Adhyaya 45

Verse 1

। नारद उवाच । तथा बहूदकस्थाने कथामाकर्णयाद्भुताम् । यस्माद्बहूदकं कामरूपे यदस्ति च

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೀಗೆಯೇ ‘ಬಹೂದಕ’ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಮರೂಪದಲ್ಲಿ ‘ಬಹೂದಕ’ ಎಂಬ ತೀರ್ಥವಿದೆ।

Verse 2

तदस्ति चात्र संक्रांतं तस्मात्प्रोक्तं बहूदकम् । कपिलेनात्र तप्त्वा च वर्षाणि सुबहून्यपि

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯೂ ಇದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ‘ಬಹೂದಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಪಿಲರು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು।

Verse 3

स्थापितं शोभनं लिंगं कपिलश्वरसंज्ञितम् । तच्च लिगं सदा पार्थ नन्दभद्र इति समृतः

ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶೋಭನ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; ಅದು ‘ಕಪಿಲೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಓ ಪಾರ್ಥ, ಆ ಲಿಂಗವೇ ಸದಾ ‘ನಂದಭದ್ರ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 4

वाणिक्संपूजयामास त्रिकालं च कृतादरः । सर्वधर्प्रविशेवज्ञः साक्षाद्धर्म इवापरः

ಒಬ್ಬ ವಾಣಿಜನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತ್ರಿಕಾಲವೂ ಆ (ಲಿಂಗವನ್ನು) ಪೂಜಿಸಿದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ—ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಧರ್ಮನೇ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪದಂತೆ.

Verse 5

नाज्ञातं तस्य किंचिच्च यद्धर्मेषु प्रकीर्त्यते । सर्वेषां च सुहृन्नित्यं सर्वेषां च हिते रतः

ಧರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ಯಾವುದೂ ಅವನಿಗೆ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸದಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಹೃದನಾಗಿ, ಎಲ್ಲರ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 6

कर्मणा मनसा वाचा धर्ममेनमुपाश्रितः । न भूतो न भविष्यश्च न स धर्मोऽस्ति किंचन

ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಭೂತದಲ್ಲಾಗಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಾಗಲಿ ಅವನು ಯಾವುದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸದ ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯವೆಂಬುದು ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 7

विदोषो यो हि सर्वत्र निश्चित्यैवं व्यवस्थितः । अस्य धर्मसमुद्रस्य संप्रवृद्धस्य सर्वतः

ಎಲ್ಲೆಡೆ ದೋಷರಹಿತವಾದುದೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಹೀಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದು ಅವನ ಧರ್ಮಸಮುದ್ರ—ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾಯಿತು.

Verse 8

निर्मथ्य नन्दभद्रेण आहृतं तन्निशामय । वाणिज्यं मन्यते श्रेष्ठं जीवनाय तदा स्थितः

ನಂದಭದ್ರನು ಶ್ರಮಪಟ್ಟು (ಮಥಿಸಿದಂತೆ) ತಂದದ್ದನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದನು.

Verse 9

परिच्छिन्नैः काष्ठतृणैः शरणं तेन कारितम् । मद्यवर्जं भेदवर्जं कूटवर्जं समं तथा

ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಟ್ಟಿಗೆ-ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಅವನು ಸರಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಮದ್ಯವರ್ಜಿತನಾಗಿ, ಭೇದಭಾವವರ್ಜಿತನಾಗಿ, ಕಪಟವರ್ಜಿತನಾಗಿ, ಸಮಭಾವದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 10

सर्वभूतेषु वाणिज्यमल्पलाभेन सोऽचरत् । अमायया परेभ्योऽसौ गृहीत्वैव क्रयाणकम्

ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೊಡನೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಪ ಲಾಭವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಯಾವುದೇ ಮಾಯೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಇತರರಿಂದ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಖರೀದಿ ಬೆಲೆಯನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 11

अमाययैव भूतेभ्यो विक्रीणात्यस्य सद्व्रतम् । केचिद्यज्ञं प्रशंसंति नन्दभद्रो न मन्यते

ಅವನು ಕಪಟವಿಲ್ಲದೆ ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ‘ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ’—ಇದೇ ಅವನ ನಿಜವಾದ ಸದ್ವ್ರತ. ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಂದಭದ್ರನು ಅದನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

दोषमेनं विनिश्चत्य श्रृमु तं पांडुनन्दन । लुब्धोऽनृती दांभीकश्च स्वप्रशंसापरायणः

ಈ ದೋಷವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ಕೇಳು, ಹೇ ಪಾಂಡುನಂದನ: ಅವನು ಲೋಭಿ, ಅಸತ್ಯವಾಡಿ, ದಾಂಭಿಕ, ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ರಶಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಯಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 13

यजन्यज्ञैर्जगद्धं ति स्वं चांधतमसं नयेत् । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते

ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಜಗತ್ತು ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನುಷ್ಯನು ಅಂಧತಮಸ್ಸಿಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಆಹುತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆದಿತ್ಯದೇವನನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

Verse 14

आदित्याज्जायते वृष्टिर्वष्टेरन्नं ततः प्रजाः । यद्यदा यजमानस्य ऋत्विजो द्रव्यमेव च

ಆದಿತ್ಯನಿಂದಲೇ ಮಳೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಮಳೆಯಿಂದ ಅನ್ನ; ಅನ್ನದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯಜಮಾನ, ಋತ್ವಿಜರು ಹಾಗೂ ಯಜ್ಞದ್ರವ್ಯಗಳು ವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಂನಿಹಿತರಾಗುವಾಗ…

Verse 15

चौरप्रायस्य कलुषाज्जन्म जायेज्जनस्य हि । अदक्षिणे वृथा यज्ञे कृते चाप्यविधानतः

ಕಳ್ಳತನದಂತೆಯೇ ಕಲుషಿತ ಯಜ್ಞದ ದೋಷದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹೀನ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣೆಯಿಲ್ಲದೆ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ, ವಿಧಿವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞವು ಮಲಿನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 16

पशवो लकुटैर्हन्युर्यजमानं मृतं हताः । तस्माच्छुद्धैर्यवद्रव्यैर्यजमानः शुभः स्मृतः

ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಹತವಾದ ಪಶುಗಳು, ಯಜಮಾನನು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಪ್ರತಿಹಿಂಸಿಸುವಂತಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಯವ ಮೊದಲಾದ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವ ಯಜಮಾನನು ಶುಭನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

Verse 17

यज्ञ एवं विचार्यासौ यज्ञसारं समास्थितः । श्रद्धया देवपूजा या नमस्कारः स्तुतिः शुभा

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಅವನು ಯಜ್ಞಸಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ದೇವಪೂಜೆ, ನಮಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶುಭ ಸ್ತುತಿ ಇವೇ ಯಜ್ಞದ ಸಾರ.

