Adhyaya 42

Verse 1

नारद उवाच । ततो मया स्थापिते च स्थाने कालांतरेण ह । चिंतितं हृदये भूयो द्विजानुग्रहकाम्यया

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ನಾನು ಅದನ್ನು ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಕೆಲಕಾಲವಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದೆನು—ದ್ವಿಜರ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ) ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸಿ।

Verse 2

वासुदेवविहीनं हि तीर्थमेतन्न रोचते । असूर्यं हि जगद्यद्वत्स हि भूषण भूषणम्

ವಾಸುದೇವನಿಲ್ಲದ ಈ ತೀರ್ಥ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಲ್ಲ; ಸೂರ್ಯವಿಲ್ಲದ ಜಗತ್ತು ನಿರಾನಂದವಾಗಿರುವಂತೆ—ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಭೂಷಣಗಳ ಭೂಷಣನು।

Verse 3

यत्र नैव हरिः स्वामी तीर्थे गेहेऽथ मानसे । शास्त्रे वा तदसत्सर्वं हांसं तीर्थं न वायसम्

ತೀರ್ಥದಲ್ಲಾಗಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಗಲಿ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಾಗಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ—ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥ. ತೀರ್ಥ ಹಂಸದಂತೆ ಶುದ್ಧ-ವಿವೇಕಿಯಿರಲಿ, ಕಾಗೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲ।

Verse 4

तस्मात्प्रसाद्य वरदं तीर्थेऽस्मिन्पुरुषोत्तमम् । आनेष्ये कलया साक्षाद्विश्वनुग्रहकाम्यया

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವರದನಾದ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ, ವಿಶ್ವಾನುಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಅವನ ದಿವ್ಯಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸాక్షಾತ್ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರುವೆನು।

Verse 5

इति संचिंत्य कौरव्य ततोऽहं चात्र संस्थितः । ज्ञानयोगेन योगींद्रं शतं वर्षाण्यतोषयम्

ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ಹೇ ಕೌರವ್ಯ, ನಾನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಉಳಿದೆನು; ಜ್ಞಾನಯೋಗದ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಯೋಗಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯನ್ನು ನೂರು ವರ್ಷ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದೆನು।

Verse 6

अष्टाक्षरं जपन्मंत्रं संनिगृह्येंद्रियाणि च । वासुदेवमयो भूत्वा सर्वभूतकृपापरः

ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ನಾನು ವಾಸುದೇವಮಯನಾಗಿ, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದೆನು।

Verse 7

एवं मयाराध्यमानो गरुडं हरिरास्थितः । गणकोटिपरिवृतः प्रत्यक्षः समजायत

ಈ ರೀತಿ ನನ್ನ ಆರಾಧನೆಯಿಂದ ಹರಿ ಗರುಡಾರೂಢನಾಗಿ, ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಗಣಗಳಿಂದ ಪರಿವೃತನಾಗಿ, ಪ್ರತ്യക്ഷವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು।

Verse 8

तमहं प्रांजलिर्भूत्वा दत्त्वार्घ्यं विधिवद्धरेः । प्रत्यवोचं प्रमम्याथ प्रबद्धकरसं पुटः

ಆಮೇಲೆ ನಾನು ಪ್ರಾಂಜಲಿಯಾಗಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಹರికి ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಮಡಿದ ಕೈಗಳ ಅಂಜಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನಿಗೆ ವಿನಂತಿಸಿದೆನು।

Verse 9

श्वेतद्वीपे पुरा दृष्टं मया रूपं तव प्रभो । अजं सनातनं विष्णो नरनारायणात्मकम्

ಪ್ರಭೋ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡೆನು—ವಿಷ್ಣೋ! ಅದು ಅಜ, ಸನಾತನ, ನರನಾರಾಯಣಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪ।

Verse 10

तद्रूपस्य कलामेकां स्थापयात्र जनार्दन । यदि तुष्टोऽसि मे विष्णो तदिदं क्रियतां त्वया

ಹೇ ಜನಾರ್ದನ! ಆ ರೂಪದ ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸು. ಹೇ ವಿಷ್ಣೋ! ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ನೀನೇ ನೆರವೇರಿಸು।

Verse 11

एवं मया प्रार्थितोऽथ प्रोवाच गरुडध्वजः । एवमस्तु ब्रह्मपुत्र यत्त्वयाभीप्सितं हृदि

ನನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಗರುಡಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಹೇಳಿದರು— “ತಥಾಸ್ತು, ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ! ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿಸಿದುದು ನೆರವೇರಲಿ।”

Verse 12

तत्तथा भविता सर्वमप्यत्रस्थं सदैव हि । एवमुक्त्वा गते विष्णौ निवेश्य स्वकलां प्रभो

“ಅದೆಲ್ಲವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಭವಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಷ್ಣು ತೆರಳಿದ ನಂತರ ಪ್ರಭು ತನ್ನ ದಿವ್ಯಕಲೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು।

Verse 13

मया संस्थापितो विष्णुर्लोकानुग्रहकाम्यया । यस्मात्स्वयं श्वेतद्वीपनिवास्यत्र हरिः स्थितः

ಲೋಕಾನುಗ್ರಹದ ಆಸೆಯಿಂದ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆನು; ಆದಕಾರಣ ಶ್ವೇತದ್ವೀಪನಿವಾಸಿಯಾದ ಸ್ವಯಂ ಹರಿಯೇ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 14

वृद्धो विश्वस्य विश्वाख्यो वासुदेवस्ततः स्मृतः । कार्तिके शुक्लपक्षे या भवत्ये कादशी शुभा

ಅವರು ‘ವಾಸುದೇವ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ—ವಿಶ್ವದ ವೃದ್ಧನು, ಲೋಕವೆಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ಕಾರ್ತಿಕ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಆ ಶುಭ ಏಕಾದಶಿ ವಿಶೇಷ ಪಾವನ.

Verse 15

स्नानं कृत्वा विधानेन तोयप्रस्रवणादिषु । योर्चयेदच्युतं भक्त्या पंचोपचारपूजया

ಜಲಪ್ರಸ್ರವಣಾದಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಂಚೋಪಚಾರ ಪೂಜೆಯಿಂದ ಅಚ್ಯುತನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸುವವನು,

Verse 16

उपोष्य जागरं कुर्याद्गीतवाद्यं हरेः पुरः । कथां वा वैष्णवीं कुर्याद्दंभक्रोधविवर्जितः

ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಹರಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೀತ-ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೀರ್ತನೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲವೆ ದಂಭ-ಕ್ರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ವೈಷ್ಣವ ಕಥೆಯನ್ನು ಪಠಿಸಬೇಕು.

Verse 17

दानं दद्याद्यथाशक्त्या नियतो हृष्टमानसः । अनेकभवसंभूतात्कल्मषादखिलादपि

ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದಾನ ನೀಡಬೇಕು; ನಿಯಮಪಾಲನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಹರ್ಷಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ—ಅನೇಕ ಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚಿತವಾದ ಸಮಸ್ತ ಪಾಪರಾಶಿಯಿಂದಲೂ।

Verse 18

मुच्यतेऽसौ न संदेहो यद्यपि ब्रह्मघातकः । गारुडेन विमानेन वैकुंठं पदमाप्नुयात्

ಅವನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಂತಕನಾದರೂ ಸಹ; ಗರುಡವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟು ವೈಕುಂಠಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

कुलानां तारयेत्पार्थ शतमेकोत्तरं नरः । श्रद्धायुक्तं मुदा युक्तं सोत्साहं सस्पृहं तथा

ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ಆ ನರನು ನೂರೊಂದು ಕುಲಗಳನ್ನು ತಾರಿಸುತ್ತಾನೆ; (ವ್ರತ) ಶ್ರದ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆನಂದದೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ, ಭಗವಂತನಿಗಾಗಿ ಸ್ಪೃಹೆಯೊಂದಿಗೆ ಇರಲಿ.

Verse 20

अहंकारविहीनं च स्नानं धूपानुपनम् । पुष्पनैवेद्यसंयुक्तमर्घदानसमन्वितम्

ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಧೂಪ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು; ಪುಷ್ಪ ಹಾಗೂ ನೈವೇದ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಅರ್ಘ್ಯದಾನ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.

Verse 21

यामेयामे महाभक्त्या कृतारार्तिकसंयुतम् । चामराह्लादसंयुक्तं भेरीनादपुरस्कृतम्

ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಾಮದಲ್ಲೂ ಮಹಾಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರತಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ; ಚಾಮರ-ವ್ಯಜನದ ಆನಂದದೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಭೇರೀನಾದ ಮುಂಚೂಣಿಯಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 22

पुराणश्रुतिसंपन्नं भक्तिनृत्यसमन्वितम् । विनिद्रंक्षृत्तृषास्वादस्पृहाहीनं च भारत

ಓ ಭಾರತ! ಇದು ಪುರಾಣಪಠಣ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಶ್ರವಣದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ, ಭಕ್ತಿನೃತ್ಯದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ; ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದೆ, ರುಚಿ, ಹಸಿವು, ದಾಹ ಮತ್ತು ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 23

तत्पादसौरभघ्राणसंयुतं विष्णुवल्लभम् । सगीतं सार्चनकरं तत्क्षेत्रगमनान्वितम्

ಅವನ ಪಾದಸೌರಭವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದುದು; ಗಾನ-ಕೀರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅರ್ಚನೆ-ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿ, ಅವನ ಕ್ಷೇತ್ರಯಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 24

पायुरोधेन संयुक्तं ब्रह्मचर्यसमन्वितम् । स्तुतिपाठेन संयुक्तं पादोदकविभूषितम्

ಇದು ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಚರಣೆಯಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾಗಿದೆ; ಸ್ತುತಿಪಠಣದೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದೋದಕದಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 25

सत्यान्वितं सत्ययोगसंयुतं पुण्यवार्तया । पंचविंशतिभिर्युक्तं गुणैर्यो जागरं नरः । एकादश्यां प्रकुर्वीत पुनर्न जायते भुवि

ಸತ್ಯದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸತ್ಯಯೋಗದ ಅನುಶಾಸನದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಪುಣ್ಯವಾರ್ತೆಯಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಿ—ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮನ್ವಿತವಾದ—ಅಂತಹ ಜಾಗರಣವನ್ನು ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಮಾಡುವ ನರನು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 26

अत्र तीर्थवरे पूर्वमैतरेय इति द्विजः । सिद्धिं प्राप्तो महाभागो वासुदेवप्रसादतः

ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಐತರೇಯ’ ಎಂಬ ದ್ವಿಜನು, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನು, ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು।

Verse 27

अर्जुन उवाच । ऐतरेयः कस्य पुत्रो निवासः क्वास्य वा मुने । कथं सिद्धिमागाद्धीमान्वासुदेवप्रसादतः

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನೇ! ಐತರೇಯನು ಯಾರ ಪುತ್ರನು? ಅವನ ನಿವಾಸ ಎಲ್ಲಿ? ಆ ಧೀಮಾನ್ ವಾಸುದೇವನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದನು?

