Adhyaya 12

Verse 1

नारद उवाच । अथ ते ददृशुः पार्थ संयमस्थं महामुनिम् । कूर्माख्यानंनामैकादशोऽध्यायः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಪೃಥಾಪುತ್ರ, ಅವರು ಸಂಯಮಸ್ಥನಾದ ಆ ಮಹಾಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. (ಇಲ್ಲಿ ‘ಕೂರ್ಮಾಖ್ಯಾನ’ ಎಂಬ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.)

Verse 2

जटास्त्रिषवणस्नानकपिलाः शिरसा तदा । धारयन्तं लोमशाख्यमाज्यसिक्तमिवानलम्

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೋಮಶನೆಂಬ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡರು—ತ್ರಿಸವಣ ಸ್ನಾನದಿಂದ ಕಪಿಲವರ್ಣವಾದ ಜಟೆಗಳನ್ನು ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ, ಆಜ್ಯಸಿಕ್ತ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗಿ।

Verse 3

सव्यहस्ते तृणौघं च च्छायार्थे विप्रसत्तमम् । दक्षिणे चाक्षमालां च बिभ्रतं मैत्रमार्गगम्

ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ನೆರಳಿಗಾಗಿ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ತೃಣಗುಚ್ಛವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮೈತ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 4

अहिंसयन्दुरुक्ताद्यैः प्राणिनो भूमिचारिणः । यः सिद्धिमेति जप्येन स मैत्रो मुनिरुच्यते

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಕಠೋರವಚನಾದಿಗಳಿಂದಲೂ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದವನು, ಜಪದಿಂದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವನು—ಅವನೇ ‘ಮೈತ್ರ’ ಮುನಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 5

बकभूपद्विजोलूकगृध्रकूर्मा विलोक्य च । नेमुः कलापग्रामे तं चिरंतनतपोनिधिम्

ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಬಕ, ಮೃಗರಾಜ (ಸಿಂಹ), ಪಕ್ಷಿ, ಗೂಬೆ, ಗಿಧ್ರ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮ—ಕಲಾಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆ ಚಿರಂತನ ತಪೋನಿಧಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು।

Verse 6

स्वागतासनसत्कारेणामुना तेऽति सत्कृताः । यथोचितं प्रतीतास्तमाहुः कार्यं हृदि स्थितम्

ಅವನು ಸ್ವಾಗತ, ಆಸನ ಮತ್ತು ಯಥೋಚಿತ ಆತಿಥ್ಯ-ಸತ್ಕಾರದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದನು. ಅವರು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

Verse 7

कूर्म उवाच । इन्द्रद्युम्नोऽयमवनीपतिः सत्रिजनाग्रणीः । कीर्तिलोपान्निरस्तोऽयं वेधसा नाकपृष्ठतः

ಕೂರ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇವನು ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನೆಂಬ ಅವನೀಪತಿ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನು. ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಕಾರಣ ವಿಧಾತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಶಿಖರದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಿದನು.

Verse 8

मार्कंडेयादिभिः प्राप्य कीर्त्युद्धारंच सत्तम । नायं कामयते स्वर्गं पुनःपातादिभीषणम्

ಹೇ ಸತ್ತಮ! ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಾದಿ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಕೀರ್ತಿಯ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಪುನಃಪತನದ ಭಯದಿಂದ ಭೀಕರವಾದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಇವನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 9

भवतानुगृहीतोऽयमिहेच्छति महोदयम् । प्रणोद्यस्तदयं भूपः शिष्यस्ते भगवन्मया । त्वत्सकाशमिहानीतो ब्रूहि साध्वस्य वांछितम्

ನಿಮ್ಮ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಇವನು ಈ ಜೀವನದಲ್ಲೇ ಮಹೋದಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಭಗವನ್, ನಾನು ಈ ರಾಜನನ್ನು—ನಿಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು—ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ತಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅವನು ಏನು ಬಯಸಬೇಕು ಎಂದು ಸದುಪದೇಶ ನೀಡಿ.