Verse 18

नैवेद्यं हविषश्चैव यज्ञोऽयं हि विकल्मषः । स एव यज्ञः प्रोक्तो वै येन तुष्यन्ति देवताः

ನೈವೇದ್ಯವೂ ಹವಿಸ್ಸೂ ಅರ್ಪಿಸಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಯಜ್ಞವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಲ. ದೇವತೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ತೃಪ್ತರಾಗುವ ಯಜ್ಞವೇ ಯಜ್ಞವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

Verse 19

केचिच्छंसन्ति संन्यासं नन्दभद्रो न मन्यते । यो हि संन्यस्य विषयान्मनसा गृह्यते पुनः

ಕೆಲವರು ಸಂನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಂದಭದ್ರನು ಅದನ್ನು (ನಿಜವಾದದು) ಎಂದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ—ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನ್ನೇ ಹಿಡಿಯುವವನನ್ನು ನೋಡಿ.

Verse 20

उभयभ्रष्ट एवासौ भिन्ना भूमिर्विनश्यति । संन्यासस्य तु यत्सारं तत्तेनावृतमुत्तमम्

ಅವನು ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ, ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟ ಭೂಮಿಯಂತೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸಂನ್ಯಾಸದ ಪರಮ ಸಾರವು ಅವನಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 21

कस्यचिन्नैव कर्माणि शपते वा प्रशंसति । नानामार्गस्थितांल्लोकांश्चन्द्रवल्लीयते क्षितौ

ಅವನು ಯಾರ ಕರ್ಮವನ್ನೂ ಶಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಶಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ನಡುವೆ ಇದ್ದರೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

न द्वेष्टि नो कामयते न विरुद्धोऽनुरुध्यते । समाश्मकांचनो धीरस्तुल्यनिंदात्मसंस्तुतिः

ಅವನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಿರೋಧ ಬಂದರೂ ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಧೀರನು ಕಲ್ಲು-ಬಂಗಾರವನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ನೋಡುವನು; ನಿಂದೆಯಲ್ಲೂ ಆತ್ಮಸ್ತುತಿಯಲ್ಲೂ ಸಮನಾಗಿರುವನು.

Verse 23

अभयः सर्वभूतेभ्यो यथांधबधिराकृतिः । न कर्मणां फलाकांक्षा शिवस्याराधनं हि तत्

ಅವನು ಸರ್ವಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ನಿಂದಾ‑ಸ್ತುತಿಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಗೆ ಅಂಧ‑ಬಧಿರನಂತೆ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಮಫಲದ ಆಸೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ—ಇದೇ ಶಿವಾರಾಧನೆಯ ನಿಜ ಸಾರ.

Verse 24

कारणाद्धर्ममन्विच्छन्न लोभं च ततश्चरन्

ಅವನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅದರ ನಿಜ ಕಾರಣಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಿ, ನಂತರ ಲೋಭವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಅವನ ಸದಾಚಾರ.

Verse 25

विविच्य नंदभद्रस्तत्सारं मोक्षेषु जगृहे । कृषिं केचित्प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

ವಿವೇಕದಿಂದ ನಂದಭದ್ರನು ಸಾರವನ್ನು ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು. ಕೆಲವರು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಹೊಗಳಿದರೂ, ನಂದಭದ್ರನು ಅದನ್ನು ಪರಮಹಿತವೆಂದು ಮನಸಲ್ಲಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 26

यस्यां छिंदंति वृषाणां चैव नासिकाम् । कर्षयंति महाभारान्बध्नंति दमयंति च

ಆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತುಗಳ ಮೂಗನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಭಾರೀ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ, ವಶಪಡಿಸಲು ದಮನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 27

बहुदंशमयान्देशान्नयंति बहुकर्दमान् । वाहसंपीडिता धुर्याः सीदंत्यविधिना परे

ಅವುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುವ ಕೀಟಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕವೂ, ಆಳವಾದ ಕೆಸರಿನ ಮೂಲಕವೂ ಓಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರದಿಂದ ನಲುಗಿದ ಜೂತಪಶುಗಳು ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತವೆ; ಕೆಲವರು ವಿಧಿ‑ಮರ್ಯಾದೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

Verse 28

मन्यंते भ्रूणहत्यापि विशिष्टा नास्य कर्मणः । अघ्न्या इति गवां नाम श्रुतौ ताः पीडयेत्कथम्

ಅವನ ಈ ಕರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಭ್ರೂಣಹತ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಪಾಪವೆಂದು ಅವರು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋವುಗಳಿಗೆ ‘ಅಘ್ನ್ಯಾ’—ಅಂದರೆ ‘ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು’—ಎಂದು ಹೆಸರು; ಹಾಗಿರಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪೀಡಿಸಬಹುದು?

Verse 29

भूमिं भूमिशयांश्चैव हंति काष्ठमयोमुखम् । पंचेंद्रियेषु जीवेषु सर्वं वसति दैवतम्

ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಖವಿರುವ ಹಾಲಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಮಲಗಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಯುಕ್ತ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ದೈವತ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 30

आदित्यश्चंद्रमा वायुः प्रभूत्यैव च तांस्तु यः । विक्रीणाति सुमूढस्य तस्य का नु विचारणा

ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ವಾಯು ಮೊದಲಾದ ಮಹಾಶಕ್ತಿಗಳು ಜೀವವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ; ಆದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ‘ಮಾರುವ’ವನು ಪರಮ ಮೂಢ—ಅವನಿಗೆ ವಿವೇಕವೇನು?

Verse 31

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्यश्च पृथिवी विराट् । धेनुर्वत्सश्च सोमो वै विक्रीयैतान्न सिध्यति

ಮೇಕೆ, ಅಗ್ನಿ, ವರುಣ, ಮೇಷ, ಸೂರ್ಯ, ಪೃಥ್ವಿ, ವಿರಾಟ್, ಧೇನು-ವತ್ಸ ಮತ್ತು ಸೋಮ—ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಮಾರಿದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯದು.

Verse 32

एवंविधसहस्रैश्च युता दोषैः कृषिः सदा । अष्टगवं स्याद्धि हलं त्रिंशद्भागं त्यजेत्कृषेः

ಕೃಷಿ ಸದಾ ಇಂತಹ ಸಾವಿರಾರು ದೋಷಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಾಲು ಎಂಟು ಎತ್ತುಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುವಂತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಷಿಫಲದಲ್ಲಿ ಮുപ്പತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು.

Verse 33

धर्मे दद्यात्पशून्वृद्धान्पुष्यादेषा कृषिः कुतः । सारमेतत्कृषेस्तेन नंदभद्रेण चादृतम्

ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ವೃದ್ಧ ಪಶುಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಬೇಕು; ಆಗ ಪಾಪಭಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕೃಷಿ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದು? ಇದೇ ಕೃಷಿಯ ಸಾರ; ನಂದಭದ್ರನು ಇದನ್ನು ಆದರದಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು।

Verse 34

विसाधितव्यान्यन्नानि स्वशक्त्या देवपितृषु । मनुष्य द्विजभूतेषु नियुज्याश्नीत सर्वदा

ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು; ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಮಾನವರು, ದ್ವಿಜ ಅತಿಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿ—ಆಮೇಲೆ ಸದಾ ಭುಂಜಿಸಬೇಕು।

Verse 35

केचिच्छंसंति चैश्वर्यं नंदभद्रो न मन्यते । मानुषा मानुषानेव दासभावेन भुंजते

ಕೆಲವರು ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ನಂದಭದ್ರನು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ। ಮಾನವರು ಮಾನವರನ್ನೇ ದಾಸಭಾವದಿಂದ ಭೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ—ಆ ಭೋಗ ಬಂಧನಮೂಲವಾಗಿದೆ।

Verse 36

वधबंधनिरोधेन पीडयंति दिवानिशम् । देहं किमेतद्धातुः स्वं मातुर्वा जनकस्य वा

ವಧ, ಬಂಧನ, ನಿರೋಧಗಳಿಂದ ಅವರು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಪರರನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಾರೆ। ಆದರೆ ಈ ದೇಹ ಯಾರದು—ತನ್ನದಾ, ತಾಯಿಯದಾ, ತಂದೆಯದಾ?