Verse 28

नारद उवाच । अस्मिन्नेव मम स्थाने हारीतस्यान्वयेऽभवत्

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಇಲ್ಲಿಯೇ, ನನ್ನ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ, ಅವನು ಹಾರೀತ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು।

Verse 29

मांडूकिरिति विप्राग्र्यो वेदवेदांगपारगः

ಮಾಂಡೂಕಿ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಇದ್ದನು; ಅವನು ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 30

तस्यासी दितरा नाम भार्या साध्वीगुणैर्युता । तस्यामुत्पद्यत सुतस्त्वैतरेय इति स्मृतः

ಅವನಿಗೆ ‘ದಿತರಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪತ್ನಿ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಸಾಧ್ವೀಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳಿಂದ ಒಬ್ಬ ಪುತ್ರನು ಜನಿಸಿದನು; ಅವನು ‘ಐತರೇಯ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು।

Verse 31

स च बाल्यात्प्रभृत्येव प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् । जजापमंत्रं त्वनिशं द्वादशाक्षरसंज्ञितम्

ಅವನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಅನುಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ‘ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ನಿರಂತರ ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 32

न श्रृणोति न वक्त्येव मनसापि च किंचन । एवंप्रभावः सोऽभूच्च बाल्ये विप्रसुतस्तदा

ಅವನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ, ಮಾತಾಡಲಿಲ್ಲ; ಮನಸಿನಿಂದಲೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ತೊಡಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಸ್ಥಿತಿ ಇಂತಹ ಅತಿಶಯವಾಗಿತ್ತು।

Verse 33

ततो मूकोऽयमित्येव नानोपायैः प्रबोधितः । पित्रा यदा न कुरुते व्यवहाराय मानसम्

ಆಮೇಲೆ ‘ಇವನು ಮೂಕ’ ಎಂದುಕೊಂಡು ತಂದೆ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವನು ಲೋಕವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮನಸನ್ನೂ ತಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ—

Verse 34

ततो निश्चित्य मनसा जडोयमिति भारत । अन्यां विवाहयामास दारान्पुत्रांस्तथादधे

ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಭಾರತ, ‘ಇವನು ಜಡಬುದ್ಧಿ’ ಎಂದು ಮನದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ವಿವಾಹಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅವಳಿಂದ ಪತ್ನೀಧರ್ಮವೂ ಪುತ್ರಸಂತಾನವೂ ಪಡೆದನು।

Verse 35

पिंगानाम च सा भार्या तस्याः पुत्राश्च जज्ञिरे । चत्वारः कर्मकुशला वेदवेदांगवादिनः

ಆ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ಪಿಂಗಾ; ಅವಳಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು—ಕರ್ಮಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಕುಶಲರು, ವೇದ ಮತ್ತು ವೇದಾಂಗಗಳ ನಿಪುಣ ವಕ್ತಾರರು।

Verse 36

यज्ञेषु शांतिहोमेषु द्विजैः सर्वत्र पूजिताः । ऐतरेयोपि नित्यं च त्रिकालं हरिकंदिरे

ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಾಂತಿಹೋಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ದ್ವಿಜರಿಂದ ಪೂಜಿತರಾದರು. ಐತರೇಯನೂ ನಿತ್ಯ ತ್ರಿಕಾಲ ಹರಿ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದನು.

Verse 37

जजाप परमं जाप्यं नान्यत्र कुरुते श्रमम् । ततो माता निरीक्ष्यैव सपत्नीतनयांस्तथा

ಅವನು ಪರಮ ಜಪ್ಯಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಬೇರೆ ಯಾವುದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರಮಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ತಾಯಿ ಸಪತ್ನಿಯ ಪುತ್ರರನ್ನೂ ನೋಡಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಥಿತಳಾದಳು.

Verse 38

दार्यमाणेन मनसा तनयं वाक्यमब्रवीत् । क्लेशायैव च जातोऽसि धिग्मे जन्म च जीवितम्

ವ್ಯಥೆಯಿಂದ ಚಿದ್ರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವಳು ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು—“ನೀನು ಕೇವಲ ಕ್ಲೇಶಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೀ. ಧಿಕ್ಕಾರ ನನ್ನ ಜನ್ಮಕ್ಕೂ ಜೀವನಕ್ಕೂ!”

Verse 39

नार्यास्तस्या नृलोकेऽत्र वरैवाजननिः स्फुटम् । विमानिता या भर्त्रास्यान्न पुत्रः स्याद्गुणैर्युतः

ಈ ನೃಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ತಾಯಿಯೇ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು. ಗಂಡನಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾದವಳ ಮಗನು ಹೇಗೆ ಗುಣಯುಕ್ತನಾಗುವನು?

Verse 40

पिंगेयं कृतपुण्या वै यस्याः पुत्रा महागुणाः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वत्राभ्यर्चिता गुणैः

ಈ ಪಿಂಗಾ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೃತಪುಣ್ಯವತಿ; ಅವಳ ಪುತ್ರರು ಮಹಾಗುಣಯುತರು—ವೇದ ಹಾಗೂ ವೇದಾಂಗಗಳ ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು—ಗುಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪೂಜಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 41

तदहं पुत्र दुर्भाग्या महीसागरसंगमे । निमज्जीष्ये वरं मृत्युर्जीविते किं फलं मम । त्वमप्येवं महामौनी नन्द भक्तो हरेश्चिरम्

ಎಲೈ ಪುತ್ರನೇ, ದುರಾದೃಷ್ಟವಂತಳಾದ ನಾನು ಮಹೀಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವೆನು; ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾವೇ ಲೇಸು. ನೀನೂ ಕೂಡ ಮಹಾಮೌನಿಯೂ ಮತ್ತು ಹರಿಯ ಭಕ್ತನೂ ಆಗಿರುವೆ.

Verse 42

नारद उवाच । इति मातुर्वचः श्रुत्वा प्रहसन्नैतरेयकः

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು: ತಾಯಿಯ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಐತರೇಯನು ನಗತೊಡಗಿದನು.

Verse 43

ध्यात्वा मुहुर्तं धर्मज्ञो मातरं प्रणतोऽब्रवीत् । मातर्मिथ्याभिभूतासि अज्ञाने ज्ञानवत्यसि

ಧರ್ಮಜ್ಞನು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ತಾಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: "ತಾಯೇ, ನೀನು ಮಿಥ್ಯೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೀಯೆ; ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೀಯೆ."

Verse 44

अशोच्ये शोचसि शुभे शोच्ये नैवाऽपि शोचसि । देहस्यास्य कृते मिथ्यासंसारे किं विमुह्यसि

ಎಲೈ ಮಂಗಳಮಯಿಯೇ! ಶೋಕಿಸಬಾರದ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀನು ಶೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ಶೋಕಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಮಿಥ್ಯಾ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಭ್ರಮೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದೀಯೆ?

Verse 45

मूर्खाचरितमेतद्धि मन्मातुरुचितं न हि । अन्यत्संसारसारं च सारमन्यच्च मोहिताः

ಇಂತಹ ಮೂರ್ಖರ ನಡವಳಿಕೆಯು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ. ಮೋಹಗೊಂಡವರು ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೋ ಸಂಸಾರ ಸಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಸಾರವು ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿದೆ.

Verse 46

प्रपश्यंति यथा रात्रौ खद्योतं दीपवत्स्थितम् । यदिदं मन्यसे सारं श्रृणु तस्याप्यसारताम्

ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಮಿಂಚುಹುಳುವನ್ನು ದೀಪವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುವಂತೆ, ನೀನು ‘ಸಾರ’ವೆಂದುಕೊಂಡದ್ದರ ಅಸಾರತೆಯನ್ನು ಈಗ ಕೇಳು।

Verse 47

एवंविधं हि मानुऽयमा गर्भादिति कष्टदम् । अस्थिपट्टतुलास्तम्भे स्नायुबन्धेन यंत्रिते

ಇಂತಹದೇ ಈ ಮಾನವದೇಹ—ಗರ್ಭದಿಂದಲೇ ಕಷ್ಟಕರ; ಎಲುಬಿನ ಫಲಕ-ಸ್ತಂಭಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಂತೆ, ಸ್ನಾಯುಬಂಧಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತ।

Verse 48

रक्तमांसमदालिप्ते विण्मूत्रद्रव्यभाजने । केशरोमतृणच्छन्ने सुवर्णत्वक्सुधूतके

ರಕ್ತಮಾಂಸದ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಲೇಪಿತ, ಮಲಮೂತ್ರದ ದ್ರವ್ಯಧಾರಕ ಪಾತ್ರೆ; ಕೂದಲು-ರೋಮಗಳು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ಮುಚ್ಚಿ, ಮೇಲಿಂದ ‘ಸುವರ್ಣಚರ್ಮ’ವೆಂದು ತೊಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಮರೆಮಾಡಿದುದು।

Verse 49

वदनैकमहाद्वारे षड्गवाक्षवितभूषिते । ओष्ठद्वयकाटे च तथा दंतार्गलान्विते

ಬಾಯಿಯೇ ಇದರ ಏಕ ಮಹಾದ್ವಾರ, ಆರು ‘ಗವಾಕ್ಷ’ಗಳ (ಕಿಟಕಿಗಳ) ಅಲಂಕಾರ; ಎರಡು ತುಟಿಗಳು ಕಪಾಟಗಳು, ಹಲ್ಲುಗಳು ಅದರ ಅರ್ಗಳೆಗಳು (ಕೀಲು-ಕುಂಡಿ)।