Verse 10

परोपकरणं नाम साधूनां व्रतमाहितम् । विशेषतः प्रणोद्यानां शिष्यवृत्तिमुपेयुषाम्

ಪರೋಪಕಾರವೆಂಬುದು ಸಾಧುಗಳ ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ರತಧರ್ಮ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬೇಕಾದವರಿಗೂ, ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದವರಿಗೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 11

अप्रणोद्येषु पापेषु साधु प्रोक्तमसंशयम् । विद्वेषं मरणं चापि कुरुतेऽन्यतरस्य च

ಬೋಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲದ ಪಾಪಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧುಗಳು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ—ಅವರ ಸಂಗವು ದ್ವೇಷವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪಾಳೆಯಿಗೆ ಮರಣಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 12

अप्रमत्तः प्रणोद्येषु मुनिरेष प्रयच्छति । तदेवेति भवानेवं धर्मं वेत्ति कुतो वयम्

ಈ ಮುನಿ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬೋಧನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯರಿಗೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ। ನೀವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೀಗೆಯೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೀರಿ; ನಾವು ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ?

Verse 13

लोमश उवाच । कूर्म युक्तमिदं सर्वं त्वयाभिहितमद्य नः । धर्मशास्त्रोपनतं तत्स्मारिताः स्म पुरातनम्

ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕೂರ್ಮಾ! ಇಂದು ನೀನು ನಮಗೆ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲವೂ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ। ಅದು ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನಮಗೆ ಸ್ಮರಿಸಿಸಿದೆ।

Verse 14

ब्रूहि राजन्सुविश्रब्धं सन्देहं हृदयस्थितम् । कस्ते किमब्रवीच्छेषं वक्ष्याम्यहं न संशयः

ಓ ರಾಜನೇ! ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಹೇಳು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸು। ಯಾರು ನಿನಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದರು? ಉಳಿದುದನ್ನು ಹೇಳು—ನಾನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 15

इन्द्रद्युम्न उवाच । भगवन्प्रथमः प्रश्रस्तावदेव ममोच्यताम् । ग्रीष्मकालेऽपि मध्यस्थै रवौ किं न तवाश्रमः

ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಹೇಳಿದರು—ಭಗವನ್! ಮೊದಲು ನನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿರಿ। ಗ್ರೀಷ್ಮಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸೂರ್ಯನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಾಗ, ನಿಮ್ಮ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೀತಲ ಛಾಯಾಶ್ರಯ ಏಕೆ ಇಲ್ಲ?

Verse 16

कुटीमात्रोऽपि यच्छाया तृणैः शिरसि पाणिगैः

ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಕುಟೀರಮಾತ್ರದ ನೆರಳೂ ಸಾಕೆಂದು ಎಣೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 17

लोमश उवाच । मर्तव्यमस्त्यवश्यं च काय एष पतिष्यति । कस्यार्थे क्रियते गेहमनित्यभवमध्यगैः

ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದನು—ಮರಣವು ಅವಶ್ಯ; ಈ ದೇಹವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅನಿತ್ಯ ಭವದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವವರು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಮನೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ?

Verse 18

यस्य मृत्युर्भवेन्मित्रं पीतं वाऽमृतमुत्तमम् । तस्यैतदुचितं वक्तुमिदं मे श्वो भविष्यति

ಮರಣವು ಮಿತ್ರವಾಗಿರುವವನಿಗೆ, ಅಥವಾ ಪರಮ ಅಮೃತವನ್ನು ಪಾನ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ—‘ಇದು ನಾಳೆ ನನ್ನದು’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಯುಕ್ತ.

Verse 19

इदं युगसहस्रेषु भविष्यमभविद्दिनम् । तदप्यद्यत्वमापन्नं का कथामरणावधेः

ಈ ದಿನವು ಸಾವಿರಾರು ಯುಗಗಳ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ ಅದೇ ‘ಇಂದು’ ಎಂದು ಬಂದಿತು. ಹಾಗಾದರೆ ಮರಣದ ಮಿತಿಯ ಕುರಿತು ಏನು ಹೇಳುವುದು?

Verse 20

कारणानुगतं कार्यमिदं शुक्रादभूद्वपुः । कथं विशुद्धिमायाति क्षालितांगारवद्वद

ಕಾರ್ಯವು ಕಾರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ದೇಹವು ಶುಕ್ರದಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಹೇಳು—ತೊಳೆದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂತೆ ಇದು ಹೇಗೆ ಶುದ್ಧಿಯಾಗುವುದು?

Verse 21

तदस्यापि कृते पापं शत्रुषड्वर्गनिर्जिताः । कथंकारं न लज्जन्ते कुर्वाणा नृपसत्तम

ಅದರ ನಿಮಿತ್ತವೂ ಪಾಪ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ—ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಾದಿ ಆರು ಅಂತರಂಗ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಂದ. ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ, ಇಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವರು ಲಜ್ಜಿಸದೆ ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ?

