್ಮ—ಇದೂ ಅತಿದುರ್ಳಭ: ಆ ಧರ್ಮಸಾರವೇ ಅವಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಜನಿಸುವುದು.

Verse 40

तदपत्यमपत्यार्थं संसारे किल नारद । एतेषां दुर्लभानां हि किंचित्प्राप्नोति पुण्यवान्

ಓ ನಾರದಾ! ಈ ಸಂಸಾರಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ವಂಶಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಂತಾನವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಈ ದುರ್ಲಭ ಲಾಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುಣ್ಯವಂತನೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

सर्वमेतदवाप्नोति स कोपि यदिवा न वा । किंचित्केनापि हि न्यूनं संसारः कुरुते नरम्

ಯಾರಾದರೂ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಡೆಯಲಿ—ಅಥವಾ ಏನೂ ಪಡೆಯದಿರಲಿ—ಸಂಸಾರವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಯಾವುದೋ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯವನಾಗಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ಅಭಾವ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 42

अथ संसारिको दोषः स्वकृतं यत्र भुज्यते । गार्हस्थ्यं च प्रशंसंति वेदाः सर्वेऽपि नारद

ಇದೀಗ ಸಂಸಾರಜೀವನದ ದೋಷ ಇದು—ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಕೃತಕರ್ಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆದರೂ, ಹೇ ನಾರದಾ, ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳೂ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 43

नेति केचित्तत्र पुनः कथं ते यदि नो गृही । अतो धात्रा च शास्त्रेषु सुतलाभः प्रशंसितः

ಕೆಲವರು ಅಲ್ಲಿ “ಇಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದೇ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆದ್ದರಿಂದ ಧಾತೃ (ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ) ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಪುತ್ರ-ಲಾಭವನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 44

पुनश्चसृष्टिवृद्ध्यर्थं नरकत्राणनाय च । तत्र स्त्रीणां समुत्पत्तिं विना सृष्टिर्न जायते

ಮತ್ತೆ, ಸೃಷ್ಟಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನರಕತ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ—ಅಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಉದ್ಭವವಿಲ್ಲದೆ ಸೃಷ್ಟಿ ಜನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 45

सा च जातिप्रकृत्यैव कृपणा दैन्यभागिनी । तासामुपरि मावज्ञा भवेदिति च वेधसा । शास्त्रेषूक्तमसंदिग्धं वाक्यमेतन्महात्फलम्

ಅವಳು (ಸ್ತ್ರೀ) ಜನ್ಮಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ದೀನಳು, ಕಷ್ಟಭಾಗಿನಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ವೇಧಸ (ವಿಧಾತೃ) ‘ಇಂತಹ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮೇಲೆ ಅವಜ್ಞೆ ಇರಬಾರದು’ ಎಂದು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ವಾಕ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಮಹಾಫಲಪ್ರದವಾಗಿದೆ.

Verse 46

दशपुत्रसमा कन्या दशपुत्रान्प्रवर्द्धयन् । यत्फलं लभते मर्त्यस्तल्लभ्यं कन्ययैकया

ಒಂದು ಕನ್ಯೆ ಹತ್ತು ಪುತ್ರರಿಗೆ ಸಮಾನಳು. ಹತ್ತು ಪುತ್ರರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಪಡೆಯುವ ಪುಣ್ಯಫಲ—ಅದೇ ಫಲ ಒಂದೇ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 47

तस्मात्कन्या पितुः शोच्या सदा दुःखविवर्धिनी

ಆದುದರಿಂದ ಕನ್ಯೆ ತಂದೆಗೆ ಶೋಚನೀಯಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಸದಾ ದುಃಖವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವಳು.

Verse 48

यापि स्यात्पूर्णसर्वार्था पतिपुत्रधनान्विता । त्वयोक्तं च कृते ह्यस्यास्तद्वाक्यं मम शोकदम्

ಅವಳು ಸರ್ವಾರ್ಥಪೂರ್ಣಳಾಗಿ—ಪತಿ, ಪುತ್ರರು, ಧನದಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದರೂ—ಅವಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹೇಳಿದುದೂ ಮಾಡಿದುದೂ, ಅದೇ ವಾಕ್ಯ ನನಗೆ ಶೋಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 49

केन दोषेण मे पुत्री न योग्या आशिषामता । न जातोऽस्याः पतिः कस्माद्वर्तते वा कुलक्षणः

ಯಾವ ದೋಷದಿಂದ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳಿಗೆ—ಸದ್ವಿವಾಹಕ್ಕೆ—ಅರ್ಹಳಲ್ಲ ಎಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು? ಅವಳಿಗೆ ಪತಿ ಏಕೆ ಜನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಶುಭ ಕುಲಲಕ್ಷಣ ಏಕೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 50