Verse 50

नाडीस्वेदप्रवाहे च कालवक्त्रानलस्थिते । एवंविधे गृहे गेही जीवो नामास्ति शोभने

ನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆವರಿನ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ, ಕಾಲದ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತ ಅಗ್ನಿ ಒಳಗೆ ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಇಂತಹ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಓ ಸುಂದರಿ, ‘ಜೀವ’ ಎಂಬ ಗೃಹಸ್ಥನು ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 51

गुणत्रयमयी भार्या प्रकृतिस्तस्य तत्र च । बोधाहंकारकामाश्च क्रोधलोभादयोऽपि च

ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ‘ಪತ್ನಿ’ ತ್ರಿಗುಣಮಯಿಯಾದ ಪ್ರಕೃತಿ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬೋಧ, ಅಹಂಕಾರ, ಕಾಮ ಹಾಗೂ ಕ್ರೋಧ‑ಲೋಭಾದಿಗಳೂ ಇವೆ।

Verse 52

अपत्यान्यस्य हा कष्टमेवं मूढः प्रवर्तते । तस्य योयो यथा मोहस्तथा तं श्रृणु तत्त्वतः

ಅಯ್ಯೋ, ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ—ಇವು ನಿಜವಾಗಿ ಅವನ ‘ಸಂತಾನ’ವಲ್ಲ! ಹೀಗೆ ಮೋಹಿತನು ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತತ್ತ್ವತಃ ಕೇಳು।

Verse 53

स्रोतांसि यस्य सततं प्रस्रवंति गिरेरिव । कफमूत्रादिकान्यस्य कृते देहस्य मुह्यति

ಯಾರ ದೇಹಸ್ರೋತಗಳು ಪರ್ವತಜಲದಂತೆ ನಿರಂತರ ಹರಿಯುತ್ತವೋ, ಅವನು ಆದರೂ ಕಫ‑ಮೂತ್ರಾದಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ದೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 54

सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते । शुचिरेकप्रदेशोऽपि विण्मूत्रस्य दृतेरिव

ಈ ದೇಹವು ಎಲ್ಲ ಅಶುಚಿಗಳ ನಿಧಿ; ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲ—ವಿಷ್ಠಾ‑ಮೂತ್ರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಚರ್ಮದ ಚೀಲದಂತೆ।

Verse 55

स्पृष्ट्वा स्वदेहस्रोतांसि मृत्तोयैः शोध्यते करः । तथाप्यशुचिभांडस्य न विरज्यति किं नरः

ತನ್ನ ದೇಹಸ್ರೋತಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮಣ್ಣು‑ನೀರಿನಿಂದ ಕೈ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೂ ಈ ಅಶುಚಿ ಪಾತ್ರವಾದ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ ಏಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 56

कायः सुगन्धतोयाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः । न जहाति स्वकं भावं श्वपुच्छमिव नामितम्

ಸುಗಂಧಿತ ನೀರು ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟೇ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಸುಸಂಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ—ಒತ್ತಿದರೂ ನಾಯಿಯ ಬಾಲದಂತೆ.

Verse 57

स्वदेहाशुचिगंधेन न विरज्यति यो नरः । विरागे कारणं तस्य किमन्यदु पदिश्यते

ತನ್ನದೇ ದೇಹದ ಅಶುಚಿ ದುರ್ಗಂಧದಿಂದಲೂ ವಿರಕ್ತನಾಗದವನಿಗೆ, ವೈರಾಗ್ಯಕ್ಕೆ ಇನ್ನೇನು ಕಾರಣವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಬೇಕು?

Verse 58

गन्धलेपापनोदार्थं शौचं देहस्य कीर्तितम् । द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुध्यति

ದೇಹಶೌಚವನ್ನು ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಮಲಿನತೆ ನಿವಾರಣಾರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅವೆರಡೂ ಹೋಗಿದ ಮೇಲೂ, ಭಾವಶುದ್ಧಿಯಿಂದಲೇ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

Verse 59

गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैः पर्वतोपमैः । आ मृत्योराचरञ्छौचं भावदुष्टो न शुध्यति

ಮರಣದವರೆಗೆ ಗಂಗೆಯ ಎಲ್ಲಾ ನೀರಿನಿಂದಲೂ, ಪರ್ವತದಂತೆ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಗಳಿಂದಲೂ ಶೌಚ ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಭಾವ ದುಷ್ಟನಾದವನು ಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 60

तीर्थस्नानैस्तपोभिर्वा दुष्टात्मा नैव शुध्यति । स्वेदितः क्षालितस्तीर्थे किं शुद्धिमधिगच्छति

ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಗಳಿಂದಾಗಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಲಿ ದುಷ್ಟಾತ್ಮ ಶುದ್ಧನಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬೆವರುತ್ತಾ ತೊಳೆಯಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಯಾವ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ?

Verse 61

अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोऽपि हुताशनम् । न स्वर्गो नापपर्गश्च देहनिर्दहनं परम्

ಅಂತರಭಾವದಿಂದ ದೂಷಿತನಾದವನು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಸ್ವರ್ಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ದೊರೆಯದು; ದೇಹದ ಅಂತಿಮ ದಹನವೇ ಪರಮ ಫಲವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 62

भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु । अन्यथालिंग्यते कांता भावेन दुहिताऽन्यथा

ಭಾವಶುದ್ಧಿಯೇ ಪರಮ ಶೌಚ; ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭಾವವಿಪರ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಗಳೆಂದು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವದು, ಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬಳಂತೆ ಭಾವಿಸುವದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 63

अन्यथैव स्तनं पुत्रश्चिंतयत्यन्यथा पतिः । चित्तं विशोधयेत्तस्मात्किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

ಮಗನು ಸ್ತನವನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಗಂಡನು ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಶುದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ಇತರ ಬಾಹ್ಯ ಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?

Verse 64

भावतः संविशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सद्वैराग्यमृदा पुनः

ಶುದ್ಧ ಭಾವದಿಂದ ಆತ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಮನುಷ್ಯನು ಸ್ವರ್ಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವೆಂಬ ನಿರ್ಮಲ ಜಲದಿಂದ ಅಜ್ಞಾನಮಲ ತೊಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಸ್ಥಿರ ವೈರಾಗ್ಯವೆಂಬ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮತ್ತೆ ದೃಢತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 65

अविद्यारागविण्मूत्रलेपगंधविशोधनम् । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचि विदुः

ಈ ದೇಹವು ಅವಿದ್ಯಾ-ರಾಗಗಳ ಮಲಿನತೆ—ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಲೇಪ, ದುರ್ಗಂಧ—ಇವುಗಳಿಂದ ಶೋಧಿಸಬೇಕಾದದ್ದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅಶುಚಿಯೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 66

त्वङ्मात्रसारनिःसारं कदलीसारसंनिभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिलीभवेत्

ಈ ದೇಹವು ಕೇವಲ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯುಳ್ಳದ್ದು, ಬಾಳೆದಿಂಡಿನಂತೆ ಸಾರವಿಲ್ಲದ್ದು ಮತ್ತು ದೋಷಪೂರಿತವಾದುದು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನಿಯು ಇದರ ಮೇಲಿನ ಮೋಹವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 67

स निष्क्रामति संसारे दृढग्राही स तिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्म दुःखं प्रकीर्तितम्

ಮೋಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡವನು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಜನ್ಮವು ಮಹಾ ಕಷ್ಟಕರ ಮತ್ತು ದುಃಖಕರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 68

पुंसामज्ञातदोषेण नानाकर्मवशेन च । यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति

ತಮ್ಮ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ವಶರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮನುಷ್ಯರು ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವರಂತೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 69

यथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति वेष्टितः । पतितः सागरे यद्वद्दृःखमास्ते समाकुलः

ಗರ್ಭದ ಚೀಲದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಯು ಹೇಗೆ ದುಃಖದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವನಂತೆ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಂಡು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 70

गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथाऽस्ते व्याकुलः पुमान् । लोहकुम्भे यथान्यस्त पच्यते कश्चिदग्निना

ಗರ್ಭದ ನೀರಿನಿಂದ ನೆನೆದ ದೇಹವುಳ್ಳ ಆ ಜೀವಿಯು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಲ್ಪಡುವವನಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 71

गर्भकुम्भे तथा क्षिप्तः पच्यते जठराग्निना । सूचीभिरग्निवर्णाभिर्विभिन्नस्य निरन्तरम्

ಗರ್ಭವೆಂಬ ಕುಂಭದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವನು ಜಠರಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅಗ್ನಿವರ್ಣ ಸೂಚಿಯಂತಿರುವ ವೇದನೆಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 72

यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेऽष्टगुणं भवेत् । इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम्

ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಯಾವ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಂಟುಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ‘ಗರ್ಭದುಃಖ’ವೆಂದು ಸಾರಲಾಗಿದೆ.

Verse 73

चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः । तत्रस्थस्य च सर्वेषां जन्मनां स्मरणं भवेत्

ಚರಸ್ಥಿರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗರ್ಭಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಜನ್ಮಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 74

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्वनेकधा

ನಾನು ಸತ್ತು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದೆನು; ಹುಟ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಸತ್ತೆನು. ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಯೋನಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಗಳನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ.

Verse 75

अधुना जातमात्रोऽहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भो न संभवेत्

ಈಗ ನಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತೆ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತೆ ಆಗದಂತೆ ಪರಮಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸುವೆನು.

Verse 76

अध्येष्यामि हरेर्ज्ञानं संसारविनिवर्तनम् । एवं संचिंतयन्नास्ते मोक्षोपायं विचिन्तयन्

ಸಂಸಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಹರಿಯ ಮೋಕ್ಷಪ್ರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಮೋಕ್ಷೋಪಾಯವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 77

गभात्कोटिगुणं दुःखं जायमानस्य जायते । गर्भवासे स्मृतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

ಗರ್ಭದ ದುಃಖಕ್ಕಿಂತ ಕೋಟಿಗುಣ ಹೆಚ್ಚಾದ ದುಃಖವು ಜನಿಸಿದವನಿಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭವಾಸದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ಮೃತಿ ಜನನವಾದ ಮೇಲೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 78

स्पृष्टमात्रस्य बाह्येन वायुना मूढता भवेत् । संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः

ಬಾಹ್ಯ ವಾಯುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹಿತನಾದವನಿಗೆ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 79

स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च । रतिः संजायते तूर्णं जंतोस्तत्रैव जन्मनि

ನಂತರ ಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶದಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವಕರ್ಮದ ವಶದಿಂದಲೂ, ಅದೇ ಜನ್ಮದಲ್ಲೇ ಜೀವಿಗೆ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 80

रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्तते । तत्रात्मानं न जानाति न परं न च दैवतम्

ಈ ಲೋಕವು ರಾಗದಿಂದ ರಂಜಿತನಾಗಿ ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ಅಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತನಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಆತ್ಮವನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು, ಪರಮವನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು, ದೈವವನ್ನೂ ತಿಳಿಯದು.

Verse 81

न श्रृणोति परं श्रेयः सति चक्षुषि नेक्षते । समे पथि समैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे

ಅವನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಕಣ್ಣುಗಳಿದ್ದರೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮವಾದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದರೂ ಅವನು ಪ್ರತಿಪದದಲ್ಲೂ ತಡಬಡಿಸುವಂತೆ ಸ್ಖಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 82

सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि । संसारे क्लिश्यते तेन रागमोहवशानुगः

ಸತ್ಯವಾದ ಬುದ್ಧಿಯಿದ್ದರೂ ಅವನು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಬೋಧಿಸಿದರೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಗಮೋಹದ ವಶನಾಗಿ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೇಶಪಡುವನು।

Verse 83

गर्भस्मृतेरभावेन शास्त्रमुक्तं महर्षिभिः । तद्दृःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम्

ಗರ್ಭಸ್ಮೃತಿಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ—ಆ ದುಃಖವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ-ಮೋಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉಪಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು।

Verse 84

ये शास्त्रज्ञाने सत्यस्मिन्सर्वकर्मार्थसाधके । न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र परमद्भुतम्

ಸತ್ಯವಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವವರು—ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಕರ್ಮಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ—ಆದರೂ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಪರಮ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ।

Verse 85

अव्यक्तेन्द्रियवृत्तित्वाद्बाल्ये दुःखं महत्पुनः । इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं च किञ्चन

ಇಂದ್ರಿಯವೃತ್ತಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಇಚ್ಛಿಸಿದರೂ ಅವನು ಮಾತನಾಡಲಾರ, ಏನನ್ನೂ ಮಾಡಲಾರ।

Verse 86

दंतोत्थाने महद्दुःखं मौलेन व्याधिना तथा । बालरोगैश्च विविधैः पीडा बालग्रहैरपि

ಹಲ್ಲು ಮೂಡುವಾಗ ಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಶಿರೋವ್ಯಾಧಿಯಿಂದಲೂ ಪೀಡೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನಾವಿಧ ಬಾಲರೋಗಗಳಿಂದ ಕ್ಲೇಶ, ಬಾಲಗ್ರಹಗಳಿಂದಲೂ ಸಂತಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 87

तृड्बुभुक्षापरीतांगः क्वचित्तिष्ठति रारटन् । विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत्

ದಾಹ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಆವರಿತ ಬಾಲನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ಅಳುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹವಶಾತ್ ಅವನು ಮಲಭಕ್ಷಣ, ಮೂತ್ರಪಾನ ಮೊದಲಾದ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 88

कौमारे कर्णवेधेन मातापित्रोर्विताडनैः । अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं स्याद्गुरुशासनात्

ಕೌಮಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣವೇಧದಿಂದ, ತಾಯಿ-ತಂದೆಯ ದಂಡದಿಂದ, ಅಕ್ಷರಾಧ್ಯಯನ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಗುರುವಿನ ಶಿಸ್ತುಶಾಸನದಿಂದಲೂ ಕಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 89

प्रमत्तेंद्रियवृत्तैश्च कामरागप्रपीडनात् । रागोद्वृत्तस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने

ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅಪ್ರಮತ್ತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ, ಕಾಮ-ರಾಗದ ಪೀಡನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಗದಿಂದ ಸದಾ ಅಶಾಂತನಾಗಿರುವವನಿಗೆ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ?

Verse 90

ईर्ष्यया सुमहद्दुःखं मोहाद्रक्तस्य जायते । मत्तस्य कुपितस्यैव रागो दोषाय केवलम्

ಮೋಹದಿಂದ ರಂಜಿತ ಮನಸ್ಸಿನವನಿಗೆ ಈರ್ಷೆಯಿಂದ ಅತಿಮಹಾದುಃಖ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತನಾಗಿಯೂ ಕೋಪಗೊಂಡವನಿಗೂ ರಾಗವು ಕೇವಲ ದೋಷವಾಗಿಯೇ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 91

न रात्रौ विंदते निद्रा कामाग्निपरिखेदितः । दिवापि हि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

ಕಾಮಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧನಾದವನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಗಲೂ ಧನಾರ್ಜನೆಯ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತನಿಗೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ?

Verse 92

नारीषु त्वनुभूतासु सर्वदोषाश्रयासु च । विण्मुत्रोत्सर्गसदृशं सौख्यं मैथुनजं स्मृतम्

ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರನ್ನು ಸರ್ವದೋಷಾಶ್ರಯರೆಂದು ತಿಳಿದು, ಮೈಥುನಜನ್ಯ ಸುಖವು ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಯಿಂದ ದೊರಕುವ ಕ್ಷಣಿಕ ಉಪಶಮನದಂತೆಯೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 93

सन्मानमपमानेन वियोगेनेष्टसंगमः । यौवनं जरया ग्रस्तं क्व सौख्यमनुपद्रवम्

ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಇಷ್ಟರ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ವಿಯೋಗ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಯೌವನವನ್ನು ಜರಾ ಗ್ರಸಿಸುತ್ತದೆ—ಹಾಗಾದರೆ ಉಪದ್ರವರಹಿತ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ?

Verse 94

वलीपलितकायेन शिथिलीकृतविग्रहः । सर्वक्रियास्वशक्तश्च जरयाजर्ज्जरीकृतः

ಮಡಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಕೂದಲಿನಿಂದ ಗುರುತಾದ ದೇಹ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಜರೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜರ್ಜರಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 95

स्त्रीपुंसोर्यौवनं रूपं यदन्योन्याश्रयं पुरा । तदेवं जरया ग्रस्तमुभयोरपि न प्रियम्

ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷರ ಯೌವನರೂಪವು ಹಿಂದೆ ಪರಸ್ಪರಾಶ್ರಯವಾಗಿತ್ತು; ಅದೇ ಜರೆಯಿಂದ ಗ್ರಸಿತವಾದಾಗ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಅದು ಪ್ರಿಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 96

जराभिभूतःपुरुषः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

ಜರೆಯಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷನು ತನ್ನ ಅಶಕ್ತತೆಯಿಂದ ಪತ್ನಿ, ಪುತ್ರಾದಿ ಬಂಧುಗಳಲ್ಲದೆ ದುರುಚಾರ ಸೇವಕರಿಂದಲೂ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 97

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च नातुरो यतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

ಜರೆಯೋ ರೋಗವೋ ಇಲ್ಲದ ಪುರುಷನು ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯೌವನದಲ್ಲೇ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 98

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहश्च देहोऽयं परिकीर्तितः

ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನೇ ‘ವ್ಯಾಧಿ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಈ ದೇಹವು ವಾತಾದಿ ಅಂಶಗಳ ಕೇವಲ ಸಮೂಹವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 99

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । रोगैर्नानाविधैर्यांति देहे दुःखान्यनेकशः

ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮನ ಈ ದೇಹವನ್ನು ವ್ಯಾಧಿಮಯವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ನಾನಾವಿಧ ರೋಗಗಳಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದುಃಖಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 100

तानि न स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम् । एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम्

ಅವು (ಆಂತರಿಕ ಕ್ಲೇಶಗಳು) ಸ್ವತಃ ತನ್ನಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ—ನಾನು ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ? ಈ ದೇಹದಲ್ಲೇ ‘ನೂರೊಂದು’ ಮರಣಗಳು, ಅಂದರೆ ಅನೇಕ ಮರಣಕಾರಣಗಳು, ನೆಲೆಸಿವೆ.

Verse 101

तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषास्त्वागंतवः स्मृताः । ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यन्ति भेषजैः

ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಲಸಂಯುಕ್ತವಾದುದು, ಅನಿವಾರ್ಯವೆಂದು ಕೀರ್ತಿತ; ಉಳಿದವು ‘ಆಗಂತುಕ’ವೆಂದು ಸ್ಮೃತ. ಇಲ್ಲಿ ಆಗಂತುಕವೆಂದು ಹೇಳಿದವು ಔಷಧಗಳಿಂದ ಶಮಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 102

जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति । विविधा व्याधयः शस्ताः सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा

ಜಪ, ಹೋಮ, ದಾನಗಳಿಂದಲೂ ಕಾಲಮೃತ್ಯು ಶಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನಾವಿಧ ವ್ಯಾಧಿಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಘಾತಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ಪಾದಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ (ಮರಣಕ್ಕೆ) ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 103

विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम् । पीडितं सर्परोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम्

ವಿಷಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿಚಾರಗಳು—ಇವು ದೇಹಿಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮೃತ್ಯುದ್ವಾರಗಳು. ಸ್ವತಃ ಧನ್ವಂತರಿಯೂ ಸರ್ಪದಂಶ, ರೋಗಾದಿಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು.

Verse 104

स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं हि देहिनम् । नैषधं न तपो मंत्रा न मित्राणि न बांधवाः

ದೇಹಿಗೆ ನಿಯತಕಾಲ ಬಂದಾಗ ಅವನನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ—ಔಷಧವೂ ಅಲ್ಲ, ತಪಸ್ಸೂ ಅಲ್ಲ, ಮಂತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮಿತ್ರರೂ ಅಲ್ಲ, ಬಂಧುಗಳೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 105

शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम् । रसायनतपोजप्यैर्योगसिद्धैर्महात्मभिः

ಕಾಲದ ಪೀಡೆಯಲ್ಲಿ ನರಳುವ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಕ್ತರು ಕೇವಲ ಮಹಾತ್ಮರು—ರಸಾಯನಸಾಧನೆ, ತಪಸ್ಸು, ನಿರಂತರ ಜಪದಿಂದ ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪರಮಧೀರರು.

Verse 106

कालमृत्युरपि प्राज्ञैर्नीयते नापि संयुतैः । नास्ति मृत्युसमं दुःखं नास्ति मृत्युसमं भयम्

ಕಾಲರೂಪಿಯಾದ ಮರಣವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳೂ, ಎಲ್ಲ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತರಾದವರೂ ಸಹ ತಡೆಯಲಾರರು. ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ದುಃಖವಿಲ್ಲ; ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 107

नास्ति मृत्युसमस्रासः सर्वेषामपि देहिनाम् । सद्भार्यापुत्रमित्राणि राज्यैश्वर्यसुखानि च

ಎಲ್ಲ ದೇಹಧಾರಿಗಳಿಗೂ ಮರಣದಷ್ಟು ಭೀತಿ ಮತ್ತಿಲ್ಲ—ಸತ್ಭಾರ್ಯೆ, ಪುತ್ರರು, ಮಿತ್ರರು, ರಾಜ್ಯೈಶ್ವರ್ಯದ ಸುಖಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ.

Verse 108

आबद्धानि स्नेहपाशैर्मृत्युः सर्वाणि कृंतति । किं न पश्यसि मातस्त्वं सहस्रस्यापि मध्यतः

ಸ್ನೇಹಪಾಶಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತರಾದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಮರಣವು ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತದೆ. ಹೇ ಮಾತೆ! ಸಾವಿರರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನೀನು ಇದನ್ನು ಏಕೆ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ?

Verse 109

जनाः शतायुषः पंचभवंति न भवन्ति वा । अशीतिका विपद्यन्ते केचित्सप्ततिका नराः

ಕೆಲವರು ನೂರು ವರ್ಷ—ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು—ಬಾಳುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಬಾಳದೇ ಇರಬಹುದು. ಕೆಲವರು ಎಂಭತ್ತರಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ಪುರುಷರು ಎಪ್ಪತ್ತರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 110

परमायुः स्थिता षष्टिस्तदप्यस्ति न निष्ठितम् । तस्य यावद्भवेदायुर्देहिनः पूर्वकर्म भिः

ಪರಮಾಯುಷ್ಯವು ಅರವತ್ತು ವರ್ಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ ಅದೂ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲ. ದೇಹಧಾರಿಯ ಆಯುಷ್ಯವು ಪೂರ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ನಿರ್ಧರಿತವೋ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 111

तस्यार्धमायुषो रात्रिर्हरते मृत्युरूपिणी । बालभावेन मोहेन वार्धके जरया तथा

ಆ ಆಯುಷ್ಯದ ಅರ್ಧವನ್ನು ರಾತ್ರಿಯೇ—ಮೃತ್ಯುರೂಪಿಣಿಯಾಗಿ—ಹರಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಳಿದುದೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಲಭಾವದ ಮೋಹದಿಂದ ಮತ್ತು ವಾರ್ಧಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಜರೆಯ ಕ್ಷಯದಿಂದ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 112

वर्षाणां विंशतिर्याति धर्मकामार्थवर्जितः । आगन्तुकैर्भवैः पुंसां व्याधिशोकैरनेकधा

ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಧರ್ಮ-ಕಾಮ-ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಪುರುಷನು ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಪ್ರತೀಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ—ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಶೋಕಗಳಿಂದ—ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ಷೀಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 113

ह्रियतेर्द्धं हि तत्रापि यच्छेषं तद्धि जीवितम् । जीवितांतेच मरणं महाघोरमवाप्नुयात्

ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಒಂದು ಭಾಗ ಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಉಳಿದುದೇ ನಿಜವಾದ ‘ಜೀವನ’. ಜೀವನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಘೋರವಾದ ಮರಣವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 114

जायते योनिकोटीषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पुंसां वियोगः कर्मसंख्यया

ಕರ್ಮವಶವಾಗಿ ಮೃತನಾದ ಜೀವನು ಮತ್ತೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ‘ಮರಣ’ವೆಂಬ ವಿಯೋಗವು ಕೇವಲ ದೇಹಭೇದದಿಂದಾಗುವ ದೇಹಪರಿವರ್ತನೆ; ಅದು ಕರ್ಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ-ಬಲದಂತೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 115

मरणं तद्विनिर्द्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमःप्रविष्टस्य च्छिद्यमानेषु मर्मसु

ಇದನ್ನೇ ‘ಮರಣ’ ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪರಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಶವಲ್ಲ. ಮಹಾತಮಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವನಿಗೆ, ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳು ಛೇದಿತವಾಗಿ ಭಂಗವಾಗುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ಇದು.

Verse 116

यद्दुःखं मरणं जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातर्हा कांते क्रंदत्येवं सुदुःखितः

ಜೀವಿಗೆ ಮರಣರೂಪವಾದ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಮೆ ಇಲ್ಲ. ಆ ತೀವ್ರ ವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿದುಃಖಿತನಾಗಿ ‘ಹಾಯ್ ತಂದೆ! ಹಾಯ್ ತಾಯಿ! ಹಾಯ್ ಪ್ರಿಯೆ!’ ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 117

मण्डूक इव सर्पेण गीर्यते मृत्युना जनः । बांधवैः संपरित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

ಹಾವು ಕಪ್ಪೆಯನ್ನು ನುಂಗುವಂತೆ, ಮರಣವು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಪ್ರಿಯರು ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುತ್ತಾರೆ.

Verse 118

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुकेन परिशुष्यता । चतुरंतेषु खट्वायाः परिवर्तन्मुहुर्मुहुः

ಅವನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಉಸಿರನ್ನು ಹೊರಬಿಡುತ್ತಾನೆ; ಮುಖ ಒಣಗುತ್ತದೆ; ಹಾಸಿಗೆಯ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳತ್ತ ಮರುಮರು ತಿರುಗಾಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 119

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

ಮೋಹಗ್ರಸ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ನೆಲವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ನೆಲದಿಂದ ಮತ್ತೆ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ—ಮತ್ತೆ ನೆಲವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 120

विवस्त्रो मुक्तलज्जश्च विष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः

ಅವನು ನಗ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಲಜ್ಜೆ ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತದೆ; ಮಲದಿಂದ ಲೇಪಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಗಂಟಲು, ತುಟಿಗಳು, ತಾಲು ಒಣಗಿದಾಗ ನೀರನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 121

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । पंचावटान्खनमानः कालपाशेन कर्षितः

ತನ್ನ ಧನವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ—“ನಾನು ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಇವು ಯಾರಿಗೆ?”—ಎಂದು, ಗುಪ್ತ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ತೋಡುತ್ತಿರುವವನಂತೆ, ಕಾಲಪಾಶದಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 122

म्रियते पश्यतामेव गले घुर्घुररावकृत् । जीवस्तृणजलूकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

ಜನರು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಘುರ್ಘುರ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಜೀವವು ತೃಣದ ಮೇಲಿನ ಜಲೂಕೆಯಂತೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇಹದಿಂದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 123

संप्राप्योत्तरमंशेन देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थना दुःखमधिकं हि विवेकिनः

ಮುಂದಿನ ಅಂಶವನ್ನು (ಮುಂದಿನ ದೇಹವನ್ನು) ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಿನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ವಿವೇಕಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ-ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ದುಃಖವು ಮರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ.

Verse 124

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । ज्ञातं मयैतदधुना मृतो भवति यद्गुरुः

ಮರಣದ ದುಃಖ ಕ್ಷಣಿಕ; ಆದರೆ ಬೇಡಿಕೆ/ಯಾಚನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖ ಅನಂತ. ಇದು ನನಗೆ ಈಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು—ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಗುರುವರ್ಯರೂ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ।

Verse 125

न परः प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णा लाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये ह्यन्त्ये दुःखं च दारुणम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಮರುಮರು ಪರರನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ತೃಷ್ಣೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಲಘುವಾಗಿಸಿ ಹೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲೂ ದುಃಖ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲೂ ದುಃಖ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ದುಃಖ.

Verse 126

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःखपरंपरा । क्षुधा च सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

ಸ್ವಭಾವತಃ ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೂ ದುಃಖಪರಂಪರೆ ಹರಿಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ಷುಧೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ‘ವ್ಯಾಧಿ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 127

स चान्नौषधिलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्ध्याधेर्वेदना तीव्रा निःशेषबलकृन्तनी

ಆ ಕ್ಷುಧೆಯೂ ಅನ್ನ, ಔಷಧ ಅಥವಾ ಲೇಪನದಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೇ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷುಧಾ-ವ್ಯಾಧಿಯ ವೇದನೆ ತೀವ್ರ; ಸಮಸ್ತ ಬಲವನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿದುಹಾಕುತ್ತದೆ.

Verse 128

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्न्नरः । राज्ञोऽभिमानमात्रं हि ममैव विद्यते गृहे

ಆ (ಕ್ಷುಧೆ)ಯಿಂದ ಅಭಿಭೂತನಾದ ನರನು ಇತರ ವ್ಯಾಧಿಗಳಿಂದ ಹೇಗೆ ಸಾಯುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ನನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜತ್ವದ ಅಹಂಕಾರಮಾತ್ರವೇ ಇದೆ, ಇನ್ನೇನೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 129

सर्वमाभरणं भारं सर्वमालेपनं मम । सर्वं प्रलापितं गीतं नित्यमुन्मत्तचेष्टितम्

ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಆಭರಣಗಳೂ ಭಾರವೇ; ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಲೇಪನ-ಶೃಂಗಾರವೂ ನಿರರ್ಥಕ. ನನ್ನ ಮಾತು-ಹಾಡುಗಳೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಲಾಪ—ನಿತ್ಯ ಉನ್ಮತ್ತನ ಚೇಷ್ಟೆಯಂತಿವೆ.

Verse 130

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां व्यग्रचित्तानामन्योन्यविजिगीषया

ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ರಾಜ್ಯಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜರ ಚಿತ್ತಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಜಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸದಾ ವ್ಯಗ್ರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

Verse 131

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्यापि पतिताः कः श्रियो विंदते सुखम्

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಹುಷಾದಿ ಮಹಾರಾಜರು ಶ್ರೀ-ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಲೇಪಿತರಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದರೂ ಪತನಗೊಂಡರು; ಕೇವಲ ಭಾಗ್ಯ-ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಯಾರು ನಿಜ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?

Verse 132

उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशये स्थितम् । नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते

ದೇವರಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೇಲಾಗಿ ಪರಸ್ಪರಾತಿಶಯದಿಂದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ; ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪುಣ್ಯಫಲವನ್ನು ಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಪುಣ್ಯಮೂಲವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡೇ ಭೋಗವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 133

न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः । छिन्नमूलतरुर्यद्वदवशः पतते क्षितौ

ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕರ್ಮವೂ ನಡೆಯದು—ಇದೇ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಕರ ದೋಷ; ಬೇರು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮರದಂತೆ ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 134

पुण्यमूलक्षये तद्वत्पातयंति दिवौकसः । इति स्वर्गेपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः

ಪುಣ್ಯಮೂಲ ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ಪತನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿದರೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಸುಖವಿಲ್ಲ.

Verse 135

तथा नारकिणां दुःखं प्रसिद्धं किं च वर्ण्यते । स्थावरेष्वपिदुःखानि दावाग्निहिमशोषणम्

ಹಾಗೆಯೇ ನರಕವಾಸಿಗಳ ದುಃಖ ಪ್ರಸಿದ್ಧವೇ—ಇನ್ನೇನು ವರ್ಣಿಸಬೇಕು? ಸ್ಥಾವರ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ದುಃಖಗಳಿವೆ: ದಾವಾಗ್ನಿ, ಹಿಮಶೀತ, ಹಾಗೂ ಒಣಗಿಸುವ ಬರ.

Verse 136

कुठारैश्ठेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशखाफलानां च पातनं चंडवायुना

ಅಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಿಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಛೇದನ, ತೊಗಟೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ಹಾಗೂ ಭಯಂಕರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಎಲೆ-ಕೊಂಬೆ-ಹಣ್ಣುಗಳ ಪತನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 137

अपमर्दश्च सततं गजैर्वन्यैश्च देहिभिः । तृड्बुभुक्षा च सर्पाणां क्रोधो दुःखं च दारुणम्

ಕಾಡು ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಹಿಗಳಿಂದ ಸದಾ ನುಚ್ಚುರುಳಿಸುವುದು, ತುಳಿಯಲ್ಪಡುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ। ಸರ್ಪಗಳಿಗೂ ದಾಹ-ಹಸಿವಿನ ಕಷ್ಟ, ಹಾಗೂ ಉಗ್ರ ಕೋಪವೇ ಭಯಾನಕ ದುಃಖವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 138

दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबन्धनम् । एवं सरीसृपाणां च दुःखं मातर्मुहुर्मुहुः

ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟರು ಹತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಕೆಲವರು ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ। ಹೇ ಮಾತೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಸರೀಸೃಪಗಳೂ ಮರುಮರು ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 139

अकस्माज्जन्ममरणं कीटादीनां तथाविधम् । वर्षाशीतातपैर्दुःखं सुकष्टं मृगपक्षिणाम्

ಕೀಟಾದಿಗಳಿಗೆ ಜನನ-ಮರಣ ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ। ಮೃಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಮಳೆ, ಚಳಿ, ಸುಡುವ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಃಖ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ।

Verse 140

क्षुत्तृट्क्लेशेन महता संत्रस्ताश्च सदा मृगाः । पशुनागनिकायानां श्रृणु दुःखानि यानि च

ಹಸಿವು-ದಾಹದ ಮಹಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮೃಗಗಳು ಸದಾ ಭೀತರಾಗಿವೆ। ಈಗ ಪಶುಗಳೂ ಆನೆಗಳೂ ಸೇರಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇರುವ ದುಃಖಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕೇಳು।

Verse 141

क्षुत्तृट्छीतादिदमनं वधबन्धनताडनम् । नासाप्रवेधनं त्रासः प्रतोदांकुशताडनम्

ಹಸಿವು, ದಾಹ, ಚಳಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ದಮನ; ವಧೆ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಹೊಡೆತ; ಮೂಗು ಚುಚ್ಚುವುದು, ನಿತ್ಯ ಭಯ, ಹಾಗೂ ಪ್ರತೋದ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶಗಳಿಂದ ತಾಡನೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 142

वेणुकुन्तादिनिगडमुद्गरांऽकुशताडनम् । भारोद्वहनसंक्लेशं शिक्षायुद्धादिपीडनम्

ಬಿದಿರು, ಭಾಲೆ ಮೊದಲಾದ ನಿಗಡಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದು; ಮುದುಗರ ಮತ್ತು ಅಂಕುಶಗಳಿಂದ ಹೊಡೆತ; ಭಾರ ಹೊರುವ ಸಂಕ್ಲೇಶ, ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ, ಯುದ್ಧ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಪೀಡನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 143

आत्मयूथवियोगश्च वने च नयनादिकम् । दुर्भिक्षं दुर्भगत्वं च मूर्खत्वं च दरिद्रता

ತನ್ನದೇ ಗುಂಪಿನಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದ, ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಅಂಗಗಳ ನಾಶ; ದುರ್ಭಿಕ್ಷ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯ, ಮೂರ್ಖತ್ವ ಮತ್ತು ದಾರಿದ್ರ್ಯವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 144

अधरोत्तरभावश्च मरणं राष्ट्रविभ्रमः । अन्योन्याभिभवाद्दुःखमन्योन्यातिशयात्पुनः

ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಏರುಪೇರು, ಮರಣ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪತನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ। ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ದುಃಖ, ಮತ್ತೆ ಪರಸ್ಪರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಲೂ ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 145

अनित्यता प्रभावाणामुच्छ्रयाणां च पातनम् । इत्येवमादिभिर्दुःखैर्यस्माद्व्याप्तं चराचरम्

ಲೋಕದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಅನಿತ್ಯ; ಎಲ್ಲ ಏರಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯ ಪತನವೇ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂತಹ ದುಃಖಾದಿಗಳಿಂದ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತವೂ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ।

Verse 146

निरयादिमनुष्यांतं तस्मात्सर्वं त्यजेद्बुधः । स्कन्धात्सकन्धं नयेद्भारं विश्रामं मन्यतेन्यथा

ಆದ್ದರಿಂದ ನರಕಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮಾನವಜನ್ಮದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಭುಜದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಭುಜಕ್ಕೆ ಭಾರವನ್ನು ಸರಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 147

तद्वत्सर्वमिदं लोके दुःखं दुःखेन शाम्यति । एवमेतज्जगत्सर्वमन्योन्यातिशयोच्छ्रितम्

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ದುಃಖವೇ; ದುಃಖವು ದುಃಖದಿಂದಲೇ ಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅತಿಶಯದ ಮೇಲೆ—ಒಬ್ಬನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೇಲೆ—ನಿಂತಿದೆ.

Verse 148

दुःखैराकुलितं ज्ञात्वा निर्वेदं परमाप्नुयात् । निर्वेदाच्च विरागः स्याद्विरागाज्ज्ञानसंभवः

ಜಗತ್ತು ದುಃಖಗಳಿಂದ ಆಕುಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪರಮ ನಿರ್ವೇದವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ನಿರ್ವೇದದಿಂದ ವೈರಾಗ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಜ್ಞಾನವು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 149

ज्ञानेन तं परं ज्ञात्वा विष्णुं मुक्तिमवाप्नुयात् । नाहमेतादृशे लोके रमेयं जननि क्वचित्

ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆ ಪರಮ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಅರಿತು ಮನುಷ್ಯನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ‘ಹೇ ಜನನಿ, ಇಂತಹ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ರಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.’

Verse 150

राजहंसो यथा शुद्धः काकामेध्यप्रदर्शकः । श्रृणु मातर्यत्र संस्थो रमेयं निरुपद्रवः

ರಾಜಹಂಸವು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಕಾಗೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೇಳು, ಹೇ ಮಾತೆ—ನಾನು ಉಪದ್ರವರಹಿತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ನನಗೆ ಆನಂದವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 151

अविद्यायनमत्युग्रं नानाकर्मातिशाखिनम् । संकल्पदंशमकरं शोकहर्षहिमातपम्

ಇದು ಅವಿದ್ಯೆಯ ಅತಿಭಯಂಕರ ವಾಹನ; ನಾನಾವಿಧ ಕರ್ಮಗಳು ಇದರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶಾಖೆಗಳು. ಸಂಕಲ್ಪಗಳು ಇದರ ದಂಶಿಸುವ ಡಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕರಗಳು; ಶೋಕ–ಹರ್ಷವೇ ಇದರ ಶೀತ–ತಾಪ.

Verse 152

मोहांधकारतिमिरं लोभव्यालसरीसृपम् । विषयानन्यथाध्वानं कामक्रोधविमोक्षकम्

ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋಹದ ಅಂಧಕಾರ-ತಿಮಿರ ಆವರಿಸಿದೆ; ಲೋಭವು ಸರ್ಪಸಮಾನ ವ್ಯಾಳ-ಸರೀಸೃಪವಾಗಿದೆ. ಇದರ ದಾರಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಕಾಮ–ಕ್ರೋಧಗಳ ಉಗ್ರ ವೇಗದಿಂದಲೇ ಇದು ಬಿಡಿದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 153

तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोऽस्मि महद्वनम् । न तत्प्रविश्य शोचंति न प्रदुष्यंति तद्विदः

ಆ ಮಹಾದುರ್ಗವನ್ನು ದಾಟಿ ನಾನು ಈ ಮಹಾವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಲుషಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 154

न च बिभ्यति केषांचिन्नास्य बिभ्यति केचन

ಕೆಲವರು ಎಷ್ಟೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಈ (ವನ/ಸ್ಥಳ)ವನ್ನು ಭಯಪಡುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 155

तस्मिन्वने सप्तमहाद्रुमास्तु सप्तैव नद्यश्च फलानि सप्त । सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम्

ಆ ವನದಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಹಾದ್ರುಮಗಳು, ಏಳು ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ವಿಧದ ಫಲಗಳು ಇವೆ. ಏಳು ಆಶ್ರಮಗಳು, ಏಳು ಸಮಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ದೀಕ್ಷೆಗಳು—ಇದೇ ಈ ಪವಿತ್ರ ಅರಣ್ಯದ ಸ್ವರೂಪ.