Verse 37

मातुः पितुर्वा बलिनः क्रेतुरग्नेः शुनोऽपि वा । इति संचिंत्य व्यहरन्नमरा इव ईश्वराः

‘ಈ ದೇಹ ತಾಯಿಯದೋ, ತಂದೆಯದೋ, ಬಲಿಷ್ಠನದೋ, ಖರೀದಿದಾರನದೋ, ಅಗ್ನಿಯದೋ, ನಾಯಿಯದೋ ಕೂಡ’ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಆ ‘ಈಶ್ವರರು’ ಅಮರರಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ—ಕರ್ಮಫಲದ ಭಯವಿಲ್ಲದವರಂತೆ।

Verse 38

ऐश्वर्यमदपापिष्ठा महामद्यमदादयः । ऐश्वर्यमदमत्तो हि ना पतित्वा हि माद्यति

ಐಶ್ವರ್ಯದ ಮದವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪಾಪಿಷ್ಠ; ಮದ್ಯಮದಾದಿ ಮಹಾಮದಗಳೂ ಅದರ ಮುಂದೆ ಕ್ಷುದ್ರ. ರಾಜ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮದದಿಂದ ಮತ್ತನಾದವನು ಪತನವಾದ ಮೇಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಶಮನಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 39

आत्मवत्सर्वभृत्येषु श्रिया नैव च माद्यति

ತನ್ನ ಆಶ್ರಿತರನ್ನೂ ಸೇವಕರನ್ನೂ ಆತ್ಮಸಮಾನವೆಂದು ನೋಡುವವನು ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ ದೃಷ್ಟಿ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 40

आत्मप्रत्ययवान्देही क्वेश्वरश्चेदृशोऽस्ति हि । ऐश्वर्यस्यापि सारं स जग्राहैतन्निशामय

ಆತ್ಮಪ್ರತ್ಯಯದಲ್ಲಿ ದೃಢನಾದ ದೇಹಧಾರಿ ಇಂತಹ ರಾಜನು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ಅವನು ಐಶ್ವರ್ಯದ ಸಾರವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 41

स्वशक्त्या सर्व भूतेषु यदसौ न पराङ्मुखः । तीर्थायेके प्रशंसंति नंदभद्रो न मन्यते

ತನ್ನ ಅಂತರಂಗ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಯಾವ ಜೀವಿಯ ಮೇಲೂ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಅವನನ್ನು ‘ತೀರ್ಥ’ವೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಂದಭದ್ರನು ಆ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 42

श्रमेण संकरात्तापशीतवातक्षुधा तृषा । क्रोधेन धर्मगेहस्य नापि नाशमवाप्नुयात्

ಶ್ರಮ, ಸಂಕಟ, ತಾಪ-ಶೀತ, ಗಾಳಿ, ಹಸಿವು-ಬಾಯಾರಿಕೆ—ಇವುಗಳಿಂದಲೂ, ಕ್ರೋಧದಿಂದಲೂ ಸಹ—ಧರ್ಮದ ಗೃಹವು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 43

सौख्येन वा धनस्यापि श्रद्धया स्वल्पगोर्थवान् । समर्थो हि महत्पुण्यं शक्त आप्तुं क्व वास्ति सः

ಸೌಖ್ಯವೂ ಧನಸಂಪತ್ತೂ ಹಾಗೂ ಶ್ರದ್ಧೆಯೂ ಇದ್ದರೂ, ಅಲ್ಪ ಸಾಧನ ಹೊಂದಿದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಮಹಾಪುಣ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಥನಾದವನು ಯಾರು?

Verse 44

सदा शुचिर्देवयाजी तीर्थसारं गृहेगृह । नापः पुनंति पापानि न शैला न महाश्रमाः

ಯಾವನು ಸದಾ ಶುದ್ಧನಾಗಿ ದೇವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಮನೆಮನೆಗೂ ತೀರ್ಥಸಾರಸ್ವರೂಪನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದು ಕೇವಲ ನೀರು ಅಲ್ಲ—ಪರ್ವತಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಮಹಾಶ್ರಮಗಳೂ ಅಲ್ಲ.

Verse 45

आत्मा पुनाति पापानि यदि पापान्निवर्तते । एवमेव समाचारं प्रादुर्भूतं ततस्ततः

ಮಾನವನು ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾದಾಗ, ಆತ್ಮವೇ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸದಾಚಾರವು ಸ್ಥಳಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದೆ.

Verse 46

एकीकृत्य सदा धीमान्नंदभद्रः समास्थितः । तस्यैवं वर्ततः साधोः स्पृहयंत्यपि देवताः

ಹೀಗೆ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಜ್ಞಾನವಂತನಾದ ನಂದಭದ್ರನು ಸದಾ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಆ ಸಾಧುವಿನ ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆಸೆ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 47

वासवप्रमुखाः सर्वे विस्मयं च परं ययुः । अत्रैव स्थानके चापि शूद्रोऽभूत्प्रतिवेश्मकः

ವಾಸವ (ಇಂದ್ರ) ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಪರಮ ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಶೂದ್ರನೂ ಇದ್ದನು; ಅವನು ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

Verse 48

स नंदभद्रं धर्मिष्ठं पुनः पुनरसूयत । नास्तिकः स दुराचारः सत्यव्रत इति श्रुतः

ಅವನು ಪರಮ ಧರ್ಮಿಷ್ಠನಾದ ನಂದಭದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮರುಮರು ಅಸೂಯೆಪಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ನಾಸ್ತಿಕನೂ ದುರುಚಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ‘ಸತ್ಯವ್ರತ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 49

स सदा नंदभद्रस्य विलोकयति चांतरम् । छिद्रं चेदस्य पश्यामि ततो धर्मान्निवर्तये

ಅವನು ಸದಾ ನಂದಭದ್ರನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ದೋಷ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದನು. ‘ಅವನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿದ್ರವಾದರೂ ಕಂಡರೆ, ಅವನನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ತಿರುಗಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು.

Verse 50

स्वभाव एव क्रूराणां नास्तिकानां दुरात्मनाम् । आत्मानं पातयंत्येव पातयंत्यपरं च यत्

ಕ್ರೂರರಾದ ನಾಸ್ತಿಕ ದುಷ್ಟಾತ್ಮರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಇದು—ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಪತನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು, ಇತರರನ್ನೂ ಕೂಡ ಕೆಳಗೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 51

ततस्त्वेवं वर्ततोऽस्य नंदभद्रस्य धीमतः । एकोऽभूत्तयः कष्टाद्वार्धिके सोऽप्यनश्यत

ನಂತರ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಂದಭದ್ರನಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಜನಿಸಿದನು; ಆದರೆ ದುರ್ಭಾಗ್ಯದಿಂದ ಆ ಶಿಶುವೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಯಿತು.

Verse 52

तच्च दैवकृतं मत्वा न शुशोच महामतिः । देवो वा मानवो वापि को हि दवाद्विमुच्यते

ಇದು ದೈವಕೃತವೆಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಮಹಾಮತಿ ಶೋಕಿಸಲಿಲ್ಲ. ದೇವನಾಗಲಿ ಮಾನವನಾಗಲಿ—ವಿಧಿ ವಿಧಿಸಿದುದರಿಂದ ಯಾರು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು?

Verse 53

ततोऽस्य सुप्रिया भार्या सर्वैः साध्वीगुणैर्युता । गृहधर्मस्य मूर्तिर्या साक्षादिव अरुंधती

ಅನಂತರ ಅವನ ಅತಿಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ, ಸಮಸ್ತ ಸಾಧ್ವೀಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತಳಾಗಿ, ಗೃಹಧರ್ಮದ ಸాక్షಾತ್ ಮೂರ್ತಿಯಂತೆ—ಅರುಂಧತೀ ದೇವಿಯೇ ಪ್ರಕಟವಾದಂತೆ ತೋರ್ಪಟ್ಟಳು।

Verse 54

विनाशमागता पार्थ कनकानाम नामतः । ततो यतेंद्रियोऽप्येष गृहधर्मविनाशतः

ಹೇ ಪಾರ್ಥ! ‘ಕನಕಾನಾಮಾ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನವಳು ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು. ನಂತರ ಗೃಹಧರ್ಮ ನಾಶವಾದುದರಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹಿಯೂ ಆದ ಈ ಪುರುಷನು ಕೂಡ ವಿಚಲಿತನಾದನು।

Verse 55

शुशोच हा कष्टमिति पापोहमिति चासकृत् । तत्तस्य चांतरं दृष्ट्वाऽहृष्यत्यव्रतश्चिरात्

ಅವನು ಮರುಮರು ಅಳಲಾಡಿದನು—“ಹಾ, ಎಂಥ ದುಃಖ! ನಾನು ಪಾಪಿ!” ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಆ ಬಿರುಕು ಕಂಡು, ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವ್ರತನು ಹರ್ಷಿಸಿದನು।

Verse 56

उपाव्रज्य च हा कष्टं ब्रुवंस्तं नंदभद्रकम् । दधिकर्ण इवासाद्य नंदभद्रमुवाच सः

“ಹಾ, ಎಂಥ ಕಷ್ಟ!” ಎಂದು ಅಳಲಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಂದಭದ್ರನ ಬಳಿಗೆ ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಹೋದನು; ದಧಿಕರ್ಣನಂತೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ನಂದಭದ್ರನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 57

हा नंदभद्र यद्येवं तवाप्येवंविधं फलम् । एतेन मन्ये मनसि धर्मोप्येष वृथैव यत्

“ಹಾ ನಂದಭದ್ರ! ನಿನಗೂ ಇಂತಹ ಫಲವೇ ಬಂದರೆ, ಇದರಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು—ಈ ಧರ್ಮವೂ ವ್ಯರ್ಥವೇ.”

Verse 58

इत्यादि बहुधा प्रोच्य तत्तद्वाक्यं ततस्ततः । सत्यव्रतस्ततः प्राह नंदभद्रं कृपान्वितः

ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಅದೇ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಹೇಳಿ, ನಂತರ ಕರುಣೆಯಿಂದ ದ್ರವಿಸಿದ ಸತ್ಯವ್ರತನು ನಂದಭದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 59

नंदभद्र सदा तुभ्यं वक्तुकामोस्मि किंचन । प्रस्तावस्याप्यभावाच्च नोदितं च मया क्वचित्

ಹೇ ನಂದಭದ್ರ, ನಾನು ಸದಾ ನಿನಗೆ ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಂದರ್ಭದ ಅಭಾವದಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ।

Verse 60

अप्रस्तावं ब्रुवन्वाक्यं बृहस्पतिरपिध्रुवम् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च हीनवत्

ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯೂ ಅಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೆ, ಅವನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅವಜ್ಞೆ ಉಂಟಾಗಿ, ಹೀನನಂತೆ ಅವಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 61

नन्दभद्र उवाच । ब्रूहिब्रूहि न मे किंचित्साधु गोप्यं प्रियं परम् । वचोभिः शुद्धसत्त्वानां न मोक्षोऽप्युपमीयते

ನಂದಭದ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೇಳಿ, ಹೇಳಿ; ಹೇ ಪ್ರಿಯ ಪರಮ, ನನ್ನಿಂದ ಯಾವ ಶುಭ ವಿಷಯವನ್ನೂ ಮರೆಮಾಡಬೇಡಿ। ಶುದ್ಧಸತ್ತ್ವಿಗಳ ವಚನಗಳು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಸಲಾಗದು।

Verse 62

सत्यव्रत उवाच । नवभिर्नवभिश्चैव विमुक्तं वाग्विदूषणैः । नवभिर्बुद्धिदोषैश्च वाक्यं वक्ष्याम्यदोषवत्

ಸತ್ಯವ್ರತನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ದೋಷರಹಿತ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ವಾಣಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯ ಒಂಬತ್ತು ದೋಷಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿ।

Verse 63

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ಸಮ್ಯಕ್ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನ—ಈ ಐದು ಅರ್ಥತತ್ತ್ವಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸುಸಂಯೋಜಿತ ವಾಕ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 64

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं चोद्दिश्य चोच्यते । प्रयोजनमिति प्रोक्तं प्रथमं वाक्यलक्षणम्

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳುವುದನ್ನು ‘ಪ್ರಯೋಜನ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದೇ ವಾಕ್ಯದ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 65

धर्मार्थकाममोक्षेषु प्रतिज्ञाय विशेषतः । इदं तदिति वाक्यांते प्रोच्यते स विनिर्णयः

ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ವಾಕ್ಯಾಂತದಲ್ಲಿ ‘ಇದೇ ಅದು’ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದೇ ವಿನಿರ್ಣಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 66

इदं पूर्वमिदं पश्चाद्वक्तव्यं यत्क्रमेण हि । क्रमयोगं तमप्याहुर्वाक्यतत्तविदो बुधाः

ಮೊದಲು ಹೇಳಬೇಕಾದುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೇಳಬೇಕಾದುದು—ಇವುಗಳನ್ನು ಯಥಾಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ, ವಾಕ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಪಂಡಿತರು ಅದನ್ನು ‘ಕ್ರಮಯೋಗ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 67

दोषाणां च गुणानां च प्रमाणं प्रविभागतः । उभयार्थमपि प्रेक्ष्य सा संख्येत्युपधार्यताम्

ದೋಷಗಳೂ ಗುಣಗಳೂ ಎಷ್ಟೆಂಬ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯುಕ್ತ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಿ, ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅದನ್ನೇ ‘ಸಂಖ್ಯೆ’ (ಗಣನೆ) ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು।

Verse 68

वाक्यज्ञेयेषु भिन्नेषु यत्राभेदः प्रदृश्यते । तत्रातिशयहेतुत्वं तत्सौक्ष्म्यमिति निर्दिशेत्

ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಗ್ರಹ್ಯವಾದ ಅರ್ಥಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಯತ್ರ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಅಭೇದವು ಗೋಚರವಾಗುವುದೋ—ಉತ್ಕರ್ಷಕಾರಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೇ ‘ಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯ’ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 69

इति वाक्यगुणानां च वाग्दोषान्द्विनव श्रृणु । अपेतार्थमभिन्नार्थमपवृत्तं तथाधिकम्

ಇಂತೆ ವಾಕ್ಯದ ಗುಣಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈಗ ವಾಣಿಯ ಅಷ್ಟಾದಶ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕೇಳು—‘ಅರ್ಥವಿಹೀನ’, ‘ಅಭಿನ್ನ/ಅಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥ’, ‘ವಿಷಯಚ್ಯುತ’, ಹಾಗೂ ‘ಅತಿರೇಕ’ ಇತ್ಯಾದಿ।

Verse 70

अश्लक्ष्णं चापि संदिग्धं पदांते गुरु चाक्षरम् । पराङ्मुखमुखं यच्च अनृतं चाप्यसंस्कृतम्

ಕರ್ಕಶವಾದುದು, ಸಂದಿಗ್ಧವಾದುದು, ಪದಾಂತದಲ್ಲಿ ಗುರು (ಭಾರೀ) ಅಕ್ಷರ ಹೊಂದಿರುವುದು; ಅಶುಭ/ಅಸಹಜ ಆರಂಭವಿರುವುದು; ಅಸತ್ಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಅಸಂಸ್ಕೃತ (ಅಶುದ್ಧ)ವಾದುದು—ಇವೂ ವಾಣಿದೋಷಗಳು।

Verse 71

विरुद्धं यत्त्रिवर्गेण न्यूनं कष्टातिशब्दकम् । व्युत्क्रमाभिहृतं यच् सशेषं चाप्यहेतुकम्

ಧರ್ಮ-ಅರ್ಥ-ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾದುದು, ಅಪೂರ್ಣವಾದುದು, ಕಷ್ಟಕರ ಅಥವಾ ಅತಿಶಯ ಪದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದುದು; ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟುದು; ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿದುದು ಮತ್ತು ಯುಕ್ತ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟುದು—ಇವು ದೋಷಯುಕ್ತ ವಾಣಿ।

Verse 72

निष्कारणं च वाग्दोषान्बुद्धिजाञ्छृणु त्वं च यान् । कामात्क्रोधाद्भयाच्चैव लोभाद्दैन्यादनार्यकात्

ಈಗ ಬುದ್ಧಿ/ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿದೋಷಗಳನ್ನು ಕೇಳು—ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಭಯ, ಲೋಭ, ದೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಅನಾರ್ಯಭಾವದಿಂದ।

Verse 73

हीनानुक्रोशतो मानान्न च वक्ष्यामि किंचन । वक्ता श्रोता च वाक्यं च यदा त्वविकलं भवेत्

ಹೀನರ ಮೇಲಿನ ಕರುಣೆಯಿಂದಲೂ, ಮಾನ್ಯರ ಮೇಲಿನ ಗೌರವದಿಂದಲೂ ನಾನು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ವಕ್ತಾ, ಶ್ರೋತಾ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯ—ಮೂರೂ ಅವಿಕಲವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ವಾಣಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 74

सममेति विवक्षायां तदा सोऽर्थः प्रकाशते । वक्तव्ये तु यदा वक्ता श्रोतारमवमन्यते

ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಅರ್ಥವು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೇಳಬೇಕಾದಾಗ ವಕ್ತಾ ಶ್ರೋತೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದರೆ,

Verse 75

श्रोता चाप्यथ वक्तारं तदा वाक्यं न रोहति । अथ यः स्वप्रियं ब्रूयाच्छ्रोतुर्वोत्सृज्ययदृतम्

ಶ್ರೋತೆಯೂ ವಕ್ತಾರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದರೆ ಆ ವಾಕ್ಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಶ್ರೋತಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತನ್ನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನೇ ಹೇಳುವವನು,

Verse 76

विशंका जायते तस्मिन्वाक्यं तदपि दोषवत् । तस्माद्यः स्वप्रियं त्यक्त्वा श्रोतुश्चाप्यथ यत्प्रियम्

ಅಂತಹ ವಾಕ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಆ ಮಾತೂ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶ್ರೋತಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು—

Verse 77

सत्यमेव प्रभाषेत स वक्ता नेतरो भुवि । मिथ्यावादाञ्छास्त्रजालसंभवान्यद्विहाय च

ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳುವವನೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ವಕ್ತಾ; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಶಾಸ್ತ್ರಜಾಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಿಥ್ಯಾವಾದಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ,

Verse 78

सत्यमेव व्रतं यस्मात्तस्मात्सत्यव्रतस्त्वहम् । सत्यं ते संप्रवक्ष्यामि मंतुमर्हसि तत्तथा

ಸತ್ಯವೇ ನನ್ನ ವ್ರತವಾದುದರಿಂದ ನಾನು ಸತ್ಯವ್ರತನು. ಈಗ ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು; ಅದನ್ನು ಯಥಾತಥವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸು.

Verse 79

यदाप्रभृति भद्र त्वं पाषाणस्यार्चने रतः । तदाप्रभृति किंचिच्च न हि पश्यामि शोभनम्

ಭದ್ರನೇ, ನೀನು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲಿನ ಅರ್ಚನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ ದಿನದಿಂದಲೇ ನಿನಗೆ ಏನೂ ಶುಭವಾಗುವುದನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ.

Verse 80

एकः सोऽपि सुतो नष्टो भार्या चार्याऽप्यनश्यत । कूटानां कर्मणां साधो फलमेवंविधं भवेत्

ನಿನ್ನ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರನು ನಾಶವಾಯಿತು; ಪತ್ನಿಯೂ ಸಂಪತ್ತೂ ಸಹ ಹಾಳಾದವು. ಓ ಸಾಧುವೇ, ಕಪಟಕರ್ಮಗಳ ಫಲ ಇಂತಹದೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 81

क्व देवाः संति मिथ्यैतद्दृश्यंते चेद्भवंत्यपि । सर्वा च कूटविप्राणां द्रव्यायैषा विकल्पना

‘ದೇವರುಗಳು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ಇದು ಸುಳ್ಳು. ಅವರನ್ನು ‘ಕಾಣಬಹುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಇದ್ದರೂ, ಇದು ಸಂಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಕಪಟ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಯುಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ.’

Verse 82

पितॄनुद्दिश्य यच्छंति मम हासः प्रजायते । अन्नस्योपद्रवं यच्च मृतो हि किमशिष्यत

‘ಪಿತೃಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಕೊಡುವ ದಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ನನಗೆ ನಗು ಬರುತ್ತದೆ; ಅನ್ನವೂ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ತವನು ಏನು ತಿನ್ನಬಲ್ಲನು, ಏನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲನು?’