Verse 22

तद्ब्रह्मण इहोत्पन्नः सिकताद्वयसम्भवः । निगमोक्तं पठञ्छृण्वन्निदं जीविष्यते कथम्

ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನನಾಗಿ, ಎರಡು ‘ಸಿಕತಾ’ (ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀ)ಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜನಿಸಿದವನು; ಆದರೂ ವೇದವಚನಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಕೇಳುತ್ತಾ ಈ ಜೀವಿ ನಿಜವಾಗಿ (ವಿವೇಕದಿಂದ) ಹೇಗೆ ಬದುಕುವನು?

Verse 23

तथापि वैष्णवी माया मोहयत्यविवेकिनम् । हृदयस्थं न जानंति ह्यपि मृत्यु शतायुषः

ಆದರೂ ವೈಷ್ಣವೀ ಮಾಯೆ ಅವಿವೇಕಿಯನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದವರೂ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮರಣವನ್ನು ಅರಿಯರು.

Verse 24

दन्ताश्चलाश्चला लक्ष्मीर्यौवनं जीवितं नृप । चलाचलमतीवेदं दानमेवं गृहं नृणाम्

ಹೇ ನೃಪ, ಹಲ್ಲುಗಳು ಅಸ್ಥಿರ, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಚಂಚಲ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಜೀವನವೂ ಅಸ್ಥಿರ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷಣಭಂಗುರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಮನುಷ್ಯನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಮನುಷ್ಯರ ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಚಂಚಲ.

Verse 25

इति विज्ञाय संसारसारं च चलाचलम् । कस्यार्थे क्रियते राजन्कुटजादि परिग्रहः

ಹೀಗೆ ಸಂಸಾರದ ಸಾರವೂ ಚಂಚಲ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಹೇ ರಾಜನ್—ಕುಟಜ ಮೊದಲಾದ ಅಲ್ಪ ವಸ್ತುಗಳವರೆಗೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಯಾರಿಗಾಗಿ?

Verse 26

इन्द्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्भगवानेव श्रूयते भुवनत्रये । तदर्थमहमायातस्तत्किमेवं वचस्तव

ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಹೇಳಿದನು: 'ಮೂರೂ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಮಾತ್ರ ಚಿರಾಯು ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ, ಹಾಗಾದರೆ ನಿಮ್ಮ ಮಾತುಗಳು ಹೀಗೇಕೆ?'

Verse 27

लोमश उवाच । प्रतिकल्पं मच्छरीरादेकरोमपरिक्षयः । जायते सर्वनाशे च मम भावि प्रमापणम्

ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದನು: 'ಪ್ರತಿ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಒಂದು ಕೂದಲು ಉದುರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾದಾಗ, ನನ್ನ ಮರಣವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.'

Verse 28

पश्य जानुप्रदेशं मे द्व्यंगुलं रोमवर्जितम् । जातं वपुस्तद्बिभेमि मर्तव्ये सति किं गृहैः

'ನನ್ನ ಮೊಣಕಾಲಿನ ಬಳಿ ನೋಡು, ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳಷ್ಟು ಜಾಗವು ಕೂದಲಿರಹಿತವಾಗಿದೆ. ದೇಹದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ನಾನು ಹೆದರುತ್ತೇನೆ. ಸಾವು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುವಾಗ, ಮನೆಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?'

Verse 29

नारद उवाच । इत्थं निशम्य तद्वाक्यं स प्रहस्यातिविस्मितः । भूपालस्तस्य पप्रच्छ कारणं तादृशायुषः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ರಾಜನು ನಗುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾಗಿ ಅಂತಹ ಆಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

Verse 30

इन्द्रद्युम्न उवाच । पृच्छामि त्वामहं ब्रह्मन्यदायुरिदमीदृशम् । तव दीर्घं प्रभावोऽसौ दानस्य तपसोऽथवा

ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಹೇಳಿದನು: 'ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ನಿಮ್ಮ ಆಯಸ್ಸು ಹೀಗಿರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸು ದಾನದ ಪ್ರಭಾವವೋ ಅಥವಾ ತಪಸ್ಸಿನದೋ?'

Verse 31

लोमश उवाच । श्रृणु भूप प्रवक्ष्यामि पूर्वजन्मसमुद्भवाम् । शिवधर्मयुतां पुण्यां कथां पापप्रणाशनीम्

ಲೋಮಶನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ, ಕೇಳು; ನಾನು ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ಶಿವಧರ್ಮಯುತ, ಪುಣ್ಯದಾಯಕ ಮತ್ತು ಪಾಪನಾಶಿನಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.