Verse 156

पंचवर्णानि दिव्यानि चतुर्वर्णानि कानिचित् । त्रिद्विवर्णैकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च

ಅಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಪುಷ್ಪಗಳೂ ಫಲಗಳೂ ಪಂಚವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ; ಕೆಲವು ಚತುರ್ವರ್ಣ, ಇನ್ನಾವು ತ್ರಿ, ದ್ವಿ ಅಥವಾ ಏಕವರ್ಣಗಳಾಗಿವೆ।

Verse 157

सृजंतः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम्

ಅಲ್ಲಿ ವೃಕ್ಷಗಳು ನಿರಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ, ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿ, ಆ ವನವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ।

Verse 158

सप्त स्त्रियस्तत्र वसंति सत्यस्त्ववाङ्मुख्यो भानुमतो भवंति । ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः सर्वाश्च तास्तत्त्वतः कोपि वदे

ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪಿಣಿಯಾದ ಏಳು ಸ್ತ್ರೀಯರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಊರ್ಧ್ವಮುಖರಾಗಿದ್ದು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ। ಅವರು ಪ್ರಜಗಳಿಂದ ರಸಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?

Verse 159

सप्तैव गिरयश्चात्र धृतं यैर्भुवनत्रयम् । नद्यश्च सरितः सप्त ब्रह्मवारिवहाः सदा

ಇಲ್ಲಿಯೂ ಏಳು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಿಂದ ತ್ರಿಭುವನ ಧೃತವಾಗಿದೆ। ಹಾಗೆಯೇ ಏಳು ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರಿತಗಳು ಇವೆ; ಅವು ಸದಾ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪವಿತ್ರ ಜಲವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಹರಿಯುತ್ತವೆ।

Verse 160

तेजश्चाभयदानत्वमद्रोहः कौशलं तथा । अचापल्यम थाक्रोधः प्रियवादश्च सप्तमः

ತೇಜಸ್ಸು, ಅಭಯದಾನ, ಅದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ; ಅಚಾಪಲ್ಯ, ಅಕ್ರೋಧ, ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು—ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಧುರ ವಾಣಿ।

Verse 161

इत्येते गिरयो ज्ञेयास्तस्मिन्विद्यावने स्थिताः । दृढनिश्चयस्तथा भासा समता निग्रहो गुणः

ಇಂತೆ ವಿದ್ಯಾವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಈ ‘ಪರ್ವತಗಳು’ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು—ದೃಢನಿಶ್ಚಯ, ಭಾಸ (ಪ್ರಕಾಶ), ಸಮತೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣ।

Verse 162

निर्ममत्वं तपश्चात्र सन्तोषः सप्तमो ह्रदः । भगवद्गुणविज्ञानाद्भक्तिः स्यात्प्रथमा नदी

ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಮತ್ವವೂ ತಪಸ್ಸೂ ಇವೆ; ಸಂತೋಷವೇ ಏಳನೆಯ ಹ್ರದ. ಭಗವಂತನ ಗುಣವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭಕ್ತಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ—ಅದೇ ಮೊದಲ ನದಿ।

Verse 163

पुष्पादिपूजा द्वितीया तृतीया च प्रदक्षिणा । चतुर्थी स्तुतिवाग्रूपा पञ्चमी ईश्वरार्पणा

ಪುಷ್ಪಾದಿಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಪೂಜೆ ಎರಡನೆಯದು; ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮೂರನೆಯದು. ಸ್ತುತಿರೂಪ ಪವಿತ್ರ ವಾಣಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು; ಈಶ್ವರಾರ್ಪಣೆ ಐದನೆಯದು।

Verse 164

षष्ठी ब्रह्मैकता प्रोक्ता सप्तमी सिद्धिरेव च । सप्त नद्योऽत्र कथिता ब्रह्मणा परमेष्ठिना

ಆರವದು ಬ್ರಹ್ಮೈಕ್ಯತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಏಳನೆಯದು ಸಿದ್ಧಿಯೇ. ಇಲ್ಲಿ ಏಳು ನದಿಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ—ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ।

Verse 165

ब्रह्मा धर्मो यमश्चाग्निरिंद्रो वरुण एव च

ಬ್ರಹ್ಮ, ಧರ್ಮ, ಯಮ, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ವರುಣ—ಇವರ ಹೆಸರುಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ।

Verse 166

धनदश्च ध्रुवादीनां सप्तकानर्चयंत्यमी । नदीनां संगमस्तत्र वैकुंठसमुपह्वरे

ಧನದ (ಕುಬೇರ)ನೂ ಧ್ರುವಾದಿ ಏಳು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವೈಕುಂಠದ ಸಮೀಪದ ಉನ್ನತ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮವಿದೆ.

Verse 167

आत्मतृप्ता यतो यांति शांता दांताः परात्परम् । केचिद्द्रुमाः स्त्रियः केचित्केचित्तत्त्वविदोऽपरे

ಆತ್ಮತೃಪ್ತರಾಗಿಯೂ ಶಾಂತರಾಗಿಯೂ ದಮನಶೀಲರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಪರಾತ್ಪರ ಪರಮಪದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಮರಗಳಂತೆ, ಕೆಲವರು ಸ್ತ್ರೀಯರಂತೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ತತ್ತ್ವವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

Verse 168

सरितः केचिदाहुः स्म सप्तैव ज्ञानवित्तमाः । अनपेतव्रतकामोऽत्र ब्रह्मचर्यं चरामि च

ಜ್ಞಾನ-ವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಕೆಲವರು—ಇಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಏಳು ನದಿಗಳೇ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ವ್ರತವು ತಪ್ಪದಿರಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 169

ब्रह्मैव समिधस्तत्र ब्रह्माग्निर्ब्रह्म संस्तरः । आपो ब्रह्म गुरुब्रह्म ब्रह्मचर्यमिदं मम

ಅಲ್ಲಿ ಸಮಿಧೆಗಳು ಬ್ರಹ್ಮವೇ; ಅಗ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮವೇ; ಸಂಸ್ತರ (ಆಸನ/ಕುಶ)ವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ. ಜಲ ಬ್ರಹ್ಮ; ಗುರು ಬ್ರಹ್ಮ—ಇದೇ ನನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ.

Verse 170

एतदेवेदृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर्बुधाः । गुरुं च श्रृणु मे मातर्यो मे विद्याप्रदोऽभवत्

ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನೇ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು, ಓ ತಾಯಿ, ನನ್ನ ಗುರುವಿನ ವಿಷಯವೂ ಕೇಳು—ಅವರೇ ನನಗೆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವರು.

Verse 171

एकः शास्ता न द्वितीयोऽस्ति शास्ता हृद्येव तिष्ठन्पुरुषं प्रशास्ति । तेनाभियुक्तः प्रणवादिवोदकं यता नियुक्तोस्मि तथाचरामि

ಒಬ್ಬನೇ ಶಾಸ್ತಾ (ನಿಯಂತ); ಎರಡನೆಯ ಶಾಸ್ತಾ ಇಲ್ಲ. ಅವನು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿ ಪುರುಷನನ್ನು ಶಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆದೇಶದಿಂದ, ಪ್ರಣವದಿಂದ ಚಲಿಸುವ ನೀರಿನಂತೆ, ನಾನು ನಿಯೋಜಿತನಾದಂತೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 172

एको गुरुर्नास्ति तथा द्वितीयो हृदि स्थितस्तमहं नृ ब्रवीमि । यं चावमान्यैव गुरुं मुकुन्दं पराभूता दानवाः सर्व एव

ಒಬ್ಬನೇ ಗುರು; ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡನೆಯವನು ಇಲ್ಲ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಆ ಪರಮಗುರುವನ್ನೇ ನಾನು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆ ಗುರು ಮುಕುಂದನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ದಾನವರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು.

Verse 173

एको बंधुर्नास्ति ततो द्वितीयो हृदी स्थितं तमहमनुब्रवीमि । तेनानुशिष्टा बांधवा बंधुमंतः सप्तर्षयः सप्त दिवि प्रभांति

ಒಬ್ಬನೇ ನಿಜವಾದ ಬಂಧು; ಅವನ ಹೊರತು ಎರಡನೆಯವನು ಇಲ್ಲ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅವನನ್ನೇ ನಾನು ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವನ ಉಪದೇಶದಿಂದ, ನಿಜಬಂಧುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಂಧುಗಳು—ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು—ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಏಳಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 174

ब्रह्मचर्यं च संसेव्यं गार्हस्थ्य श्रृणु यादृशम् । पत्नी प्रकृतिरूपा मे तच्चित्तो नास्मि कर्हिचित्

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿ, ಈಗ ನನ್ನ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಧರ್ಮ ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇಳು. ನನ್ನ ಪತ್ನಿ ಪ್ರಕೃತಿರೂಪಿಣಿ; ಆದರೂ ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಎಂದಿಗೂ ಅವಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 175

मच्चित्ता सा सदा मातर्मम सर्वार्थसाधनी । घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पंचमम्

ಹೇ ಮಾತಃ, ಅವಳು ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಚಿತ್ತವನ್ನು ನೆಟ್ಟು ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾಳೆ. (ಆದರೂ) ಘ್ರಾಣ, ಜಿಹ್ವೆ, ಚಕ್ಷು, ತ್ವಕ್ ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಶ್ರೋತ್ರ—ಇವೇ ಇಂದ್ರಿಯಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 176

मनो बुद्धिश्च सप्तैते दीप्यंते पावका मम । गंधो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पंचमम्

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೊಡನೆ ಈ ಏಳು ನನ್ನ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಪಾವಕಗಳು. ಗಂಧ, ರಸ, ರೂಪ, ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ—ಇವೇ ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳು.

Verse 177

मंतव्यमथ बोद्धव्यं सप्तैताः समिधो मम । हुतं नारायणध्यानाद्भुंक्ते नारायणः स्वयम्

ಇದು ಮನನಮಾಡಿ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದು—ಈ ಏಳು ನನ್ನ ಸಮಿಧೆಗಳು. ನಾರಾಯಣಧ್ಯಾನದಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ನಾರಾಯಣನೇ ಸ್ವಯಂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 178

एवंविधेन यज्ञेन यजाम्यस्मि तमीश्वरम् । अकामयानस्य च सर्वकामो भवेदद्विषाणस्य च सर्वदोषः

ಇಂತಹ ಯಜ್ಞದಿಂದ ನಾನು ಆ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಷ್ಕಾಮನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮ್ಯಫಲಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ; ಅದ್ವೇಷಿಗೆ ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 179

न मे स्वभावेषु भवंति लेपास्तोयस्य बिंदोरिव पुष्करेषु । नित्यस्य मे नैव भवंत्यनित्या निरीक्षमाणस्य बहुस्यभावात्

ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಲೇಪಗಳು ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ—ಕಮಲಪತ್ರದ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹನಿಯಂತೆ. ನಾನು ನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿರುವೆ; ಬಹುಭಾವಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವಿಕಾರಗಳೆಂದು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಅನಿತ್ಯವು ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಉದಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 180

न सज्जते कर्मसु भोगजालं दिवीव सूर्यस्य मयूखजालम्

ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ ಭೋಗಜಾಲವು ಅವನಿಗೆ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ—ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಜಾಲವು (ಯಾವುದಕ್ಕೂ) ಅಂಟದಂತೆ.