Verse 83

यत्त्विदं बहुधा मूढा वर्णयंति द्विजाधमाः । विश्वनिर्माणमखिलं तथापि श्रृणु सत्यतः

ಮೂಢರಾದ—ದ್ವಿಜರಲ್ಲಿ ಅಧಮರಾದ—ಜನರು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ‘ಸಕಲ ವಿಶ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ’ವೆಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದನ್ನು, ಆದರೂ ನೀನು ಅದನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 84

उत्पत्तिश्चापि भंगश्च विश्वस्यैतद्द्वयं मृषा । एवमेव हि सर्वं च सदिदं वर्तते जगत्

ವಿಶ್ವದ ‘ಉತ್ಪತ್ತಿ’ ಮತ್ತು ‘ಭಂಗ’—ಈ ಎರಡೂ ಮಿಥ್ಯ; ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಸತ್-ರೂಪವಾಗಿ ವर्तಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 85

स्वभावतो विश्वमिदं हि वर्तते स्वभावतः सूर्यमुखा भ्रमंत्यमी । स्वभावतो वायवो वांति नित्यं स्वभावतो वर्षति चांबुदोऽयम्

ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಈ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಈ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಗಾಳಿಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಬೀಸುತ್ತವೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಈ ಮೇಘವು ಮಳೆಯಿಡುತ್ತದೆ.

Verse 86

स्वभावतो रोहति धान्यजातं स्वभावतो वर्षशीतातपत्वम् । स्वभावतः संस्थिता मेदिनी च स्वभावतः सरितः संस्रवंति

ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಧಾನ್ಯಜಾತಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮಳೆ, ಚಳಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಭೂಮಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

Verse 87

स्वभावतः पर्वता भांति नित्यं स्वभावतो वारिधिरेष संस्थितः । स्वभावतो गर्भिणी संप्रसूते स्वभावतोऽमी बहवश्च जीवाः

ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಪರ್ವತಗಳು ನಿತ್ಯವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ನಿಂತಿವೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಈ ಸಾಗರವು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಗರ್ಭಿಣಿ ಪ್ರಸವಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಈ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 88

यथा स्वभावेन भवंति वक्रा ऋतुस्वबावाद्बदरीषु कण्टकाः । तथा स्वभावेन हि सर्वमेतत्प्रकाशते कोऽपि कर्ता न दृश्यः

ಋತುಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬದರಿ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಹುಟ್ಟುವಂತೆ, ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ; ಯಾವ ಕర్తನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 89

तदेवं संस्थिते लोके मूढो मुह्यति मत्तवत् । मानुष्यमपि यद्धूर्ता वदंत्यग्र्यं श्रृणुष्वतत्

ಲೋಕವು ಹೀಗೆಯೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಾಗ ಮೂಢನು ಮತ್ತನಂತೆ ಮೋಹಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಧೂರ್ತರು ‘ಅಗ್ರ್ಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು—‘ಮಾನವಜನ್ಮ’ವನ್ನೂ—ಅದು ಕೇಳು।

Verse 90

मानुष्यान्न परं कष्टं वैरिणां नो भवेद्धि तत् । शोकस्थानसहस्राणि मनुष्यस्य क्षणेक्षणे

ಮಾನವನಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲ; ಶತ್ರುಗಳೂ ಅದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಶೋಕದ ಸಾವಿರಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ।

Verse 91

मानुष्यं हि स्मृताकारं सभाग्योऽस्माद्विमुच्यते । पशवः पक्षिणः कीटाः कृमयश्च यथासुखम्

ಸ್ಮೃತಿ-ವಿವೇಕಯುಕ್ತ ಮಾನವದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾಗ್ಯವಂತನು ಈ ಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಪಶುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು, ಕೃಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸುಖದಂತೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ।

Verse 92

अबद्धा विहरंत्येते योनिरेषां सुदुर्लभा । निश्चिंताः स्थावरा ह्येते सौख्यमेषां महद्भुवि

ಇವರು ಬಂಧನವಿಲ್ಲದೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇವರಿಗೆ ಇಂತಹ ಯೋನಿ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ. ಅವರು ನಿಶ್ಚಿಂತರು, ಸ್ಥಾವರರಂತೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸುಖ ಮಹತ್ತಾಗಿದೆ।

Verse 93

बहुना किं मनुष्येभ्यः सर्वो धन्योऽन्ययोनिजः । स्वभावमेव जानीहि पुण्यापुण्यादिकल्पना

ಮನುಷ್ಯರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು? ಬೇರೆ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನೂ ಸರ್ವಥಾ ಧನ್ಯನೇ. ಇದನ್ನು ಸ್ವಭಾವಮಾತ್ರವೆಂದು ತಿಳಿ; ಪುಣ್ಯ‑ಪಾಪಾದಿ ಕಲ್ಪನೆ ಕೇವಲ ಕಲ್ಪಿತವೇ.

Verse 94

यदेके स्थावराः कीटाः पतंगा मानुषादिकाः । तस्मान्मित्या परित्यज्य नंदभद्र यथासुखम् । पिब क्रीडनकैः सार्धं भोगान्सत्यमिदं भुवि

ಕೆಲವರು ಸ್ಥಾವರರು, ಕೆಲವರು ಕೀಟಗಳು, ಕೆಲವರು ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಕೆಲವರು ಮಾನವರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ನಂದಭದ್ರ, ಈ ಮಿಥ್ಯಾ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಇಷ್ಟದಂತೆ ಪಾನಮಾಡು; ಆಟದ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸಿ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸು—ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸತ್ಯ.

Verse 95

नारद उवाच । इत्येतैरमुखैर्वाक्यैरयुक्तैरसमंजसैः

ನಾರದನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ಯುಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದ, ಅಸಂಗತ ವಚನಗಳಿಂದ—

Verse 96

सत्यव्रतस्य नाकम्पन्नंदभद्रो महामनाः । प्रहसन्निव तं प्राह स्वक्षोभ्यः सागरो यथा

ಸತ್ಯವ್ರತನ ವಚನಗಳಿಂದ ಮಹಾಮನಸ್ಸು ನಂದಭದ್ರನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ತನ್ನದೇ ಅಲೆದಾಟದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಗರ ಅಚಲವಾಗಿರುವಂತೆ.

Verse 97

यद्भवानाह धर्मिष्ठाः सदा दुःखस्य भागिनः । तन्मिथ्या दुःखजालानि पश्यामः पापिनामपि

ನೀವು ಹೇಳುವುದು—ಧರ್ಮಿಷ್ಠರು ಸದಾ ದುಃಖದ ಪಾಲುದಾರರು—ಅದು ಮಿಥ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಪಾಪಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾವು ದುಃಖಜಾಲಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ.

Verse 98

वधबंधपरिक्लेशाः पुत्रदारादि पंचता । पापिनामपि दृश्यंते तस्माद्धर्मो गुरुर्मतः

ವಧ, ಬಂಧನ, ಪರಿಕ್ಲೇಶಗಳು—ಮತ್ತು ಪುತ್ರ, ದಾರಾ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಂಚವಿಧ ವಿಪತ್ತುಗಳು—ಪಾಪಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮವೇ ನಿಜವಾದ ಗುರು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಎಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 99

अयं साधुरहो कष्टं कष्टमस्य महाजनाः । साधोर्वदंत्येतदपि पापिनां दुर्लभं त्विदम्

‘ಅಹೋ, ಈ ಸಾಧು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ!’—ಎಂದು ಮಹಾಜನರು ಧರ್ಮಾತ್ಮನ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಇಂತಹ ಸಾಧುತ್ವದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭ।

Verse 100

दारादिद्रव्यलोभार्यं विशतः पापिनो गृहे । भवानपि बिभेत्यस्माद्द्वेष्टि कुप्यति तद्वृथा

ಪಾಪಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ದಾರಾ, ಧನ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಲೋಭ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ನೀವೂ ಭಯಪಟ್ಟು, ದ್ವೇಷಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ—ಆದುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ।

Verse 101

यथास्य जगतो ब्रूषे नास्ति हेतुर्महेश्वरः । तद्बालभाषितं तुभ्यं किं राजानं विना प्रजाः

ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವೇ ಇಲ್ಲ, ಮಹೇಶ್ವರನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನೀನು ಹೇಳುವುದು ಬಾಲಭಾಷಿತ; ಹೇಳು, ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಬಹುದು?