निर्धनश्च मुने कस्मात्सर्वेषां सर्वदः कुतः । इति दुर्घटवाक्यं ते मनो मोहयतीव मे

ಓ ಮುನೇ! ಅವನು ‘ನಿರ್ಧನ’ ಹೇಗೆ, ಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡುವ ‘ಸರ್ವದ’ ಹೇಗೆ? ನಿನ್ನ ಈ ದುರ್ಘಟ ವಾಕ್ಯ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 51

इति तं पुत्रवात्सल्यात्सभार्यं शोकसंप्लुतम् । अहमाश्वासयं वाग्भिः सत्याभिः पांडुनंदन

ಹೀಗೆ ಪುತ್ರವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ಪಾಂಡುನಂದನ, ನಾನು ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದೆ.

Verse 52

मा शुचः शैलराज त्वं हर्षस्थानेऽतिपुण्यभाक् । श्रृणु तद्वचनं मह्यं यन्मयोक्तं च ह्यर्थवत्

ಹೇ ಶೈಲರಾಜಾ! ದುಃಖಿಸಬೇಡ; ನೀನು ಅತ್ಯಂತ ಪುಣ್ಯವಂತನು—ಇದು ಹರ್ಷಿಸುವ ಸಂದರ್ಭ. ನನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು; ನಾನು ಹೇಳುವುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ.

Verse 53

जगन्माता त्वियं बाला पुत्री ते सर्वसिद्धिदा । पुरा भवेऽभवद्भार्या सतीनाम्ना भवस्य या

ಈ ಬಾಲಿಕೆಯೇ ನಿಜವಾಗಿ ಜಗನ್ಮಾತೆ—ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿ, ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವವಳು. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವಳೇ ಭವ (ಶಿವ)ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ‘ಸತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು.

Verse 54

तदस्याः किमहं दद्मि रवेर्दीपमिवाल्पकः । संचिंत्येति महादेव्या नाशिषं दत्तवानहम्

ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ಏನು ಕೊಡಬಲ್ಲೆ—ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸಣ್ಣ ದೀಪ ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೇ! ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಮಹಾದೇವಿಗೆ ನಾನು ಯಾವುದೇ ‘ಆಶೀರ್ವಾದ’ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 55

न जातोऽभवद्भार्या पतिश्चेति वर्तते च भवो हि सः । न स जातो महादेवो भूतभव्यभवोद्भवः

ಅವನು ಜನಿಸಿದವನು ಅಲ್ಲ; ಆದರೂ ‘ಪತಿ’ ‘ಪತ್ನಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ—ಏಕೆಂದರೆ ಅವನೇ ಭವ (ಶಿವ). ಆ ಮಹಾದೇವ ಅಜನ್ಮ; ಅವನಿಂದಲೇ ಭೂತ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಭವಪ್ರವಾಹ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 56

शरण्यः शाश्वतः शास्ता शंकरः परमेश्वरः

ಅವನೇ ಶರಣ್ಯ, ಶಾಶ್ವತ, ಪರಮ ಶಾಸ್ತಾ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶಕ—ಶಂಕರ, ಪರಮೇಶ್ವರ.

Verse 57

सर्वे देवा यत्पदमामनंति वेदैश्च सर्वैरपि यो न लभ्यः । ब्रह्मादिविश्वं ननु यस्य शैल बालस्य वा क्रीडनकं वदंति

ಯಸ್ಯ ಪರಮಪದವನ್ನು ಸರ್ವ ದೇವರು ವೇದಗಳಿಂದಲೂ ಸದಾ ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಸರ್ವ ವೇದಗಳೂ ಸೇರಿಯೂ ಯವನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾರವೋ—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಆ ಶೈಲತನಯ ಬಾಲನಿಗೆ ಕೇವಲ ಕ್ರೀಡನಕವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 58

स चामंगल्यशीलोऽपि मंगलां यतनो हरः । निर्धनः सर्वदश्चासौ वेद स्वं स्वयमेव सः

ಅವನು ‘ಅಮಂಗಳಸ್ವಭಾವ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಹರನೇ ಮಂಗಳದ ಕಾರಣ. ‘ನಿರ್ಧನ’ನಾದರೂ ಅವನೇ ಸರ್ವದಾತ; ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವನೇ ಸ್ವಯಂ ಅರಿತವನು।

Verse 59

स च देवोऽचलः स्थाणुर्महादेवोऽजरो हरः । भविष्यति पतिः सोऽस्यास्तत्किमर्थं तु शोचसि

ಆ ದೇವನು—ಅಚಲ, ಸ್ಥಾಣು, ಮಹಾದೇವ, ಅಜರ ಹರ—ಅವಳ ಪತಿಯಾಗುವನು. ಹಾಗಾದರೆ ನೀನು ಏಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತೀಯ?