Adhyaya 48

Verse 1

नारद उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि सोमनाथमहिं स्फुटम् । शृण्वन्यां कीर्त यिष्यामि पापमोक्षमवाप्नुयात्

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು— ಈಗ ನಾನು ಸೋಮನಾಥನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುತ್ತೇನೆ; ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಪಾಪಮೋಚನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 2

पुरा त्रेतायुगे पार्थ चौडदेशसमुद्भवौ । ऊर्जयंतश्च प्रालेयो विप्रावास्तां महाद्युती

ಪುರಾತನ ತ್ರೇತಾಯುಗದಲ್ಲಿ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಚೌಡದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಇದ್ದರು—ಊರ್ಜಯಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಲೇಯ।

Verse 3

तावेकदा पुराणार्थे श्लोकमेकमपश्यताम् । तं दृष्ट्वा सर्वशास्त्रज्ञावास्तां कंटकितत्वचौ

ಒಮ್ಮೆ ಪುರಾಣಾರ್ಥವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಕಂಡರು. ಅದನ್ನು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹರ್ಷದಿಂದ ರೋಮಾಂಚಿತರಾದರು।

Verse 4

प्रभासाद्यानि तीर्थानि पुलस्त्यायाह पद्मभूः । न यैस्तत्राप्लुतं चैव किं तैस्तीर्थमुपासितम्

ಪದ್ಮಭೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಲಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಭಾಸಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳು ಮಹಾಪವಿತ್ರ; ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡದವರು ಇತರ ತೀರ್ಥಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೂ ಅವರಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಲಾಭವೇನು?

Verse 5

इति श्लोकं पठित्वा तौ पुनःपुनरभिष्टुतम् । तर्ह्येव च प्रभासाय निःसृतौ स्नातुमुत्तमौ

ಆ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಪಠಿಸಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ಮರುಮರು ಸ್ತುತಿಸಿದರು. ತಕ್ಷಣವೇ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಸ್ನಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 6

तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः । महर्षिगणसंकीर्णामुत्तीणौ नर्मदां शिवाम्

ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾಡುಗಳನ್ನೂ ನದಿಗಳನ್ನೂ ದಾಟಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶಿವಮಯ ಶುಭ ನರ್ಮದೆಯನ್ನು ದಾಟಿದರು.

Verse 7

गुप्तक्षेत्रस्य माहात्म्यं महीसागरसंगमम् । तत्र स्नात्वा प्रभासाय तन्मध्येन प्रतस्थतुः

ಅವರು ಗುಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನೂ ಭೂಮಿ-ಸಾಗರ ಸಂಗಮದ ವೈಭವವನ್ನೂ ಕೇಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಅದೇ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು.

Verse 8

ततो मार्गस्य शून्यत्वात्तृट्क्षुधापीडितौ भृशम् । आस्तां विचेतनौ विप्रौ सिद्धलिंगसमीपतः

ಮಾರ್ಗವು ನಿರ್ಜನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದಾಹ-ಕ್ಷುಧೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತರಾದರು. ಸಿದ್ಧಲಿಂಗದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಚೇತನರಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದರು.

Verse 9

सिद्धनाथं नमस्कृत्य संप्रयातौ सुधैर्यतः । क्षुधावेगेन तीव्रेण तृषा मध्यार्कतापितौ

ಸಿದ್ಧನಾಥನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ಥಿರ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು; ಆದರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೂರ್ಯತಾಪದಿಂದ ಸುಟ್ಟು, ತೀವ್ರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದರು।

Verse 10

सहसा पतितौ भूमौ स्थूणपादौ विमूर्छितौ । ततो मुहूर्तात्प्रालेय ऊर्जयंतमभाषत

ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಅವರು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು; ಅವರ ಪಾದಗಳು ಕಂಬಗಳಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಮೂರ್ಚಿತರಾದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನ ಬಳಿಕ ಪ್ರಾಲೇಯನು ಊರ್ಜಯಂತನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 11