Verse 102

यच्च ब्रवीषि पाषाणं मिथ्या लिंगं समर्चसि । तद्भवांल्लिंगमाहात्म्यं वेत्ति नांधो यथा रविम्

ಮತ್ತೆ ನೀನು ‘ನೀನು ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು, ಮಿಥ್ಯಾ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೀಯ’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಲಿಂಗಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನೀನು ತಿಳಿಯದವನೆಂದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂಧನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಾಣಲಾರದಂತೆ।

Verse 103

ब्रह्मादायः सुरा सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಸಮಸ್ತ ದೇವತೆಗಳು, ಮಹಾಸಮೃದ್ಧ ರಾಜರು, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೂ ಸಹ—ಎಲ್ಲರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 104

स्वनामकानि चिह्नानि तेषां लिंगानि संति च । एते किं त्वभवत्मूर्खास्त्वं तु सत्यव्रतः सुधीः

ಅವರವರ ಹೆಸರನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಚಿಹ್ನಾರೂಪ ಲಿಂಗಗಳೂ ಇವೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮೂರ್ಖರೇ, ನೀನೇ ಒಬ್ಬನೇ ಸತ್ಯವ್ರತಿಯಾದ ಸುಧೀನಾ?

Verse 105

प्रतिष्ठाप्य पुरा ब्रह्मा पुष्करे नीललोहितम् । प्राप्तवान्परमां सिद्धिं ससर्जेमाः प्रजाः प्रभुः

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ನೀಲಲೋಹಿತನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು; ಪರಮಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆ ಪ್ರಭುವು ನಂತರ ಈ ಪ್ರಜைகளை ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು।

Verse 106

विष्णुनापि निहत्याजौ रावणं पयसांनिधेः । तीरे रामेश्वरं लिंगं स्थापितं चास्ति किं मुधा

ವಿಷ್ಣುವೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು—ಅದು ವ್ಯರ್ಥವೇ?

Verse 107

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो महेंद्रे स्थाप्य शंकरम् । लिंगं विमुक्तपापोऽथ त्रिदिवेद्यापि मोदते

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೃತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಶಕ್ರನು ಮಹೇಂದ್ರ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಪಾಪವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 108

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधौ

ಗಂಗಾ–ಸಾಗರ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಪ್ರಭಾಸಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೋಮನು ನಿರಾಮಯನಾದನು।

Verse 109

काश्यां यमश्च धनदः सह्ये गरुडकश्यपौ । नैमिषे वायुवरुणौ स्थाप्य लिंगं प्रमोदिताः

ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಯಮನು ಮತ್ತು ಧನದನು (ಕುಬೇರ), ಸಹ್ಯ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಗರುಡನು ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪನು, ನೈಮಿಷದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮತ್ತು ವರುಣ—ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ಹರ್ಷಿತರಾಗಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾದರು।

Verse 110

अस्मिन्नेव स्तंभतीर्थे कुमारेणं गुहो विभुः । लिंगं संस्थापयामास सर्वपापहरं न किम्

ಇದೇ ಸ್ತಂಭತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ ಗುಹ (ಸ್ಕಂದ)ನು ಕುಮಾರೇಶ ಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ಅದು ಸರ್ವಪಾಪಹರ—ಹೀಗಲ್ಲವೇ?

Verse 111

एवमन्यैः सुरैर्यानि पार्थिवैर्मुनिभिस्तथा । संस्तापितानि लिंगानि तन्न संख्यातुमुत्सहे

ಹೀಗೆಯೇ ಇತರ ದೇವರುಗಳು, ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಹಾಗೂ ಮುನಿಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲಿಂಗಗಳು ಅನೇಕ; ಅವನ್ನು ಎಣಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನನಗಿಲ್ಲ।

Verse 112

पृथिवीवासिनः सर्वे ये च स्वर्गनिवासिनः । पातालवासिनस्तृप्ता जायंते लिंगपूजया

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಎಲ್ಲರೂ, ಸ್ವರ್ಗನಿವಾಸಿಗಳೂ, ಪಾತಾಳನಿವಾಸಿಗಳೂ—ಲಿಂಗಪೂಜೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಪರಿಪೂರ್ಣರಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 113

यच्च ब्रवीषि गीर्वाणा न संति सन्ति चेत्कुतः । कुत्रापि नैव दृश्यंते तेन मे विस्मयो महान्

ಹೇ ದೇವವಕ್ತಾ! ನೀನು ಹೇಳುವುದು—‘ಅವರು ಇಲ್ಲ’; ಇದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಿಂದ? ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿದೆ.

Verse 114

रंकवत्किं स्म ते देवा याचंतां त्वां कुलत्थवत् । यमिच्छिसि महाप्राज्ञ साधको हि गुरुस्तव

ದೇವರುಗಳು ದರಿದ್ರರಂತೆ ನಿನ್ನ ಬಳಿ ಏಕೆ ಬೇಡಬೇಕು—ಕುಲತ್ಥ (ಹಾರ್ಸ್-ಗ್ರಾಂ) ಕೇಳುವಂತೆ? ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ! ನೀನು ಬಯಸುವುದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವನು ನಿನ್ನ ಗುರುವೇ.

Verse 115

स्वबावान्नैव सर्वार्थाः संसिद्धा यदि ते मते । भोजनादि कथं सिध्येद्वद कर्तारमंतरा

ನಿನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಫಲಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, ಹೇಳು—ಕರ್ತೃವಿಲ್ಲದೆ ಭೋಜನಾದಿಗಳು ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತವೆ?

Verse 116

बदरीमंतरेणापि दृश्यंते कण्टका न हि । तस्मात्कस्यास्ति निर्माणं यस्य यावत्तथैव तत्

ಬದರಿ ಮರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದು ಎಷ್ಟರವರೆಗೆ ಇದೆಯೋ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ—ಅದರ ‘ನಿರ್ಮಾಣ’ ಯಾರದು?

Verse 117

यच्च ब्रवीषि पश्वाद्याः सुखिनो धन्यकास्त्वमी । त्वदृते नेदमुक्तं च केनापि श्रुतमेव वा

ನೀನು ಹೇಳುವಂತೆ—ಪಶುಗಳಾದಿ ಸುಖಿಗಳೂ ಧನ್ಯರೂ ಎಂದು—ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ಯಾರಿಂದಲೂ ಕೇಳಿಯೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 118

तामसा विकला ये च कष्टं तेषां च श्लाघ्यताम् । सर्वेंद्रिययुताः श्रेष्ठाः कुतो धन्या न मानुषाः

ತಾಮಸಗುಣದಿಂದ ವಿಕಲರಾದವರ ಕಷ್ಟವನ್ನು ‘ಧನ್ಯತೆ’ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಶ್ಲಾಘಿಸಬಹುದು? ಸರ್ವೇಂದ್ರಿಯಸಂಪನ್ನರಾದ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಶಾಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನವರೇ ನಿಜವಾಗಿ ಧನ್ಯರು.