Verse 32

अहमासं पुरा शूद्रो दरिद्रोऽतीवभूतले । भ्रमामि वसुधापृष्ठे ह्यशनपीडितो भृशम्

ಹಿಂದೆ ನಾನು ಶೂದ್ರನಾಗಿದ್ದೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿದರಿದ್ರನಾಗಿದ್ದೆ. ಆಹಾರದ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ವಸುದೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ.

Verse 33

ततो मया महल्लिंगं जालिमध्यगतं तदा । मध्याह्नेऽस्य जलाधारो दृष्टश्चैवा विदूरतः

ಆಮೇಲೆ ನಾನು ಜಾಲಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ಮಹಾಲಿಂಗವನ್ನು ಕಂಡೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ದೂರದಿಂದಲೇ ಅದರ ಜಲಾಧಾರ (ಪೂಜಾಜಲಸ್ಥಾನ)ವೂ ಕಾಣಿಸಿತು.

Verse 34

ततः प्रविश्य तद्वारि पीत्वा स्नात्वा च शांभवम् । तल्लिंगं स्नापितं पूजा विहिता कमलैः शुभैः

ನಂತರ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಆ ಪವಿತ್ರ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದು, ಶಾಂಭವ ವಿಧಿಯಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದೆ. ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ನಾಪಿಸಿ ಶುಭ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದೆ.

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकंठोऽहं श्रीकंठं तं नमस्य च । पुनः प्रचलितो मार्गे प्रमीतो नृपसत्तम

ನಂತರ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಶ್ರಮದಿಂದ ನನ್ನ ಕಂಠ ಒಣಗಿತು; ಆ ಶ್ರೀಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದೆ. ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮತ್ತೆ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೊರಟು ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟೆ.

Verse 36

ततोऽहं ब्राह्मणगृहे जातो जातिस्मरः सुतः । स्नापनाच्छिवलिंगस्य सकृत्कमलपूजनात्

ಅನಂತರ ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸ್ಮರಣೆಳ್ಳ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೆನು।

Verse 37

स्मरन्विलसितं मिथ्या सत्याभासमिदं जगत् । अविद्यामयमित्येवं ज्ञात्वा मूकत्वमास्थितः

ಪೂರ್ವಾನುಭವವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಾನು ತಿಳಿದೆನು—ಈ ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಲೀಲೆ; ಮಿಥ್ಯ, ಸತ್ಯದ ಆಭಾಸಮಾತ್ರ, ಅವಿದ್ಯಾಮಯ. ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ನಾನು ಮೌನವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದೆನು।

Verse 38

तेन विप्रेण वार्धक्ये समाराध्य महेश्वरम् । प्राप्तोऽहमिति मे नाम ईशान इति कल्पितम्

ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು; ‘ನಾನು ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ ನನ್ನ ಹೆಸರು ‘ಈಶಾನ’ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು।

Verse 39

ततः स विप्रो वात्सल्यादगदान्सुबहून्मम । चकार व्यपनेष्यामि मूकत्वमिति निश्चयः

ನಂತರ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ‘ಈ ಮೂಕತ್ವವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು।

Verse 40

मंत्रवादान्बहून्वैद्यानुपायानपरानपि । पित्रोस्तथा महामायासंबद्धमनसोस्तथा

ಅವನು ಅನೇಕ ಮಂತ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು, ವೈದ್ಯರನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಾಯಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿದನು; ಮಹಾಮಾಯೆಯಿಂದ ಬಂಧಿತಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ನನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು।

Verse 41

निरीक्ष्य मूढतां हास्यमासीन्मनसि मे तदा । तथा यौवनमासाद्य निशि हित्वा निजं गृहम्

ಅವರ ಮೂಢತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ನಂತರ ಯೌವನವನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸ್ವಗೃಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೊರಟೆನು।

Verse 42

संपूज्य कमलैः शंभुं ततः शयनमभ्यगाम् । ततः प्रमीते पितरि मूढैत्यहमुज्झितः

ಕಮಲಗಳಿಂದ ಶಂಭುವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿ ನಾನು ನಂತರ ಶಯನಕ್ಕೆ ಹೋದೆ. ಬಳಿಕ ತಂದೆ ಮೃತನಾದಾಗ ‘ಮೂಢ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು।

Verse 43

संबंधिभिः प्रतीतोऽथ फलाहारमवस्थितः । प्रतीतः पूजयामीशमब्जैर्बहुविधैस्तथा

ನಂತರ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಾನು ಕೇವಲ ಫಲಾಹಾರದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕಮಲಗಳಿಂದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನು।

Verse 44

अथ वर्षशतस्यांते वरदः शशिशेखरः । प्रत्यक्षो याचितो देहि जरामरणसंक्षयम्

ನಂತರ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವರದಾತ ಶಶಿಶೇಖರ (ಚಂದ್ರಶೇಖರ) ಪ್ರಭು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು. ನಾನು ಬೇಡಿದೆ—“ಜರಾ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಕ್ಷಯವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.”