किंचिद्विश्वस्य धैर्याच्च सखे किं न श्रुतं त्वया । यथा यथा विवर्णांगो जायते तीर्थयात्रया

ಸಖೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯದ ವಿಷಯವನ್ನು ನೀನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ? ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ದೇಹವು ಮರುಮರು ವರ್ಣಹೀನವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 12

तथातथा भवेद्दानैर्दीनः सोमेश्वरो हरः । तथाऽस्तां लुंठमानौ तावेवमुक्ते श्रुतेऽपि च

ಅದೇ ರೀತಿ ದಾನಧರ್ಮಗಳಿಂದ ದೀನರ ಮೇಲೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಹರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಕೇಳಿದರೂ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉರುಳಾಡುತ್ತಿದ್ದರು।

Verse 13

लुंठमानो जगामैव प्रालेयः किंचिदंतरे । उत्थितं सहसा लिंगं भूमिं भित्त्वा सुदुर्दृशम्

ಉರುಳಾಡುತ್ತಲೇ ಪ್ರಾಲೇಯನು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋದನು. ಆಗ ಸಹಸಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೀರಿ ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು—ನೋಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಹಾಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ।

Verse 14

खे वाणी चाभवत्तत्र पुष्पवर्षपुरःसरा । प्रालेय तव हेतोस्तु सोमनाथसमं फलम् । उत्थितं सागरतटे लिंगं तिष्ठात्र सुव्रत

ಆಗ ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯವಾಣಿ ಮೊಳಗಿತು— “ಪ್ರಾಲೇಯಾ! ನಿನ್ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫಲವು ಸೋಮನಾಥಫಲದ ಸಮಾನವಾಗುವುದು. ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಈ ಲಿಂಗವು ಇಲ್ಲಿ ಯೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ, ಓ ಸುವ್ರತ!”

Verse 15

प्रालेय उवाच । यद्येवं सत्यमेतच्च तथाप्यात्मा प्रकल्पितः

ಪ್ರಾಲೇಯನು ಹೇಳಿದನು— “ಇದು ನಿಜವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ನನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪವು ಈಗಾಗಲೇ ದೃಢವಾಗಿದೆ।”

Verse 16

प्रभासाय प्रयातव्यं यदाऽमृत्योर्मया स्फुटम् । ततश्चैवोर्ज्जयंतोऽपि मूर्छाभावाल्लुठन्पुरः

“ನಾನು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಲೇಬೇಕು— ಪ್ರಾಣ ಹೋಗಿದರೂ ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ।” ನಂತರ ಊರ್ಜಯಂತನೂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಭಾವದಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉರುಳುತ್ತಾ ಹಾವುಹೋಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿದನು।

Verse 17

अपश्यदुत्थितं लिंगं स चैवं प्रत्यपद्यत । ततः प्रत्यक्षतां प्राप्तो भवश्चक्रे तयोर्दृढे

ಅವನು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡಿ ಅದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಆಗ ಭವ (ಶಿವ) ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅಚಲವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು।

Verse 18

दृष्ट्या तनू ततो यातौ प्रभासं शिवसद्म च । तावेतौ सोमनाथौ द्वौ सिद्धेश्वरसमीपतः

ನಂತರ ಕೇವಲ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದ ಅವರ ದೇಹಗಳು ಪ್ರಭಾಸಕ್ಕೂ ಶಿವಸದ್ಮಕ್ಕೂ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ‘ಎರಡು ಸೋಮನಾಥರು’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು।

Verse 19

ऊर्जयंतः प्रतीच्यां च प्रालेयस्येश्वरोऽपरः । सोमकुडांभसि शनैः स्नात्वार्णवमहीजले

ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಲಪ್ರದನಾದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪ್ರಭು ಪ್ರಾಲೇಯೇಶ್ವರನು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೋಮಕೂಡದ ಜಲದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಜಲ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಜಲ ಮಿಶ್ರಿತ ಪವಿತ್ರ ಜಲದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು।

Verse 20

सोमनाथद्वयं पश्येज्जन्मपापात्प्रमुच्यते । ब्रह्मात्र स्थापयित्वा तु हाटकेश्वर संज्ञितम्