Verse 181

एवंविधेन पुत्रेण मा मातर्दुःखिनी भव । तत्पदं त्वा च नेष्यामि न यत्क्रतुशतैरपि

ಅಮ್ಮಾ, ಇಂತಹ ಮಗನಿರುವಾಗ ನೀನು ದುಃಖಿಸಬೇಡ. ನೂರಾರು ಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ದೊರಕದ ಆ ಪರಮಪದಕ್ಕೆ ನಿನ್ನನ್ನೂ ನಾನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವೆನು.

Verse 182

इति पुत्रवचः श्रुत्वा विस्मिता इतराभवत् । चिंतयामास यद्येवं विद्वान्मम सुतो दृढम्

ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತಾಯಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಳು. ಅವಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದಳು—“ನನ್ನ ಮಗನು ನಿಜಕ್ಕೂ ದೃಢ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದರೆ…”

Verse 183

लोकेषु ख्यातिमायाति ततो मे स्याद्यशः परम् । इत्यादि चिंतयंत्यां च रजन्यां भगवान्हरिः

“ಅವನು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯುವನು; ಆಗ ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸೂ ಪರಮವಾಗುವುದು”—ಎಂದು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಹರಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು.

Verse 184

प्रहृष्टस्तस्य तैर्वाक्यैर्विस्मितः प्रादुरास च । मूर्तेः स्वयं विनिष्क्रम्य शंखचक्रगदाधराः

ಅವನ ವಚನಗಳಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟು ಭಗವಾನ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ಆತನು ಸ್ವಯಂ ಮೂರ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಶಂಖ-ಚಕ್ರ-ಗದೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 185

जगदुद्भासयन्भासा सूर्यकोटिसमप्रभः । ततो निष्पत्य धरणीं हृष्टरोमाश्रुद्गदः

ಅವನು ತನ್ನ ಕಿರಣದಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾ—ಕೋಟಿ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಪ್ರಭೆಯೊಂದಿಗೆ—ನಂತರ ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದನು; ರೋಮಾಂಚಗೊಂಡು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ, ಗದ್ಗದ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ.

Verse 186

मूर्ध्नि बद्धांजलिं धीमानैतरेयोऽथ तुष्टुवे

ಆಗ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಐತರೇಯನು ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧಮಾಡಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 187

नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय धीमहि । प्रद्युम्नायानिरुद्धाय नमः संकर्षणाय च

ಹೇ ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವಾ! ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ—ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನಿಗೂ ಅನಿರುದ್ಧನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ; ಸಂಕರ್ಷಣನಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 188

नमो विज्ञानमात्राय परमानंदमूर्तये । आत्मारामाय शांताय निवृत्तद्वैतदृष्टये

ಶುದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಮಾತ್ರನಾದ, ಪರಮಾನಂದಮೂರ್ತಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಆತ್ಮಾರಾಮನಾದ, ಶಾಂತನಾದ, ದ್ವೈತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 189

आत्मानंदानुरुद्धाय सम्यक्तयक्तोर्मये नमः । हृषीकेशाय महते नमस्तेऽनंतशक्तये

ಆತ್ಮಾನಂದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ, (ವಿಷಯ-ವಿಕಾರಗಳ) ಅಲೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಮನಗೊಂಡವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಮಹಾನ್ ಹೃಷೀಕೇಶನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಹೇ ಅನಂತಶಕ್ತಿ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 190

वचस्युपरते प्राप्यो य एको मनसा सह । अनामरूपचिन्मात्रः सोऽव्यान्नः सदसत्परः

ವಾಣಿ ನಿಂತಾಗ, ಅಂತರ್ಮುಖ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಆ ಏಕನೇ ಪ್ರಾಪ್ಯನು—ನಾಮರೂಪಾತೀತ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯಮಾತ್ರ. ಸತ್-ಅಸತ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಪರನಾದ ಆ ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭು ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ।

Verse 191

यस्मिन्निदं यतश्चेदं तिष्ठत्यपैति जायते । मृन्मयेष्विव मृज्जातिस्तस्मै ते ब्रह्मणे नमः

ಯಾವನಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸ್ಥಿತವೋ, ಯಾರಿಂದ ಇದು ಉದ್ಭವಿಸಿತೋ, ಯಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಇದು ನಿಲ್ಲಿತೋ, ಯಾರಲ್ಲಿಯೇ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗಿತೋ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಯಾರಿಂದ ಜನ್ಮಿಸಿತೋ—ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೆಲ್ಲ ಮಣ್ಣೇ ಆಗಿರುವಂತೆ—ಆ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।

Verse 192

यं न स्पृशंति न विदुर्मनोबुद्धींद्रियासवः । अंतर्बहिश्च विततं व्योमवत्प्रणतोऽस्म्यहम्

ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಗಳು ಯಾರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಲಾರವೋ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾರವೋ; ಆಕಾಶದಂತೆ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆತನಿಗೆ ನಾನು ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 193

देहेंद्रियप्राणमनोधियोऽमी यदंशब्द्धाः प्रचरंति कर्मसु । नैवान्यदालोहमिव प्रतप्तं स्थानेषु तद्दृष्टपदेन एते

ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ—ಇವೆಲ್ಲ ಅವನ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನಿಲ್ಲದೆ ಇವು ಏನೂ ಅಲ್ಲ—ಕೆಂಪಾಗಿ ತಾಪಗೊಂಡಾಗಲೇ ಕಬ್ಬಿಣ ಸುಡಿಸುವಂತೆ; ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ-ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಇವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ।

Verse 194

चतुर्भिश्च त्रिभिर्द्वाभ्यामेकधा प्रणमामि तम् । पूर्वापरापरयुगे शास्तारं परमीश्वरम्

ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಿಂದ, ಮೂರು ವಿಧಗಳಿಂದ, ಎರಡು ವಿಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಏಕಾಗ್ರಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ—ಅವನೇ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಸನಾತನ ಶಾಸ್ತಾ, ಪೂರ್ವಾಪರ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಇರುವವನು।

Verse 195

हित्वा गतीर्मोक्षकामा यं भजंति दशात्मकम् । तं परं सत्यममलं त्वां वयं पर्युपास्महे

ಮೋಕ್ಷಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಗತಿಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯಾವ ದಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೋ—ನೀನೇ ಆ ಪರಮಸತ್ಯ, ನಿರ್ಮಲ, ಅಮಲ; ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ।

Verse 196

ओंनमो भगवते महापुरुषाय महानुभावाय विभूतिपतये सकलसात्वतपरिवृढनिकरकरकमलोत्पलकुड्मलोपलालितचरणारविंदयुगल परमपरमेष्ठिन्नमस्ते

ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ—ಮಹಾಪುರುಷಾಯ, ಮಹಾನುಭಾವಾಯ, ಸಮಸ್ತ ವಿಭೂತಿಗಳ ಪತಯೇ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತಗಣಗಳ ಕರಕಮಲರೂಪ ಪದ್ಮಕಳಿಗಳ ಸೌಮ್ಯಾರಾಧನೆಯಿಂದ ಪೂಜಿತ ಯುಗಲ ಚರಣಾರವಿಂದಗಳಿಗೆ, ಹೇ ಪರಮಪರಮೇಷ್ಠಿನ್, ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 197

तवाग्निरास्यं वसुधांघ्रियुग्मं नभः शिरश्चंद्ररवी च नेत्रे । समस्तलोका जठरं भुजाश्च दिशश्चतस्रो भगवन्नमस्ते

ನಿನ್ನ ಮುಖ ಅಗ್ನಿ; ಭೂಮಿ ನಿನ್ನ ಯುಗಲ ಪಾದಗಳು; ಆಕಾಶ ನಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸು; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ನಿನ್ನ ನೇತ್ರಗಳು. ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳು ನಿನ್ನ ಜಠರ; ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳು ನಿನ್ನ ಭುಜಗಳು—ಹೇ ಭಗವನ್, ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 198

जन्मानि तावंति न संति देव निष्पीड्य सर्वाणि च सर्वकालम् । भूतानि यावंति मयात्र भीमे पीतानि संसारमहासमुद्रे

ಹೇ ದೇವ, ಸರ್ವಕಾಲವೂ ಮರುಮರು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ನಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಜನ್ಮಗಳು ಎಷ್ಟೋ, ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನ್ಮಗಳೇ ಇಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಭೀಕರ ಸಂಸಾರ ಮಹಾಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನು ‘ಕುಡಿದ’—ಅಂದರೆ ಸಹಿಸಿ ಅನುಭವಿಸಿದ—ಜೀವಗಳು ಎಷ್ಟೋ, ಅಷ್ಟೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 199

संपच्छिलानां हिमवन्महेंद्रकैलासमेर्वादिषु नैव तादृक् । देहाननेकाननुगृह्णतो मे प्राप्तास्ति संपन्महती तथेश

ಹಿಮವಾನ್, ಮಹೇಂದ್ರ, ಕೈಲಾಸ, ಮೇರು ಮೊದಲಾದ ಪರ್ವತಗಳ ಶಿಲೆಗಳಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮವಲ್ಲ. ಹೇ ಈಶ, ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ ನನಗೆ ಅನೇಕ ದೇಹಗಳನ್ನು ನೀಡಿದಂತೆ, ಮಹತ್ತಾದ ಸಂಪತ್ತೂ ನನಗೆ ಮರುಮರು ದೊರಕಿತು.

Verse 200

न संतिते देव भुवि प्रदेशा न येषु जातोऽस्मि तथा विनष्टः । भूत्वा मया येषु न जंतवश्च संभक्षितो वा न च भूतसंघैः

ಹೇ ದೇವ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹುಟ್ಟಿ ನಂತರ ನಾಶವಾಗದ ಪ್ರದೇಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ನಾನು ಬದುಕಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸದ ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲ—ಅಥವಾ ಭೂತಸಂಘಗಳಿಂದ ನಾನು ಭಕ್ಷಿತನಾಗದ ಸ್ಥಳವೂ ಇಲ್ಲ.