Verse 45

ईश्वर उवाच । अजरामरता नास्ति नामरूपभृतोयतः । ममापि देहपातः स्यादवधिं कुरु जीविते

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—“ನಾಮರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ದೇಹಿಗಳಿಗೆ ಅಜರಾಮರತ್ವವಿಲ್ಲ. ನನಗೂ ದೇಹಪಾತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅವಧಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು.”

Verse 46

इति शंभोर्वचः श्रुत्वा मया वृतिमिदं तदा । कल्पांते रोमपातोऽस्तु मरणं सर्वसंक्षये

ಶಂಭುವಿನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಆಗ ಹೀಗೆ ವಿನಂತಿಸಿದೆ—“ಕಲ್ಪಾಂತದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಂಕ್ಷಯವಾಗುವಾಗಲೇ ನನ್ನ ಮರಣವಾಗಲಿ; ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕೇವಲ ರೋಮಪಾತ ಮಾತ್ರವಾಗಲಿ।”

Verse 47

ततस्तव गणो भूयामिति मेऽभीप्सितो वरः । तथेत्युक्त्वा स भगवान्हरश्चादर्शनं गतः

ನಂತರ ನನ್ನ ಅಭೀಪ್ಸಿತ ವರ ಇದು—“ನಾನು ನಿನ್ನ ಗಣನಾಗಲಿ.” “ತಥಾಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಹರನು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಡಗಿದನು।

Verse 48

अहं तपसिनिष्ठश्च ततः प्रभृति चाभवम् । ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते शिवपूजनात्

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ನಾನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಷ್ಠನಾದೆ. ಶಿವಪೂಜೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾದಿ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮನುಷ್ಯನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 49

ब्रध्नाब्जैरितरैर्वपि कमलैर्नात्र संशयः । एवं कुरु महाराज त्वमप्याप्स्यसि वांछितम्

ಬ್ರಧ್ನಾಬ್ಜ ಕಮಲಗಳಿಂದಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಇತರ ಕಮಲಗಳಿಂದಾಗಲಿ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮಾಡು ಮಹಾರಾಜ; ನೀನೂ ವಾಂಛಿತವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 50

हरभक्तस्य लोकस्य त्रिलोक्यां नास्ति दुर्लभम् । बहिःप्रवृत्तिं सगृह्य ज्ञानकर्मेन्द्रियादि च

ಹರಭಕ್ತ ಜನರಿಗೆ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವುದೂ ದುರ್ಳಭವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಬಾಹ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಜ್ಞಾನ-ಕರ್ಮೇಂದ್ರಿಯಾದಿಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಯಥಾಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 51

लयः सदाशिवे नित्यमतर्यो गोऽयमुच्यते । दुष्करत्वाद्वहिर्योगं शिव एव स्वयं जगौ

ಸದಾಶಿವನಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಲಯವಾಗುವುದೇ ‘ಅಮರ ಮಾರ್ಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಹಿರ್ಯೋಗ ದುಷ್ಕರವಾದುದರಿಂದ ಶಿವನೇ ಸ್ವಯಂ ಅದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.

Verse 52

पंचभिश्चार्चनं भूतैर्विशिष्टफलदं ध्रुवम् । क्लेशकर्मविपाकाद्यैराशयैश्चाप्य संयुतम्

ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅರ್ಚನೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಅದು ಕ್ಲೇಶ, ಕರ್ಮ, ಕರ್ಮವಿಪಾಕ ಮೊದಲಾದ ಆಶಯ-ಸಂಸ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 53

ईशानमाराध्य जपन्प्रणवं मुक्तिपाप्नुयात् । सर्वपापक्षये जाते शिवे भवति भावना

ಈಶಾನನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಜಪಿಸಿದರೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಯವಾದಾಗ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಭಾವನೆ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 54

पापोपहतबुद्धीनां शिवे वार्तापि दुर्लभा । दुर्लभं भारते जन्म दुर्लभं शिवपूजनम्

ಪಾಪದಿಂದ ಹಾನಿಗೊಂಡ ಬುದ್ಧಿಯವರಿಗೆ ಶಿವನ ಕುರಿತು ಮಾತು ಕೇಳುವುದೂ ದುರ್ಲಭ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ದುರ್ಲಭ; ಶಿವಪೂಜೆಯೂ ದುರ್ಲಭವೇ.