ಸೋಮನಾಥರ ಯುಗ್ಮವನ್ನು ಯಾರು ದರ್ಶನಮಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಜನ್ಮದಿಂದ ಸಂಚಿತ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ‘ಹಾಟಕೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 21

महीनगरके लिंगं पातालात्सुमनोहरम् । तुष्टाव देवं प्रयतः स्तुतिं तां शृणु पांडव

ಮಹೀನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾತಾಳದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರ ಲಿಂಗವಿದೆ. ನಂತರ ಅವನು ಏಕಾಗ್ರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು; ಹೇ ಪಾಂಡವ, ಆ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಕೇಳು।

Verse 22

नमस्ते भगवन्रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय रुद्राय रसायांबुमयाय ते

ಹೇ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರಾ! ಭಾಸ್ಕರನಂತೆ ಅಪರಿಮಿತ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಭವ-ರುದ್ರಾ! ಭೂಮಿಯ ಸಾರವೂ ಜಲಮಯವೂ ಆದ ನಿನ್ನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಣಾಮ.

Verse 23

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः । ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः

ಭೂಮಿರೂಪನಾಗಿ ಸದಾ ಸುಗಂಧಭರಿತನೂ ಜೀವಪ್ರದನೂ ಆದ ಶರ್ವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಹೇ ಈಶಾ! ವಾಯುರೂಪನಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶತತ್ತ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮೋ ನಮಃ।

Verse 24

पशूनां पतये चापि पावकायातितेजसे । भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

ಪಶುಗಳ ಪತಿಯಾದ ಪಶುಪತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅತಿತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪಾವಕಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಆಕಾಶರೂಪನಾದ ಭೀಮನಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬ್ದತತ್ತ್ವಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿನಗೂ ನಮಃ.

Verse 25

महादेवाय सोमाय अमृताय नमोऽस्तु ते । उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

ಮಹಾದೇವ, ಸೋಮ, ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನೇ—ನಿನಗೆ ನಮೋऽಸ್ತು. ಉಗ್ರನೇ, ಯಜಮಾನನೇ, ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಪ್ರಭು—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 26

इत्येवं नामभिर्दिव्यैः स्तव एष उदीरितः । यः पठेच्छृणुयाद्वापि पितामहकृतं स्तवम्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದಿವ್ಯ ನಾಮಗಳಿಂದ ಈ ಸ್ತವವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ—ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಕೃತವಾದ ಈ ಸ್ತವವನ್ನು—

Verse 27

हाटकेश्वरलिंगस्य नित्यं च प्रयतो नरः । अष्टमूर्तेः स सायुज्यं लभते नात्र संशयः

ಸಂಯಮದಿಂದ ನಿತ್ಯ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 28

हाटकेश्वरलिंगं च प्रयतो यः स्मरेदपि । तस्य स्याद्वरदो ब्रह्मा तेनेदं स्थापितं जय

ಸಂಯಮದಿಂದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ-ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಿಸಿದರೂ ಅವನಿಗೆ ಬ್ರಹ್ಮನು ವರದನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹೇ ಜಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು (ಲಿಂಗವನ್ನು) ಅವನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ.

Verse 29

एवंविधानि तीर्थानि महीसागरसंगमे । बहूनि संति पुण्यानि संक्षेपाद्वर्णितानि मे

ಭೂಮಿ–ಸಮುದ್ರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅನೇಕ ತೀರ್ಥಗಳು ಇವೆ; ಅವು ಬಹುಪುಣ್ಯಪ್ರದ. ನಾನು ಅವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 48

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां प्रथमे माहेश्वरखण्डे कौमारिकाखण्डे स्तम्भतीर्थमाहात्म्ये सोमनाथवृत्तांतवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರಿ ಸಂಹಿತೆಯ ಪ್ರಥಮ ಮಾಹೇಶ್ವರಖಂಡದ ಕೌಮಾರಿಕಾಖಂಡದಲ್ಲಿ, ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಸೋಮನಾಥ ವೃತ್ತಾಂತ ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।