Verse 119

सत्यं तव व्रतं मन्ये नरकाय त्वयाऽदृतम् । अत्यनर्थे न भीः कार्या कामोयं भविताचिरात्

ನಿನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ನೀನು ನಿಜಕ್ಕೂ ನರಕಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದೀಯೆಂದು ನಾನು ಮನ್ಯಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹ ಘೋರ ಅನರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಯ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ; ನಿನ್ನ ಈ ಕಾಮನೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.

Verse 120

आदावाडंबरेणैव ध्रुवतोऽज्ञानमेव मे । इत्थं निःसारता व्यक्तमादावाडंबारात्तु यत्

ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಈ ಆಡಂಬರವು ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಸ್ಸಾರತೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟ—ಮೊದಲಿನಿಂದಲೇ ಕೇವಲ ಪ್ರದರ್ಶನವಿದ್ದಾಗ.

Verse 121

मायाविनां हि ब्रुवतां वाक्यं चांडबरावृतम् । कुनाणकमिवोद्दीप्तं परीक्षेयं सदा सताम्

ಮಾಯಾವಿಗಳ ಮಾತು ಆಡಂಬರದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ; ಅದು ಹೊಳೆಯುವ ನಕಲಿ ನಾಣ್ಯದಂತೆ—ಸಜ್ಜನರು ಅದನ್ನು ಸದಾ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು.

Verse 122

आदौ मध्ये तथा चांते येषां वाक्यमदोषवत् । कषदाहैः स्वर्णमिव च्छेदेऽपि स्याच्छुभं शुभम्

ಆದಿ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯ—ಮೂರೂ ಕಡೆ ದೋಷರಹಿತವಾದ ವಾಕ್ಯವಿರುವವರು, ಕಸೋಟಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿತ ಚಿನ್ನದಂತೆ; ಕತ್ತರಿಸಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೂ ಶುಭವೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 123

त्वयान्यथा प्रतिज्ञातमुक्तं चैवान्यथा पुनः । त्वद्दोषो नायमस्माकं तद्वचः श्रृणुमो हि ये

ನೀನು ಒಂದು ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿ, ಮತ್ತೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ದೋಷ ನಿನ್ನದೇ, ನಮ್ಮದಲ್ಲ; ನಾವು ನಿನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿದವರಷ್ಟೇ.

Verse 125

आपो वस्त्रं तिलास्तैलं गंधो वा स यथा तथा । पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः

ನೀರು, ವಸ್ತ್ರ, ಎಳ್ಳು, ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಸುಗಂಧ—ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆನೆದು/ಸೇರಿದೆಯೋ ಅದರಂತೆ ಆಗುವಂತೆ; ಸಂಗದಿಂದ ಗುಣಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

Verse 126

मोहजालस्य यो योनिर्मूढैरिह समागमः । अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः

ಮೂಢರ ಸಂಗವೇ ಮೋಹಜಾಲದ ಯೋನಿ; ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಾಧುಸಂಗವೇ ಧರ್ಮದ ಯೋನಿ.

Verse 127

तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च शुद्धभावैस्तपस्विभिः । सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः

ಆದ್ದರಿಂದ ಶಮಪರಾಯಣರಾದವರು ಪ್ರಾಜ್ಞರು, ವೃದ್ಧರು, ಶುದ್ಧಭಾವದ ತಪಸ್ವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸತ್ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗ ಮಾಡಬೇಕು.

Verse 128

न नीचैर्नाप्यविद्वद्भिर्नानात्मज्ञैर्विशेषतः । येषां त्रीण्यवदातानि योनिर्विद्या च कर्म च

ನೀಚರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ, ಅವಿದ್ಯಾವಂತರೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಕುಲ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ/ಆಚರಣೆ—ಈ ಮೂರೂ ನಿರ್ಮಲವಾದವರನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸು.

Verse 129

तांश्च सेवेद्विशेषेण शास्त्रं येषां हि विद्यते । असतां दर्शनस्पर्शसंजल्पासनभोजनैः

ಯಾರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆ ಇದೆ ಅಂಥವರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಏಕೆಂದರೆ ದುಷ್ಟರನ್ನು ನೋಡುವುದು, ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದು, ಮಾತಾಡುವುದು, ಜೊತೆ ಕೂತಿರುವುದು ಮತ್ತು ಜೊತೆ ಊಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಕಲుషಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 130

धर्माचारात्प्रहीयंते न च सिध्यंति मानवाः । बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात्

ಧರ್ಮಾಚಾರದಿಂದ ಮಾನವರು ಕುಸಿದು, ಸಿದ್ಧಿ/ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀಚರ ಸಂಗದಿಂದ ಪುರುಷರ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 131

मध्यैश्च मध्यतां याति श्रेष्ठतां याति चोत्तमैः । इति धर्मं स्मरन्नाहं संगमार्थी पुनस्तव । यन्निन्दसि द्विजानेव यैरपेयोऽर्णवः कृतः

ಮಧ್ಯಮರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮಧ್ಯಮನೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಉತ್ತಮರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ನಾನು ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಸಂಗವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನೀನು ಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಅಪೇಯವಾಗಿಸಿದ ಆ ದ್ವಿಜರನ್ನೇ ನಿಂದಿಸುತ್ತೀಯೆ.

Verse 132

वेदाः प्रमाणं स्मृतयः प्रमाणं धर्मार्थयुक्तं वचनं प्रमाणम् । नैतत्त्रयं यस्य भवेत्प्रमाणं कस्तस्य कुर्याद्वचनं प्रमाणम्

ವೇದಗಳು ಪ್ರಮಾಣ, ಸ್ಮೃತಿಗಳು ಪ್ರಮಾಣ, ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಮ್ಮತವಾದ ವಚನವೂ ಪ್ರಮಾಣ. ಆದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಈ ಮೂರೂ ಪ್ರಮಾಣವಾಗದಿರುತ್ತವೋ—ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಯಾರು ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸುವರು?

Verse 133

इतिरयित्वा वचनं महात्मा स नंदभद्रः सहसा तदैव । गृहाद्विनिःसृत्य जगाम पुण्यं बहूदकं भट्टरवेस्तु कुंडम्

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮಹಾತ್ಮ ನಂದಭದ್ರನು ತಕ್ಷಣವೇ ಆತುರದಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಟು ಪುಣ್ಯಪ್ರದ ಬಹೂದಕವೆನಿಸುವ ಭಟ್ಟರವಿಯ ಪವಿತ್ರ ಕುಂಡಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು.

Verse 45124

नास्तिकानां च सर्पाणां विषस्य च गुणस्त्वयम् । मोहयंति परं यच्च दोषो नैषपरस्य तु

ನಾಸ್ತಿಕರು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಷದ ಗುಣವಿದು; ಅವು ಇತರರನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ದೋಷವು ಅವರದ್ದೇ ಹೊರತು, ಮೋಹಗೊಂಡವರದ್ದಲ್ಲ.