Verse 55

दुर्लभं जाह्नवीस्नानं शिवे भक्तिः सुदुर्लभा । दुर्लभं ब्राह्मणे दानं दुर्लभं वह्निपूजनम्

ಜಾಹ್ನವಿ (ಗಂಗೆ)ಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ದುರ್ಲಭ; ಶಿವಭಕ್ತಿ ಇನ್ನೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ದಾನ ದುರ್ಲಭ; ಅಗ್ನಿಪೂಜೆಯೂ ದುರ್ಲಭವೇ.

Verse 56

अल्पपुण्यैश्च दुष्प्रापं पुरुषोत्तमपूजनम्

ಅಲ್ಪ ಪುಣ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಪೂಜೆ ದೊರಕುವುದು ದುರ್ಲಭವೂ ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ।

Verse 57

लक्षेण धनुषां योगस्तदर्धेन हुताशनः । पात्रं शतसहस्रेण रेवा रुद्रश्च षष्टिभिः

ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಧನುಸ್ಸುಗಳಿಂದ ‘ಯೋಗ’ ಎಣಿಕೆ; ಅದರ ಅರ್ಧದಿಂದ ‘ಹುತಾಶನ’ (ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿ) ಎಣಿಕೆ. ಲಕ್ಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ನಿಜವಾದ ‘ಪಾತ್ರ’; ರೇವಾ ಮತ್ತು ರುದ್ರರು ಅರವತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ—ಅತಿದುರ್ಲಭರು।

Verse 58

इति दमुक्तमखिलं मया तव महीपते । यथायुरभवद्दीर्घं समाराध्य महेश्वरम्

ಓ ಮಹೀಪತೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳಿದೆನು. ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಆಯುಷ್ಯ ದೀರ್ಘವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 59

न दुर्लभं न दुष्प्रापं न चासाध्यं महात्मनाम् । शिवभक्तिकृतां पुंसां त्रिलोक्यामिति निश्चितम्

ಮಹಾತ್ಮರಿಗೆ ಯಾವುದೂ ದುರ್ಲಭವಲ್ಲ, ದುಷ್ಪ್ರಾಪ್ಯವಲ್ಲ, ಅಸಾಧ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದವರಿಗೆ ಇದು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 60

नंदीश्वरस्य तेनैव वपुषा शिवपूजनात् । सिद्धिमालोक्य को राजञ्छंकरं न नमस्यति

ನಂದೀಶ್ವರನು ಅದೇ ದೇಹದಿಂದ ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡಿ ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಓ ರಾಜನೇ! ಶಂಕರನಿಗೆ ಯಾರು ನಮಸ್ಕರಿಸದೆ ಇರಬಹುದು?

Verse 61

श्वेतस्य च महीपस्य श्रीकंठं च नमस्यतः । कालोपि प्रलयं यातः कस्तमीशं न पूजयेत्

ಶ್ರೀಕಂಠನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ ಶ್ವೇತ ಮಹಾರಾಜನಿಗಾಗಿ ಕಾಲವೂ ಲಯವಾಯಿತು. ಅಂತಹ ಈಶನನ್ನು ಯಾರು ಪೂಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 62

यदिच्छया विश्वमिदं जायते व्यवतिष्ठते । तथा संलीयते चांते कस्तं न शरणं व्रजेत्

ಯಾರ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಹುಟ್ಟಿ, ನೆಲೆನಿಂತು, ಕೊನೆಗೆ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅಂತಹವನಿಗೆ ಯಾರು ಶರಣಾಗುವುದಿಲ್ಲ?

Verse 63

एतद्रहस्यमिदमेव नृणां प्रधानं कर्तव्यमत्र शिवपूजनमेव भूप । यस्यांतरायपदवीमुपयांति लोकाः सद्योः नरः शिवनतः शिवमेव सत्यम्

ಓ ರಾಜನೇ! ಮಾನವರ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ ಶಿವಪೂಜೆಯೇ, ಇದೇ ರಹಸ್ಯ. ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವನು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.