Sukta 54
Sukta 6.54
Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Pūṣan
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (probable; verify metrically)
ఈ సూక్తం పూజనుని జ్ఞానవంతమైన మార్గదర్శిగా ఆహ్వానిస్తుంది—ఆరాధకుని నేరుగా సన్మార్గంలో నడిపించి, ప్రయాణికుని మరియు యజ్ఞకర్తను కాపాడి, పోయినదాన్ని తిరిగి పొందే దేవుడిగా స్తుతిస్తుంది. పది మంత్రాల అంతటా కవి సరైన దిశానిర్దేశం, సురక్షిత ప్రయాణం, సోమపాన నిష్పీడనంలోనూ జీవనయాత్రలలోనూ దేవుని సక్రియ సాంగత్యాన్ని ప్రార్థిస్తాడు. సూక్తం చివర రక్షణాత్మక రూపకంతో ముగుస్తుంది: పూజన్ తన కుడిచేతితో భక్తుని చుట్టుముట్టి, తప్పిపోయినదాన్నీ దొంగిలించబడినదాన్నీ తిరిగి తీసుకువస్తాడు.
Mantras
Mantra 1
सं पूषन्विदुषा नय यो अञ्जसानुशासति । य एवेदमिति ब्रवत् ॥
హే పూషన్! విదుషా (జ్ఞానవంత) మార్గదర్శనంతో మమ్మల్ని సమేతంగా నడిపించుము; నీవు అంజసా (నేరుగా) అనుశాసతి—సత్యమార్గంలో నియమంగా దారిచూపువాడవు—మరియు ‘ఏవేదం ఇతి’—‘ఇదే నిశ్చయం ఇదే’ అని ప్రకటించువాడవు.
Mantra 2
समु पूष्णा गमेमहि यो गृहाँ अभिशासति । इम एवेति च ब्रवत् ॥
పూషన్తో మనం కలిసి సాగుదాం—ఆయనే మనలను గృహాల వైపు యథావిధిగా దారి చూపువాడు; ఇంకా ఆయన, ‘ఇవే నిజంగా (సరైనవి)’ అని కూడా ప్రకటించువాడు.
Mantra 3
पूष्णश्चक्रं न रिष्यति न कोशोऽव पद्यते । नो अस्य व्यथते पविः ॥
పూషన్ యొక్క చక్రం హానికలగదు; ఆయన కోశం (ధనభాండారం) కూలిపోదు; ఆయన పదునైన అంచు తడబడదు—ఆయన మార్గదర్శక శక్తి అక్షుణ్ణంగా, అజేయంగా నిలుస్తుంది.
Mantra 4
यो अस्मै हविषाविधन्न तं पूषापि मृष्यते । प्रथमो विन्दते वसु ॥
ఆయనకై హవిస్తో అర్పించువానిని పూషన్ కూడా ఉపేక్షించడు; అతడే ముందుగా ‘వసు’—నిజమైన ధనతత్త్వాన్ని—సాధిస్తాడు.
Mantra 5
पूषा गा अन्वेतु नः पूषा रक्षत्वर्वतः । पूषा वाजं सनोतु नः ॥
పూషన్ మా వెలుగు-కిరణరూప గోవుల వెంట అనుసరించి రావుగాక; పూషన్ మమ్మల్ని ప్రమాదకరమైన/దుర్గమమైన మార్గం నుండి రక్షించుగాక; పూషన్ మాకు ‘వాజ’—బల-సంపద—ప్రదానం చేయుగాక.
Mantra 6
पूषन्ननु प्र गा इहि यजमानस्य सुन्वतः । अस्माकं स्तुवतामुत ॥
ఓ పూషన్, సోమాన్ని పిండే యజమానుని కోసం వెలుగు-కిరణరూప గోవులను అనుసరించి ముందుకు సాగుము; అలాగే మాకోసం కూడా—నీకు స్తుతివాక్యాన్ని అర్పించువారికోసం.
Mantra 7
माकिर्नेशन्माकीं रिषन्माकीं सं शारि केवटे । अथारिष्टाभिरा गहि ॥
ఎవరూ నశించకూడదు, ఎవరూ గాయపడకూడదు, దాటే వేళ ఎవరూ చిదరిపోకూడదు; అప్పుడు అక్షతమైన, అఖండమైన శక్తులతో మా వద్దకు రా.
Mantra 8
शृण्वन्तं पूषणं वयमिर्यमनष्टवेदसम् । ईशानं राय ईमहे ॥
వినే పూషణుని—ప్రేరేపించే మార్గదర్శిని, అతని వేదన (జ్ఞానం) నశించనివానిని—మేము ప్రార్థిస్తున్నాము. రయి (సంపద/పూర్ణత) యొక్క ఈశానుని మేము కోరుతున్నాము.
Mantra 9
पूषन्तव व्रते वयं न रिष्येम कदा चन । स्तोतारस्त इह स्मसि ॥
ఓ పూషణా, నీ వ్రతం (ఋత-నియమం) లో మేము ఏ కాలంలోనూ హానిపొందకూడదు. ఎందుకంటే ఇక్కడ మేము నీ స్తోతారులు—నీ స్తుతి-స్వరాలు.
Mantra 10
परि पूषा परस्ताद्धस्तं दधातु दक्षिणम् । पुनर्नो नष्टमाजतु ॥
పూషా అవతల నుండి మమ్మల్ని చుట్టుముట్టి తన దక్షిణ (కుడి) చేతిని ఉంచుగాక; మరియు మా నుండి నశించినదాన్ని మళ్లీ మా వద్దకు తీసుకురాగాక.
Frequently Asked Questions
Pūṣan is the Vedic deity of paths and right guidance—invoked to lead safely, protect the worshipper, and help recover what has gone missing.
The hymn repeatedly asks for straight, knowing guidance and practical protection—especially safe movement and the return of what is lost.
Traditionally it fits Soma-rite contexts, but it is also suited for departures, journeys, or any time one seeks clear direction and recovery from loss.
Ask anything about Sukta 54 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.